RKT-30/2006

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 05. 06. 2006r. RKT- 411 - 38 /06/AD Decyzja Nr RKT- 30/2006 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu wszcz ę tego na wniosek Powiatowego Rzecznika Konsumentów w B ę dzinie post ę powania antymonopolowego przeciwko Gminie Siewierz, Urz ą d Miasta i Gminy Siewierz ul. Ż wirki i Wigury 16, 42 – 470 Siewierz, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Gmin ę Siewierz pozycji dominuj ą cej na rynku organizowania us ł ug wodoci ą gowo – kanalizacyjnych na terenie tej gminy w granicach „Starego Siewierza”, poprzez narzucanie uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych jej nieuzasadnione korzy ś ci wskutek uzale ż nienia przy łą czenia nieruchomo ś ci znajduj ą cych si ę na w/w obszarze do sieci kanalizacyjnej od uiszczenia na rzecz Gminy op ł aty w wysoko ś ci dwukrotno ś ci najni ż szego miesi ę cznego wynagrodzenia aktualnego na dzie ń uregulowania ca ł ej nale ż no ś ci, stanowi ą cej udzia ł w realizacji inwestycji polegaj ą cej na budowie oczyszczalni ś cieków i sieci kanalizacyjnej i nakazuje si ę zaniechania jej stosowania. II. Na podstawie art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na Gmin ę Siewierz kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 6 200 PLN (s ł ownie: sze ść tysi ę cy dwie ś cie z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Uzasadnienie Dnia 04. 10. 2005r. wp ł yn ęł o do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów pismo Powiatowego Rzecznika Konsumentów w B ę dzinie (zwanego dalej tak ż e Rzecznikiem, znak pisma PRzK.-6343/5/05), w którym Rzecznik zarzuci ł Gminie Siewierz (zwanej dalej tak ż e Gmin ą ) stosowanie praktyki okre ś lonej w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i 1 konsumentów (zwanej dalej tak ż e ustaw ą antymonopolow ą ), polegaj ą cej na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej poprzez narzucanie uci ąż liwych warunków umów zawieranych z w ł a ś cicielami nieruchomo ś ci, którzy ubiegaj ą si ę o przy łą czenie ich nieruchomo ś ci do sieci kanalizacyjnej. Przedmiotowy wniosek uzupe ł niono pismem z dnia 25. 11. 2005r. (karty nr 19 – 20). Rzecznik wskaza ł , ż e Gmina Siewierz wymusza wp ł aty na budow ę kanalizacji, na co wskazuje fakt, ż e do zawarcia umów mi ę dzy Gmin ą , a w ł a ś cicielami nieruchomo ś ci o wykonanie przy łą cza dochodzi po wp ł aceniu przez tych ostatnich na rzecz Gminy dobrowolnego udzia ł u pieni ęż nego okre ś lonego w Uchwale Nr XLI/271/2001 Rady Miejskiej w Siewierzu z dnia 11 pa ź dziernika 2001r. w sprawie: dobrowolnego udzia ł u mieszka ń ców Siewierza w realizacji inwestycji oczyszczalni ś cieków i kanalizacji (zwanej dalej uchwa łą ) lub pierwszej raty tej op ł aty. W przypadku, gdy nie podpisuje si ę umowy i nie nast ę puje wp ł ata ustalonej kwoty, odmawia si ę przy łą czenia do sieci. Wnioskodawca wskaza ł , ż e zarzucana praktyka jest stosowana na rynku obejmuj ą cym obszar Gminy Siewierz, gdzie Gmina ta posiada pozycj ę dominuj ą c ą . W aspekcie przedmiotowym rynek zosta ł okre ś lony jako rynek organizowania us ł ug wodoci ą gowo – kanalizacyjnych. Rzecznik wskaza ł tak ż e, ż e stosowanie kwestionowanej praktyki nara ż a na uszczerbek wspólny interes mieszka ń ców. Gmina nie mo ż e nak ł ada ć na jej mieszka ń ców przymusowego obowi ą zku partycypacji w kosztach budowy urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych bez podstawy prawnej, za ś przepisy ustawy o samorz ą dzie gminnym nie zawieraj ą normy kompetencyjnej przyznaj ą cej gminie mo ż liwo ś ci prawnej do podejmowania tego typu dzia ł a ń . Ponadto Rzecznik wskaza ł , ż e sporna praktyka przynosi Gminie nieuzasadnione korzy ś ci w postaci wp ł acanych udzia ł ów. Na dowód powy ż szego przekazano kopie pism kierowanych do Rzecznika przez osoby zainteresowane dzia ł aniami podejmowanymi przez Gmin ę (karty nr 2 – 4), kopie dwóch wzorów umów o wykonanie przykanalika (karty nr 5-6), kopi ę korespondencji Gminy Siewierz kierowanej do osób skar żą cych si ę na zasady przy łą czenia do sieci kanalizacyjnej (karty nr 7 – 9), jak równie ż kopi ę Uchwa ł y Nr XLI/271/2001 Rady Miejskiej w Siewierzu z dnia 11 pa ź dziernika 2001r. Przed wydaniem postanowienia o wszcz ę ciu tego post ę powania (karta nr 36) Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej tak ż e organem antymonopolowym) przeprowadzi ł w niniejszej sprawie post ę powanie wyja ś niaj ą ce (RKT-400-22/05/AD). Kopie akt zgromadzonych w toku w/w post ę powania wyja ś niaj ą cego za łą czono Postanowieniem Nr 2 z dnia 30. 12. 2005r. w poczet dowodów w niniejszej sprawie (karta nr 40). W toku dzia ł a ń prowadzonych przez organ antymonopolowy ustalono, ż e zachodzi podejrzenie, i ż opisywane zachowanie Gminy mo ż e stanowi ć niedozwolon ą praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę , o jakiej mowa w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym wszcz ę cie niniejszego post ę powania sta ł o si ę konieczne. W pi ś mie z dnia 06. 01. 2006r. (RI. II. 220-2/7/05, karty nr 52 – 53) Gmina poinformowa ł a, ż e wykonuj ą c uchwa łę Rady Miejskiej w Siewierzu z 2001r. zawarto (…) umów na wykonanie przykanalika. Gmina podnios ł a, ż e zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 7 czerwca 2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i odprowadzaniu ś cieków (Dz. U. Nr 72, poz. 747 ze zm.) osoba ubiegaj ą ca si ę o przy łą czenie nieruchomo ś ci do sieci kanalizacyjnej, zapewnia na w ł asny koszt realizacj ę przy łą czy do sieci. Z informacji przekazanych w w/w pi ś mie wynika, ż e umowy by ł y zawierane na pro ś b ę mieszka ń ców, którzy mogli wnosi ć swój udzia ł w inwestycji w ratach oraz, ż e umowy te podlega ł y negocjacjom w zakresie wysoko ś ci rat, terminów ich sp ł at oraz warunków technicznych wykonania przy łą cza. Na dowód tego przes ł ano (…) umów, których tre ść by ł a negocjowana (karty nr 54 – 69). Ilo ść rat i termin sp ł at udzia ł u pieni ęż nego jest uzale ż niony od indywidualnych poda ń i mo ż liwo ś ci finansowych w ł a ś cicieli nieruchomo ś ci, a maksymalna ilo ść rat na jak ą roz ł o ż ono nale ż no ść 2 wynios ł a (...). Gmina wskaza ł a, ż e w ka ż dym przypadku wykonania przy łą cza w ramach budowy sieci kanalizacji sanitarnej w Siewierzu – etap I zosta ł wniesiony dobrowolny udzia ł pieni ęż ny okre ś lony w uchwale Rady Miejskiej z 2001r. lub udzia ł ten jest sp ł acany w ratach. Gmina wyja ś ni ł a, ż e przyj ę cie przedmiotowej uchwa ł y by ł o konieczne w zwi ą zku z ubieganiem si ę o dofinansowanie inwestycji z programu SAPARD. Wysoko ść udzia ł u na poziomie dwukrotno ś ci najni ż szego wynagrodzenia aktualnego na dzie ń uregulowania ca ł ej nale ż no ś ci by ł o poprzedzone analiz ą planowanych do poniesienia kosztów. Gmina wskaza ł a równie ż , ż e zgodnie z art. 148 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomo ś ciami (t.j. Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2609 ze zm.) na poczet op ł aty adiacenckiej zalicza si ę warto ść ś wiadcze ń wniesionych przez w ł a ś ciciela lub u ż ytkownika wieczystego nieruchomo ś ci w gotówce lub w naturze, na rzecz budowy poszczególnych urz ą dze ń infrastruktury technicznej. Gmina Siewierz zauwa ż y ł a, ż e ze wzgl ę dów technicznych nie wszyscy mieszka ń cy b ę d ą mogli ubiega ć si ę o przy łą czenie do sieci, a wi ę c uzasadnione jest pobieranie op ł at od tych osób, które faktycznie odnios ą korzy ś ci z dzia ł a ń Gminy w zakresie budowy sieci kanalizacyjnej. Udzia ł tych osób ma wynie ść nieca ł e 10% w koszcie ca ł ej inwestycji. Dnia 27. 10. 2005r. Rada Miejska w Siewierzu podj ęł a Uchwa łę nr XLII/307/05 w sprawie wysoko ś ci op ł aty adiacenckiej , która zosta ł a opublikowana w Dzienniku Urz ę dowym Województwa Ś l ą skiego z dnia 16. 12. 2005r. (Nr 150, poz. 4434) i wesz ł a w ż ycie z dniem 01. 01. 2006r. W pi ś mie z dnia 13. 02. 2006r. Gmina wskaza ł a, ż e w przysz ł o ś ci mieszka ń cy b ę d ą obci ąż ani op ł atami adiacenckimi, a aktualnie przygotowywane jest og ł oszenie przetargu na wycen ę nieruchomo ś ci, potrzebn ą do ustalenia wysoko ś ci tych op ł at. Po zapoznaniu si ę z aktami sprawy Gmina Siewierz skierowa ł a do organu antymonopolowego pismo, w którym podtrzyma ł a swoje stanowisko dotycz ą ce zasadno ś ci pobierania op ł aty za wykonanie przy łą cza kanalizacyjnego od osób ubiegaj ą cych si ę o przy łą czenie ich nieruchomo ś ci do sieci (karty nr 143). Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje. Dnia 11. 10. 2001r. zosta ł a przyj ę ta Uchwa ł a Nr XLI/271/2001 Rady Miejskiej w Siewierzu z dnia 11 pa ź dziernika 2001r. w sprawie: dobrowolnego udzia ł u mieszka ń ców Siewierza w realizacji inwestycji oczyszczalni ś cieków i kanalizacji. Uchwa ł a ta wesz ł a w ż ycie z dniem podj ę cia. Jako podstaw ę prawn ą jej wydania wskazano w niej art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o samorz ą dzie gminnym, który stanowi, ż e zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty nale ż y do zada ń w ł asnych gminy, a w szczególno ś ci zadania te obejmuj ą sprawy wodoci ą gów i zaopatrzenia w wod ę , kanalizacji i oczyszczania ś cieków komunalnych, utrzymywania czysto ś ci i porz ą dku oraz urz ą dze ń sanitarnych oraz art. 148 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomo ś ciami, zgodnie z którym „ Na poczet op ł aty adiacenkiej zalicza si ę warto ść ś wiadcze ń wniesionych przez w ł a ś ciciela lub u ż ytkownika wieczystego nieruchomo ś ci, w gotówce lub w naturze, na rzecz budowy poszczególnych urz ą dze ń infrastruktury technicznej ”. Na podstawie § 1 uchwa ł y z 2001r. ustalono dobrowolny udzia ł pieni ęż ny za ka ż de pod łą czenie nieruchomo ś ci (wykonanie przy łą cza) w granicach „Starego Siewierza”. W § 2 tej uchwa ł y ustalono kwot ę udzia ł u w finansowaniu inwestycji, której wysoko ść ma stanowi ć dwukrotno ść najni ż szego miesi ę cznego wynagrodzenia, aktualnego na dzie ń uregulowania ca ł ej nale ż no ś ci. Osoby, które ubiegaj ą si ę o przy łą czenie do sieci kanalizacyjnej w granicach „Starego Siewierza”, tj. na terenie usytuowanym pomi ę dzy drog ą ekspresow ą DK-1, torami PKP, rzek ą 3 Czarn ą Przemsz ą i Zalewem Przeczycko – Siewierskim s ą zobowi ą zane do podpisania z Gmin ą Siewierz umowy o wykonanie przykanalika. W toku niniejszego post ę powania zgromadzono pisma konsumentów, dwa wzory umowy o wykonanie przykanalika, z których jeden dotyczy umów, na mocy których osoby zobowi ą zane wp ł acaj ą oznaczon ą kwot ę jednorazowo, a drugi umów, na podstawie których op ł aty s ą wnoszone w ratach, korespondencj ę Urz ę du Miasta i Gminy Siewierz dotycz ą c ą budowy kanalizacji sanitarnej w Siewierzu oraz w/w uchwa łę Rady Miejskiej w Siewierzu. W/w wzorce, a tym samym umowy faktycznie zawierane z odbiorcami z ich wykorzystaniem, zawieraj ą postanowienia dotycz ą ce stron umowy, zobowi ą zanie do wykonania przykanalika, zobowi ą zanie do wniesienia udzia ł u pieni ęż nego, okre ś lenie warunków wykonania przy łą cza, zwolnienie z obowi ą zku zap ł aty op ł aty adiacenckiej, odwo ł anie do przepisów Kodeksu cywilnego oraz informacj ę o liczbie egzemplarzy przedmiotowej umowy. Z pisma Rzecznika z dnia 04. 10. 2005r., jak i z pism osób, które ubiega ł y si ę o przy łą czenie do sieci kanalizacyjnej wynika, ż e Gmina odmawia przy łą czenia do sieci w razie, gdy nie dojdzie do podpisania umowy cywilnoprawnej oraz wp ł aty udzia ł u. Gmina Siewierz dopuszcza mo ż liwo ść zawierania umów, których dotyczy niniejsza decyzja, w trybie negocjacji w zakresie dotycz ą cym wysoko ś ci rat, terminów ich sp ł at oraz warunków przy łą czenia. Uzgodnienia dotycz ą ce wysoko ść rat i terminów i zap ł aty s ą podejmowane na wniosek odbiorców zawarty w podaniu. Warunki techniczne s ą ustalane w sposób ustny (karta nr 52). W ka ż dym przypadku wykonania przy łą cza w ramach budowy sieci kanalizacji sanitarnej w Siewierzu zosta ł wniesiony dobrowolny udzia ł pieni ęż ny lub udzia ł ten jest wp ł acany w ratach. Gmina Siewierz zawar ł a (…) umów na wykonanie przykanalika zgodnie z trybem okre ś lonym w uchwale z 2001r. (karta nr 52). Gmina nie zleca ł a wykonania przez bieg ł ego rzeczoznawc ę wyceny nieruchomo ś ci (karta nr 42). We wniosku o pomoc finansow ą z Programu SAPARD przeznaczon ą na realizacj ę zadania z zakresu rozwoju i poprawy infrastruktury obszarów wiejskich dotycz ą cego odprowadzania i oczyszczania ś cieków komunalnych wskazano, ż e liczba gospodarstw domowych przewidzianych do pod łą czenia do kanalizacji jest równa (…), liczba miejsc prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej przewidzianych do pod łą czenia do kanalizacji wynosi (…), a liczba obiektów u ż yteczno ś ci publicznej przewidzianych do pod łą czenia wynosi (…), a wi ę c ogó ł em (…) obiektów (karta nr 93). W informacjach finansowych dotycz ą cych planowanej inwestycji okre ś lono, ż e koszt robót budowlanych przypadaj ą cy na wykonanie przykanalików wynosi (..). Inwestorem i w ł a ś cicielem ca ł o ś ci sieci kanalizacyjnej jest Gmina Siewierz. Po zako ń czeniu inwestycji b ę dzie ona oddana do u ż ytku Zak ł adowi Us ł ug Wodnych i Kanalizacyjnych w Siewierzu, który jest zak ł adem bud ż etowym gminy (karta nr 42). Dnia 27. 10. 2005r. Rada Miejska w Siewierzu podj ęł a Uchwa łę nr XLII/307/05 w sprawie wysoko ś ci op ł aty adiacenckiej , która zosta ł a opublikowana w Dzienniku Urz ę dowym Województwa Ś l ą skiego z dnia 16. 12. 2005r. (Nr 150, poz. 4434) i wesz ł a w ż ycie z dniem 01. 01. 2006r. Z o ś wiadczenia przedsi ę biorcy z ł o ż onego w pi ś mie z dnia 13. 02. 2006r. (karta nr 81) wynika, ż e op ł aty adiacenckie b ę d ą pobierane w przysz ł o ś ci, a aktualnie przygotowywane jest og ł oszenie przetargu na wycen ę nieruchomo ś ci, potrzebn ą do ustalenia wysoko ś ci tych op ł at. 4 Gmina osi ą gn ęł a w 2005r. przychód w wysoko ś ci 24 961 110 PLN (s ł ownie: dwudziestu czterech milionów dziewi ę ciuset sze ść dziesi ę ciu jeden tysi ę cy stu dziesi ę ciu z ł otych, karta nr 135). Organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje. Wst ę pn ą przes ł ank ą , od której uzale ż nione jest podjecie dzia ł a ń przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest naruszenie interesu publicznoprawnego. Art. 1 ust. 1 ustawy antymonopolowej stanowi, ż e „ Ustawa okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów ”. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów stoi na stra ż y konkurencji jako takiej, natomiast ochrona jaka z tego wynika dla poszczególnych uczestników rynku jest w zasadzie skutkiem ubocznym dzia ł a ń podejmowanych przez organ antymonopolowy. W niniejszym przypadku zachodzi wi ę c konieczno ść ustalenia, czy zosta ł a spe ł niona w/w przes ł anka. Interes publicznoprawny nie zosta ł zdefiniowany w ustawie antymonopolowej. Z tego wzgl ę du zachodzi konieczno ść odwo ł ania si ę do orzecznictwa S ą du Okr ę gowego – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej tak ż e SOKiK) oraz S ą du Najwy ż szego. W wyroku z dnia 12. 06. 2002r. (sygn. akt XVII Ama 47/01) SOKiK wskaza ł , ż e poj ę cie interesu publicznego jest poj ę ciem o niejednolitym i zmiennym charakterze. W zwi ą zku z tym w ka ż dym przypadku organ antymonopolowy powinien ustali ć , czy dosz ł o do naruszenia interesu publicznoprawnego z uwzgl ę dnieniem okoliczno ś ci specyficznych dla danej sprawy. Publiczny znaczy w ł a ś ciwy dla ogó ł u, a nie jednostki, czy grupy jednostek. Powy ż sze stanowisko S ą du zosta ł o potwierdzone w wyrokach z dnia 25. 06. 2000r. (sygn. akt XVII Ama 84/00), 28. 05. 2001r. (sygn. akt XVII Ama 82/00), 27. 06. 2001r. (sygn. akt XVII Ama 92/00), 21. 11. 2001r. (sygn. akt XVII Ama 105/00) i w wyroku z 04. 07. 2001r. (sygn. akt XVII Ama 108/00). Stanowisko SOKiK zosta ł o podzielone przez S ą d Najwy ż szy w wyroku z dnia 29. 05. 2001r. (sygn. akt I CKN 1217/98), w którym S ą d stwierdzi ł , ż e ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ingeruje, gdy w wyniku pewnych ogólnych zjawisk zagro ż ona zosta ł a konkurencja jako taka, konkurencja jako zjawisko instytucjonalne, a nie gdy dosz ł o wy łą cznie do naruszenia interesu indywidualnego. Nale ż y zauwa ż y ć , ż e zachodz ą takie sytuacje, w których naruszenie interesu indywidualnego jest powi ą zane z naruszeniem interesu publicznego. S ą d Najwy ż szy w wyroku z dnia 26. 02. 2004r. (sygn. III SK 2/04) zwa ż y ł , ż e dopuszcza si ę uznanie, i ż poprzez naruszenie interesu indywidualnego dochodzi do naruszenia interesu publicznego, tj. ,,je ż eli indywidualne pogwa ł cenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów mog ł oby w jakikolwiek sposób prowadzi ć do ustanowienia lub utrwalenia monopolistycznych praktyk rynkowych, które wywo ł uj ą lub mog ą wywo ł ywa ć zakazane skutki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze orzecznictwo nale ż y przyj ąć , ż e organ antymonopolowy mo ż e podejmowa ć dzia ł ania wynikaj ą ce z ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wy łą cznie wtedy, gdy zachodzi podejrzenie, ż e dosz ł o do naruszenia interesu publicznego. Naruszenie interesu publicznoprawnego stanowi zatem warunek sine qua non uznania kompetencji Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów do rozstrzygni ę cia okre ś lonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane dzia ł ania godz ą w interesy ogólnospo ł eczne i dotykaj ą szerszego kr ę gu uczestników rynku i poprzez to powoduj ą zaburzenia w prawid ł owym funkcjonowaniu tego rynku. W niniejszym przypadku dzia ł ania podejmowane przez Gmin ę Siewierz dotykaj ą grupy podmiotów, których nieruchomo ś ci znajduj ą si ę w granicach tzw. „Starego Siewierza”, a wi ę c w wydzielonej cz ęś ci gminy. Nale ż y jednak zauwa ż y ć , ż e dzia ł ania Gminy maj ą wp ł yw na sytuacj ę nie tylko osób fizycznych, ale tak ż e osób prawnych, przedsi ę biorców i instytucji u ż yteczno ś ci publicznej. Ka ż dy podmiot, którego nieruchomo ść b ę dzie zlokalizowana na w/w 5 terenie, zostanie obj ę ty dzia ł aniem wynikaj ą cym z w/w uchwa ł y. W zwi ą zku z tym nale ż a ł o uzna ć , ż e w niniejszej sprawie zachodzi ł o podejrzenie naruszenia interesu publicznoprawnego, a nie indywidualnego, jednostkowego. Na tej podstawie uznano kompetencj ę Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów do podj ę cia dzia ł a ń w przedmiotowej sprawie, tj. prowadzenia post ę powania antymonopolowego i wydania merytorycznego rozstrzygni ę cia w formie decyzji. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przepisy tej ustawy reguluj ą zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom ograniczaj ą cym konkurencj ę , je ż eli praktyki te mog ą wywo ł ywa ć skutki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W niniejszym przypadku niew ą tpliwe zachodzi taka sytuacja, a wi ę c do rozwa ż anej kwestii znajduj ą zastosowanie przepisy przywo ł anej ustawy antymonopolowej. Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę mog ą wi ą za ć si ę z realizacj ą zada ń jednostek samorz ą du terytorialnego, w tym gmin. Gminy, zgodnie z zapisami ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorz ą dzie gminnym (t. j. Dz. U. 2001r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), s ą zobowi ą zane do realizacji tzw. zada ń w ł asnych wymienionych w art. 7 tej ustawy, które obejmuj ą m. in. zadania dotycz ą ce zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty w zakresie kanalizacji, usuwania i oczyszczania ś cieków komunalnych. Gminy mog ą realizowa ć zadania w ł asne bezpo ś rednio, zwykle przez wyodr ę bnion ą jednostk ę organizacyjn ą (zak ł ad bud ż etowy, jednoosobow ą spó ł k ę gminy), b ą d ź zlecaj ą c ich wykonywanie przedsi ę biorcom nie powi ą zanym z gminami. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ma zastosowanie do oceny dzia ł alno ś ci gospodarczej gminy oraz do oceny dzia ł alno ś ci publicznej gminy w zakresie zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty, o których mowa w art. 7 ust. 1 ustawy o samorz ą dzie gminnym, o ile dzia ł alno ść ta wywo ł uje skutki praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie antymonopolowym (por. wyroki SOKiK , poprzednio nazywanego S ą dem Antymonopolowym, z dnia 08.09.1999r. sygn. akt XVII Ama 27/99, z dnia 08.11.2000r. sygn. akt XVII Ama 95/99, z dnia 12.12.2001r. sygn. akt XVII Ama 1/01, z dnia 03.12.2003r. sygn. akt XVII Ama 139/02, z dnia 26.11.2003r. sygn. akt XVII Ama 8/03). W tym miejscu nale ż y równie ż odnie ść si ę do definicji przedsi ę biorcy zawartej w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Art. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów rozszerza zakres podmiotowy ustawy, w łą czaj ą c do kategorii przedsi ę biorców tak ż e osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne niemaj ą ce osobowo ś ci prawnej, organizuj ą ce lub ś wiadcz ą ce us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej (art. 4 pkt 1 lit. a w/w ustawy). Stosownie do art. 7 ust. 1 ustawy o samorz ą dzie gminnym, do zada ń w ł asnych gminy nale ż y zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty. Zadania w ł asne obejmuj ą sprawy m.in. kanalizacji (art. 7 ust. 1 pkt 3 w/w ustawy). Zgodnie z art. 9 ust. 4 przedmiotowej ustawy, jako zadania s ł u żą ce zaspokojeniu zbiorowych potrzeb ludno ś ci w drodze ś wiadczenia us ł ug powszechnie dost ę pnych, stanowi ą one zadania u ż yteczno ś ci publicznej. Chocia ż w ustawie brak legalnej definicji poj ę cia u ż yteczno ś ci publicznej, to pewn ą wskazówk ę w tej materii stanowi ć mo ż e przepis art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1996r. o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 1997r. Nr 9, poz. 43 ze zm.), na mocy którego gospodarka komunalna obejmuje w szczególno ś ci zadania o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, których celem jest bie żą ce i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludno ś ci w drodze ś wiadczenia us ł ug powszechnie dost ę pnych. W ś wietle powy ż szego zaspokajanie potrzeb w zakresie kanalizacji jest zadaniem u ż yteczno ś ci publicznej. Tym samym nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż Gmina Siewierz organizuj ą c us ł ugi o charakterze 6 u ż yteczno ś ci publicznej, posiada przymiot przedsi ę biorcy w rozumieniu art. 4 pkt 1a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wymienione w art. 1 cele ustawy zosta ł y okre ś lone jako równorz ę dne co sprawia, ż e praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę obejmuj ą nie tylko te, które godz ą w konkurencj ę , ale równie ż te, które – podejmowane przez przedsi ę biorców posiadaj ą cych pozycj ę dominuj ą c ą – nie godz ą c wprost w konkurencj ę , naruszaj ą interesy innych uczestników rynku. Praktyki mo ż na zatem podzieli ć na praktyki antykonkurencyjne, wywieraj ą ce bezpo ś redni wp ł yw na stan lub rozwój konkurencji i interesy konkurencyjne innych przedsi ę biorców, oraz praktyki eksploatacyjne, których istot ą jest uzyskanie korzy ś ci kosztem innych podmiotów. W przypadku praktyk eksploatacyjnych bezpo ś rednim celem lub skutkiem dzia ł a ń przedsi ę biorców jest naruszenie przede wszystkim innych ni ż konkurencyjne interesów pozosta ł ych uczestników rynku poprzez wykorzystanie przez przedsi ę biorców istniej ą cej nad kontrahentami przewagi. I. Niniejsze post ę powania zosta ł o wszcz ę te pod zarzutem naruszenia art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dla stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zdefiniowanej w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej konieczne jest wykazanie jednoczesnego spe ł nienia czterech nast ę puj ą cych przes ł anek: − przedsi ę biorca, któremu stawia si ę zarzut, posiada na rynku w ł a ś ciwym pozycj ę dominuj ą c ą , − przedsi ę biorca narzuca okre ś lone warunki umów, − warunki te maj ą uci ąż liwy charakter oraz − przynosz ą one przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Jak wykazano powy ż ej gmina posiada statut przedsi ę biorcy w rozumieniu ustawy antymonopolowej. Konieczne jest zatem wyznaczenie rynku w ł a ś ciwego, na jakim Gmina Siewierz podejmuje okre ś lone dzia ł ania. Gmina podejmuje dzia ł ania na rynku organizowania us ł ug wodoci ą gowo – kanalizacyjnych. Za takim okre ś leniem rynku w ł a ś ciwego przemawia fakt, ż e zarzucana praktyka jest zwi ą zana z dzia ł alno ś ci ą polegaj ą c ą na organizowaniu przez Gmin ę realizacji inwestycji maj ą cej na celu stworzenie infrastruktury. Gmina dzia ł a w niniejszym przypadku jako podmiot okre ś laj ą cy zasady prowadzenia inwestycji, nadzoruj ą cy wykonywanie jej poszczególnych etapów. Gmina, dzia ł aj ą ca jako organizator us ł ug kanalizacyjno – wodoci ą gowych, dzia ł a na rynku lokalnym. W niniejszym przypadku obszar dzia ł ania Gminy obejmuje teren tzw. „Starego Siewierza” wyznaczony w uchwale Rady Miejskiej w Siewierzu okre ś laj ą cej zasady pod łą czenia nieruchomo ś ci do sieci kanalizacyjnej w granicach „Starego Siewierza” tj. terenu usytuowanego pomi ę dzy: - drog ą ekspresow ą DK-1, - torami PKP, - rzek ą Czarn ą Przemsz ą , - Zalewem Przeczycko – Siewierskim. W takim przypadku zasi ę g geograficzny rynku w ł a ś ciwego wyznacza granica okre ś lona w przedmiotowej uchwale. Za rynek w ł a ś ciwy w uj ę ciu geograficznym nale ż y wi ę c uzna ć w niniejszej sprawie rynek lokalny obejmuj ą cy obszar tzw. „Starego Siewierza”. 7 Na tak oznaczonym w uj ę ciu produktowym i geograficznym rynku w ł a ś ciwym Gmina Siewierz dzia ł a w warunkach monopolu prawnego i faktycznego. Wy łą cznie na Gminie spoczywa obowi ą zek wywi ą zania si ę z zada ń w ł asnych gminy. Dzia ł anie w warunkach monopolu potwierdza tak ż e sytuacja faktyczna, gdy ż jak wynika ze zgromadzonych materia ł ów dowodowych, Gmina realizuje inwestycj ę zwi ą zan ą z budow ą oczyszczalni ś cieków i kanalizacji (karty nr 15 i 42), w ramach której nieruchomo ś ci usytuowane na terenie „Starego Siewierza” mog ą zosta ć pod łą czone do sieci kanalizacyjnej. Zgodnie z art. 4 pkt 9 ustawy antymonopolowej istnieje domniemanie, ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ś li jego udzia ł w rynku przekracza 40%. W niniejszym przypadku na wyznaczonym rynku w ł a ś ciwym dzia ł a tylko jeden podmiot, tj. Gmina Siewierz. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e udzia ł tej Gminy w rynku w ł a ś ciwym wynosi 100%, a tym samym przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą . W ś wietle przedstawionych faktów nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e dosz ł o do spe ł nienia pierwszej z w/w przes ł anek, tj. Gmina Siewierz zajmuje pozycj ę dominuj ą c ą na lokalnym rynku organizowania us ł ug wodoci ą gowo – kanalizacyjnych. Aby wykaza ć , ż e okre ś lona praktyka narusza art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej konieczne jest udowodnienie, ż e warunki umowy zosta ł y drugiej stronie narzucone. Do narzucenia warunków umów dochodzi wtedy, gdy ze wzgl ę du na swoj ą si łę rynkow ą przedsi ę biorca mo ż e nie liczy ć si ę z wol ą kontrahentów, którzy zmuszeni b ę d ą zaakceptowa ć proponowane przez niego warunki umów, nawet je ś li nie gwarantuj ą one ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń . Narzucenie okre ś lonego warunku ma miejsce wówczas, gdy podmiot posiadaj ą cy pozycj ę dominuj ą c ą na rynku, wykorzystuj ą c sytuacj ę przymusow ą drugiej strony umowy, wymusza na nim okre ś lone zachowanie. W przypadku przedsi ę biorców posiadaj ą cych pozycj ę dominuj ą c ą na rynku w ł a ś ciwym samo oferowanie okre ś lonych warunków umów jest uznawane za ich narzucanie kontrahentom, zwa ż ywszy ż e ci ostatni, w warunkach monopolu faktycznego dominanta, nie maj ą mo ż liwo ś ci wyboru innego kontrahenta. Osoby ubiegaj ą ce si ę o zawarcie umowy z Gmin ą dotycz ą c ą wykonania przy łą cza mog ą jedynie wyrazi ć zgod ę na zaoferowane warunki lub nie podpisa ć umowy. W niniejszym przypadku Gmina Siewierz zajmuje pozycj ę monopolisty. Warunki umów zawieranych z kontrahentami okre ś lono w uchwale Rady Miejskiej w Siewierzu XLI/271/2001. Ich konkretyzacja dla poszczególnych nieruchomo ś ci nast ę puje w umowach, które s ą zawierane z wykorzystaniem jednego z dwóch rodzajów wzorów umów, w zale ż no ś ci od tego, czy udzia ł b ę dzie wp ł acany jednorazowo, czy w ratach. Przedsi ę biorca wskaza ł w pi ś mie z dnia 06. 01. 2006r., ż e dopuszcza mo ż liwo ść negocjowania tre ś ci warunków umów o wykonanie przy łą czy. Z przekazanej przez niego informacji wynika, ż e w takim trybie dokonano uzgodnienia warunków dotycz ą cych ilo ś ci i wysoko ś ci rat, na jakie zostaje podzielona op ł ata oraz warunków technicznych wykonania przy łą cza (karta nr 52). Negocjacje dotycz ą wi ę c kwestii zale ż nych od warunków faktycznych w ł a ś ciwych dla danej nieruchomo ś ci oraz zagadnie ń organizacyjnych tj. ilo ś ci rat. Nie dotycz ą one istoty umowy, czyli istnienia obowi ą zku wniesienia udzia ł u w inwestycji oraz jego zakresu. W rozwa ż anym przypadku modyfikacja zapisów zawartych we wzorcach wynika nie ze swobody kontraktowej obu stron, lecz z okoliczno ś ci faktycznych, jak np. z istniej ą cych warunków technicznych. Powy ż sze okoliczno ś ci wskazuj ą na fakt, ż e umowy z Gmin ą nie s ą rzeczywi ś cie negocjowane. We wszystkich przypadkach wykonania przy łą cza w ramach budowy sieci kanalizacyjnej w Siewierzu, której dotyczy wspomniana uchwa ł a zawarto umow ę oraz zosta ł wniesiony udzia ł lub jest on sp ł acany w ratach. Z przedmiotowego pisma Gminy wynika, ż e zawarto (…) umów dotycz ą cych wykonania przy łą cza. W tym stanie rzeczy nale ż y stwierdzi ć , ż e tre ść umów zawieranych przez Gmin ę 8 Siewierz z osobami staraj ą cymi si ę o przy łą czenie ich nieruchomo ś ci do sieci jest przysz ł ym odbiorcom us ł ug narzucana, a wi ę c zosta ł a spe ł niona druga z przes ł anek. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków realizacj ę budowy przy łą czy do sieci zapewnia na w ł asny koszt osoba ubiegaj ą ca si ę o przy łą czenie nieruchomo ś ci do sieci. Gmina wprawdzie ma stworzy ć warunki zapewniaj ą ce realizacj ę zada ń w ł asnych s ł u żą cych zaspokajaniu potrzeb wspólnoty, tj. np. zapewni ć budow ę sieci kanalizacyjnej, lecz ci ęż ar finansowy budowy przy łą cza łą cz ą cego konkretn ą nieruchomo ść z sieci ą spoczywa w ca ł o ś ci na osobie, której nieruchomo ść ma zosta ć do tej sieci przy łą czona. Powy ż sze wynika zdaniem S ą du Najwy ż szego (wyrok z dnia 13. 05. 2004r., sygn. akt III SK 39/04) z przeznaczenia przy łą cza kanalizacyjnego. Zamiarem prawodawcy by ł o obci ąż enie kosztem wykonania tej cz ęś ci sieci w ł a ś ciciela nieruchomo ś ci, która ma by ć przy łą czona do sieci, ze wzgl ę du na to, ż e nie b ę dzie ona s ł u ż y ć ogó ł owi spo ł eczno ś ci, lecz b ę dzie umo ż liwia ł a zaspokojenie potrzeb wy łą cznie poszczególnych, indywidualnych odbiorców. Przysz ł y odbiorca powinien wi ę c w ł asnym sumptem wybudowa ć przy łą cze, a nast ę pnie żą da ć przy łą czenia do sieci. Jednocze ś nie S ą d Najwy ż szy wskaza ł , ż e przy łą czenie jest czynno ś ci ą faktyczn ą o czysto technicznym charakterze i samo przez si ę nie upowa ż nia ż adnej ze stron do korzystania z tej cz ęś ci sieci. Podstaw ę do korzystania z niej stanowi dopiero umowa o odprowadzanie ś cieków zawarta pomi ę dzy przedsi ę biorstwem kanalizacyjnym i odbiorc ą us ł ug. Strony tej umowy powinny w opinii S ą du Najwy ż szego uregulowa ć w łą cz ą cej je umowie kwestie tytu ł u prawnego, na podstawie którego odbiorca stawia wybudowane na swój koszt przy łą cza „do dyspozycji” przedsi ę biorcy w celu umo ż liwienia mu ś wiadczenia us ł ug. Tytu ł prawny, na podstawie którego przedsi ę biorstwo b ę dzie mog ł o korzysta ć z wybudowanej ze ś rodków odbiorcy us ł ug infrastruktury, zgodnie z zasad ą swobody umów, powinien by ć ustalony przez strony, a ustawodawca nie zawar ł w przepisach prawa ż adnych wskazówek w tym zakresie. W zwi ą zku z tym prawo w ł asno ś ci przy łą cza kanalizacyjnego mo ż e zosta ć przeniesione na podmiot ś wiadcz ą cy us ł ugi, albo mo ż e zosta ć zawarta np. umowa u ż yczenia. Reasumuj ą c nale ż y stwierdzi ć , ż e prawo w ł asno ś ci przy łą cza kanalizacyjnego powinno przys ł ugiwa ć osobie, która ponios ł a koszt realizacji budowy tego odcinka sieci. Przej ś cie powy ż szego prawa na inny podmiot jest mo ż liwe w drodze umowy, w której strony powinny okre ś li ć zasady jego przeniesienia, w tym ekwiwalent, jaki otrzyma osoba wyzbywaj ą ca si ę prawa w ł asno ś ci przy łą cza. W niniejszym przypadku, ani w uchwale Rady Miejskiej w Siewierzu, ani w umowach zawieranych z przysz ł ymi odbiorcami us ł ug nie podniesiono kwestii w ł asno ś ci. W pi ś mie z dnia 22. 11. 2005r. (karta nr 42) Gmina o ś wiadczy ł a, ż e jest inwestorem w inwestycji oczyszczalni ś cieków i kanalizacji. W ł a ś cicielem ca ł ej sieci kanalizacji, w tym tak ż e przy łą czy, jest równie ż ona. W chwili, gdy rozpocznie si ę ś wiadczenie us ł ug, u ż ytkownikiem sieci b ę dzie Zak ł ad Us ł ug Wodnych i Kanalizacyjnych w Siewierzu, który jest zak ł adem bud ż etowym gminy. Kwestia w ł asno ś ci ma w tej sprawie kluczowe znaczenie. W przypadku, gdyby w ł a ś cicielami przy łą czy kanalizacyjnych by ł y osoby, których nieruchomo ś ci maj ą zosta ć przy łą czone do sieci, a wi ę c osoby, które ponios ł y ci ęż ar finansowy wykonania przy łą cza, mo ż na by ł oby uzna ć , ż e obci ąż anie ich kosztami budowy tej cz ęś ci sieci mo ż e znale źć umocowanie w art. 15 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków, a one same musia ł y jedynie zrealizowa ć ci ążą cy na nich ustawowy obowi ą zek. Dalsz ą kwesti ą wymagaj ą c ą rozstrzygni ę cia by ł by wówczas sposób obliczania wysoko ś ci pobieranej op ł aty, tak by odpowiada ł a ona nak ł adom faktycznie poniesionym w zwi ą zku z budow ą konkretnego przy łą cza. Osoby te mog ł yby w przysz ł o ś ci rozporz ą dzi ć przys ł uguj ą cym im prawem, przenie ść prawo w ł asno ś ci na podmiot ś wiadcz ą cy us ł ugi w drodze umowy cywilnoprawnej za odpowiedni ą zap ł at ą lub bez, albo umo ż liwi ć korzystanie z przy łą cza na podstawie innego 9 tytu ł u prawnego. W niniejszym przypadku kwestia w ł asno ś ci zosta ł a jednak rozstrzygni ę ta odmiennie. W ł a ś cicielem ca ł ej sieci kanalizacyjnej, w tym tak ż e przy łą czy, jest Gmina. Osoby ubiegaj ą ce si ę o przy łą czenie ich nieruchomo ś ci do sieci ponosz ą okre ś lony koszt realizacji budowy, a dodatkowo nie staj ą si ę w ł a ś cicielami przy łą czy kanalizacyjnych. W kontek ś cie wy ż ej przedstawionych okoliczno ś ci nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e pobierana przez Gmin ę op ł ata nie znajduje oparcia w art. 15 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków. Istot ą op ł aty wnoszonej przez podmioty, których nieruchomo ś ci s ą zlokalizowane w granicach tzw. „Starego Siewierza” nie jest zap ł ata za wykonanie przy łą cza. Powy ż sze potwierdza fakt, ż e wszyscy przyszli odbiorcy us ł ug kanalizacyjnych s ą zobowi ą zani do wniesienia op ł aty tej samej wysoko ś ci, w oderwaniu od faktycznych kosztów ponoszonych przy budowie przy łą cza dla poszczególnych nieruchomo ś ci, co przes ą dza o tym, ż e pobierana op ł ata nie stanowi ekwiwalentu dla kosztów poniesionych w zwi ą zku z wykonaniem przy łą cza. W niniejszym przypadku Gmina ustanowi ł a obowi ą zek wnoszenia udzia ł u pieni ęż nego w realizacji inwestycji oczyszczalni ś cieków i kanalizacji, który ka ż dorazowo jest potwierdzany w umowie cywilnoprawnej zawieranej jeszcze przed przyst ą pieniem do prac. Zgodnie z § 2 uchwa ł y kwota udzia ł u w finansowaniu inwestycji zosta ł a ustalona w wysoko ś ci dwukrotno ś ci najni ż szego miesi ę cznego wynagrodzenia aktualnego na dzie ń uregulowania ca ł ej nale ż no ś ci. Od 01. 01. 2001r. kwota najni ż szego wynagrodzenia miesi ę cznego wynosi ł a 760 z ł , od 01. 01. 2003r. minimalne wynagrodzenie miesi ę czne by ł o równe 800 z ł , od 01. 01. 2004r. – 824 z ł , od 01. 01. 2005r. - 849 z ł , a aktualnie wynosi 899,10 z ł . Dwukrotno ść w/w kwot to odpowiednio 1520 z ł , 1600 z ł , 1648 z ł , 1698 z ł i 1798,2 z ł . Zgodnie z planem inwestycji (…) obiektów ma zosta ć pod łą czonych do sieci kanalizacyjnej (karta nr 93). Ogólny koszt przypadaj ą cy na wykonanie przykanalików okre ś lono na poziomie (…) z ł . (karta nr 98). Z powy ż szego wynika, ż e koszt wykonania jednego przy łą cza, to ok. (…) z ł . Gmina pobiera wi ę c op ł at ę stanowi ą c ą udzia ł finansowy w inwestycji oczyszczalni ś cieków i kanalizacji wskazuj ą c, ż e jest to op ł ata za wykonanie przy łą cza kanalizacyjnego w wysoko ś ci okre ś lanej na podstawie w/w uchwa ł y, która obecnie stanowi niemal równowarto ść szacunkowego kosztu wskazanego przez Gmin ę . Jednocze ś nie nale ż y jednak podkre ś li ć , ż e Gmina nie zleca ł a wykonania wyceny nieruchomo ś ci przez rzeczoznawc ę (karta nr 42), a wi ę c nie ustala ł a wielko ś ci ró ż nic w warto ś ciach nieruchomo ś ci przed i po wybudowaniu przy łą czy, ani te ż nie dokonuje kalkulacji kosztów wykonania przy łą cza dla poszczególnych nieruchomo ś ci. Gmina wskaza ł a, ż e sporna op ł ata jest zaliczana na poczet op ł aty adiacenkciej. Zgodnie z art. 148 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomo ś ciami na poczet op ł aty adiacenckiej zalicza si ę warto ść ś wiadcze ń wniesionych przez w ł a ś ciciela lub u ż ytkownika wieczystego nieruchomo ś ci, w gotówce lub w naturze, na rzecz budowy poszczególnych urz ą dze ń infrastruktury. W rozdziale 7 ustawy o gospodarce nieruchomo ś ciami uregulowano kwesti ę udzia ł u w kosztach budowy urz ą dze ń infrastruktury technicznej w ł a ś cicieli nieruchomo ś ci, je ż eli urz ą dzenia infrastruktury technicznej, a wi ę c np. przewody lub urz ą dzenia wodoci ą gowe albo kanalizacyjne, zosta ł y wybudowane z udzia ł em ś rodków Skarbu Pa ń stwa lub jednostki samorz ą du terytorialnego. W takich przypadkach w ł a ś ciciele nieruchomo ś ci uczestnicz ą w kosztach budowy urz ą dze ń infrastruktury przez wnoszenie na rzecz gminy op ł at adiacenckich. Op ł aty te mog ą by ć ustalone po stworzeniu warunków do pod łą czenia nieruchomo ś ci do poszczególnych urz ą dze ń infrastruktury technicznej, a ich wysoko ść zale ż y od wzrostu warto ś ci nieruchomo ś ci spowodowanego budow ą danego urz ą dzenia. Wysoko ść stawki procentowej op ł aty adiacenckiej ustala rada gminy w drodze uchwa ł y, lecz ta nie mo ż e przewy ż sza ć 50% ró ż nicy mi ę dzy warto ś ci ą nieruchomo ś ci, jak ą nieruchomo ść mia ł a przed 10 wybudowaniem urz ą dzenia, a warto ś ci ą po jego wybudowaniu. P ł atno ść przedmiotowej op ł aty mo ż e by ć roz ł o ż ona na raty wnoszone w okresie do 10 lat. Nale ż y równie ż zauwa ż y ć , ż e obowi ą zek uiszczenia powy ż szej op ł aty mo ż e wynika ć jedynie z decyzji administracyjnej wydanej przez wójta, burmistrza lub prezydenta. Zgodnie z zapisami powo ł ywanej ustawy warunkiem koniecznym do tego, aby mo ż na by ł o ustali ć obowi ą zek wniesienia op ł aty adiacenckiej, a tak ż e podstaw ą do obliczenia jej wysoko ś ci jest wzrost warto ś ci nieruchomo ś ci spowodowany wybudowaniem konkretnego urz ą dzenia infrastruktury technicznej. Gmina, w drodze uchwa ł y rady gminy powinna okre ś li ć stawki procentowe op ł aty, przy czym nie mog ą one przekroczy ć górnej granicy wskazanej w ustawie. W ustawie o gospodarce nieruchomo ś ciami zosta ł a okre ś lona maksymalna wysoko ść op ł aty adiacenckiej. W niniejszej sprawie w ż adnym przypadku nie dokonano jednak wyceny warto ś ci nieruchomo ś ci, w celu ustalenia wzrostu warto ś ci nieruchomo ś ci, a na tej podstawie wysoko ś ci op ł aty adiacenkiej, do zap ł aty której byliby zobowi ą zani w ł a ś ciciele nieruchomo ś ci. Obci ąż anie przez Gmin ę podmiotów staraj ą cych si ę o przy łą czenie ich nieruchomo ś ci do sieci obowi ą zkiem op ł aty w wysoko ś ci stanowi ą cej równowarto ść dwukrotno ś ci minimalnego wynagrodzenia mo ż e wi ę c prowadzi ć do obej ś cia przepisu o maksymalnej wysoko ś ci op ł aty adiacenckiej. Wszyscy przyszli odbiorcy us ł ug s ą obowi ą zani do uiszczenia op ł aty tej samej wysoko ś ci, bez uwzgl ę dnienia faktycznego wzrostu warto ś ci poszczególnych nieruchomo ś ci. Zgodnie z art. 99 ust. 2 nieobowi ą zuj ą cej ju ż ustawy z dnia 24 pa ź dziernika 1974r. Prawo wodne (Dz. U. Nr 38, poz. 230 ze zm.), która utraci ł a w w/w zakresie moc dnia 13. 01. 2002r., urz ą dzenia zaopatrzenia w wod ę i urz ą dzenia kanalizacyjne wsi by ł y wykonywane na koszt bud ż etu pa ń stwa za zwrotem cz ęś ci kosztów przez zainteresowanych w ł a ś cicieli nieruchomo ś ci. Stosownie do art. 98 ust. 2 przywo ł anego Prawa wodnego przez urz ą dzenia kanalizacyjne nale ż a ł o rozumie ć urz ą dzenia s ł u żą ce do uj ę cia, oczyszczania oraz odprowadzania ś cieków. Na tej podstawie gmina mog ł a żą da ć zwrotu cz ęś ci poniesionych kosztów. Taki stan prawny obowi ą zywa ł jednak wy łą cznie do 13. 01. 2002r. Od 14. 01. 2002r. obowi ą zuje ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków, która w art. 15 ust. 1 stanowi, ż e przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne jest obowi ą zane zapewni ć budow ę urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Ewentualna partycypacja w kosztach budowy urz ą dze ń infrastruktury technicznej mo ż e nast ę powa ć wy łą cznie w wy ż ej przedstawionym trybie okre ś lonym w ustawie o gospodarce nieruchomo ś ciami. Tryb przyj ę ty przez Gmin ę Siewierz nie odpowiada jednak procedurze ustalania op ł aty adiacenkiej ustalonej w ustawie o gospodarce nieruchomo ś ciami. Istotne w niniejszej sprawie jest to, ż e pobierana op ł ata nie znajduje oparcia ani w art. 15 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków, ani w art. 144 ustawy o gospodarce nieruchomo ś ciami. W wyniku stosowanej przez Gmin ę praktyki na jej kontrahentów na ł o ż ono okre ś lone ci ęż ary finansowe. Powy ż sze ś wiadczy o uci ąż liwo ś ci warunków narzucanych przez Gmin ę Siewierz. Tym samym zosta ł a spe ł niona trzecia z przes ł anek wymienionych w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej. Aby mo ż na by ł o uzna ć , ż e przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż y wykaza ć , ż e przedsi ę biorca ten czerpie nieuzasadnione korzy ś ci w wyniku stosowania uci ąż liwych warunków umownych. Uzyskanie nieuzasadnionych korzy ś ci jest zgodnie z orzecznictwem skutkiem stosowania okre ś lonej praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , a nie jej elementem. S ą d Najwy ż szy w wyroku z dnia 12 maja 1997r. (sygn. akt I CKN 114/97) wskaza ł , ż e istot ą sprawy jest nie to, czy przedsi ę biorca, któremu postawiono zarzut naruszenia ustawy antymonopolowej odnosi 11 korzy ś ci z ca ł o ś ci prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej, lecz to, czy w zawieranych umowach zastrzega sobie nieuzasadnione korzy ś ci. Z powy ż szego wynika obowi ą zek organu antymonopolowego do dokonania oceny zachowania przedsi ę biorcy od strony skutków, jakie zachowania te mog ą nawet hipotetycznie wywo ł a ć na rynku. Niedozwolon ą praktyk ą jest samo stosowanie postanowienia, które mo ż e w przysz ł o ś ci umo ż liwi ć powstanie po stronie przedsi ę biorcy nieuzasadnionej korzy ś ci, a nie jej rzeczywiste uzyskanie. Dla stwierdzenia, ż e dosz ł o do naruszenia art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej nie jest wi ę c konieczne stwierdzenie wyst ą pienia negatywnego skutku, czyli faktycznej eksploatacji pozycji rynkowej w warunkach ograniczonej konkurencji. Wystarczaj ą ce jest dowiedzenie, ż e zaistnia ł o zagro ż enie wyst ą pienia negatywnego skutku. Praktyk ą jest ju ż sama próba osi ą gni ę cia przez przedsi ę biorc ę zajmuj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą na rynku okre ś lonego skutku (tak E. Modzelewska – W ą chal Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Wyd. Twigger, Warszawa 2002, s. 97). Powy ż sze stanowisko zaj ął tak ż e S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 23 czerwca 1999r. (sygn. akt XVII Ama 26/99), który zwa ż y ł , ż e dla bytu praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę istotne jest, ż e skutki tej praktyki mog ł y wyst ą pi ć na rynku. W wyroku z dnia 7 lipca 2004r. (sygn. akt XVII Ama 65/03) SOKiK orzek ł , i ż nie jest konieczne udowodnienie faktycznego stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki monopolistycznej, ani te ż osi ą gni ę cia z tego tytu ł u nieuzasadnionych korzy ś ci. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy antymonopolowej, regulacj ą sw ą obejmuje ona nie tylko praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę , które wywo ł a ł y b ą d ź aktualnie wywo ł uj ą skutki na terenie Polski, ale równie ż praktyki, które chocia ż by tylko hipotetycznie, mog ą wywo ł ywa ć takie skutki. W niniejszym przypadku Gmina Siewierz ustali ł a w drodze uchwa ł y, ż e osoby ubiegaj ą ce si ę o przy łą czenie ich nieruchomo ś ci do sieci kanalizacyjnej b ę d ą zobowi ą zane do wniesienia dobrowolnego udzia ł u pieni ęż nego w wysoko ś ci odpowiadaj ą cej dwukrotno ś ci najni ż szego wynagrodzenia miesi ę cznego. Jak wykazano powy ż ej przedmiotowa op ł ata nie znajduje oparcia w art. 15 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków, ani w art. 144 ustawy o gospodarce nieruchomo ś ciami. Ju ż samo przyj ę cie przedmiotowej regulacji stwarza ł o wi ę c hipotetyczn ą mo ż liwo ść uzyskania nieuzasadnionych korzy ś ci, a wi ę c prowadzi ł o do spe ł nienia czwartej z przes ł anek. Na podkre ś lenie zas ł uguje fakt, ż e w rozwa ż anej sprawie przedsi ę biorca faktycznie czerpa ł korzy ś ci z omawianej praktyki. Na mocy umów zawartych z przysz ł ymi odbiorcami us ł ug kanalizacyjnych, które s ą swoistym narz ę dziem, za pomoc ą którego jest wykonywana uchwa ł a, dosz ł o do rzeczywistego uzyskania korzy ś ci. W wyniku stosowania zapisów przedmiotowej uchwa ł y Gmina Siewierz osi ą gn ęł a korzy ść , której wielko ść odpowiada warto ś ci przy łą czy przej ę tych na w ł asno ść oraz wysoko ś ci op ł at wniesionych przez osoby ubiegaj ą ce si ę o przy łą czenie ich nieruchomo ś ci do sieci. W ś wietle powy ż szego organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e Gmina Siewierz dopu ś ci ł a si ę naruszenia art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, do czego dosz ł o poprzez stosowanie na lokalnym rynku organizowania us ł ug wodoci ą gowo – kanalizacyjnych praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę polegaj ą cej na narzucaniu uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych jej nieuzasadnione korzy ś ci, tzn. warunków, zgodnie z którymi osoby ubiegaj ą ce si ę o przy łą czenie ich nieruchomo ś ci do sieci kanalizacyjnej s ą zobowi ą zane do uiszczenia op ł aty w wysoko ś ci dwukrotno ś ci najni ż szego wynagrodzenia. II. Na mocy art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę w drodze decyzji kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku 12 rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, w sytuacji, gdy przedsi ę biorca ten dopu ś ci ł si ę , cho ć by nieumy ś lnie, naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8 ustawy antymonopolowej. Zgodnie z art. 104 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysoko ś ci kary pieni ęż nej nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów tej ustawy. W punkcie I sentencji niniejszej decyzji uznano za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyk ę Gminy Siewierz polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku organizowania us ł ug wodoci ą gowo – kanalizacyjnych na terenie tej gminy w granicach tzw. „Starego Siewierza”. W 2005r. Gmina osi ą gn ęł a przychód w wysoko ś ci 24 961 110 PLN (s ł ownie: dwudziestu czterech milionów dziewi ę ciuset sze ść dziesi ę ciu jeden tysi ę cy stu dziesi ę ciu z ł otych, karta nr 135). 10% tej kwoty, a wi ę c maksymalna kara, jaka mo ż e zosta ć na ł o ż ona na przedsi ę biorc ę wynosi 2 496 111 PLN (s ł ownie: dwa miliony czterysta dziewi ęć dziesi ą t sze ść tysi ę cy sto jedena ś cie z ł otych). Ustalaj ą c wymiar kary pieni ęż nej organ antymonopolowy wzi ął pod uwag ę , i ż stosowana przez Gmin ę Siewierz praktyka ograniczaj ą ca konkurencj ę ma charakter eksploatacyjny, polega na wykorzystaniu posiadanej silnej pozycji rynkowej kosztem s ł abszych uczestników rynku, w efekcie czego zagro ż ony jest interes publicznoprawny. Niedozwolone dzia ł ania stosowane przez Gmin ę jest wymierzone we wszystkich kontrahentów przedsi ę biorcy, w tym tak ż e konsumentów, którzy s ą najs ł abszymi ogniwami obrotu gospodarczego. Miarkuj ą c kar ę , wzi ę to ponadto pod uwag ę d ł ugotrwa ł o ść stosowania stwierdzonych praktyk. Wp ł yw na wymiar kary mia ł a równie ż okoliczno ść , ż e w wyniku stosowania praktyki niezgodnej z art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej, przedsi ę biorca osi ą gn ął korzy ś ci. Jednocze ś nie organ antymonopolowy uwzgl ę dni ł fakt, ż e praktyka wymieniona w punkcie I niniejszej decyzji charakteryzuje si ę ograniczonym zasi ę giem terytorialnym, gdy ż wyst ą pi ł a wy łą cznie na obszarze cz ęś ci Gminy Siewierz. W niniejszym przypadku zwa ż ono na fakt, ż e Gmina poczyni ł a pewne przygotowania zmierzaj ą ce do zmiany istniej ą cego stanu, pomimo i ż te nie pozwoli ł y na stwierdzenie, ż e przedsi ę biorca zaniecha ł stosowania niedozwolonej praktyki. Nale ż y tak ż e zauwa ż y ć , ż e Gmina Siewierz nie dopu ś ci ł a si ę wcze ś niej naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Miarkuj ą c wymiar kary wzi ę to pod uwag ę wysoko ść dochodów w ł asnych Gminy uj ę tych w kategorii dochody z maj ą tku gminy oraz tzw. pozosta ł e dochody tej jednostki samorz ą du terytorialnego, gdy ż w ł a ś nie w ś ród nich znajduj ą si ę dochody zwi ą zane z prowadzon ą przez gmin ę dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą . W zwi ą zku z powy ż szym ustalono wysoko ść kary na kwot ę 6 200 PLN (s ł ownie: sze ść tysi ę cy dwie ś cie z ł otych). W ocenie organu antymonopolowego wymierzona w wysoko ś ci ok. 0,25 % maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co stanowi ok. 10 % maksymalnego wymiaru kary przy przyj ę ciu za podstaw ę obliczenia jej wysoko ś ci w/w dochodów w ł asnych Gminy, jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Organ antymonopolowy, kieruj ą c si ę potrzeb ą zdecydowanego przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę na rynku uzna ł , ż e orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania. W tym przypadku kara powinna w szczególno ś ci spe ł ni ć funkcj ę prewencyjn ą i wychowawcz ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy antymonopolowej. Niniejsza kara jest nak ł adana na gmin ę , a negatywne konsekwencje tego mog ą godzi ć w ca łą zbiorowo ść sk ł adaj ą c ą si ę ta jednostk ę samorz ą du, co tak ż e zosta ł o uwzgl ę dnione przy ustalaniu wysoko ś ci kary. Wobec powy ż szego orzeczono jak w pkt II sentencji. 13 Zgodnie z art. 105 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Alicja Kral 14