RKT-39/2006

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 03.07.2006r. RKT-411-07/06/MI DECYZJA Nr RKT – 39/2006 I. Na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du w dniu 28.06.2005r. przeciwko Rejonowemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o., 42-400 Zawiercie, ul. 11 Listopada 2, – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1. uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Zawierciu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków, obejmuj ą cym obszar gmin Zawiercie, Ł azy, Ogrodzieniec, Pilica, Por ę ba, Siewierz i W ł odowice, w drodze narzucania uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczenie w ich tre ś ci postanowie ń , zgodnie z którymi w przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez odbiorc ę lub wykazania, ż e uszkodzenie wodomierza b ą d ź zerwanie plomb nast ą pi ł o z jego winy, ilo ść pobranej wody nalicza si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 30.06.2005r.; 2. uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Zawierciu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków, obejmuj ą cym obszar gmin Zawiercie, Ł azy, Ogrodzieniec, Pilica, Por ę ba, Siewierz i W ł odowice, w drodze narzucania uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczenie w ich tre ś ci postanowie ń , zgodnie z którymi przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody wywo ł ane awari ą uj ę cia wody i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 30.06.2005r.; 3. uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Zawierciu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków, obejmuj ą cym obszar gmin Zawiercie, Ł azy, Ogrodzieniec, Pilica, Por ę ba, Siewierz i W ł odowice, w drodze narzucania uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczenie w ich 1 tre ś ci postanowie ń , zgodnie z którymi przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 30.06.2005r.; 4. uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Zawierciu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków, obejmuj ą cym obszar gmin Zawiercie, Ł azy, Ogrodzieniec, Pilica, Por ę ba, Siewierz i W ł odowice, w drodze narzucania uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczenie w ich tre ś ci postanowie ń , zgodnie z którymi na pisemny wniosek odbiorca mo ż e domaga ć si ę obni ż enia nale ż no ś ci w wysoko ś ci do 20% w razie dostarczenia wody o pogorszonej jako ś ci potwierdzonej przez s ł u ż by przedsi ę biorstwa lub Inspekcj ę Sanitarn ą i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 30.06.2005r. II. Na podstawie art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du w dniu 28.06.2005r. przeciwko Rejonowemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o., 42-400 Zawiercie, ul. 11 Listopada 2, – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nak ł ada si ę na Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Zawierciu kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 5 000 PLN (s ł ownie z ł otych: pi ęć tysi ę cy), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 72 w zwi ą zku z art. 75 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du w dniu 28.06.2005r. przeciwko Rejonowemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o., 42-400 Zawiercie, ul. 11 Listopada 2, – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia si ę obci ąż y ć Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Zawierciu kosztami przeprowadzonego post ę powania antymonopolowego i zobowi ą za ć w/w przedsi ę biorc ę do zwrotu na rzecz Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 89 PLN (s ł ownie z ł otych: osiemdziesi ą t dziewi ęć ). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Organem Antymonopolowym”) zosta ł y przeprowadzone z urz ę du post ę powania wyja ś niaj ą ce w sprawie Rejonowego Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Zawierciu (zwanego dalej „RPWiK Zawiercie” lub „Spó ł k ą ”) maj ą ce na celu wst ę pne ustalenie, czy w zwi ą zku z dzia ł alno ś ci ą tego przedsi ę biorcy nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej te ż dalej „ustaw ą antymonopolow ą ”) uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego (sygn. akt sprawy RKT-400-05/05/MI) oraz ustalenie, czy przedsi ę biorca ten mo ż e podejmowa ć dzia ł ania nosz ą ce znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe 2 interesy konsumentów (sygn. akt sprawy RKT-61-168/04/MI). W trakcie przedmiotowych post ę powa ń wyja ś niaj ą cych zbadano warunki umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków (karty nr 12-15, 68-71) zawieranych przez RPWiK Zawiercie zarówno z konsumentami, jak i z podmiotami prowadz ą cymi dzia ł alno ść gospodarcz ą w oparciu o wykorzystywany w obrocie wzorzec umowny (karty nr 8-11). Poniewa ż analiza tre ś ci w/w dokumentów da ł a podstawy do przyj ę cia, i ż w przedmiotowej sprawie mog ł o doj ść do naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w dniu 28.06.2005r. Postanowieniem Nr 1 zosta ł o wszcz ę te z urz ę du post ę powanie antymonopolowe w zwi ą zku z podejrzeniem nadu ż ywania przez RPWiK Zawiercie pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków (karty nr 1 – 2). Spó ł ce postawione zosta ł y zarzuty naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wyra ż aj ą cego si ę w narzucaniu odbiorcom us ł ug uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczenie w ich tre ś ci postanowie ń przewiduj ą cych, ż e: 1. w przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez odbiorc ę lub wykazania, ż e uszkodzenie wodomierza, zerwanie plomb nast ą pi ł o z jego winy, ilo ść pobranej wody nalicza si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza; 2. przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody wywo ł ane awari ą uj ę cia wody; 3. przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych; 4. na pisemny wniosek odbiorca mo ż e domaga ć si ę obni ż enia nale ż no ś ci w wysoko ś ci do 20% w razie dostarczenia wody o pogorszonej jako ś ci potwierdzonej przez s ł u ż by przedsi ę biorstwa lub Inspekcj ę Sanitarn ą . W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu przedmiotowego post ę powania antymonopolowego oraz w pismach kierowanych do Organu Antymonopolowego w toku post ę powania RPWiK Zawiercie podnios ł o, co nast ę puje. Odnosz ą c si ę do postawionych w niniejszym post ę powaniu zarzutów RPWiK wskaza ł o, ż e zakwestionowane w ich ramach postanowienia umowne wprowadzone zosta ł y do tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków w oparciu wzorcowe umowy tego rodzaju opublikowane w ksi ąż ce pt. Warunki umów o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków autorstwa E. Modzelewskiej – W ą chal oraz w ksi ąż ce pt. Zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków (przepisy, komentarze, dokumenty) autorstwa Józefa Wi ś niewskiego . Spó ł ka podkre ś li ł a, ż e autorem pierwszej z tych pozycji jest d ł ugoletni pracownik Urz ę du Antymonopolowego, za ś druga z nich zosta ł a wydana przez Izb ę Gospodarcz ą „Wodoci ą gi Polskie”. RPWiK podnios ł o, ż e Zarz ą d Spó ł ki tworz ą c tre ść umów w oparciu o przedstawione w tych wydawnictwach wzory prze ś wiadczony by ł , i ż ich zapisy nie naruszaj ą przepisów prawa (karta nr 75). Spó ł ka przedstawi ł a tak ż e wyci ą gi z w/w pozycji zawieraj ą ce prezentowane przez ich autorów wzory umów (karty nr 95-106). RPWiK wyja ś ni ł o ponadto, ż e w latach 2004 – 2005 nie wyst ą pi ł ani jeden przypadek naliczenia us ł ugobiorcom nale ż no ś ci za dostarczon ą wod ę wed ł ug ilo ś ci, jaka mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego (karta nr 75). W tym okresie odbiorcy Spó ł ki nie wyst ę powali równie ż z roszczeniami odszkodowawczymi z tytu ł u szkód spowodowanych ograniczeniem lub wstrzymaniem dostawy wody i odbioru ś cieków (karta nr 76). Mia ł y natomiast miejsce w tym przedziale czasowym przypadki dostarczania wody o pogorszonej jako ś ci. Odbiorcy us ł ug domagali si ę wówczas obni ż enia nale ż no ś ci za pobran ą wod ę z ł ej jako ś ci. W jednym przypadku odbiorca wyst ą pi ł z wnioskiem o przyznanie upustu nale ż no ś ci w wysoko ś ci 20%, który w ca ł o ś ci zosta ł uwzgl ę dniony (karty nr 77, 107-109). W innym, odbiorca domaga ł si ę obni ż enia nale ż no ś ci o 50%. Jego wniosek zosta ł uwzgl ę dniony cz ęś ciowo i nale ż no ść za wod ę równie ż zosta ł a obni ż ona o 20%. Przyznaj ą c upust w takiej wysoko ś ci Spó ł ka kierowa ł a si ę zapisem umownym ustalaj ą cym maksymalny próg obni ż enia nale ż no ś ci na poziomie 20% ceny za wod ę (karty nr 77, 113-117). 3 W podsumowaniu Spó ł ka wskaza ł a, ż e zamieszczaj ą c w tre ś ci zawieranych z odbiorcami umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków kwestionowane zapisy, nie mia ł a zamiaru wykorzystania swojej pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków. Zapisy te zosta ł y zamieszczone w umowach za przyk ł adem opublikowanych w fachowej literaturze wzorów umów. RPWiK Zawiercie poinformowa ł o równie ż , ż e po otrzymaniu w dniu 30.06.2005r. zawiadomienia o wszcz ę ciu przedmiotowego post ę powania antymonopolowego dokona ł o zmian w tre ś ci zawieranych umów wykre ś laj ą c z ich tre ś ci sporne postanowienia. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego Spó ł ka poda ł a równie ż , i ż w zwi ą zku wej ś ciem w ż ycie w dniu 17 sierpnia 2005 r. nowelizacji 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (Dz.U. Nr 72, poz. 747 ze zm.) (zwanej dalej „ustaw ą o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę ”) przyst ą piono do pracy nad kolejnymi zmianami w tre ś ci przedmiotowych umów w celu wyeliminowania kwestionowanych zapisów. RPWiK poda ł o równie ż , ż e po wprowadzeniu tych wzorów do obrotu ze wszystkimi odbiorcami zostan ą podpisane umowy w nowym brzmieniu (karta nr 77). Nast ę pnie, w pi ś mie z dnia 05.12.2005r. Spó ł ka poinformowa ł a, i ż wprowadzi ł a do obrotu nowe zmienione wzory umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, wskazuj ą c, i ż w ich tre ś ci uwzgl ę dnione zosta ł y zastrze ż enia Organu Antymonopolowego wyra ż one w postawionych w niniejszym post ę powaniu zarzutach. W za łą czeniu do w/w pisma RPWiK Zawiercie przedstawi ł o zmodyfikowane formularze wzorcowe wraz z wyja ś nieniem zmian wprowadzonych do tre ś ci umów (karty nr 172-184). W toku post ę powania Organ Antymonopolowy ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny. Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Zawierciu jest przedsi ę biorstwem wodoci ą gowo – kanalizacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Spó ł ka dzia ł a na podstawie wpisu do Rejestru Przedsi ę biorców Krajowego Rejestru S ą dowego prowadzonego przez S ą d Rejonowy w Katowicach pod numerem 0000213560, zgodnie z którym przedmiotem jej dzia ł alno ś ci jest mi ę dzy innymi dzia ł alno ść us ł ugowa w zakresie rozprowadzania wody oraz odprowadzanie ś cieków (karty nr 60-63). Obszarem dzia ł alno ś ci RPWiK Zawiercie – stosownie do tre ś ci udzielonych Spó ł ce Zezwole ń na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków – s ą gminy: Zawiercie, Ł azy, Ogrodzieniec, Pilica, Por ę ba, Siewierz oraz W ł odowice (karty nr 7, 132-164). Spó ł ka wskaza ł a, ż e realizowane przez ni ą na tym obszarze zaopatrzenie w wod ę w […]% pokrywane jest przez w ł asn ą produkcj ę wody, natomiast […]% zapotrzebowania pokrywa zakup wody od Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Olkuszu oraz od PKP S.A. Centrala Zak ł ad Gospodarowania Nieruchomo ś ciami Nr 1 w Katowicach. RPWiK poda ł o, ż e eksploatuje […] uj ęć wód podziemnych, z czego […] stanowi w pe ł ni jego w ł asno ść , […] uj ę cia s ą w ł asno ś ci ą gminy Ł azy, a jedna studnia g łę binowa zlokalizowana na uj ę ciu wody na terenie gminy Pilica, jest w ł asno ś ci ą tej ż e gminy (karty nr 73). Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne zawiera z odbiorcami ś wiadczonych przez siebie us ł ug umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, na podstawie których odbywa si ę dostarczanie wody lub odprowadzanie ś cieków. W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci us ł ugowej, RPWiK Zawiercie w okresie od 2002 roku do 30.06.2005r. pos ł ugiwa ł o si ę wzorcem umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, który znajdowa ł zastosowanie zarówno wzgl ę dem odbiorców indywidualnych – konsumentów, jak i wzgl ę dem odbiorców prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą (karty nr 8-11, 67). W pi ś mie z dnia 02.08.2005r. Spó ł ka wskaza ł a, ż e na podstawie przedmiotowego wzorca umownego zawartych zosta ł o […] umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, za ś ogólna liczba odbiorców us ł ug ś wiadczonych przez RPWiK Zawiercie wynosi […] (karta nr 120). Przedsi ę biorca przedstawi ł tak ż e przyk ł adowe, faktycznie zawarte z 1 Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 85, poz. 729). 4 wykorzystaniem w/w wzorca z konsumentami i podmiotami prowadz ą cymi dzia ł alno ść gospodarcz ą , umowy: − Umow ę o zaopatrzenie w wod ę Nr 5185/S/2004 z dnia 12.10.2004r. (karty nr 12-15); − Umow ę o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków Nr 237/2004/F z dnia 10.12.2004r. (karty nr 68-71); − Umow ę o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków Nr 5384/2005 z dnia 02.01.2005r. (karty nr 316-319); − Umow ę o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków Nr 5393/2005 z dnia 23.02.2005r. (karty 320-323); − Umow ę o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków Nr 5403/2005 z dnia 01.03.2005r. (karty nr 324-327); − Umow ę o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków Nr 5457/2005 z dnia 30.03.2005r. (karty nr 328-331); − Umow ę o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków Nr 5517/2005 z dnia 05.05.2005r. (karty nr 332-335). W tre ś ci przedmiotowych umów zawarte s ą nast ę puj ą ce postanowienia umowne: • § 9 ust. 1 pkt c) i f) umów stanowi, ż e Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane: c) awari ą uj ę cia wody, f) przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych; • Zgodnie z § 14 ust. 1 i 2 w/w umów, 1) Odbiorca nie ma prawa do naruszania plomb wodomierza, jego os ł on, przemieszczania bez pisemnej zgody Przedsi ę biorstwa. 2) Odbiorca zobowi ą zany jest do natychmiastowego powiadomienia Przedsi ę biorstwa o stwierdzeniu zerwania plomby wodomierza, jego os ł on, uszkodzenia wodomierza, jego przemieszczenia lub zaborze. W przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez Odbiorc ę lub wykazania, ż e uszkodzenie wodomierza, zerwanie plomb nast ą pi ł o z jego winy, ilo ść pobranej wody nalicza si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza. • § 15 umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawiera zapis o nast ę puj ą cym brzmieniu: Na pisemny wniosek Odbiorca mo ż e domaga ć si ę od Przedsi ę biorstwa obni ż enia nale ż no ś ci w wysoko ś ci do 20% w razie dostarczenia wody o pogorszonej jako ś ci potwierdzonej przez s ł u ż by przedsi ę biorstwa lub Inspekcj ę Sanitarn ą . W toku post ę powania RPWiK Zawiercie poinformowa ł o, ż e w okresie pos ł ugiwania si ę w obrocie gospodarczym wzorcem umownym, o którym mowa powy ż ej, zawiera ł o z odbiorcami us ł ug umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, których warunki podlega ł y indywidualnym uzgodnieniom i których tre ść odbiega od tre ś ci wykorzystywanego wzorca (karta nr 186). Wi ę kszo ść zmian wprowadzonych do tre ś ci umów wynik ł a – jak poda ł o RPWiK – z indywidualnych uwarunkowa ń odbiorcy us ł ug. Spó ł ka wyja ś ni ł a dla przyk ł adu, ż e na terenie Zawiercia jest kilka urz ę dów pocztowych, do których Przedsi ę biorstwo dostarcza wod ę , jednak ż e p ł atnikiem jest Urz ą d Pocztowy w Sosnowcu. W zwi ą zku z tym, ż e wystawienie faktury i przes ł anie jej do Sosnowca, a nast ę pnie jej terminowe zap ł acenie by ł o trudne do zrealizowania, w umowie o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawartych z Rejonowym Urz ę dem Poczty w Sosnowcu przeredagowaniu uleg ł mi ę dzy innymi zapis dotycz ą cy terminu p ł atno ś ci (karta nr 187). RPWiK wskaza ł o równie ż , ż e zawar ł o […] umowy, których tre ść odbiega od tre ś ci stosowanego wzorca umownego (karty nr 187, 208-311). Jak ustalono, stronami tych umów s ą w zdecydowanej wi ę kszo ś ci podmioty prowadz ą ce dzia ł alno ść gospodarcz ą (m.in. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Zak ł ad Linii Kolejowych w Cz ę stochowie, Spó ł dzielnia Mieszkaniowa „Zawiercie” w Zawierciu, Rejonowy Urz ą d Poczty Sosnowiec, Administracja Mienia Niezagospodarowanego w Paczynie, LIDL Polska Sklepy Spo ż ywcze Sp. z o.o., Odlewnia Ż eliwa S.A. w Zawierciu, Huta Szk ł a Gospodarczego „Zawiercie” S.A. w Zawierciu, Komenda Wojewódzka Policji w Katowicach, Samodzielny Publiczny Zak ł ad Opieki Zdrowotnej – Szpital Powiatowy w Zawierciu, PKP S.A.). Spó ł ka wskaza ł a, i ż najcz ęś ciej negocjowanym przez odbiorców us ł ug zapisem umownym by ł 5 punkt odnosz ą cy si ę do terminu p ł atno ś ci; do wszystkich umów o charakterze zindywidualizowanym wprowadzono zmiany polegaj ą ce na ś cis ł ym okre ś leniu terminu zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzane ś cieki. Do trzech umów (zawartych z Rejonowym Urz ę dem Poczty w Sosnowcu, Odlewni ą Ż eliwa S.A. w Zawierciu oraz Spó ł dzielni ą Mieszkaniow ą „Zawiercie”) wprowadzono tak ż e zmiany w zakresie dotycz ą cym m.in. warunków przeprowadzania kontroli u odbiorcy us ł ug, wymogu do łą czenia do umowy – jako za łą cznika – Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków; sposobu i terminów ustalania ilo ś ci wody dostarczonej odbiorcy; wskazania, i ż zmiana taryfy wymaga powiadomienia odbiorcy w formie pisemnej; okre ś lenia poziomu dopuszczalnej zawarto ś ci cynku w ś ciekach (karty nr 187, 213 verte, 214, 218 verte, 219, 282). Ponadto w przypadku umowy zawartej ze Spó ł dzielni ą Mieszkaniow ą „Zawiercie”, wykre ś lono z jej tre ś ci zapis zawarty w § 14 ust. 2 stanowi ą cy, i ż w razie zaboru wodomierza zawinionego przez odbiorc ę lub wykazania, ż e uszkodzenie wodomierza b ą d ź zerwanie plomb nast ą pi ł o z jego winy, ilo ść pobranej wody nalicza si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza (karty nr 187, 213). W toku post ę powania ustalono, ż e niezw ł ocznie po otrzymaniu zawiadomienia o wszcz ę ciu przedmiotowego post ę powania, tj. w dniu 30.06.2005r., RPWiK Zawiercie dokona ł o zmian w tre ś ci wykorzystywanego w obrocie gospodarczym wzorca umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez wykre ś lenie z niego zapisów b ę d ą cych przedmiotem postawionych w niniejszym post ę powaniu zarzutów (karta nr 77, 315). Przedsi ę biorca przedstawi ł przyk ł adowe umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawarte po tej dacie: − Umow ę o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków Nr 5631/2005 z dnia 18.07.2005r. (karty nr 336-339); − Umow ę o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków Nr 5647/2005 z dnia 08.08.2005r. (karty nr 340-343); − Umow ę o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków Nr 5698/2005 z dnia 05.10.2005r. (karty nr 344-347). Ustalono, ż e z ich tre ś ci wyeliminowany zosta ł zapis umowny zawarty w § 9 ust. 1 pkt c) i f), stanowi ą cy, i ż Spó ł ka nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostawy wody i odbioru ś cieków wywo ł ane awari ą uj ę cia wody oraz przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Z tre ś ci umów wykre ś lono tak ż e zapis zawarty w § 14 ust. 2 zdanie drugie, stosownie do którego w razie zawinionego przez odbiorc ę zaboru, uszkodzenia wodomierza b ą d ź zerwania jego plomb, ilo ść pobranej wody ustalana jest wed ł ug ilo ś ci, jaka mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego od czasu ostatniego odczytu wodomierza. Postanowienie zawarte w § 15 przedstawionych umów otrzyma ł o natomiast nast ę puj ą ce brzmienie: Na pisemny wniosek Odbiorca mo ż e domaga ć si ę od Przedsi ę biorstwa obni ż enia nale ż no ś ci w razie dostarczenia wody o pogorszonej jako ś ci potwierdzonej przez s ł u ż by przedsi ę biorstwa lub Inspekcj ę Sanitarn ą . Wzorcem umowy, o którym mowa powy ż ej Spó ł ka pos ł ugiwa ł a si ę do 05.12.2005r. (karta nr 188). W tym dniu wprowadzone zosta ł y do obrotu gospodarczego kolejne, zmodyfikowane wzorce umowne: wzorzec umowy o odprowadzanie ś cieków (karty nr 175-177), wzorzec umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków (karty nr 178-181) oraz wzorzec umowy o zaopatrzenie w wod ę (karty nr 182-184). Spó ł ka przed ł o ż y ł a przyk ł adowe umowy zawarte z ich wykorzystaniem, w których tre ś ci brak jest zapisów zakwestionowanych w niniejszym post ę powaniu: − Umow ę 2/2005 o zaopatrzenie w wod ę z dnia 14.12.2005r. (karty nr 199-201); − Umow ę 1/2005 o zaopatrzenie w wod ę z dnia 07.12.2005r. (karty nr 202-204); − Umow ę 5/2005 o zaopatrzenie w wod ę z dnia 13.12.2005r. (karty nr 205-207); − Umow ę 6/2006 o zaopatrzenie w wod ę z dnia 02.03.2006r. (karty nr 361-365); − Umow ę 14/2006 o zaopatrzenie w wod ę z dnia 22.02.2006r. (karty nr 366-370); − Umow ę 15/2006 o zaopatrzenie w wod ę z dnia 23.02.2006r. (karty nr 371-375); − Umow ę 16/2006 o zaopatrzenie w wod ę z dnia 27.02.2006r. (karty nr 376-380); 6 − Umow ę nr 48/2006 o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków z dnia 02.03.2006r. (karty nr 381-387). W pi ś mie z dnia 16.03.2006r. RPWiK Zawiercie poinformowa ł o, i ż od momentu wprowadzenia do obrotu przedmiotowych wzorów umów, czyli od dnia 05.12.2005r., zawartych zosta ł o z odbiorcami us ł ug […] umów. Jednocze ś nie Spó ł ka wskaza ł a, ż e przyst ą pi do wymiany wszystkich umów zawartych przed t ą dat ą po wej ś ciu w ż ycie nowego Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków (karta nr 360). W toku przeprowadzonego post ę powania antymonopolowego w pi ś mie z dnia 11.01.2006r., RPWiK Zawiercie poinformowa ł o, ż e szacunkowa wielko ść przychodów ogó ł em osi ą gni ę tych przez Spó ł k ę w 2005 roku wynosi 19 069 404,51 PLN (s ł ownie z ł otych: dziewi ę tna ś cie milionów sze ść dziesi ą t dziewi ęć tysi ę cy czterysta cztery 51/100) (karta nr 315). Maj ą c powy ż sze na uwadze Organ Antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje. Dla uznania, ż e niniejsza sprawa ma charakter antymonopolowy, w pierwszej kolejno ś ci niezb ę dne jest ustalenie, czy w jej okoliczno ś ciach dosz ł o do naruszenia interesu publicznoprawnego. W ś wietle art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyj ę tej jest zapewnienie rozwoju i ochrony konkurencji, a tak ż e podejmowana w interesie publicznym ochrona przedsi ę biorców nara ż onych na stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę i ochrona interesów konsumentów. Ustawa antymonopolowa ma zatem charakter publicznoprawny i s ł u ż y ochronie interesu ogólnospo ł ecznego; w odniesieniu do przedsi ę biorców chroni konkurencj ę , a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mog ą by ć stosowane jedynie wówczas, gdy na skutek dzia ł a ń sprzecznych z przepisami prawa naruszony zosta ł interes publiczny. Ma to miejsce w szczególno ś ci wtedy, gdy okre ś lonymi dzia ł aniami dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, wzgl ę dnie, gdy wywo ł uj ą one na rynku inne niekorzystne zjawiska (wyrok S ą du Antymonopolowego z 24 pa ź dziernika 1991 r. sygn. akt XV Amr 8/90). Wymienione w art. 1 cele ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zosta ł y okre ś lone jako równorz ę dne co sprawia, ż e praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę obejmuj ą nie tylko te, które godz ą w konkurencj ę , ale równie ż te, które – podejmowane przez przedsi ę biorców posiadaj ą cych pozycj ę dominuj ą c ą – nie godz ą c wprost w konkurencj ę , naruszaj ą interesy uczestników rynku. Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę mo ż na zatem podzieli ć na praktyki antykonkurencyjne, wywieraj ą ce bezpo ś redni wp ł yw na stan lub rozwój konkurencji oraz praktyki eksploatacyjne, których istot ą jest uzyskanie korzy ś ci kosztem innych podmiotów, w tym nieprowadz ą cych dzia ł alno ś ci gospodarczej. W przypadku praktyk eksploatacyjnych bezpo ś rednim celem lub skutkiem dzia ł a ń przedsi ę biorców jest naruszenie przede wszystkim innych ni ż konkurencyjne interesów uczestników rynku poprzez wykorzystanie przez przedsi ę biorców istniej ą cej nad kontrahentami przewagi. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e RPWiK Zawiercie z racji posiadanej si ł y rynkowej ma mo ż liwo ść eksploatowania zajmowanej na rynku pozycji kosztem kontrahentów, w tym podejmowania dzia ł a ń b ę d ą cych przedmiotem postawionych w niniejszym post ę powaniu zarzutów. Dla stwierdzenia naruszenia interesu publicznego wystarczaj ą ce jest natomiast dowolne nadu ż ycie si ł y rynkowej w relacjach ze s ł abszymi uczestnikami rynku, albowiem ju ż sam fakt nadu ż ycia posiadanej na rynku pozycji dominuj ą cej narusza interes publiczny. Dla oceny kwestii naruszenia interesu publicznoprawnego istotne jest tak ż e to, i ż praktyki eksploatacyjne urzeczywistniaj ą si ę poprzez stosunki umowne, które w okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy maj ą charakter powtarzalny. Zakwestionowane w niniejszym post ę powaniu zapisy zawarte s ą we wzorcu umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków powszechnie wykorzystywanym przez przedsi ę biorstwo w obrocie gospodarczym, stosowanym wzgl ę dem odbiorców b ę d ą cych zarówno konsumentami, jak i wzgl ę dem przedsi ę biorców. O naruszeniu interesu publicznoprawnego w przedmiotowej sprawie ś wiadczy zatem równie ż fakt, i ż obj ę te zarzutami dzia ł ania przedsi ę biorcy wymierzone s ą w szeroki kr ą g uczestników rynku, obejmuj ą cy wszystkich odbiorców us ł ug, z którymi zawarto umowy w oparciu o wspomniany wzorzec, a tak ż e w potencjalnych kontrahentów przedsi ę biorcy. Negatywne skutki wynikaj ą ce z zakwestionowanych postanowie ń umownych godz ą zatem w szeroki i bli ż ej 7 nieokre ś lony kr ą g podmiotów, w ś ród których znacz ą cy udzia ł maj ą konsumenci b ę d ą cy najs ł abszymi uczestnikami obrotu gospodarczego. W tym stanie rzeczy uzna ć nale ż y, ż e w okoliczno ś ciach niniejszej sprawy ma miejsce naruszenie przez RPWiK Zawiercie interesu publicznoprawnego, co uzasadnia ocen ę jego zachowania na rynku w ś wietle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. I.1. W przedmiotowym post ę powaniu antymonopolowym Rejonowemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Zawierciu postawiony zosta ł zarzut nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym polegaj ą cego na narzucaniu odbiorcom uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków w drodze zamieszczenia w ich tre ś ci postanowienia przewiduj ą cego, ż e w przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez odbiorc ę lub wykazania, ż e uszkodzenie wodomierza, zerwanie plomb nast ą pi ł o z jego winy, ilo ść pobranej wody nalicza si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej polega w szczególno ś ci na narzucaniu przez przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci. Dla stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zdefiniowanej w tym przepisie konieczne jest wykazanie kumulatywnego spe ł nienia czterech kryteriów: − przedsi ę biorca, któremu stawia si ę zarzut posiada na rynku w ł a ś ciwym pozycj ę dominuj ą c ą , − przedsi ę biorca ten narzuca okre ś lone warunki umów, − warunki te maj ą uci ąż liwy charakter, − przynosz ą one przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Pierwsz ą i podstawow ą przes ł ank ą , której spe ł nienie jest niezb ę dne dla stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zdefiniowanej w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest zatem, aby przedsi ę biorca stosuj ą cy praktyk ę zajmowa ł na rynku pozycj ę dominuj ą c ą . Zgodnie z art. 4 pkt 9 tej ustawy przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów i konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą na rynku, je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. Definicj ę rynku w ł a ś ciwego zawiera art. 4 pkt 8 ustawy antymonopolowej, stosownie do którego rynek w ł a ś ciwy to rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu panuj ą zbli ż one warunki konkurencji . Dzia ł alno ść RPWiK Zawiercie polega na ś wiadczeniu us ł ug w zakresie dostarczania wody i odprowadzania ś cieków na podstawie udzielonych Spó ł ce Zezwole ń na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków (karty nr 133-164). Zgodnie z ich tre ś ci ą obszarem dzia ł alno ś ci RPWiK jest obszar gmin Zawiercie, Ł azy, Ogrodzieniec, Pilica, Por ę ba, Siewierz oraz W ł odowice. Powy ż szy rodzaj dzia ł alno ś ci oraz jej zasi ę g geograficzny wyznaczaj ą w niniejszej sprawie wymiar produktowy i zasi ę g terytorialny rynku w ł a ś ciwego, o którym mowa w art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy towarem oferowanym przez RPWiK Zawiercie s ą zatem us ł ugi polegaj ą ce zbiorowym dostarczaniu wody i zbiorowym odprowadzania ś cieków. Z uwagi na technologi ę dostarczania wody (za pomoc ą sieci wodoci ą gowej) i odprowadzania ś cieków (sieci ą kanalizacyjn ą ) rynek w aspekcie geograficznym wyznaczany jest przez zasi ę g sieci wodoci ą gowo – kanalizacyjnej eksploatowanej przez przedsi ę biorc ę i obejmuje teren w/w gmin. RPWiK Zawiercie na tak zdefiniowanym rynku w ł a ś ciwym jest monopolist ą naturalnym, co wynika z faktu sieciowego charakteru urz ą dze ń s ł u żą cych do dostarczania wody i odprowadzania 8 ś cieków. To w ł a ś nie dzi ę ki sieci, przedsi ę biorstwo w stosunku do swoich odbiorców posiada pozycj ę monopolu naturalnego, w zwi ą zku z czym podmioty ubiegaj ą ce si ę o przy łą czenie do miejskiej sieci wodoci ą gowo – kanalizacyjnej nie maj ą mo ż liwo ś ci alternatywnego zakupu us ł ug zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków od innego przedsi ę biorcy. Nale ż y zatem uzna ć , ż e pierwsza z przes ł anek niezb ę dna do stwierdzenia naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zosta ł a spe ł niona. Sankcjonowaniu w trybie przewidzianym w art. 8 ustawy antymonopolowej podlega nie samo posiadanie na rynku pozycji dominuj ą cej, ale jej nadu ż ywanie. Z faktu ustalenia, ż e dany podmiot zajmuje na rynku pozycj ę dominuj ą c ą wynika, ż e podmiot ten podlega ograniczeniom przeciwdzia ł aj ą cym nadu ż ywaniu si ł y rynkowej wynikaj ą cym z ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mi ę dzy innymi ograniczony jest w podejmowaniu dzia ł a ń eksploatuj ą cych pozycj ę zajmowan ą na rynku kosztem kontrahentów. Istota sprawy b ę d ą cej przedmiotem niniejszej decyzji sprowadza si ę do oceny tre ś ci zapisów umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz oceny zachowania RPWiK Zawiercie z punktu widzenia narzucenia odbiorcom us ł ug uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci, a wi ę c stosowania zakazanej praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , o której mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przedmiotem oceny jest nie tylko tre ść zawieranych przez przedsi ę biorc ę umów, ale i okoliczno ś ci zwi ą zane z ich zawieraniem. Dla wykazania, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę okre ś lon ą w w/w przepisie konieczne jest wykazanie, ż e kwestionowane warunki umów zosta ł y przez niego odbiorcom us ł ug narzucone. Do narzucania warunków umów dochodzi natomiast wówczas, gdy przedsi ę biorca wykorzystuj ą c swoj ą przewag ę ekonomiczn ą w warunkach niedostatecznej konkurencji na rynku, ogranicza swobod ę kszta ł towania tre ś ci umów ze strony kontrahentów dzia ł aj ą cych pod przymusem. Dzi ę ki posiadanej sile rynkowej dominant mo ż e bowiem nie liczy ć si ę z wol ą innych uczestników rynku, którzy zmuszeni s ą zaakceptowa ć ustalone przez niego warunki umowne, nawet je ś li nie gwarantuj ą one ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń . Tym samym narzuca on kontrahentom warunki umowne, które nie mia ł yby racji bytu w przypadku, gdyby na rynku istnia ł a konkurencja i mo ż liwo ść wyboru oferty spo ś ród ofert konkuruj ą cych ze sob ą podmiotów gospodarczych. Narzucanie warunków umów ma zatem miejsce wtedy, gdy przedsi ę biorca eksploatuj ą c zajmowan ą na rynku pozycj ę dominuj ą c ą i sytuacj ę przymusow ą kontrahentów wynikaj ą c ą z braku rzeczywistych alternatyw na rynku, wymusza na nich okre ś lone zachowania. RPWiK Zawiercie jako dostawca us ł ug zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków zajmuje pozycj ę monopolisty naturalnego. Prowadzi swoj ą dzia ł alno ść gospodarcz ą w warunkach, w których – odizolowane od potencjalnych konkurentów zarówno barier ą kosztów niezb ę dnych dla uruchomienia dzia ł alno ś ci w danej dziedzinie, jak i ustanowion ą wcze ś niej struktur ą organizacyjn ą i technologiczn ą – dysponuje potencja ł em niezb ę dnym do narzucenia swoim odbiorcom warunków umowy. Sprzyja temu zw ł aszcza fakt, i ż przy zawieraniu umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków przedsi ę biorca pos ł uguje si ę wzorcami umownymi, które przedstawiane s ą do podpisu odbiorcom us ł ug. Stosowanie wzorców przy zawieraniu jednorodzajowych umów o charakterze masowym, jakimi niew ą tpliwie s ą umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, niejako z definicji wymaga aprobaty przez odbiorców ich warunków, które s ą z góry jednostronnie ustalane przez profesjonalist ę . Tre ść umowy, do której przychylaj ą si ę us ł ugobiorcy jest wi ę c tutaj arbitralnie ustalana przez dostawc ę us ł ug w formularzu wzorcowym. Odbiorca otrzymuje zatem do podpisu gotow ą umow ę , nie za ś jej projekt, który by ł by punktem wyj ś cia do dalszych uzgodnie ń i rokowa ń . Swoboda odbiorcy us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych w zakresie kszta ł towania tre ś ci umowy jest tutaj zatem ograniczona do minimum, a zawarcie umowy nast ę puje poprzez przyst ą pienie do warunków, które autorytatywnie ustala dostawca us ł ug; stanowi to o adhezyjnej naturze tych umów, a jednocze ś nie o istocie narzucania warunków umownych w przedmiotowej sprawie. W toku post ę powania ustalono wprawdzie, ż e RPWiK Zawiercie zawiera ł o umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, których tre ść odbiega ł a od tre ś ci stosowanych wzorców umownych (w tym zawar ł o jedn ą umow ę , z tre ś ci której wyeliminowano zapis b ę d ą cy przedmiotem pierwszego z postawionych w niniejszym post ę powaniu zarzutów). Dotychczas jednak ż e przedmiotem uzgodnie ń by ł y zaledwie […] umowy na ponad […] zawartych. Bior ą c pod 9 uwag ę tak znikom ą liczb ę umów zindywidualizowanych nale ż y stwierdzi ć , ż e stanowi ą one jedynie wyj ą tek od ogólnie obowi ą zuj ą cej zasady, i ż zawierane przez RPWiK Zawiercie umowy maja charakter adhezyjny, a ich zawarcie nast ę puje poprzez zaakceptowanie przez odbiorców warunków ustalonych przez monopolist ę we wzorcu umownym; przewa ż aj ą ca wi ę kszo ść spo ś ród zawartych przez Spó ł k ę umów posiada bowiem tre ść to ż sam ą z tre ś ci ą stosowanego w obrocie wzorca umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Nale ż y równie ż podkre ś li ć , i ż wprowadzone do umów zmiany w wi ę kszo ś ci przypadków – co podkre ś la ł a sama Spó ł ka – wynika ł y z indywidualnych uwarunkowa ń odbiorcy i nie dotyczy ł y istotnych warunków umowy (karta nr 187). W ich okoliczno ś ciach mo ż na raczej mówi ć o dostosowaniu tre ś ci umowy do konkretnych warunków faktycznych i zindywidualizowaniu ich tre ś ci pod k ą tem okre ś lonego odbiorcy, ani ż eli o rzeczywistym negocjowaniu warunków umowy. W takim przypadku odst ę pstwa od stosowania zapisów zawartych we wzorcach umów wynikaj ą nie ze swobody kontraktowej obu stron, lecz s ą niejako wymuszone przez istniej ą ce warunki faktyczne. Analizuj ą c opisane powy ż ej okoliczno ś ci nale ż y stwierdzi ć , i ż w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z narzucaniem warunków umów kontrahentom, które wi ąż e si ę z posiadan ą przez przedsi ę biorc ę si łą rynkow ą oraz w istocie adhezyjnym charakterem zawieranych umów tj. umów, które s ą zawierane przez przyst ą pienie i w których co do zasady nie przewiduje si ę indywidualnego negocjowania warunków umownych. W przypadku umów tego typu wystarczaj ą c ą przes ł ank ą dla uznania, ż e nast ę puje narzucenie ich warunków jest oferowanie ich przez dominanta w stosunkach danego rodzaju (E. Modzelewska – W ą chal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Wydawnictwo Twigger, Warszawa 2002, s. 118). Sytuacja taka ma miejsce w przedmiotowej sprawie, albowiem sposobem dzia ł ania RPWiK Zawiercie jest zawieranie umów w oparciu o gotowy, opracowany jednostronnie wzór umowy. Odbiorca aprobuje zatem warunki umowy z góry arbitralnie ustalone przez przedsi ę biorc ę ; innymi s ł owy przyst ę puje do umowy bez indywidualnego negocjowania jej postanowie ń , czego nie zmienia fakt, i ż znikomy odsetek umów podlega ł pewnym uzgodnieniom. Przyj ę t ą przez Spó ł k ę regu łą post ę powania w kontaktach z odbiorcami us ł ug jest bowiem zawieranie umów przez przyst ą pienie, za ś przypadki gdy tre ść umów by ł a indywidualnie uzgadniane s ą incydentalne i dotycz ą przede wszystkim du ż ych klientów przedsi ę biorcy, dysponuj ą cych pewn ą si łą przetargow ą (karty nr 276-283). W okoliczno ś ciach niniejszej sprawy uzna ć zatem nale ż y, i ż kwestionowane warunki umów s ą przez RPWiK Zawiercie odbiorcom us ł ug narzucane, a zatem druga przes ł anka niezb ę dna do stwierdzenia naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej zosta ł a spe ł niona. Kolejn ą przes ł ank ą niezb ę dn ą do wykazania naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej, jest dowiedzenie, ż e kwestionowany w ramach analizowanego zarzutu zapis umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków ma uci ąż liwy charakter. Za uci ąż liwy uznaje si ę ka ż dy warunek umowy oznaczaj ą cy dla jednej ze stron ci ęż ar wi ę kszy od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Definicja ta odwo ł uje si ę do kryteriów obiektywnych – typowych relacji umownych wyst ę puj ą cych na rynku. Dokonuj ą c analizy uci ąż liwo ś ci warunków umownych nale ż y rozwa ż y ć , czy w hipotetycznej sytuacji istnienia konkurencji na danym rynku w ł a ś ciwym, a wi ę c istnienia rzeczywistej swobody zawierania umów i kszta ł towania ich tre ś ci, dominant by ł by w stanie wynegocjowa ć takie postanowienia umowne. W zakwestionowanym w punkcie I.1. niniejszej decyzji warunku umowy, RPWiK Zawiercie okre ś li ł o sposób naliczania nale ż no ś ci za pobran ą wod ę wzgl ę dem odbiorców, którzy dopu ś cili si ę zawinionego zaboru, uszkodzenia wodomierza lub zerwania jego plomb przyznaj ą c sobie prawo do ustalenia nale ż no ś ci za wod ę odpowiednio do ilo ś ci, jaka mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza. W ten sposób przedsi ę biorca arbitralnie uregulowa ł zasady ustalania ilo ś ci wody b ę d ą cej podstaw ą rozliczenia w wypadku zaistnienia opisanych powy ż ej sytuacji. Jednocze ś nie okre ś lono t ę ilo ść na maksymalnym mo ż liwym poziomie – w oderwaniu od faktycznego zu ż ycia wody i wysoko ś ci rzeczywi ś cie poniesionej szkody b ę d ą cej skutkiem niedotrzymania warunków umowy przez us ł ugobiorc ę , co zdaniem Organu Antymonopolowego ś wiadczy o uci ąż liwo ś ci rozpatrywanego postanowienia umownego. Oceniaj ą c, czy zawarty w w/w postanowieniu umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków sposób rozliczania odbiorców ma uci ąż liwy charakter zwa ż y ć po pierwsze nale ż y, i ż ani 10 ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (Dz.U. Nr 72, poz. 747 ze zm.), ani rozporz ą dzenia wykonawcze do tej ustawy nie reguluj ą sposobu rozlicze ń w przypadku zawinionego przez us ł ugobiorc ę zaboru, uszkodzenia lub zerwania plomb wodomierza. W opinii Organu Antymonopolowego, w obliczu stwierdzonych przypadków zawinionych przez us ł ugobiorc ę dzia ł a ń przedsi ę biorca powinien dochodzi ć naprawienia poniesionej szkody na zasadach ogólnych wynikaj ą cych z Kodeksu Cywilnego. Ustalaj ą c za ś w takich przypadkach ilo ść pobranej wody w okresie od ostatniego odczytu wodomierza do czasu wykrycia nieprawid ł owo ś ci Spó ł ka mo ż e wzorowa ć si ę przyk ł adowo na rozwi ą zaniu przyj ę tym w rozporz ą dzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie wod ę i odprowadzanie ś cieków (Dz.U. Nr 26, poz. 257 ze zm.), które w § 18 ust. 1 stanowi, i ż w przypadku niesprawno ś ci wodomierza g ł ównego, je ż eli umowa nie stanowi inaczej, ilo ść pobranej wody ustala si ę na podstawie ś redniego zu ż ycia w okresie 6 miesi ę cy przed stwierdzeniem niesprawno ś ci wodomierza, a gdy nie jest to mo ż liwe – na podstawie ś redniego zu ż ycia wody w analogicznym okresie roku ubieg ł ego lub iloczynu ś redniomiesi ę cznego zu ż ycia wody w roku ubieg ł ym i liczby miesi ę cy niesprawno ś ci wodomierza. W przypadku braku mo ż liwo ś ci ustalenia ilo ś ci pobranej wody na tej podstawie, uzasadnione jest równie ż pos ł u ż enie si ę przepisami rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002 r. w sprawie przeci ę tnych norm zu ż ycia wody (Dz.U. Nr 8, poz. 70). Sposób rozliczania ilo ś ci pobranej wody w oparciu b ą d ź to o ś rednie wskazania wodomierza, b ą d ź przeci ę tne normy zu ż ycia wody, powinien zosta ć przyj ę ty w umowach równie ż w odniesieniu do sytuacji, gdy udowodniono zawinione przez us ł ugobiorc ę dzia ł anie na szkod ę przedsi ę biorstwa poprzez zdemontowanie lub uszkodzenie wodomierza, zw ł aszcza za ś w stosunku do osób fizycznych – konsumentów, co do których domniemanie, i ż zagospodarowali wod ę w tak wielkich ilo ś ciach wydaje si ę z racjonalnego punktu widzenia wysoce nieprawdopodobne. Nale ż y równie ż zauwa ż y ć , ż e ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę przewiduje okre ś lone sankcje wzgl ę dem odbiorców, którzy spe ł niaj ą przes ł anki zawarte w hipotezach kwestionowanych warunków umownych. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 4 w/w ustawy, w razie stwierdzenia nielegalnego poboru wody, tj. mi ę dzy innymi przy celowo uszkodzonych wodomierzach przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne ma prawo odci ąć dostaw ę wody. Z kolei art. 28 ust. 2 pkt 1 tej ustawy stanowi, ż e ten, kto uszkadza wodomierz g ł ówny, zrywa lub uszkadza plomby umieszczone na wodomierzach, a tak ż e wp ł ywa na zmian ę , zatrzymanie lub utrat ę w ł a ś ciwo ś ci lub funkcji metrologicznych wodomierza g ł ównego, podlega karze grzywny w wysoko ś ci do 5000 z ł . Niezale ż nie od powy ż szego us ł ugodawca mo ż e – jak ju ż podniesiono – dochodzi ć od us ł ugobiorcy, który dopu ś ci ł si ę zaboru, uszkodzenia lub zerwania plomb wodomierza, naprawienia wyrz ą dzonej szkody na zasadach ogólnych. Wymienione w umowie zachowania odbiorcy us ł ug, które na jej podstawie skutkowa ć mog ą obci ąż eniem go kosztami us ł ugi za dostarczenie wody, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego od ostatniego odczytu wodomierza, powinny by ć rozpatrywane na gruncie przepisów Kodeksu cywilnego, w oparciu o zasady odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez sprawc ę z w ł asnej winy b ą d ź odpowiedzialno ś ci za szkod ę z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania. Opisane w kwestionowanych zapisach dzia ł ania odbiorcy us ł ug mog ą by ć kwalifikowane jako czyny bezprawne stanowi ą ce przes ł ank ę do dochodzenia roszcze ń z tytu ł u odpowiedzialno ś ci deliktowej b ą d ź jako nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania b ę d ą ce podstaw ą do dochodzenia przez dostawc ę roszcze ń z tytu ł u odpowiedzialno ś ci kontraktowej. Zastosowanie powinien zatem znale źć tutaj art. 415 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym Kto z winy swej wyrz ą dzi ł drugiemu szkod ę zobowi ą zany jest do jej naprawienia lub art. 471 k.c., który stanowi, ż e D ł u ż nik obowi ą zany jest do naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania jest nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które d ł u ż nik odpowiedzialno ś ci nie ponosi. Z brzmienia powy ż szych przepisów w zestawieniu z art. 6 k.c. wynika, ż e ci ęż ar dowodu co do wykazania przes ł anek odpowiedzialno ś ci za wyrz ą dzon ą dzia ł aniem us ł ugobiorcy szkod ę , obci ąż a poszkodowanego. Przedsi ę biorstwo powinno zatem wykaza ć , ż e ponios ł o szkod ę , wykaza ć wysoko ść tej szkody oraz wykaza ć istnienie zwi ą zku przyczynowego pomi ę dzy szkod ą a zawinionym dzia ł aniem us ł ugobiorcy. Rozpatrywane 11 postanowienia umowne zwalniaj ą dostawc ę us ł ug z tego obowi ą zku, co stawia go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do kontrahentów – odbiorców us ł ug. Tak wi ę c w przypadku zawinionego przez odbiorc ę zaboru, uszkodzenia b ą d ź zerwania plomb wodomierza RPWiK Zawiercie mo ż e dochodzi ć od us ł ugobiorców, na drodze roszczenia cywilnoprawnego, naprawienia poniesionej szkody (je ż eli wyka ż e, ż e zaistnia ł y łą cznie przes ł anki odpowiedzialno ś ci deliktowej b ą d ź kontraktowej). Jej pokrycie mo ż e wi ą za ć si ę na przyk ł ad z zap ł at ą za napraw ę wodomierza lub zabudowanie nowego wodomierza i jego legalizacj ę . W ramach realizacji roszcze ń odszkodowawczych dostawca mo ż e tak ż e dochodzi ć uiszczenia przez odbiorc ę zap ł aty za wod ę pobran ą w okresie od ostatniego odczytu wodomierza do czasu usuni ę cia powsta ł ych z winy odbiorcy nieprawid ł owo ś ci, a maksymalna ilo ść pobranej wody, za któr ą zap ł aty mo ż e żą da ć dostawca w ramach odszkodowania, mo ż e by ć w istocie równa ilo ś ci wody, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza. To w gestii przedsi ę biorstwa le ż y jednak udowodnienie, i ż taki by ł faktyczny lub domniemany pobór wody. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby przedsi ę biorstwo wskaza ł o w umowie, i ż w przypadku wyst ą pienia sytuacji okre ś lonych w analizowanym postanowieniu umownym b ę dzie dochodzi ć odszkodowania do maksymalnej wysoko ś ci nale ż no ś ci za pobran ą wod ę odpowiadaj ą cej ilo ś ci, jaka mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza, jednak ż e taki sposób rozliczania nie mo ż e stanowi ć przyj ę tej w umowie podstawy do naliczania nale ż no ś ci i ogólnie obowi ą zuj ą cej regu ł y. Maj ą c powy ż sze na uwadze, Organ Antymonopolowy uzna ł , i ż warunek umowy, zgodnie z którym w przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez odbiorc ę lub wykazania, ż e uszkodzenie wodomierza b ą d ź zerwanie plomb nast ą pi ł o z jego winy, ilo ść pobranej wody nalicza si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza ma uci ąż liwy charakter. Kolejn ą przes ł ank ą niezb ę dn ą do stwierdzenia naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest wykazanie, ż e kwestionowany warunek umowny przynosi przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Osi ą gane przez podmiot gospodarczy stosuj ą cy praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę okre ś lon ą w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej nieuzasadnione korzy ś ci s ą odpowiednikiem uci ąż liwych warunków umów w warunkach ekwiwalentno ś ci wzajemnych ś wiadcze ń stron umowy i oznaczaj ą sytuacj ę korzystniejsz ą od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Nieuzasadnione korzy ś ci powinny pozostawa ć w normalnym zwi ą zku przyczynowym z narzuconymi kontrahentowi uci ąż liwymi warunkami umowy. Nieuzasadnione korzy ś ci mog ą pojawi ć si ę po stronie przedsi ę biorcy narzucaj ą cego uci ąż liwe warunki umów ju ż w chwili zawarcia umowy lub te ż w okresie pó ź niejszym, gdy zaistniej ą okoliczno ś ci przewidziane w umowie pozwalaj ą ce na wykorzystanie uci ąż liwego zapisu. Nale ż y podkre ś li ć , i ż sama mo ż liwo ść wyst ą pienia skutków praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę (w tym przypadku faktycznego osi ą gni ę cia przez RPWiK Zawiercie nieuzasadnionych korzy ś ci z tytu ł u realizacji uci ąż liwego warunku umowy) nie stanowi przeszkody dla stwierdzenia naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dla bytu praktyki nie jest bowiem konieczne wyst ą pienie negatywnego skutku w postaci eksploatacji pozycji rynkowej w warunkach ograniczonej konkurencji. Wystarczy, ż e zaistnia ł o zagro ż enie wyst ą pienia takiego skutku. Praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę jest ju ż bowiem sama próba osi ą gni ę cia przez przedsi ę biorc ę zajmuj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą na rynku okre ś lonego skutku (por. E. Modzelewska – W ą chal Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Wyd. Twigger, Warszawa 2002, s. 97). Stanowisko takie znajduje odzwierciedlenie równie ż w orzecznictwie antymonopolowym, zgodnie z którym dla zaistnienia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę istotne jest, aby skutki praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę mog ł y wyst ą pi ć na rynku (por. wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 23 czerwca 1999 r. sygn. akt XVII Ama 26/99). W wyroku z dnia 7 lipca 2004 r. sygn. akt XVII Ama 65/03 S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów orzek ł , i ż nie jest konieczne udowodnienie faktycznego stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki monopolistycznej, ani te ż osi ą gni ę cia z tego tytu ł u nieuzasadnionych korzy ś ci. Z tre ś ci art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynika bowiem, ż e jej 12 re ż imowi podlegaj ą nie tylko praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę , które wywo ł a ł y b ą d ź aktualnie wywo ł uj ą skutki na terenie Polski, ale równie ż praktyki, które cho ć by tylko hipotetycznie, mog ą wywo ł ywa ć takie skutki. Podobne stanowisko wyrazi ł wcze ś niej S ą d Najwy ż szy, który w wyroku z dnia 12 maja 1997 r. sygn. akt I CKN 114/97 wskaza ł , ż e istota rozpoznawanej sprawy nie sprowadza si ę do tego, czy przedsi ę biorca, któremu postawiono zarzut naruszenia ustawy antymonopolowej odnosi korzy ś ci z ca ł o ś ci prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej, lecz do tego, czy w zawieranych umowach zastrzega sobie nieuzasadnione korzy ś ci. Organ Antymonopolowy ma zatem obowi ą zek ocenia ć zachowania przedsi ę biorcy od strony skutków, jakie zachowania te mog ą nawet hipotetycznie wywo ł a ć na rynku. Nieuzasadnione korzy ś ci osi ą gane przez RPWiK Zawiercie w analizowanej sytuacji polegaj ą na mo ż liwo ś ci obci ąż enia odbiorców us ł ug kosztami us ł ugi, która nie zosta ł a na ich rzecz wykonana, co jest bezpo ś redni ą konsekwencj ą narzucenia w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zakwestionowanych w punkcie I.1. niniejszej decyzji zasad rozlicze ń . Dopuszczenie, na podstawie umowy, mo ż liwo ś ci przyj ę cia przez dostawc ę za ł o ż enia, ż e w przypadku zawinionego przez odbiorc ę zaboru, uszkodzenia lub zerwania plomb wodomierza, ka ż dorazowo nast ę puje nieprzerwany, ca ł odobowy pobór wody mo ż e prowadzi ć do nieuzasadnionego wzbogacenia dostawcy us ł ug z tytu ł u zastrze ż enia zap ł aty za pobran ą wod ę w ilo ś ci, jaka mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza. Dzi ę ki spornym postanowieniom umownym przedsi ę biorstwo ma ponadto mo ż liwo ść zwolnienia si ę z obowi ą zku udowodnienia, jaki by ł rzeczywisty lub domniemany pobór wody w okresie od ostatniego odczytu wodomierza do czasu usuni ę cia nieprawid ł owo ś ci. Unikni ę cie kosztów i wysi ł ków zwi ą zanych z wykazaniem wysoko ś ci poniesionej szkody równie ż mo ż e by ć dla RPWiK Zawiercie ź ród ł em dodatkowych korzy ś ci, których osi ą gni ę cie jest rezultatem zastosowania zakwestionowanych przez Organ Antymonopolowy warunków umownych. W okoliczno ś ciach niniejszej sprawy odnosz ą cych si ę do omawianego zarzutu nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym zosta ł y spe ł nione wszystkie przes ł anki niezb ę dne do stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę okre ś lonej w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Narzucony odbiorcom us ł ug warunek umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków przewiduj ą cy, i ż w przypadku zawinionego przez us ł ugobiorc ę zaboru, uszkodzenia wodomierza b ą d ź zerwania jego plomb us ł ugodawca ma prawo do ustalenia wysoko ś ci op ł at za pobran ą wod ę odpowiednio do ilo ś ci, jaka mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza ma uci ąż liwy charakter i wi ąż e si ę z mo ż liwo ś ci ą uzyskania przez RPWiK Zawiercie nieuzasadnionych korzy ś ci. W toku przedmiotowego post ę powania antymonopolowego ustalono, ż e od dnia 30.06.2005r. RPWiK Zawiercie zaprzesta ł o pos ł ugiwania si ę w obrocie gospodarczym w/w zapisem umownym. W tym dniu Spó ł ka wprowadzi ł a zmiany w stosowanym wzorcu umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Z jego tre ś ci wyeliminowane zosta ł o postanowienie umowne stanowi ą ce przedmiot postawionego jej zarzutu naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej obj ę tego punktem I.1. niniejszej decyzji. W opinii Organu Antymonopolowego okoliczno ść , i ż od dnia 30.06.2005r. RPWiK Zawiercie w zawieranych z odbiorcami us ł ug umowach nie stosuje zakwestionowanego w ramach rozpatrywanego zarzutu postanowienia pozwala stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania zarzucanej mu praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę . Jako ż e istot ą narzucania uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umownych jest w okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy pos ł ugiwanie si ę przez RPWiK w obrocie gospodarczym wzorami umów o niedozwolonej z punktu widzenia ustawy antymonopolowej tre ś ci i zawieranie na ich podstawie umów o charakterze adhezyjnym, fakt wprowadzenia do obrotu wzorców umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, z których tre ś ci usuni ę to sporny zapis ś wiadczy o tym, i ż zaistnia ł y podstawy do stwierdzenia zaniechania stosowania przez Spó ł k ę praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę stosownie do art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W zwi ą zku powy ż szym nale ż a ł o orzec jak w punkcie I.1 sentencji niniejszej decyzji. 13 I.2, I.3. W ramach dwóch kolejnych postawionych w niniejszym post ę powaniu zarzutów Rejonowemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Zawierciu zarzucono stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę okre ś lonych w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegaj ą cych na narzucaniu odbiorcom us ł ug uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczenie w ich tre ś ci postanowie ń , zgodnie z którymi przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody oraz za ograniczenie albo wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane: − awari ą uj ę cia wody; − przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Z uwagi na fakt, i ż dyspozycje w/w zapisów umownych s ą to ż same, uzasadnione jest rozwa ż enie spe ł nienia przes ł anek naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów łą cznie w odniesieniu do obydwu zarzutów obejmuj ą cych w/w postanowienia umowne. Dla stwierdzenia stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę b ę d ą cych przedmiotem powy ż szych zarzutów niezb ę dne jest wykazanie spe ł nienia przez RPWiK Zawiercie czterech przes ł anek wynikaj ą cych bezpo ś rednio z art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Niezb ę dne jest ustalenie, i ż : − przedsi ę biorca zajmuje na rynku pozycj ę dominuj ą c ą , − przedsi ę biorca narzuca okre ś lone warunki umów, − maj ą one uci ąż liwy charakter, − przynosz ą narzucaj ą cemu je przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Jak wykazano powy ż ej RPWiK Zawiercie zajmuje siln ą pozycj ę dominuj ą c ą na rynku dostaw wody i odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym swoim zasi ę giem obszar gmin Zawiercie, Ł azy, Ogrodzieniec, Pilica, Por ę ba, Siewierz i W ł odowice. Dowiedziono równie ż , i ż w okoliczno ś ciach niniejszej sprawy dosz ł o do narzucenia przez przedsi ę biorc ę odbiorcom us ł ug warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Dla stwierdzenia naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej konieczne jest zatem wykazanie, ż e kwestionowane warunki umowne maj ą uci ąż liwy charakter i przynosz ą przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Rozpatruj ą c uci ąż liwo ść kwestionowanych warunków umów nale ż y po pierwsze podnie ść , i ż do umów, na podstawie których odbywa si ę dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków zastosowanie znajduj ą nie tylko przepisy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , ale tak ż e przepisy ogólne prawa cywilnego, a wi ę c ustawa Kodeks cywilny. Punktem wyj ś cia w ocenie uci ąż liwo ś ci analizowanych postanowie ń umownych, zgodnie z którymi dostawca us ł ug nie ponosi odpowiedzialno ś ci za wstrzymanie lub ograniczenie dostaw wody i odbioru ś cieków spowodowane awari ą uj ę cia wody i przerwami w zasilaniu w energi ę elektryczn ą urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych s ą w takim razie przepisy zawarte w art. 471 i n. Kodeksu cywilnego reguluj ą ce zasady odpowiedzialno ś ci za szkod ę spowodowan ą niewykonaniem lub nienale ż ytym wykonaniem umowy. Przepis ten stanowi, ż e d ł u ż nik zobowi ą zany jest do naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania jest nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które d ł u ż nik odpowiedzialno ś ci nie ponosi . Podstawowym obowi ą zkiem przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego jest, stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków, zapewnienie zdolno ś ci posiadanych urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilo ś ci i pod odpowiednim ci ś nieniem oraz dostaw wody i odprowadzania ś cieków w sposób ci ą g ł y i niezawodny. Zgodnie z re ż imem odpowiedzialno ś ci kontraktowej, przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne jest obowi ą zane naprawi ć szkod ę wynik łą z niewykonania tego zobowi ą zania, a wi ę c przerw lub ogranicze ń w ś wiadczeniu us ł ug, je ż eli jest to nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które przedsi ę biorstwo odpowiada, innymi s ł owy takich, które przedsi ę biorstwo obci ąż aj ą . Zakres takich okoliczno ś ci obejmuje przede wszystkim dzia ł ania i zaniechania w ł asne przedsi ę biorstwa nosz ą ce znamiona winy (tzn. zachowania umy ś lne lub b ę d ą ce skutkiem niedo ł o ż enia nale ż ytej staranno ś ci). Przedsi ę biorca w tre ś ci zawieranych umów 14 mo ż e uchyli ć si ę od odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania jedynie w zakresie zgodnym z art. 471 K.c. tj. w takich sytuacjach, które nie s ą skutkiem zawinionych przez niego dzia ł a ń lub zaniecha ń . Przyj ę cie odmiennego rozwi ą zania odbiega ć b ę dzie od kodeksowej zasady odpowiedzialno ś ci kontraktowej. RPWiK Zawiercie w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zwalnia si ę z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za wstrzymanie lub ograniczenie w dostawie wody i odbiorze ś cieków spowodowane awari ą uj ę cia wody i przerwami w zasilaniu urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych w energi ę elektryczn ą . Z tre ś ci przedmiotowych zapisów nie wynika, ż e zwolnienie si ę z odpowiedzialno ś ci dotyczy wy łą cznie sytuacji niezawinionych przez dostawc ę us ł ug i niezale ż nych od niego. Brzmienie tych postanowie ń stwarza zatem przedsi ę biorcy mo ż liwo ść unikni ę cia odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej wzgl ę dem odbiorców w ka ż dym przypadku niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania z powodu obni ż enia jako ś ci ś wiadczonych us ł ug wywo ł anego awari ą uj ę cia wody lub przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych bez wzgl ę du na przyczyny wyst ą pienia powy ż szych zak ł óce ń . Tak wi ę c niezale ż nie od tego czy wymienione w zakwestionowanych zapisach okoliczno ś ci b ę d ą zawinione przez RPWiK Zawiercie, czy te ż b ę d ą nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które przedsi ę biorca nie b ę dzie ponosi ł odpowiedzialno ś ci, mo ż e on zwolni ć si ę z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej wobec odbiorców z tytu ł u szkód spowodowanych wstrzymaniem lub ograniczeniem ś wiadczonych us ł ug. Takie rozwi ą zanie kwestii odpowiedzialno ś ci dostawcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy jest korzystniejsze od ogólnej zasady odpowiedzialno ś ci kontraktowej uj ę tej w art. 471 K.c. Zakwestionowany zapis jest wi ę c dla odbiorców zdecydowanie uci ąż liwy, gdy ż pozbawia ich mo ż liwo ś ci dochodzenia od us ł ugodawcy roszcze ń odszkodowawczych w razie poniesienia szkód powsta ł ych w wyniku zawinionego przez dostawc ę niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania tj. wówczas, gdy awaria uj ę cia wody lub przerwy w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowo – kanalizacyjnych powoduj ą ce przerwy lub ograniczenia w dostawie wody i odbiorze ś cieków b ę d ą efektem jego dzia ł a ń lub zaniecha ń . Mo ż e to mie ć miejsce np. wtedy, gdy obni ż enie jako ś ci us ł ug dostawy wody i odbioru ś cieków b ę dzie nast ę pstwem zalegania us ł ugodawcy wzgl ę dem przedsi ę biorstwa energetycznego z p ł atno ś ciami z tytu ł u dostaw energii b ą d ź niedope ł nienia przez RPWiK obowi ą zku utrzymania nale żą cej do niego sieci lub wewn ę trznej instalacji energetycznej w nale ż ytym stanie technicznym. Podobnie, mo ż liwe s ą sytuacje, gdy dostawca us ł ug ponosi ć b ę dzie odpowiedzialno ść za przerwy lub ograniczenia w dostawie wody spowodowane awari ą uj ę cia wody. Jak ustalono, RPWiK Zawiercie eksploatuje we w ł asnym zakresie uj ę cia wód podziemnych, które – zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę – nale żą do kategorii urz ą dze ń wodoci ą gowych. Stosownie zatem do art. 5 ust. 1 w/w ustawy przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne obowi ą zane jest do nale ż ytej dba ł o ś ci o te urz ą dzenia, tak aby zapewni ć dostaw ę wody w sposób ci ą g ł y i niezawodny. Uj ę cie wody sk ł ada si ę z wielu elementów, takich jak agregat g łę binowy, stacja wodoci ą gowa, osadnik wód, agregat pr ą dotwórczy. Awaria uj ę cia wody mo ż e wynika ć wi ę c nie tylko z przyczyn naturalnych np. zmiany warunków hydrogeologicznych, lecz tak ż e by ć skutkiem uszkodzenia urz ą dze ń wchodz ą cych w sk ł ad uj ę cia wodnego, powsta ł ego np. w skutek ich nieprawid ł owej eksploatacji lub konserwacji. Nie ulega zatem w ą tpliwo ś ci, ż e awaria uj ę cia wody mo ż e by ć skutkiem dzia ł a ń zawinionych przez RPWiK Zawiercie. W takim przypadku przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne b ę d ą ce w ł a ś cicielem danego uj ę cia, ponosi odpowiedzialno ść za niew ł a ś ciw ą realizacj ę lub brak realizacji umowy na mocy art. 471 i n. kodeksu cywilnego. Maj ą c powy ż sze na uwadze za niedopuszczaln ą nale ż y uzna ć sytuacj ę , w której ca ł e ryzyko niezrealizowania umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków na skutek awarii uj ę cia wody lub przerw w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, obci ąż a odbiorców us ł ug. Stwierdzi ć zatem nale ż y, i ż postanowienia umowne, na mocy których RPWiK Zawiercie zwalnia si ę z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za przerwy lub ograniczenia w dostawie wody spowodowane awari ą uj ę cia wody i przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowo – kanalizacyjnych maj ą uci ąż liwy charakter. Osi ą gane przez podmiot gospodarczy stosuj ą cy praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę okre ś lon ą w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nieuzasadnione korzy ś ci s ą 15 odpowiednikiem uci ąż liwych warunków umów w warunkach ekwiwalentno ś ci wzajemnych ś wiadcze ń stron umowy i oznaczaj ą sytuacj ę korzystniejsz ą od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Wy łą czenie odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej RPWiK Zawiercie w ka ż dym przypadku pogorszenia jako ś ci ś wiadczonych us ł ug na skutek awarii uj ę cia wody lub przerw w zasilaniu urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych w energi ę elektryczn ą jest bez w ą tpienia dla przedsi ę biorstwa korzystne. Przedsi ę biorstwo nie musi bowiem liczy ć si ę z konieczno ś ci ą wyp ł acenia odszkodowania swojemu kontrahentowi w sytuacji, gdy zgodnie z ogóln ą zasad ą odpowiedzialno ś ci kontraktowej by ł oby do tego zobowi ą zane. Mo ż liwo ść unikni ę cia przez Spó ł k ę odpowiedzialno ś ci za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy i wyp ł aty odbiorcom ewentualnego odszkodowania uzna ć zatem nale ż y za nieuzasadnion ą korzy ść . Bez znaczenia w niniejszej sprawie jest fakt, ż e przedsi ę biorstwo w rzeczywisto ś ci mog ł o nie osi ą ga ć korzy ś ci wynikaj ą cych z przedmiotowego postanowienia umownego. Jak ju ż podniesiono we wcze ś niejszej cz ęś ci decyzji dla bytu praktyki ograniczaj ą cej konkurencje zdefiniowanej w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wystarczaj ą ca jest ju ż hipotetyczna mo ż liwo ść osi ą gni ę cia takich korzy ś ci przez przedsi ę biorc ę zajmuj ą cego na rynku pozycj ę dominuj ą c ą . Nieuzasadnione korzy ś ci mog ą bowiem pojawi ć si ę po stronie przedsi ę biorcy narzucaj ą cego uci ąż liwe warunki umów ju ż w chwili zawarcia umowy lub te ż w okresie pó ź niejszym, gdy zaistniej ą okoliczno ś ci przewidziane w umowie pozwalaj ą ce na wykorzystanie uci ąż liwego zapisu. W okoliczno ś ciach sprawy zosta ł y zatem spe ł nione wszystkie przes ł anki, o których mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymagane do uznania postawionych RPWiK zarzutów za uzasadnione. Postanowienia umowne, zgodnie z którymi przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za wstrzymanie lub ograniczenie dostawy wody i odbioru ś cieków spowodowane awari ą uj ę cia wody oraz przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych maj ą uci ąż liwy charakter i wi ążą si ę z mo ż liwo ś ci ą uzyskania przez RPWiK Zawiercie nieuzasadnionych korzy ś ci. W tym miejscu nale ż y podnie ść , i ż pocz ą wszy od dnia 30.06.2005r. przedsi ę biorca zawiera z odbiorcami umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, z tre ś ci których wyeliminowane zosta ł y analizowane warunki umowne. W zawieranych po tej dacie umowach przedsi ę biorca nie pos ł uguje si ę zatem zapisami daj ą cymi mu mo ż liwo ść unikni ę cia odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za przerwy w ś wiadczeniu us ł ug wywo ł ane awari ą uj ę cia wody oraz przerwami w zasilaniu urz ą dze ń wodoci ą gowo – kanalizacyjnych w energi ę elektryczn ą . Z uwagi na powy ż sze stwierdzi ć nale ż y, i ż z dniem 30.06.2005r. RPWiK Zawiercie zaniecha ł o stosowania zarzucanych mu praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , co pozwala na zastosowanie w niniejszej sprawie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W zwi ą zku powy ż szym nale ż a ł o orzec jak w punkcie I.2. i I.3. sentencji niniejszej decyzji. I.4. Kolejn ą zarzucan ą RPWiK Zawiercie praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków polegaj ą ce na naruszeniu art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej poprzez narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków w drodze zamieszczenia w ich tre ś ci postanowienia przewiduj ą cego, ż e na pisemny wniosek odbiorca mo ż e domaga ć si ę obni ż enia nale ż no ś ci w wysoko ś ci do 20% w razie dostarczenia wody o pogorszonej jako ś ci potwierdzonej przez s ł u ż by przedsi ę biorstwa lub Inspekcj ę Sanitarn ą . Dla stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę b ę d ą cej przedmiotem powy ż szego zarzutu niezb ę dne jest wykazanie spe ł nienia przez RPWiK Zawiercie czterech przes ł anek wynikaj ą cych bezpo ś rednio z art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Niezb ę dne jest ustalenie, i ż : - przedsi ę biorca zajmuje na rynku pozycj ę dominuj ą c ą , - przedsi ę biorca narzuca okre ś lone warunki umów, - maj ą one uci ąż liwy charakter, - przynosz ą narzucaj ą cemu je przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. 16 We wcze ś niejszej cz ęś ci decyzji wykazano, ż e Spó ł ka zajmuje pozycj ę dominuj ą c ą na lokalnym, obejmuj ą cym swoim zasi ę giem obszar gmin Zawiercie, Ł azy, Ogrodzieniec, Pilica, Por ę ba, Siewierz oraz W ł odowice, rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków. Dowiedziono równie ż , i ż przedsi ę biorca narzuca kwestionowane w niniejszej decyzji warunki umów swoim kontrahentom. Dla stwierdzenia naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej konieczne jest zatem wykazanie, ż e rozpatrywany warunek umowny ma uci ąż liwy charakter i przynosi przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Analizuj ą c uci ąż liwo ść przedmiotowego zapisu, nale ż y po pierwsze podnie ść , ż e dostarczana przez przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne woda jest normalnym towarem, który powinien mie ć odpowiedni ą jako ść , tak aby nie zosta ł a naruszona zasada ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń , zgodnie z któr ą odbiorcy us ł ug powinni wnosi ć op ł aty wy łą cznie za to, co jest przedmiotem umowy. Art. 5 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę nak ł ada na RPWiK Zawiercie obowi ą zek dostaw wody w wymaganej ilo ś ci pod odpowiednim ci ś nieniem w sposób ci ą g ł y i niezawodny. Przedsi ę biorca zobowi ą zany jest zatem zapewni ć dostaw ę wody pod ci ś nieniem okre ś lonym w warunkach przy łą czenia nieruchomo ś ci do sieci i o parametrach zgodnych z rozporz ą dzeniem Ministra Zdrowia z dnia 19 listopada 2002 r. w sprawie wymaga ń dotycz ą cych jako ś ci wody przeznaczonej do spo ż ycia przez ludzi (Dz.U. Nr 203, poz. 1718). W przypadku za ś dostarczania wody o jako ś ci nie odpowiadaj ą cej wymogom okre ś lonym w umowie i przepisach prawa oraz za ł o ż eniom kalkulacyjnym stanowi ą cym baz ę dla ustalenia op ł aty za wod ę , nie ma podstaw prawnych dla domagania si ę przez us ł ugodawc ę op ł aty odpowiadaj ą cej dostawom spe ł niaj ą cym wymagane, a nie zachowane kryteria jako ś ciowe. St ą d konieczno ść zawarcia w umowie odpowiednich zapisów przewiduj ą cych mo ż liwo ść obni ż enia nale ż no ś ci z tytu ł u dostaw wody o pogorszonej jako ś ci i nieodpowiednim ci ś nieniu gwarantuj ą cych udzielenie upustu w wysoko ś ci adekwatnej do zaistnia ł ych okoliczno ś ci z zachowaniem wspomnianej zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń . W przypadku dostaw wody o pogorszonej jako ś ci, nale ż no ść za us ł ug ę powinna zosta ć obni ż ona proporcjonalnie do warto ś ci zu ż ytej wody z uwzgl ę dnieniem ró ż nicy pomi ę dzy jako ś ci ą wody, do dostarczania której przedsi ę biorstwo jest zobowi ą zane a jako ś ci ą wody faktycznie dostarczanej. Odbiorca nie powinien by ć bowiem zobligowany do ponoszenia kosztów us ł ugi, która nie zosta ł a na jego rzecz wykonana; innymi s ł owy nie powinien by ć zobowi ą zany do uiszczenia zap ł aty za wod ę z ł ej jako ś ci w takiej wysoko ś ci, jak ą musia ł by ui ś ci ć w przypadku dostarczenia wody spe ł niaj ą cej normy jako ś ciowe. Warto ść , o jak ą nale ż no ść za wod ę z ł ej jako ś ci powinna zosta ć obni ż ona winna zatem uwzgl ę dnia ć stopie ń jej zanieczyszczenia determinuj ą cy mo ż liwo ść wykorzystania wody na okre ś lone cele, a tak ż e faktyczn ą ilo ść zu ż ytej przez odbiorc ę us ł ug wody z ł ej jako ś ci. W przedmiotowym przypadku, w razie dostarczenia wody o nieodpowiedniej jako ś ci, nale ż no ść za wod ę mo ż e zosta ć obni ż ona o maksymalnie 20%. Wysoko ść ta nie zosta ł a uzale ż niona od stopnia odbiegania jako ś ci wody od parametrów okre ś lonych w umowie. W zwi ą zku z tym mo ż e doj ść do sytuacji, w której nast ą pi udzielenie upustu w wysoko ś ci odpowiadaj ą cej 20% nale ż no ś ci, lecz jako ść zu ż ytej przez odbiorc ę wody przemawia ł yby za podwy ż szeniem wielko ś ci upustu. Okoliczno ść , i ż na podstawie zakwestionowanego zapisu umownego przedsi ę biorstwo mo ż e ogranicza ć swoj ą odpowiedzialno ść finansow ą wzgl ę dem odbiorcy w przypadku, gdy ś wiadczy us ł ugi o obni ż onej jako ś ci stanowi o uci ąż liwo ś ci przyj ę tego w umowie sposobu ustalania wielko ś ci bonifikaty. Jak ju ż bowiem podniesiono, prawo odbiorcy do domagania si ę upustu jako ś ciowego stanowi o istocie istniej ą cej w prawie cywilnym zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń , z której wynika, i ż zap ł ata przys ł uguje przedsi ę biorcy proporcjonalnie do jako ś ci i ilo ś ci dostarczanej us ł ugi. Upust stanowi wi ę c „dope ł nienie niepe ł nego ś wiadczenia dostawcy poprzez odpowiednie obni ż enie warto ś ci ś wiadczenia pieni ęż nego w celu przywrócenia ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron w umowie wzajemnej” (wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Antymonopolowego z dnia 11 marca 2002r. sygn. akt XVII Ama 52/01). To wzgl ą d na zachowanie wymogu ekwiwalentno ś ci wzajemnych ś wiadcze ń przemawia za dopuszczeniem stosownego do okoliczno ś ci obni ż enia op ł at, kwota upustów powinna za ś , jak ju ż podniesiono, uwzgl ę dnia ć istniej ą ce okoliczno ś ci. Powinna by ć adekwatna do stopnia odbiegania jako ś ci wody od obowi ą zuj ą cych norm i wspó ł mierna do stopnia mo ż liwo ś ci jej wykorzystania. Okre ś lenie przez dostawc ę z góry maksymalnego wska ź nika 17 upustów nie czyni powy ż szemu zado ść , a tym samym narusza zasad ę ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń (wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 14 czerwca 1995r. sygn. akt XVII Amr 8/95). W zwi ą zku z powy ż szym stosowanie w umowach postanowienia w sposób arbitralny okre ś laj ą cego górn ą granic ę upustu na poziomie nie przekraczaj ą cym 20% nale ż no ś ci za wod ę , ma w ocenie Organu Antymonopolowego uci ąż liwy charakter. Osi ą gane przez podmiot gospodarczy stosuj ą cy praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę nieuzasadnione korzy ś ci s ą odpowiednikiem uci ąż liwych warunków umów narzuconych kontrahentom w relacjach ekwiwalentno ś ci wzajemnych ś wiadcze ń uczestników umowy. Nieuzasadnione korzy ś ci okre ś laj ą sytuacj ę korzystniejsz ą od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Nieuzasadniona korzy ść odnoszona przez RPWiK Zawiercie w przedmiotowym przypadku wynika z mo ż liwo ś ci pobierania op ł at za wod ę z ł ej jako ś ci w wysoko ś ci ustalonej dla dostaw wody spe ł niaj ą cej wymogi jako ś ciowe, a wi ę c z naruszeniem wspomnianej zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron umowy. Uwzgl ę dniono wprawdzie w umowach mo ż liwo ść obni ż enia nale ż no ś ci z tytu ł u dostaw wody o pogorszonej b ą d ź nieodpowiedniej jako ś ci, jednak ż e na jednostronnie i beznegocjacyjnie okre ś lonym maksymalnym poziomie 20% ceny dostarczonej wody. W sytuacji, gdy ten akurat poziom nie b ę dzie adekwatny do jako ś ci i ilo ś ci dostarczonej wody, a wi ę c nieekwiwalentny do stopnia mo ż liwo ś ci jej wykorzystania ze wzgl ę du na z łą jako ść b ą d ź brak mo ż liwo ś ci jakiegokolwiek wykorzystania, przedsi ę biorstwo mo ż e uzyska ć dodatkow ą korzy ść . Umowne u ł o ż enie stosunków mi ę dzy stronami w zakresie ustalania upustów jako ś ciowych winno uwzgl ę dnia ć zatem sygnalizowane wcze ś niej okoliczno ś ci, tak ż eby system upustów zapewnia ł bie żą c ą ekwiwalentno ść wzajemnych ś wiadcze ń . Jak wskazano we wcze ś niejszej cz ęś ci decyzji dla bytu praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę nie jest konieczne, aby przedsi ę biorca zajmuj ą cy na rynku pozycj ę dominuj ą c ą faktycznie uzyskiwa ł nieuzasadnione korzy ś ci z tytu ł u uci ąż liwych warunków umów. Wystarczaj ą ca jest ju ż bowiem sama mo ż liwo ść wyst ą pienia na rynku skutków praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę . Dla stwierdzenia naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej istotne jest nie to, czy przedsi ę biorca rzeczywi ś cie osi ą ga korzy ś ci kosztem s ł abszych kontrahentów, ale to, czy w tre ś ci umowy takie korzy ś ci sobie zastrzega. Nieuzasadnione korzy ś ci mog ą bowiem pojawi ć si ę po stronie przedsi ę biorcy narzucaj ą cego uci ąż liwe warunki umów ju ż w chwili zawarcia umowy lub te ż w okresie pó ź niejszym, gdy zaistniej ą okoliczno ś ci przewidziane w umowie pozwalaj ą ce na wykorzystanie uci ąż liwego zapisu. Maj ą c powy ż sze na uwadze uzna ć nale ż y, ż e narzucanie przez RPWiK Zawiercie odbiorcom us ł ug postanowienia umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, w my ś l którego odbiorca, na pisemny wniosek, mo ż e domaga ć si ę obni ż enia nale ż no ś ci w wysoko ś ci do 20% w razie dostarczenia wody o pogorszonej jako ś ci potwierdzonej przez s ł u ż by przedsi ę biorstwa lub Inspekcj ę Sanitarn ą narusza zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przedmiotowy zapis ma bowiem uci ąż liwy charakter i wi ąż e si ę z mo ż liwo ś ci ą osi ą gni ę cia nieuzasadnionych korzy ś ci przez przedsi ę biorc ę . Organ Antymonopolowy uzna ł ponadto, i ż w niniejszej sprawie zachodz ą przes ł anki do stwierdzenia zaniechania stosowania przez RPWiK Zawiercie przedmiotowej praktyki. Ś wiadczy o tym okoliczno ść , i ż przedsi ę biorca usun ął sporny zapis z tre ś ci umów zawieranych po 30.06.2005r. W zwi ą zku z powy ż szym uzasadnione jest zastosowanie w przedmiotowej sprawie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie I.4. sentencji niniejszej decyzji. II. Zgodnie z tre ś ci ą art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8, Organ Antymonopolowy mo ż e na ł o ż y ć w drodze decyzji kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. W punkcie I sentencji niniejszej decyzji uznano za ograniczaj ą ce konkurencj ę i naruszaj ą ce zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyki Rejonowego Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Zawierciu polegaj ą ce na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków poprzez narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci 18 warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Organ Antymonopolowy uzna ł zasadno ść wszystkich czterech postawionych przedsi ę biorcy zarzutów. RPWiK Zawiercie o ś wiadczy ł o, i ż w 2005 roku osi ą gn ęł o przychód w wysoko ś ci 19 069 404,51 PLN. 10% tej kwoty, a wi ę c maksymalna kara, jaka mo ż e zosta ć na ł o ż ona na przedsi ę biorc ę zgodnie z art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynosi 1 906 940,45 PLN. Kryteria brane pod uwag ę przy ustalaniu kary pieni ęż nej na podstawie art. 101 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustalone zosta ł y w art. 104 w/w ustawy. Zgodnie z tym przepisem przy ustalaniu kary nale ż y bra ć pod uwag ę okres, stopie ń i okoliczno ś ci uprzedniego naruszenia przepisów ustawy antymonopolowej. Wysoko ść na ł o ż onej kary powinna spe ł nia ć równie ż funkcj ę prewencyjn ą , tj. zapobiega ć w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy antymonopolowej, a tak ż e represyjn ą , tzn. stanowi ć reperkusj ę za jej naruszenie. W zale ż no ś ci od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala si ę funkcj ę prewencyjn ą lub represyjn ą za wiod ą c ą . Ustalaj ą c wymiar kary pieni ęż nej Organ Antymonopolowy zwa ż y ł , i ż stosowane przez RPWiK Zawiercie praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę maj ą charakter eksploatacyjny; polegaj ą na wykorzystaniu posiadanej silnej pozycji rynkowej kosztem s ł abszych uczestników rynku, w efekcie czego zagro ż ony jest interes publicznoprawny. Niedozwolone zachowania przedsi ę biorcy wymierzone by ł y we wszystkich kontrahentów, z którymi zawarto umowy na podstawie wzorca umowy wykorzystywanego w dacie wszcz ę cia przedmiotowego post ę powania, w ś ród których znacz ą cy udzia ł maj ą konsumenci nale żą cy do najs ł abszych uczestników obrotu gospodarczego. Ponadto Organ Antymonopolowy wzi ął po uwag ę d ł ugotrwa ł o ść stwierdzonych narusze ń , tj. co najmniej 2,5-letni okres stosowania niedozwolonych praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Miarkuj ą c kar ę Organ Antymonopolowy postanowi ł tak ż e wzi ąć pod uwag ę liczne okoliczno ś ci ł agodz ą ce, w tym mi ę dzy innymi wyja ś nienia skar ż onego przedsi ę biorcy wskazuj ą ce na to, i ż naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie by ł o z jego strony dzia ł aniem zamierzonym, nakierowanym na osi ą gni ę cie korzy ś ci finansowych kosztem s ł abszych kontrahentów. Przy okre ś laniu wysoko ś ci kary wzi ę to ponadto pod uwag ę , ż e skar ż ony przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia przepisów ustawy antymonopolowej po raz pierwszy. Zwa ż ono te ż , i ż do Organu Antymonopolowego nie wp ł yn ęł y ż adne skargi odbiorców ś wiadczonych przez RPWiK us ł ug w zwi ą zku z realizacj ą zakwestionowanych w niniejszej decyzji warunków umów oraz to, i ż praktyki mia ł y ograniczony wp ł yw na rynek i ograniczony terytorialnie zasi ę g oddzia ł ywania, a Spó ł ka nie osi ą gn ęł a z ich tytu ł u wymiernych korzy ś ci finansowych. Uwzgl ę dniono, ż e kwestionowane zachowania przedsi ę biorcy nie spowodowa ł y na rynku nieodwracalnych b ą d ź trudnych do usuni ę cia skutków dla konkurencji i nie wi ą za ł y si ę z wyrz ą dzeniem przez Spó ł k ę szkód swoim kontrahentom. Ponadto, ustalaj ą c wymiar kary wzi ę to pod uwag ę fakt, i ż przedsi ę biorca bezzw ł ocznie po wszcz ę ciu przedmiotowego post ę powania antymonopolowego przejawi ł inicjatyw ę zmierzaj ą c ą do usuni ę cia z tre ś ci zawieranych umów postanowie ń zakwestionowanych w ramach postawionych w niniejszym post ę powaniu zarzutów nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej i w dniu 30.06.2005r. zaniecha ł stosowania zarzucanych mu praktyk. Czynnikiem ł agodz ą co wp ł ywaj ą cym na wysoko ść kary jest tak ż e okoliczno ść , i ż RPWiK aktywnie wspó ł dzia ł a ł o z Organem Antymonopolowym w trakcie przeprowadzonego post ę powania antymonopolowego poprzez dostarczanie dokumentów i wyja ś nie ń istotnych dla rozstrzygni ę cia sprawy. W zwi ą zku z powy ż szym ustalono wysoko ść kary na kwot ę 5 000 PLN (s ł ownie z ł otych: pi ęć tysi ę cy). W ocenie Organu Antymonopolowego wymierzona kara w wysoko ś ci oko ł o 0,026% przychodu osi ą gni ę tego przez RPWiK Zawiercie w 2005 r. i stanowi ą ca oko ł o 0,26% maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz wspó ł mierna do mo ż liwo ś ci finansowych Spó ł ki. Organ Antymonopolowy, kieruj ą c si ę potrzeb ą przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę na rynku uzna ł , ż e orzeczona kara powinna spe ł nia ć przede wszystkim funkcj ę prewencyjn ą i dyscyplinuj ą c ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy antymonopolowej. Wobec powy ż szego orzeczono jak w pkt II sentencji decyzji. 19 Zgodnie z art. 105 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. III. Stosownie do art. 72 ustawy antymonopolowej, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów w/w ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 75 ustawy antymonopolowej, Organ Antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. Post ę powanie antymonopolowe przeciwko Rejonowemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Zawierciu zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. Na podstawie ustale ń dokonanych w trakcie post ę powania Organ Antymonopolowy w punkcie I decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej uznaj ą c zasadno ść czterech postawionych przedsi ę biorcy zarzutów. Kosztami niniejszego post ę powania s ą dla Organu Antymonopolowego wydatki w wysoko ś ci 89 PLN zwi ą zane z korespondencj ą ze skar ż onym przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z tym postanowiono obci ąż y ć RPWiK Zawiercie kosztami post ę powania w wysoko ś ci 89 PLN (s ł ownie z ł otych: osiemdziesi ą t dziewi ęć ). Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie III sentencji decyzji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Na postanowienie o kosztach zawarte w punkcie III niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 Kodeksu post ę powania cywilnego przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kodeksu post ę powania cywilnego – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Alicja Kral 20