RKT-37/2005

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 28.06.2005 r. RKT-411-16/05/MI DECYZJA N r RKT - 37/2005 I. Stosownie do art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804; Dz.U. z 2003r. Nr 60, poz. 535, Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652 Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz. 891, Dz.U. z 2004r. Nr 96, poz. 959) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania antymonopolowego w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Miejskie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o., 42-500 B ę dzin, ul. Ko ś ciuszki 140 praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę polegaj ą cych na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym – obejmuj ą cym obszar gminy B ę dzin – rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków poprzez: 1. narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umownych w drodze zamieszczenia w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz umów o zaopatrzenie w wod ę zapisów, zgodnie z którymi w przypadku zawinionego przez us ł ugobiorc ę zaboru, uszkodzenia, przemieszczenia wodomierza g ł ównego, zerwania jego plomby i os ł on oraz w przypadku dokonania przez us ł ugobiorc ę bez uzgodnienia z us ł ugodawc ą zmian w instalacji wodoci ą gowej oraz zainstalowania na instalacji wewn ę trznej urz ą dze ń , maj ą cych negatywny wp ł yw na funkcjonowanie urz ą dze ń us ł ugodawcy, ilo ść pobranej wody ustala si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 w/w ustawy, 2. narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umownych w drodze zamieszczenia w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz umów o zaopatrzenie w wod ę zapisu, zgodnie z którym us ł ugodawca nie ponosi odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za przerwy w dostawie wody spowodowane brakiem wody na uj ę ciu i przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 w/w ustawy, 3. narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umownych w drodze zamieszczenia w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz umów o zaopatrzenie w wod ę zapisów, zgodnie z którymi w razie udowodnienia dostarczenia wody o niezgodnej z normami jako ś ci b ą d ź nieodpowiednim ci ś nieniu, us ł ugobiorca mo ż e domaga ć si ę od us ł ugodawcy obni ż enia nale ż no ś ci, które to obni ż enie, okre ś lone proporcjonalnie do okresu rozliczenia nale ż no ś ci, stanowi ć b ę dzie 10% nale ż no ś ci za wod ę dostarczon ą w okresie trwania zak ł ócenia, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 w/w ustawy, w którego toku uprawdopodobniono, ż e obj ę te w/w zarzutami dzia ł ania przedsi ę biorcy naruszaj ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 1 - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przyj ę ciu przez Miejskie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. w B ę dzinie zobowi ą zania do dostarczenia odbiorcom us ł ug do dnia 30 czerwca 2005r. Umów Nr …/EZ/G/200…r. o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz umów Nr …EZ/G/200…r. o zaopatrzenie w wod ę , których wzorce – uwzgl ę dniaj ą ce w ca ł o ś ci zastrze ż enia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zosta ł y za łą czone przez w/w przedsi ę biorc ę do pisma z dnia 14.03.2005r. l.dz. NO/1812/2005r., nak ł ada si ę na Miejskie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w B ę dzinie obowi ą zek wykonania tego zobowi ą zania . II. Na podstawie art. 11a ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804; Dz.U. z 2003r. Nr 60, poz. 535, Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652 Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz. 891, Dz.U. z 2004r. Nr 96, poz. 959) oraz stosowanie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nak ł ada si ę na Miejskie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. w B ę dzinie obowi ą zek z ł o ż enia do dnia 15 lipca 2005 r. sprawozdania o stopniu realizacji przyj ę tego zobowi ą zania, przy czym sprawozdanie powinno zawiera ć : − informacj ę o liczbie dostarczonych odbiorcom Umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz Umów o zaopatrzenie w wod ę , których wzorce zosta ł y za łą czone przez w/w przedsi ę biorc ę do pisma z dnia 14.03.2005r. l.dz. NO/1812/2005r., − informacje dotycz ą ce ilo ś ci nowo zawartych umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz umów o zaopatrzenie w wod ę w okresie od daty uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji w oparciu o przyj ę te do stosowania wzorce umowne, wraz z kopiami 3 przyk ł adowych umów zawartych w tym okresie. Uzasadnienie W dniu 8.10.2004r., w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Organem Antymonopolowym”), zosta ł o wszcz ę te z urz ę du pod sygn. akt RKT-61-171/04/MI post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy Miejskie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w B ę dzinie, ul. Ko ś ciuszki 140 (zwane dalej „MPWiK B ę dzin” lub „Przedsi ę biorstwem”) podejmuje dzia ł ania mog ą ce nosi ć znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W toku post ę powania MPWiK B ę dzin przedstawi ł o aktualnie stosowane w obrocie wzorce Umów o zaopatrzenie w wod ę oraz Umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków wraz z za łą cznikami, a tak ż e umowy zawarte w oparciu o te wzorce. Poniewa ż analiza ich tre ś ci da ł a podstaw ę do przyj ę cia, i ż w niniejszej sprawie mog ł o nast ą pi ć naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w dniu 18.02.2005r. zosta ł o wszcz ę te z urz ę du post ę powanie antymonopolowe w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez „Miejskie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji” Sp. z o.o. z siedzib ą w B ę dzinie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę polegaj ą cych na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków poprzez: 1. narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umownych w drodze zamieszczenia w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz umów o zaopatrzenie w wod ę zapisów, zgodnie z którymi w przypadku zawinionego przez us ł ugobiorc ę zaboru, uszkodzenia, przemieszczenia wodomierza g ł ównego, zerwania jego plomby i os ł on oraz w przypadku dokonania przez us ł ugobiorc ę bez uzgodnienia z us ł ugodawc ą zmian w instalacji wodoci ą gowej oraz zainstalowania na instalacji wewn ę trznej urz ą dze ń , maj ą cych negatywny wp ł yw na funkcjonowanie urz ą dze ń us ł ugodawcy, ilo ść pobranej wody 2 ustala si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (§ 9 ust. 7 i 8 i § 10 ust. 2 wzorców umów), 2. narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umownych w drodze zamieszczenia w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz umów o zaopatrzenie w wod ę zapisu, zgodnie z którym us ł ugodawca nie ponosi odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za przerwy w dostawie wody spowodowane brakiem wody na uj ę ciu i przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 w/w ustawy (§ 5 ust. 1 pkt b) i g) wzorców umów), 3. narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umownych w drodze zamieszczenia w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz umów o zaopatrzenie w wod ę zapisów, zgodnie z którymi w razie udowodnienia dostarczenia wody o niezgodnej z normami jako ś ci b ą d ź nieodpowiednim ci ś nieniu, us ł ugobiorca mo ż e domaga ć si ę od us ł ugodawcy obni ż enia nale ż no ś ci, które to obni ż enie, okre ś lone proporcjonalnie do okresu rozliczenia nale ż no ś ci, stanowi ć b ę dzie 10% nale ż no ś ci za wod ę dostarczon ą w okresie trwania zak ł ócenia, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 w/w ustawy (§ 11 ust. 1 wzorców umów) (karta nr 1). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego (karta nr 4), MPWiK B ę dzin, w pi ś mie z dnia 28.02.2005r. podnios ł o, co nast ę puje (karty nr 69-70). W odniesieniu do pierwszego zarzutu przedsi ę biorstwo wskaza ł o, ż e w latach 2004 – 2005 nie zdarzy ł y si ę przypadki uszkodzenia, zaboru b ą d ź zerwania plomb i os ł on wodomierza. Nie odnotowano te ż przypadków dokonania przez us ł ugobiorc ę , bez zgody MPWiK B ę dzin, zmian w instalacji wewn ę trznej maj ą cych negatywny wp ł yw na urz ą dzenia us ł ugodawcy. Natomiast w stwierdzonych przypadkach zawinionego przez us ł ugobiorc ę przemieszczenia wodomierza przedsi ę biorstwo nigdy nie nalicza ł o odbiorcom swoich us ł ug nale ż no ś ci za wod ę wed ł ug ilo ś ci, jaka mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego. Co do drugiego postawionego zarzutu MPWiK o ś wiadczy ł o, ż e w ostatnich latach nie zanotowa ł o przypadków ograniczenia lub wstrzymania ś wiadczenia us ł ug z powodu braku wody na uj ę ciu lub przerw w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowo – kanalizacyjnych w energi ę elektryczn ą . Przedsi ę biorstwo doda ł o, ż e w przypadku braku zasilania energetycznego urz ą dze ń wodoci ą gowych dostarczaj ą cych wod ę z eksploatowanych przez nie studni g łę binowych, nast ę puje natychmiastowa zmiana zasilania w wod ę z sieci Górno ś l ą skiego Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów w Katowicach. Odnosz ą c si ę do trzeciego z postawionych zarzutów, MPWiK przedstawi ł o, poparty rzeczywistymi przyk ł adami, sposób obliczania przys ł uguj ą cej odbiorcom obni ż ki nale ż no ś ci w przypadku dostarczenia wody o pogorszonej jako ś ci b ą d ź nieodpowiednim ci ś nieniu. Z przedstawionych przez Przedsi ę biorstwo informacji i dokumentów wynika, ż e upusty jako ś ciowe s ą ka ż dorazowo indywidualnie negocjowane z odbiorc ą us ł ug i ich wysoko ś ci jest obliczana proporcjonalnie do stopnia wykorzystania przez odbiorc ę wody o nieodpowiedniej jako ś ci. Niezale ż nie od przedstawionych wyja ś nie ń , MPWiK zobowi ą za ł o si ę do przed ł o ż enia Organowi Antymonopolowemu do dnia 15.03.2005r. zatwierdzonego przez Rad ę Nadzorcz ą MPWiK B ę dzin wzorca umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, uwzgl ę dniaj ą cego wszystkie zarzuty postawione w toku niniejszego post ę powania wraz z harmonogramem wdro ż enia przedmiotowych umów do obrotu gospodarczego (karta nr 70). W za łą czeniu do pisma z dnia 14.03.2005r. sygn. NO/1812/2005r. (karty nr 76-76 verte) MPWiK B ę dzin przedstawi ł o zmodyfikowany wzorzec Umowy Nr …/EZ/G/200…r. o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków stosowany wzgl ę dem odbiorców rozliczanych wed ł ug przeci ę tnych norm zu ż ycia wody oraz zmodyfikowany wzorzec Umowy Nr …/EZ/G/200…r. o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków stosowany wzgl ę dem odbiorców rozliczanych wed ł ug wskaza ń wodomierza g ł ównego. Pe ł ni ą one równie ż wzorców Umów o zaopatrzenie w 3 wod ę , wówczas gdy us ł ugobiorcy nie wi ążą zapisy dotycz ą ce odprowadzania ś cieków (karty nr 79- 106). Przedsi ę biorstwo wskaza ł o, ż e wzorce te w ca ł o ś ci uwzgl ę dniaj ą zastrze ż enia podniesione w toku niniejszego post ę powania. Przedsi ę biorstwo z ł o ż y ł o pisemne o ś wiadczenie, w którym zobowi ą za ł o si ę do wprowadzenia w ż ycie nowych wzorców umownych i dostarczenia odbiorcom swoich us ł ug umów zawartych w oparciu o te wzorce do dnia 30.06.2005r. (karta nr 78). Do nowo opracowanych wzorców umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków MPWiK B ę dzin wprowadzi ł o nast ę puj ą ce zmiany: • Wykre ś lony zosta ł § 5 ust. 1 pkt b) i g) wzorców umów w brzmieniu: Us ł ugodawca nie ponosi odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za przerwy w dostawie wody spowodowane: b) brakiem wody na uj ę ciu, g) przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, (karty nr 80, 87, 94, 101). • Wykre ś lone zosta ł y zapisy zawarte w § 9 ust. 7 i 8 wzorców umów w brzmieniu: Us ł ugobiorca zobowi ą zany jest do natychmiastowego powiadomienia Us ł ugodawcy o stwierdzeniu zerwania plomby wodomierza g ł ównego, jego os ł on, uszkodzenia oraz jego przemieszczenia lub zaboru. W przypadku zaboru wodomierza g ł ównego lub wykazania, ż e uszkodzenia wymienione w ust. 7 zawinione zosta ł y przez Us ł ugobiorc ę , ilo ść pobranej wody ustala si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego, w okresie od ostatniego odczytu wodomierza. Powy ż sze zapisy zast ą pione zosta ł y postanowieniem umownym o nast ę puj ą cej tre ś ci: Us ł ugobiorcy zabrania si ę przemieszczania wodomierza, zak ł ócania jego funkcjonowania, zrywania plomb, os ł on i zaboru. W przypadku stwierdzenia zawinionego dzia ł ania us ł ugobiorcy – us ł ugodawcy przys ł uguje roszczenie o naprawienie szkody na zasadach okre ś lonych w art. 415 i nast ę pnych Kodeksu Cywilnego. Ilo ść pobranej wody ustala si ę na zgodnie z zasad ą opisan ą w § 9 ust. 2 (tj. na podstawie ś redniego zu ż ycia wody w okresie sze ś ciu miesi ę cy przed stwierdzeniem niesprawno ś ci wodomierza, a gdy nie jest to mo ż liwe na podstawie ś redniego zu ż ycia wody w analogicznym okresie roku ubieg ł ego lub iloczynu ś rednio miesi ę cznego zu ż ycia wody w roku ubieg ł ym i liczby miesi ę cy niesprawno ś ci wodomierza) (karty nr 82, 89, 96, 103). • § 10 ust. 2 zgodnie, z którym w przypadku dokonania przez us ł ugobiorc ę bez uzgodnienia z us ł ugodawc ą zmian w instalacji wodoci ą gowej oraz zainstalowania na instalacji wewn ę trznej urz ą dze ń maj ą cych negatywny wp ł yw na funkcjonowanie urz ą dze ń Us ł ugodawcy, us ł ugodawca ma prawo do ustalania wysoko ś ci op ł at za pobran ą wod ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza, otrzyma ł nast ę puj ą ce brzmienie: W przypadku dokonania przez Us ł ugobiorc ę bez uzgodnienia z Us ł ugodawc ą zmian w instalacji wodoci ą gowej oraz zainstalowania na instalacji wewn ę trznej urz ą dze ń maj ą cych negatywny wp ł yw na funkcjonowanie urz ą dze ń Us ł ugodawcy – Us ł ugodawca ma prawo do ustalenia wysoko ś ci op ł at na zasadach okre ś lonych w § 9 ust. 2 (karty nr 82, 89, 96, 103). • § 11 ust. 1 wzorców umów, stosownie do którego Us ł ugobiorca mo ż e domaga ć si ę obni ż enia nale ż no ś ci w razie udowodnienia dostarczenia wody o niezgodnej z normami jako ś ci b ą d ź o nieodpowiednim ci ś nieniu. Obni ż enie to stanowi ć b ę dzie 10% nale ż no ś ci za wod ę dostarczona w okresie trwania zak ł ócenia, okre ś lone proporcjonalnie do okresu rozliczenia nale ż no ś ci otrzyma ł nast ę puj ą ce brzmienie: Us ł ugobiorca mo ż e domaga ć si ę od Us ł ugodawcy obni ż enia nale ż no ś ci w razie udowodnienia dostarczenia wody o niezgodnej z normami jako ś ci b ą d ź nieodpowiednim ci ś nieniu (karty nr 82, 89, 96, 103). W toku niniejszego post ę powania ustalono, ż e MPWiK B ę dzin dzia ł a na podstawie wydanego przez Zarz ą d Miasta B ę dzin w dniu 22.10.2002r. Zezwolenia na prowadzenie dzia ł alno ś ci zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków na terenie Gminy B ę dzin (karty nr 19-21). W dniu wszcz ę cia post ę powania MPWiK B ę dzin pos ł ugiwa ł o si ę w obrocie 4 wzorcami umowy, które zosta ł y przed ł o ż one w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego i które stanowi ł y podstaw ę do postawienia zarzutów stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę w rozumieniu art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej. Wzorce te znajdowa ł y si ę w obrocie gospodarczym od dnia 1 maja 2003r. (karta nr 6). W dniu 14 marca 2005 r. ogólna liczba zawartych w oparciu o te wzorce umów wynosi ł a […] (karta nr 96). Maj ą c powy ż sze na uwadze Organ Antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje. Zgodnie z art. 11a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli w toku post ę powania antymonopolowego zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych we wniosku lub b ę d ą cych podstaw ą do wszcz ę cia post ę powania z urz ę du – ż e zosta ł naruszony zakaz, o którym mowa w art. 5 lub art. 8, a przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, któremu jest zarzucane naruszenie tego zakazu zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, zobowi ą za ć przedsi ę biorc ę lub zwi ą zek przedsi ę biorców do wykonania tych zobowi ą za ń . W przedmiotowym post ę powaniu postawiono MPWiK B ę dzin zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej poprzez zamieszczenie w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz umów o zaopatrzenie w wod ę zapisów, zgodnie z którymi: 1. w przypadku zawinionego przez us ł ugobiorc ę zaboru, uszkodzenia, przemieszczenia wodomierza g ł ównego, zerwania jego plomby i os ł on oraz w przypadku dokonania przez us ł ugobiorc ę bez uzgodnienia z us ł ugodawc ą zmian w instalacji wodoci ą gowej oraz zainstalowania na instalacji wewn ę trznej urz ą dze ń , maj ą cych negatywny wp ł yw na funkcjonowanie urz ą dze ń us ł ugodawcy, ilo ść pobranej wody ustala si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza, 2. us ł ugodawca nie ponosi odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za przerwy w dostawie wody spowodowane brakiem wody na uj ę ciu i przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, 3. w razie udowodnienia dostarczenia wody o niezgodnej z normami jako ś ci b ą d ź nieodpowiednim ci ś nieniu, us ł ugobiorca mo ż e domaga ć si ę od us ł ugodawcy obni ż enia nale ż no ś ci, które to obni ż enie, okre ś lone proporcjonalnie do okresu rozliczenia nale ż no ś ci, stanowi ć b ę dzie 10% nale ż no ś ci za wod ę dostarczon ą w okresie trwania zak ł ócenia. W toku post ę powania przedsi ę biorstwo zobowi ą za ł o si ę do zaniechania stosowania w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zakwestionowanych postanowie ń umownych. MPWiK zobowi ą za ł o si ę do wprowadzenia do obrotu gospodarczego nowych wzorców umów zawieraj ą cych zapisy w ca ł o ś ci uwzgl ę dniaj ą ce postawione zarzuty oraz zast ą pienia umów zawartych i wykonywanych umowami zawartymi w oparciu o zmienione wzorce. W opinii Organu Antymonopolowego przyj ę te przez MPWiK B ę dzin zobowi ą zanie ma na celu zapobie ż enie naruszeniom art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej. Zgodnie z art. 11a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów warunkiem na ł o ż enia przez organ antymonopolowy na przedsi ę biorc ę zobowi ą zania zmierzaj ą cego do zapobie ż enia naruszeniom, o którym mowa w art. 5 lub 8 ustawy antymonopolowej jest uprawdopodobnienie naruszenia w/w przepisów na podstawie m.in. okoliczno ś ci sprawy lub informacji b ę d ą cych podstaw ą do wszcz ę cia post ę powania z urz ę du. W zwi ą zku z tym, dla zastosowania art. 11a ustawy antymonopolowej zachodzi w przedmiotowej sprawie konieczno ść uprawdopodobnienia naruszenia przez MPWiK ustawy antymonopolowej poprzez rozwa ż enie wszystkich przes ł anek okre ś lonych w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej w odniesieniu do trzech postawionych MPWiK zarzutów. 5 Podstawowym kryterium niezb ę dnym dla uznania, ż e niniejsza sprawa ma charakter antymonopolowy jest uprawdopodobnienie, ż e w jej okoliczno ś ciach dosz ł o do naruszenia interesu publicznoprawnego. W ś wietle art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów celem regulacji w niej przyj ę tej jest zapewnienie rozwoju konkurencji, ochrona przedsi ę biorców nara ż onych na stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę i ochrona interesów konsumentów. Pozwala to przyj ąć , ż e ma ona charakter publicznoprawny i s ł u ż y ochronie interesu ogólnospo ł ecznego. Znajduje wi ę c zastosowanie tylko wówczas, gdy zagro ż ony lub naruszony zostaje interes publiczny, polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków funkcjonowania rynku gospodarczego. Ustawa zatem w odniesieniu do przedsi ę biorców chroni konkurencj ę , a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym. Wymienione w art. 1 cele ustawy zosta ł y okre ś lone jako równorz ę dne co sprawia, ż e praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę obejmuj ą nie tylko te, które godz ą w konkurencj ę , ale równie ż te, które – podejmowane przez przedsi ę biorców posiadaj ą cych pozycj ę dominuj ą c ą – nie godz ą c wprost w konkurencj ę , naruszaj ą interesy innych uczestników rynku. Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę mo ż na zatem podzieli ć na praktyki antykonkurencyjne, wywieraj ą ce bezpo ś redni wp ł yw na stan lub rozwój konkurencji i interesy konkurencyjne innych przedsi ę biorców, oraz praktyki eksploatacyjne, których istot ą jest uzyskanie korzy ś ci kosztem innych podmiotów, w tym nieprowadz ą cych dzia ł alno ś ci gospodarczej. W przypadku praktyk eksploatacyjnych bezpo ś rednim celem lub skutkiem dzia ł a ń przedsi ę biorców jest naruszenie przede wszystkim innych ni ż konkurencyjne interesów pozosta ł ych uczestników rynku poprzez wykorzystanie przez przedsi ę biorców istniej ą cej przewagi nad kontrahentami. Ź ród ł em dzia ł a ń podejmowanych przez MPWiK B ę dzin jest, b ę d ą cych przedmiotem postawionych w niniejszej sprawie zarzutów jest niew ą tpliwie jego si ł a rynkowa. Dla naruszenia interesu publicznego w takiej sytuacji wystarczaj ą ce jest dowolne nadu ż ycie si ł y rynkowej w relacjach ze s ł abszymi uczestnikami rynku, bowiem ju ż sam fakt nadu ż ycia posiadanej na rynku pozycji dominuj ą cej narusza interes publiczny. W okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy, praktyki eksploatacyjne urzeczywistniaj ą si ę poprzez stosunku umowne, albowiem MPWiK pos ł uguje si ę w obrocie gospodarczym wzorcem umownym zawieraj ą cym zakwestionowane pod k ą tem naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów postanowienia umowne. Wobec powy ż szego, uzna ć nale ż y za uprawdopodobnione, i ż w niniejszej sprawie dosz ł o do naruszenia interesu publicznoprawnego, co uzasadnia ocen ę zachowania MPWiK B ę dzin na rynku w ś wietle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej polega w szczególno ś ci na narzucaniu przez przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci. Zachodzi zatem konieczno ść uprawdopodobnienia kumulatywnego spe ł nienia przez MPWiK B ę dzin okre ś lonych w cytowanym powy ż ej zapisie czterech przes ł anek: − przedsi ę biorca ten posiada na rynku w ł a ś ciwym pozycj ę dominuj ą c ą , − przedsi ę biorca narzuca okre ś lone warunki umów, − warunki te maj ą uci ąż liwy charakter, − przynosz ą one przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Podstawowym kryterium koniecznym do uprawdopodobnienia stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , o których mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej jest dowiedzenie, ż e przedsi ę biorca zajmuje na rynku pozycj ę dominuj ą c ą . Zgodnie z art. 4 pkt 9 tej ż e ustawy przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów i konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą na rynku, je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. 6 Dzia ł alno ść MPWiK B ę dzin polega na ś wiadczeniu us ł ug zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków na obszarze gminy B ę dzin. Powy ż szy rodzaj dzia ł alno ś ci i jego zasi ę g wyznaczaj ą w niniejszej sprawie wymiar produktowy i zasi ę g terytorialny rynku w ł a ś ciwego, o którym mowa w art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z tym przepisem rynek w ł a ś ciwy to rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu panuj ą zbli ż one warunki konkurencji . W okoliczno ś ciach przedmiotowego post ę powania towarem oferowanym przez MPWiK s ą us ł ugi dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. Z uwagi na technologi ę dostarczania wody (sieci ą wodoci ą gow ą ) i odprowadzania ś cieków (sieci ą kanalizacyjn ą ) rynek w aspekcie geograficznym wyznaczany jest przez sie ć wodno – kanalizacyjn ą nale żą c ą do MPWiK i obejmuje teren miasta B ę dzin. MPWiK B ę dzin na tak zdefiniowanym rynku w ł a ś ciwym jest monopolist ą naturalnym, co wynika z faktu sieciowego charakteru urz ą dze ń s ł u żą cych do dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. To w ł a ś nie dzi ę ki sieci, przedsi ę biorstwo w stosunku do swoich odbiorców posiada pozycj ę monopolu naturalnego. Podmioty ubiegaj ą ce si ę o przy łą czenie do miejskiej sieci wodoci ą gowo – kanalizacyjnej nie maj ą mo ż liwo ś ci alternatywnego zakupu us ł ug zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków od innego przedsi ę biorcy. MPWiK posiada zatem na tym rynku si łę ekonomiczn ą , dzi ę ki której mo ż e dzia ł a ć w znacznym stopniu niezale ż nie od kontrahentów, a w szczególno ś ci eksploatowa ć swoj ą pozycj ę rynkow ą ich kosztem. W zwi ą zku z powy ż szym jego zachowanie na tym rynku podlega ocenie prawa antymonopolowego, a zatem pierwsza z przes ł anek niezb ę dna do wykazania, ż e MPWiK naruszy ł o art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zosta ł a spe ł niona. Drug ą przes ł ank ą niezb ę dn ą do uprawdopodobnienia stosowania przez MPWiK praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę w rozumieniu art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest, aby okre ś lone warunki umów zosta ł y kontrahentom narzucone. Narzucanie warunków umów ma miejsce wówczas, gdy dominant wykorzystuj ą c posiadan ą si łę rynkow ą i sytuacj ę przymusow ą kontrahentów, wynikaj ą c ą z braku rzeczywistych alternatyw na rynku, wymusza na nich okre ś lone zachowania. Ź ród ł em narzucania jest si ł a rynkowa przedsi ę biorstwa pozwalaj ą ca na jednostronne dyktowanie warunków umów kontrahentom. MPWiK jako dostawca us ł ug zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków zajmuje pozycj ę tzw. monopolisty naturalnego. Prowadzi swoj ą dzia ł alno ść gospodarcz ą warunkach, w których odizolowane od potencjalnych konkurentów zarówno barier ą kosztów niezb ę dnych dla uruchomienia dzia ł alno ś ci w danej dziedzinie, jak i ustanowion ą wcze ś niej struktur ą organizacyjn ą i technologiczn ą , dysponuje potencja ł em niezb ę dnym do narzucenia swoim odbiorcom warunków umowy. Narzucanie warunków umów w przedmiotowym przypadku wi ąż e si ę zatem posiadan ą przez podmiot dominuj ą cy si łą rynkow ą i z adhezyjnym charakterem zawieranych umów tj. umów, które s ą zawierane przez przyst ą pienie, i w których nie przewiduje si ę indywidualnego negocjowania warunków umownych. W przypadku takich umów wystarczaj ą c ą przes ł ank ą do uznania, ż e nast ę puje narzucenie warunków umownych, jest oferowanie ich przez dominanta w stosunkach danego rodzaju. Zakwestionowane w toku niniejszego post ę powania warunki umów s ą stosowane przez MPWiK wzgl ę dem wszystkich odbiorców korzystaj ą cych z us ł ug przedsi ę biorstwa i stanowi ą element stosowanych przez przedsi ę biorstwo wzorców umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Odbiorca podpisuj ą c umow ę aprobuje warunki umowy z góry jednostronnie ustalone przez przedsi ę biorstwo, innymi s ł owy przyst ę puje do umowy bez indywidualnego negocjowania jej postanowie ń . W umowie tego typu, gdzie dostawca jednostronnie ustala warunki ś wiadczenia us ł ug, odbiorca w ramach szeroko rozumianej swobody umów ma prawo przyj ąć ofert ę b ą d ź umowy nie zawrze ć i w tym w ł a ś nie zakresie mo ż na mówi ć o tym, ze dostawca us ł ug narzuca jej tre ść kontrahentowi. W okoliczno ś ciach niniejszej sprawy uzna ć nale ż y 7 za uprawdopodobnione, i ż kwestionowane warunki umów zosta ł y us ł ugobiorcom przez MPWiK narzucone. Ad 1) W ramach pierwszej zarzucanej w niniejszym post ę powaniu praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , MPWiK B ę dzin postawiono zarzut nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków poprzez narzucanie uci ąż liwych warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz umów o zaopatrzenie w wod ę zawartych w § 9 ust. 8 i § 10 ust. 2 tych umów. Zgodnie z § 9 ust. 8 wzorców umów stosowanych przez MPWiK B ę dzin, W przypadku zaboru wodomierza g ł ównego lub wykazania, ż e uszkodzenia wymienione w ust. 7 zawinione zosta ł y przez Us ł ugobiorc ę , ilo ść pobranej wody ustala si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego, w okresie od ostatniego odczytu wodomierza. § 9 ust. 7 umów zobowi ą zuje natomiast odbiorc ę us ł ug do natychmiastowego powiadomienia Us ł ugodawcy o stwierdzeniu zerwania plomby wodomierza g ł ównego, jego os ł on, uszkodzenia oraz jego przemieszczenia i zaboru. Z kolei w my ś l § 10 ust. 2 wzorców umów, W przypadku dokonania przez Us ł ugobiorc ę bez uzgodnienia z Us ł ugodawc ą zmian w instalacji wodoci ą gowej oraz zainstalowania na instalacji wewn ę trznej urz ą dze ń , maj ą cych negatywny wp ł yw na funkcjonowanie urz ą dze ń Us ł ugodawcy – Us ł ugodawca ma prawo do ustalania wysoko ś ci op ł at na zasadach okre ś lonych w § 9 ust. 8. Jak wykazano powy ż ej MPWiK B ę dzin zajmuje siln ą pozycj ę dominuj ą c ą na rynku dostaw wody i odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym swoim zasi ę giem obszar gminy B ę dzin. Dowiedziono równie ż , i ż w okoliczno ś ciach niniejszej sprawy dosz ł o do narzucania przez MPWiK warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Dla uprawdopodobnienia naruszenia przez Przedsi ę biorstwo zakazu okre ś lonego w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej konieczne jest zatem wykazanie, ż e kwestionowane warunki maj ą uci ąż liwy charakter i przynosz ą MPWiK nieuzasadnione korzy ś ci. Za uci ąż liwy uznaje si ę ka ż dy warunek umowy oznaczaj ą cy dla jednej ze stron ci ęż ar wi ę kszy od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Definicja ta odwo ł uje si ę do kryteriów obiektywnych – typowych relacji umownych wyst ę puj ą cych na rynku. Dokonuj ą c analizy uci ąż liwo ś ci warunków umownych nale ż y rozwa ż y ć , czy w hipotetycznej sytuacji istnienia konkurencji na danym rynku w ł a ś ciwym, a wi ę c istnienia rzeczywistej swobody zawierania umów i kszta ł towania ich tre ś ci, dominant by ł by w stanie wynegocjowa ć takie postanowienia umowne. Oceniaj ą c, czy zawarty w w/w zapisach umownych sposób rozliczania nieuczciwych odbiorców ma uci ąż liwy charakter nale ż y zwa ż y ć , i ż ani ustawa z dnia 7 czerwca 2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (Dz.U. z 2001r. Nr 72, poz. 747 ze zm.), ani rozporz ą dzenia wykonawcze do tej ustawy, nie reguluj ą sposobu rozliczania odbiorców sytuacjach, gdy z ich winy nast ą pi ł o uszkodzenie, przemieszczenie, zabór wodomierza b ą d ź uszkodzenie nale żą cych do dostawcy urz ą dze ń wodoci ą gowo – kanalizacyjnych. W obliczu stwierdzonych przez us ł ugodawc ę przypadków: − zaboru, uszkodzenia, przemieszczenia wodomierza, zerwania jego plomb i os ł on, − dokonania przez us ł ugobiorc ę bez uzgodnienia z us ł ugodawc ą zmian w instalacji wodoci ą gowej oraz zainstalowania na instalacji wewn ę trznej urz ą dze ń maj ą cych negatywny wp ł yw na funkcjonowanie urz ą dze ń us ł ugodawcy, powinien on ustala ć ilo ść pobranej wody w oparciu o rozwi ą zanie przyj ę te w rozporz ą dzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie wod ę i odprowadzanie ś cieków (Dz.U. z 2002r. Nr 26, poz. 267). Zgodnie z § 18 ust. 1 rozporz ą dzenia, w przypadku niesprawno ś ci wodomierza g ł ównego, je ż eli umowa nie stanowi inaczej, ilo ść pobranej wody ustala si ę na podstawie ś redniego zu ż ycia w okresie 6 miesi ę cy przed stwierdzeniem niesprawno ś ci wodomierza, a gdy nie jest to mo ż liwe – na podstawie ś redniego zu ż ycia wody w analogicznym 8 okresie roku ubieg ł ego lub iloczynu ś redniomiesi ę cznego zu ż ycia wody w roku ubieg ł ym i liczby miesi ę cy niesprawno ś ci wodomierza. Taki sposób rozliczania ilo ś ci pobranej wody powinien zosta ć przyj ę ty w umowie w odniesieniu do sytuacji, gdy udowodniono zawinione przez us ł ugobiorc ę dzia ł ania na szkod ę przedsi ę biorstwa, zw ł aszcza wzgl ę dem konsumentów, co do których nie mo ż na przyj ąć domniemania, ż e zagospodarowali pobran ą wod ę w tak znacznych ilo ś ciach. Niezale ż nie od powy ż szego, us ł ugodawca mo ż e dochodzi ć od us ł ugobiorcy naprawienia wyrz ą dzonej szkody na zasadach ogólnych. Wymienione w umowie zachowania odbiorcy us ł ug, które na jej podstawie skutkowa ć mog ą obci ąż eniem go kosztami us ł ugi za dostarczenie wody, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego od ostatniego odczytu wodomierza, powinny by ć rozpatrywane na gruncie przepisów Kodeksu cywilnego, w oparciu o zasady odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez sprawc ę z w ł asnej winy oraz odpowiedzialno ś ci za szkod ę z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania. Opisane w kwestionowanych zapisach dzia ł ania odbiorcy us ł ug mog ą by ć kwalifikowane jako czyny bezprawne stanowi ą ce przes ł ank ę do dochodzenia roszcze ń z tytu ł u odpowiedzialno ś ci deliktowej b ą d ź jako nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania b ę d ą ce podstaw ą do dochodzenia przez dostawc ę roszcze ń z tytu ł u odpowiedzialno ś ci kontraktowej. Rozliczanie powinno odbywa ć si ę wi ę c na podstawie art. 415 i 471 k.c. Zgodnie z art. 415 k.c. Kto z winy swej wyrz ą dzi ł drugiemu szkod ę zobowi ą zany jest do jej naprawienia. Art. 471 k.c. stanowi natomiast, ż e D ł u ż nik obowi ą zany jest do naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania jest nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które d ł u ż nik odpowiedzialno ś ci nie ponosi. Z brzmienia powy ż szych przepisów w zestawieniu z art. 6 k.c. wynika, ż e ci ęż ar dowodu co do wszystkich przes ł anek odpowiedzialno ś ci za wyrz ą dzon ą dzia ł aniem us ł ugobiorcy szkod ę , obci ąż a poszkodowanego. Zakwestionowane postanowienia umowne zwalniaj ą dostawc ę us ł ug z tego obowi ą zku, co stawia go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do kontrahentów – odbiorców us ł ug. W przypadku zawinionego przez us ł ugobiorc ę zaboru lub uszkodzenia wodomierza b ą d ź naruszenia przez niego stanu technicznego urz ą dze ń b ę d ą cych w ł asno ś ci ą dostawcy us ł ug, przedsi ę biorstwo mo ż e dochodzi ć od sprawców, na drodze roszczenia cywilnoprawnego, naprawienia poniesionej szkody. Jej pokrycie wi ąż e si ę z zap ł at ą za napraw ę lub wymian ę uszkodzonych urz ą dze ń wodoci ą gowo – kanalizacyjnych b ą d ź napraw ę lub zabudowanie nowego wodomierza i jego legalizacj ę . W ramach roszcze ń odszkodowawczych dostawca mo ż e tak ż e dochodzi ć uiszczenia przez odbiorc ę zap ł aty za wod ę pobran ą w okresie od ostatniego odczytu wodomierza do czasu ujawnienia celowego dzia ł ania us ł ugobiorcy na szkod ę dostawcy. Maksymalna wysoko ść ilo ś ci pobranej wody mo ż e by ć w istocie równa ilo ś ci wody, jaka mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza, jednak to w gestii przedsi ę biorstwa le ż y udowodnienie, ż e taki by ł faktyczny lub domniemany pobór wody w tym okresie. Wyra ż ony w zakwestionowanych zapisach umów sposób rozliczania odbiorców ma pe ł ni ć rol ę kary umownej, jak ą dostawca us ł ug mo ż e zastrzec w umowie na wypadek niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy przez odbiorc ę . Z definicji legalnej kary umownej zawartej w art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego wynika, ż e jej celem jest naprawienie szkody. Z tego powodu mówi si ę o karze umownej jako surogacie odszkodowania. Wysoko ść kary umownej powinna uwzgl ę dnia ć ekonomiczny interes obu stron umowy oraz pozostawa ć we w ł a ś ciwej proporcji do warto ś ci szkody, jak ą dostawca mo ż e ponie ść . Kara umowna przewy ż szaj ą ca wysoko ść odszkodowania jest ra żą co wygórowana, gdy ż traci charakter surogatu odszkodowania oraz prowadzi do nieuzasadnionego wzbogacenia wierzyciela. Maj ą c powy ż sze na uwadze nale ż y stwierdzi ć , ż e zosta ł a uprawdopodobniona uci ąż liwo ść zakwestionowanych zapisów umownych, zgodnie z którymi nale ż no ść za pobran ą wod ę w przypadku zaboru, uszkodzenia, przemieszczenia wodomierza, zerwania jego plomb i os ł on oraz w przypadku dokonania przez us ł ugobiorc ę bez uzgodnienia z us ł ugodawc ą zmian w instalacji wodoci ą gowej oraz zainstalowania na instalacji wewn ę trznej urz ą dze ń maj ą cych negatywny wp ł yw 9 na funkcjonowanie urz ą dze ń us ł ugodawcy, obliczana jest wed ł ug ilo ś ci, jaka mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza. Nieuzasadnione korzy ś ci w rozumieniu art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów s ą odpowiednikiem uci ąż liwych warunków umów i oznaczaj ą sytuacj ę korzystniejsz ą od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Nieuzasadnione korzy ś ci powinny pozostawa ć w normalnym zwi ą zku przyczynowym z narzuconymi kontrahentowi uci ąż liwymi warunkami umowy. Nieuzasadnione korzy ś ci osi ą gane przez MPWiK w analizowanej sytuacji polegaj ą na narzuceniu odbiorcom us ł ug zasad rozlicze ń , w oparciu o które mog ą oni zosta ć obci ąż eni kosztami us ł ugi, która nie zosta ł a na ich rzecz wykonana. Kwestionowane postanowienia wzorca umowy zwalniaj ą ponadto przedsi ę biorstwo z obowi ą zku wykazania i udowodnienia, jaki by ł rzeczywisty lub domniemany pobór wody w okresie od stwierdzonego celowego uszkodzenia wodomierza lub jego zaboru, zak ł adaj ą c, ż e w tych okoliczno ś ciach ka ż dorazowo nast ę puje nieprzerwany, ca ł odobowy pobór wody, w zwi ą zku z czym mog ą prowadzi ć do nieuzasadnionego wzbogacenia dostawcy us ł ug. Przyj ę te rozwi ą zanie daje przedsi ę biorstwu komfort unikni ę cia kosztów i wysi ł ków zwi ą zanych z wykazaniem jak ą szkod ę faktycznie ponios ł o. W zwi ą zku powy ż szym, nale ż y uzna ć za uprawdopodobnione naruszenie przez MPWiK B ę dzin zakazu okre ś lonego w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 w odniesieniu do pierwszego z postawionych zarzutów. Ad 2) W ramach drugiej zarzucanej praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , MPWiK B ę dzin postawiono zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej poprzez stosowanie w umowach o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zapisów zawartych w § 5 ust. 1 pkt b) i g) tych umów, które stanowi ą , ż e: Us ł ugodawca nie ponosi odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za przerwy w dostawie wody spowodowane: - brakiem wody na uj ę ciu, - przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Punktem wyj ś cia w ocenie uci ąż liwo ś ci przedmiotowych warunków umów s ą przepisy o odpowiedzialno ś ci za szkod ę spowodowan ą niewykonaniem lub nienale ż ytym wykonaniem zobowi ą zania zawarte w art. 471 i n. Kodeksu Cywilnego. Zgodnie z nimi d ł u ż nik zobowi ą zany jest do naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania jest nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które d ł u ż nik odpowiedzialno ś ci nie ponosi. MPWiK B ę dzin w § 5 ust. 1 pkt b) i g) umów zwalnia si ę z odpowiedzialno ś ci za przerwy w dostawie wody spowodowane brakiem wody na uj ę ciu lub przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych. Brzmienie przedmiotowego postanowienia stwarza MPWiK mo ż liwo ść zwolnienia si ę z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej wzgl ę dem odbiorców w ka ż dym przypadku przerw lub ogranicze ń w dostawie wody b ę d ą cych nast ę pstwem braku wody na uj ę ciu lub przerw w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych bez wzgl ę du na przyczyny wyst ą pienia tych zak ł óce ń . Tak wi ę c niezale ż nie od tego czy wymienione w zakwestionowanych zapisach sytuacje b ę d ą zawinione przez MPWiK, czy te ż b ę d ą nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które MPWiK nie jest odpowiedzialne, mo ż e ono zwolni ć si ę z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej wobec odbiorców z tytu ł u wstrzymania lub ograniczenia dostaw wody. Takie rozwi ą zanie kwestii odpowiedzialno ś ci dostawcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy jest korzystniejsze od ogólnej zasady odpowiedzialno ś ci kontraktowej uj ę tej w art. 471 K.c. Zapis § 5 ust. 1 pkt b) i g) jest wi ę c zdecydowanie uci ąż liwy dla odbiorców, gdy ż pozbawia ich mo ż liwo ś ci dochodzenia roszcze ń odszkodowawczych od MPWiK w razie przerw w dostawie wody wówczas, gdy brak wody na uj ę ciu lub przerwy w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych b ę d ą zawinione przez MPWiK w nast ę pstwie jego dzia ł a ń lub zaniecha ń . Przedsi ę biorstwo ma wi ę c mo ż liwo ść zwolnienia si ę z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej w przypadku, gdy przerwy lub ograniczenia w dostawach wody b ę d ą nast ę pstwem przerw w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodno - kanalizacyjnych spowodowanych np. zaleganiem us ł ugodawcy za p ł atno ś ci z tytu ł u dostaw energii wzgl ę dem 10 przedsi ę biorstwa energetycznego lub brakiem wody na uj ę ciu z powodu nieodpowiedniej konserwacji lub eksploatacji urz ą dze ń wchodz ą cych w sk ł ad tych uj ęć . Sytuacj ę , w której ca ł e ryzyko niezrealizowania umowy o dostarczanie wody w zwi ą zku z brakiem wody na eksploatowanych przez MPWiK uj ę ciach wód oraz przerwami w zasilaniu energetycznym nale żą cych do MPWiK urz ą dze ń wodoci ą gowych obci ąż a odbiorców, nale ż y uzna ć za niedopuszczaln ą . Maj ą c powy ż sze na uwadze stwierdzi ć nale ż y, ż e postanowienia umowne, na mocy których Przedsi ę biorstwo zwalnia si ę z odpowiedzialno ś ci za przerwy w ś wiadczeniu us ł ug wywo ł ane brakiem wody na uj ę ciu lub przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowo – kanalizacyjnych, maj ą uci ąż liwy charakter. Osi ą gane przez podmiot gospodarczy stosuj ą cy praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę z art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nieuzasadnione korzy ś ci s ą odpowiednikiem uci ąż liwych warunków umów narzuconych kontrahentowi w relacjach ekwiwalentno ś ci wzajemnych ś wiadcze ń uczestników umowy. Wy łą czenie odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej MPWiK w ka ż dym przypadku przerw lub ogranicze ń w dostawie wody b ę d ą cych efektem braku wody na uj ę ciu lub przerw w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych, jest bez w ą tpienia dla przedsi ę biorstwa korzystne. MPWiK nie musi bowiem liczy ć si ę z konieczno ś ci ą wyp ł aty odszkodowania swojemu kontrahentowi w sytuacji, gdy zgodnie z ogóln ą zasad ą odpowiedzialno ś ci kontraktowej by ł oby do tego zobowi ą zane. Mo ż liwo ść unikni ę cia przez MPWiK odpowiedzialno ś ci za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy i wyp ł aty odbiorcom ewentualnego odszkodowania nale ż y uzna ć za nieuzasadnion ą korzy ść . Ponadto mo ż liwa jest sytuacja, w której w razie przerw w dostawie energii elektrycznej zak ł ócaj ą cych lub uniemo ż liwiaj ą cych prac ę urz ą dze ń wodoci ą gowych, MPWiK wyst ą pi o odszkodowanie do dostawcy energii. Takie odszkodowanie b ę dzie wówczas dla dostawcy us ł ug dodatkow ą korzy ś ci ą . Ad 3) Trzeci ą zarzucan ą MPWiK B ę dzin praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków poprzez narzucanie uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci w drodze zamieszczenia § 11 ust. 1 umów zapisu, zgodnie z którym: Us ł ugobiorca mo ż e domaga ć si ę od Us ł ugodawcy obni ż enia nale ż no ś ci w razie udowodnienia dostarczenia wody o niezgodnej z normami jako ś ci b ą d ź nieodpowiednim ci ś nieniu. Obni ż enie to stanowi ć b ę dzie 10% nale ż no ś ci za wod ę dostarczon ą w okresie trwania zak ł ócenia, okre ś lone proporcjonalnie do okresu rozliczenia nale ż no ś ci. O uci ąż liwo ś ci przytoczonego powy ż ej zapisu ś wiadczy to, i ż na jego podstawie przedsi ę biorstwo ogranicza swoj ą odpowiedzialno ść finansow ą wzgl ę dem odbiorcy w przypadku, gdy ś wiadczy ono us ł ugi o jako ś ci obni ż onej w stosunku do jako ś ci przewidzianej w umowie oraz odpowiednich przepisach prawa reguluj ą cych przedmiotowe zagadnienia. Maksymalna wielko ść upustu, o jak ą op ł ata wnoszona przez odbiorc ę us ł ug mo ż e zosta ć obni ż ona stanowi równowarto ść 10% nale ż no ś ci za okres trwania zak ł ócenia. Wysoko ść ta nie zosta ł a uzale ż niona od ilo ś ci zu ż ytej przez odbiorc ę wody pogorszonej jako ś ci. W zwi ą zku z tym mo ż e doj ść do sytuacji, w której nast ą pi obni ż enie nale ż nych op ł at o 10%, lecz ilo ść zu ż ytej przez odbiorc ę wody przemawia ł yby za podwy ż szeniem wielko ś ci upustu. W przypadku dostarczania wody o jako ś ci nie odpowiadaj ą cej wymogom okre ś lonym w umowie i przepisach prawa oraz za ł o ż eniom kalkulacyjnym stanowi ą cym baz ę dla ustalenia op ł aty za wod ę , nie ma podstaw prawnych dla domagania si ę przez us ł ugodawc ę op ł aty odpowiadaj ą cej dostawom spe ł niaj ą cym wymagane, a nie zachowane kryteria jako ś ciowe. W przypadku dostaw wody o pogorszonej jako ś ci, nale ż no ść za us ł ug ę powinna zosta ć obni ż ona o warto ść zu ż ytej wody oraz odpowiadaj ą c ą tej ilo ś ci warto ść odprowadzonych ś cieków proporcjonalnie do ró ż nicy pomi ę dzy jako ś ci ą wody, do dostarczania której przedsi ę biorstwo jest zobowi ą zane a jako ś ci ą wody 11 faktycznie dostarczanej. Odbiorca nie powinien by ć zobligowany do ponoszenia kosztów us ł ugi, która nie zosta ł a na jego rzecz wykonana; innymi s ł owy nie powinien by ć zobowi ą zany do uiszczenia zap ł aty za wod ę z ł ej jako ś ci w takiej wysoko ś ci, jak ą musia ł by ui ś ci ć w przypadku dostarczenia wody spe ł niaj ą cej normy jako ś ciowe. Udzielenie upustu ma na celu przywrócenie ekwiwalentno ś ci ś wiadczeniu, które okaza ł o si ę by ć niezgodne z umow ą . „Upust stanowi dope ł nienie niepe ł nego ś wiadczenia dostawcy poprzez odpowiednie obni ż enie warto ś ci ś wiadczenia pieni ęż nego w celu przywrócenia ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron w umowie wzajemnej” (Wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Antymonopolowego z dnia 11 marca 2002r. Sygn. akt XVII Ama 52/01). Wzgl ą d na zachowanie wymogu ekwiwalentno ś ci wzajemnych ś wiadcze ń przemawia za dopuszczeniem stosownego do okoliczno ś ci obni ż enia op ł at, za ś kwota upustów powinna uwzgl ę dnia ć istniej ą ce okoliczno ś ci, tj. by ć w szczególno ś ci wspó ł mierna do stopnia mo ż liwo ś ci wykorzystania wody z ł ej jako ś ci. Okre ś lenie przez dostawc ę z góry maksymalnego wska ź nika upustów nie czyni powy ż szemu zado ść , tym samym narusza zasad ę ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń , zgodnie z któr ą zap ł ata przys ł uguje przedsi ę biorcy proporcjonalnie do jako ś ci i ilo ś ci dostarczanej us ł ugi (por. wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 14 czerwca 1995r. Sygn. akt XVII Amr 8/95). Stosowanie w umowach zapisów w sposób arbitralny okre ś laj ą cych ich górn ą granic ę na poziomie nie przekraczaj ą cym 10% nale ż no ś ci za wod ę dostarczon ą w okresie trwania zak ł ócenia ma zatem w ocenie Organu Antymonopolowego uci ąż liwy charakter. Nieuzasadnion ą korzy ś ci ą odnoszon ą przez MPWiK B ę dzin w przedmiotowym przypadku jest pobieranie op ł at za wod ę z ł ej jako ś ci w wysoko ś ci ustalonej dla dostaw wody odpowiadaj ą cych wymogom jako ś ciowym, a wi ę c z naruszeniem wspomnianej zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron umowy. Uwzgl ę dniono wprawdzie w umowie mo ż liwo ść obni ż enia nale ż no ś ci z tytu ł u dostaw wody o pogorszonej b ą d ź nieodpowiedniej jako ś ci, jednak ż e na jednostronnie i beznegocjacyjnie okre ś lonym maksymalnym poziomie 10% ceny wody dostarczonej w okresie trwania zak ł ócenia. W sytuacji, gdy ten akurat poziom nie b ę dzie adekwatny do jako ś ci dostarczanej wody, a wi ę c nieekwiwalentny do stopnia mo ż liwo ś ci jej wykorzystania ze wzgl ę du na z łą jako ść b ą d ź brak mo ż liwo ś ci jakiegokolwiek wykorzystania z tego powodu, przedsi ę biorstwo mo ż e uzyska ć dodatkow ą korzy ść . Innymi s ł owy umowne u ł o ż enie stosunków mi ę dzy stronami w tym zakresie winno uwzgl ę dnia ć sygnalizowane wcze ś niej okoliczno ś ci, tak ż eby system upustów zapewnia ł w szczególno ś ci bie żą c ą ekwiwalentno ść wzajemnych ś wiadcze ń . Maj ą c powy ż sze na uwadze uzna ć nale ż y za uprawdopodobnione, naruszenie przez MPWiK B ę dzin zakazu zawartego w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez stosowanie w tre ś ci Umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz Umów o zaopatrzenie w wod ę zapisu, zgodnie z którym obni ż enie nale ż no ś ci w razie dostarczenia wody o pogorszonej jako ś ci b ą d ź nieodpowiednim ci ś nieniu stanowi ć b ę dzie 10% nale ż no ś ci za wod ę dostarczon ą w okresie trwania zak ł ócenia, okre ś lone proporcjonalnie do okresu rozliczenia nale ż no ś ci. W przedmiotowej sprawie uprawdopodobniono zaistnienie łą cznie czterech przes ł anek koniecznych do uznania zachowa ń przedsi ę biorcy za praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę w rozumieniu art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej w odniesieniu do trzech postawionych MPWiK B ę dzin zarzutów. Wykazano, ż e przedsi ę biorca posiada na rynku pozycj ę dominuj ą c ą , ż e zakwestionowane w niniejszym post ę powaniu warunki umów zosta ł y narzucone odbiorcom us ł ug, oraz ż e warunki te maj ą uci ąż liwy charakter i mog ą przynosi ć przedsi ę biorstwu nieuzasadnione korzy ś ci. Jednocze ś nie skar ż one przedsi ę biorstwo zobowi ą za ł o si ę do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom poprzez zaniechanie stosowania w umowach zakwestionowanych w niniejszej decyzji postanowie ń i zast ą pienie wzorca umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz wzorca umowy o zaopatrzenie w wod ę zawieraj ą cych sporne postanowienia nowymi wzorcami uwzgl ę dniaj ą cymi w ca ł o ś ci tre ść postawionych w niniejszym post ę powaniu zarzutów. W przedstawionych przez przedsi ę biorc ę wzorcach umów: 12 − rozliczenie nale ż no ś ci za pobran ą wod ę w przypadku, gdy stwierdzono zawiniony przez us ł ugobiorc ę zabór, uszkodzenie lub przemieszczenie wodomierza odbywa si ę na zasadach ogólnych w oparciu o odpowiedzialno ść za szkod ę wyrz ą dzon ą przez sprawc ę z w ł asnej winy, natomiast wysoko ść poboru wody w okresie od ostatniego odczytu wodomierza do czasu stwierdzenia nieprawid ł owo ś ci ustala si ę w oparciu o przepisy rozporz ą dzenia w sprawie taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków, − dostawca us ł ug nie zwalnia si ę z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za przerwy w ś wiadczeniu us ł ug spowodowane brakiem wody na uj ę ciu i przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, − wysoko ść upustu z tytu ł u dostarczenia wody o nieodpowiedniej lub z ł ej jako ś ci ustalana jest z poszanowaniem zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń i jest ka ż dorazowo negocjowana mi ę dzy stronami w oparciu o ilo ść zu ż ytej przez odbiorc ę wody z ł ej jako ś ci. Nale ż y uzna ć , ż e przyj ę te przez MPWiK rozwi ą zania s ą równoznaczne z podj ę ciem dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia uprawdopodobnionym w toku niniejszego post ę powania naruszeniom art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z uwagi na powy ż sze, istnieje mo ż liwo ść skorzystania z instrumentu prawnego przewidzianego art. 11a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jako ż e przedsi ę biorca przejawia inicjatyw ę maj ą c ą na celu eliminacj ę dzia ł a ń powoduj ą cych naruszenie prawa, celowa i uzasadniona jest akceptacja propozycji Miejskiego Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. w B ę dzinie, z której wynika zamiar dostarczenia wszystkim odbiorcom us ł ug umów zawartych w oparciu o nowe wzorce umowne do dnia 30.06.2005r. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. II. Stosownie do art. 11a ust. 3 w/w ustawy W decyzji, o której mowa w ust. 1 Prezes Urz ę du nak ł ada na przedsi ę biorstwo obowi ą zek sk ł adania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu wykonania zobowi ą za ń . Zgodnie z tym przepisem, Miejskie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. w B ę dzinie zosta ł o w niniejszej sprawie zobowi ą zane do z ł o ż enia do dnia 15 lipca 2005 r. sprawozdania o stopniu realizacji przyj ę tego przez nie w o ś wiadczeniu z dnia 14.03.2005r. (karta nr 96) zobowi ą zania do dostarczenia odbiorcom us ł ug do dnia 30.06.2005r. Umów Nr …/EZ/G/200…r. o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, których tre ść uwzgl ę dnia w ca ł o ś ci postawione w toku przedmiotowego post ę powania zarzuty nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym poprzez narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz umów o zaopatrzenie w wod ę . Sprawozdanie o stopniu realizacji zobowi ą zania powinno zawiera ć : informacj ę o liczbie dostarczonych odbiorcom Umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków i umów o zaopatrzenie w wod ę , których podstaw ę stanowi ą przedstawione przez przedsi ę biorc ę wzorce umów, a tak ż e informacje dotycz ą ce ilo ś ci nowo zawartych na ich podstawie, w okresie od daty uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji, umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz Umów o zaopatrzenie w wod ę wraz z kopiami 3 przyk ł adowych umów zawartych z odbiorcami w tym okresie. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie II sentencji decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszego decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Alicja Kral 13