RKT-4/2008

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 06.03.2008r. RKT-411-07/07/MI DECYZJA Nr RKT – 04/2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331; Dz.U. Nr 99, poz. 660 i Dz.U. Nr 171, poz. 1206) oraz § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Rejonowemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji w Sosnowcu SA, 41-200 Sosnowiec, ul. Ostrogórska 43, – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 10 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 1. uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji w Sosnowcu SA pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków w drodze narzucania odbiorcom us ł ug uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez pos ł ugiwanie si ę w ich tre ś ci postanowieniem przewiduj ą cym, ż e przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane wyst ą pieniem awarii sieci – na czas niezb ę dny do wykonania prac w celu usuni ę cia awarii i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania; 2. uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji w Sosnowcu SA pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków w drodze narzucania odbiorcom us ł ug uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez pos ł ugiwanie si ę w ich tre ś ci postanowieniem przewiduj ą cym, ż e przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania; 3. uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji w Sosnowcu SA pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków w drodze narzucania odbiorcom us ł ug uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez pos ł ugiwanie si ę 1 w ich tre ś ci postanowieniem przewiduj ą cym, ż e w przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez odbiorc ę lub wykazania, ż e uszkodzenie wodomierza nast ą pi ł o z jego winy ilo ść pobranej wody nalicza si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania; 4. uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji w Sosnowcu SA pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków w drodze pos ł ugiwania si ę w tre ś ci zawieranych z odbiorcami us ł ug umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków postanowieniami przewiduj ą cymi, ż e umowa mo ż e by ć rozwi ą zana ze skutkiem natychmiastowym w razie naruszenia przez odbiorc ę us ł ug jej postanowie ń , a z chwil ą rozwi ą zania umowy przedsi ę biorstwo dokonuje odci ę cia przy łą cza wodoci ą gowego i przy łą cza kanalizacyjnego oraz demontuje wodomierz g ł ówny i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania; 5. uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji w Sosnowcu SA pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków w drodze uzale ż niania wznowienia ś wiadczenia us ł ug dostarczania wody i odprowadzania ś cieków – w przypadku, gdy dochodzi do ich wstrzymania na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z pó ź n. zm.) – od uiszczenia przez odbiorc ę kosztów odci ę cia dostawy wody i zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego oraz kosztów ponownego pod łą czenia i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji w Sosnowcu SA kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 40 000 PLN (s ł ownie z ł otych: czterdzie ś ci tysi ę cy), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 9 ust. 1 i art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 80 tej ustawy postanawia si ę obci ąż y ć Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji w Sosnowcu SA kosztami przeprowadzonego post ę powania antymonopolowego i zobowi ą za ć ww. przedsi ę biorc ę do zwrotu na rzecz Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 73 PLN (s ł ownie z ł otych: siedemdziesi ą t trzy). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „organem antymonopolowym”) zosta ł o przeprowadzone z urz ę du post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy w zwi ą zku z dzia ł alno ś ci ą Rejonowego Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji w Sosnowcu SA (zwanego dalej „RPWiK Sosnowiec” lub „Spó ł k ą ”) nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej dalej równie ż „ustaw ą antymonopolow ą ”) uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego (sygn. akt RKT-400-16/07/MI). W toku przedmiotowego post ę powania wyja ś niaj ą cego zbadano pod k ą tem naruszenia przepisów ww. ustawy warunki umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawieranych przez RPWiK Sosnowiec zarówno z konsumentami, jak i podmiotami prowadz ą cymi dzia ł alno ść gospodarcz ą , w oparciu o wykorzystywane w obrocie wzorce umowne. Poniewa ż analiza tre ś ci zgromadzonych informacji i dokumentów da ł a podstawy do przyj ę cia, i ż 2 w przedmiotowej sprawie mog ł o doj ść do naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w dniu 07.09.2007r. Postanowieniem Nr 1 wszcz ę te zosta ł o w tej sprawie z urz ę du post ę powanie antymonopolowe (dowód: karty nr 1-1 verte). Spó ł ce postawione zosta ł y zarzuty nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym w drodze: • narzucania odbiorcom us ł ug uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez pos ł ugiwanie si ę w ich tre ś ci postanowieniami przewiduj ą cymi, ż e przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane wyst ą pieniem awarii sieci – na czas niezb ę dny do wykonania prac w celu usuni ę cia awarii, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; • pos ł ugiwania si ę w tre ś ci zawieranych z odbiorcami us ł ug umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków postanowieniami przewiduj ą cymi, ż e umowa mo ż e by ć rozwi ą zana ze skutkiem natychmiastowym w razie naruszenia przez odbiorc ę us ł ug jej postanowie ń , a z chwil ą rozwi ą zania umowy przedsi ę biorstwo dokonuje odci ę cia przy łą cza wodoci ą gowego i przy łą cza kanalizacyjnego oraz demontuje wodomierz g ł ówny, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; • uzale ż niania wznowienia ś wiadczenia us ł ug dostarczania wody i odprowadzania ś cieków – w przypadku, gdy dochodzi do ich wstrzymania na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z pó ź n. zm.) – od uiszczenia przez odbiorc ę kosztów odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego oraz kosztów ponownego pod łą czenia, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku przedmiotowego post ę powania, organ antymonopolowy dokona ł dalszych ustale ń , w oparciu o które uzna ł , ż e zachodzi konieczno ść rozszerzenia tego post ę powania w zakresie przedmiotowym, co nast ą pi ł o na mocy Postanowienia Nr 3 z dnia 21.11.2007r. (dowód: karty nr 233-234). Spó ł ce postawione zosta ł y dwa dodatkowe zarzuty naruszenia art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegaj ą cego na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym w drodze narzucania odbiorcom us ł ug uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez pos ł ugiwanie si ę w ich tre ś ci postanowieniami przewiduj ą cymi, ż e: • przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, • w przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez odbiorc ę lub wykazania, ż e uszkodzenie wodomierza nast ą pi ł o z jego winy ilo ść pobranej wody nalicza si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu i rozszerzeniu post ę powania antymonopolowego RPWiK Sosnowiec podnios ł o, co nast ę puje. W odniesieniu do pierwszego postawionego w niniejszej sprawie zarzutu dotycz ą cego pos ł ugiwania si ę w tre ś ci zawieranych umów postanowieniem przewiduj ą cym, ż e przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody i odbioru ś cieków wywo ł ane wyst ą pieniem awarii sieci – na czas niezb ę dny do wykonania prac w celu usuni ę cia awarii, RPWiK Sosnowiec – wskazuj ą c na podstawy zamieszczenia w umowach ww. postanowienia – podnios ł a w pierwszej kolejno ś ci, ż e sposób jej post ę powania w przypadkach usuwania awarii sieci wodoci ą gowej i kanalizacyjnej okre ś lony zosta ł w § 41 i 42 Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków wprowadzonego Uchwa łą Nr 841.XLVIII/06 Rady Miejskiej w Sosnowcu z dnia 26 stycznia 2006 r. (dowód: karta nr 113). Spó ł ka wskaza ł a równie ż , ż e w powy ż szym kontek ś cie Nale ż y (…) przytoczy ć znaczenie poj ę cia awarii, która jest zdarzeniem 3 nag ł ym, nieprzewidzianym i niezawinionym, a zatem mo ż na j ą porówna ć do definicji si ł y wy ż szej, czyli zdarzenia, którego nie mo ż na by ł o przewidzie ć przy zachowaniu staranno ś ci wymaganej w stosunkach kupieckich (art. 355 § 2 k.c.). Przypadki takie zdarzaj ą si ę cz ę sto. Prawie codziennie dochodzi do awarii sieci wodoci ą gowej w ró ż nych rejonach miasta z bardzo ró ż nych przyczyn . W przypadku wyst ą pienia awarii przedsi ę biorstwo stara si ę zminimalizowa ć skutek ograniczenia przerw w dostawie wody do odbiorców, ograniczaj ą c jednocze ś nie pole oddzia ł ywania. Spó ł ka podnios ł a równie ż , i ż podejmuje starania, aby przez dzia ł ania inwestycyjno – modernizacyjne zapewni ć niezawodno ść zasilania (sie ć w uk ł adzie pier ś cieniowym). Znaczne ś rodki przeznaczane s ą na zakup urz ą dze ń umo ż liwiaj ą cych szybsze wykrywanie awarii, a tym samym ograniczenie jej zasi ę gu (dowód: karta nr 114). Spó ł ka podnios ł a w dalszej kolejno ś ci, ż e w przypadku wyst ą pienia awarii na sieci wodoci ą gowej przyst ę puje niezw ł ocznie do jej usuni ę cia. RPWiK Sosnowiec SA natychmiast informuje Odbiorców o czasie trwania usuwania awarii, je ś li wi ąż e si ę to z zamkni ę ciem wody, a w sytuacjach trudnych (powy ż ej 12 godzin) woda jest dostarczana klientom beczkowozami w ci ęż ar kosztów w ł asnych. Odpowiednie zapisy w tym zakresie znajduj ą si ę równie ż w umowach. Spó ł ka wskaza ł a, ż e nie odnotowa ł a ani jednego przypadku zg ł oszenia ze strony Odbiorcy wyst ą pienia szkody z tytu ł u braku wody. Szkody zg ł aszane do przedsi ę biorstwa spowodowane s ą najcz ęś ciej dostarczeniem wody o pogorszonej jako ś ci b ą d ź zalaniem – s ą rozpatrywane w trybie przewidzianym w przepisach ogólnych i w przypadku faktycznego wyst ą pienia szkody wyp ł acane jest Klientom odszkodowanie (dowód: karta nr 114). Odnosz ą c si ę do drugiego postawionego w niniejszym post ę powaniu zarzutu, w ramach którego zakwestionowano pos ł ugiwanie si ę przez Spó ł k ę postanowieniem przewiduj ą cym, i ż umowa mo ż e by ć rozwi ą zana ze skutkiem natychmiastowym w razie naruszenia przez odbiorc ę us ł ug jej postanowie ń , a z chwil ą rozwi ą zania umowy przedsi ę biorstwo dokonuje odci ę cia przy łą cza wodoci ą gowego i przy łą cza kanalizacyjnego oraz demontuje wodomierz g ł ówny, RPWiK Sosnowiec podnios ł o, ż e Przedsi ę biorstwo wodoci ą gowe odpowiada za parametry dostarczanej wody (…), które musz ą spe ł nia ć normy okre ś lone w Rozporz ą dzeniu Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jako ś ci wody przeznaczonej do spo ż ycia przez ludzi (…). Wprowadzenie zapisu do umowy, który w ekstremalnych przypadkach umo ż liwia natychmiastowe wypowiedzenie umowy (odci ę cie wody, uniemo ż liwienie odbioru ś cieków) zwi ą zane jest z zabezpieczeniem przede wszystkim pozosta ł ych u ż ytkowników sieci. Spó ł ka musi dba ć o dobro wszystkich swoich Odbiorców. RPWiK Sosnowiec wyja ś ni ł o, ż e wprowadzaj ą c do tre ś ci umów zakwestionowan ą klauzul ę mia ł o na uwadze takie przypadki, jak (dowód: karty nr 114-115): − Studnia wodomierzowa zalana fekaliami – wyst ę puje mo ż liwo ść ska ż enia wody. Utrzymanie studni w nale ż ytym stanie jest w gestii Odbiorcy, a prowadzenie 20 – dniowej procedury odci ę cia mo ż e doprowadzi ć do ska ż enia wody w sieci; − Brak zaworu antyska ż eniowego na instalacji wewn ę trznej (co nale ż y do obowi ą zków Odbiorcy) mo ż e spowodowa ć , i ż nast ą pi ska ż enie sieci pochodz ą ce z wewn ę trznej instalacji. Prowadzenie w takiej sytuacji 20-dniowej procedury odci ę cia wody równie ż mo ż e doprowadzi ć do ska ż enia sieci i zamkni ę cia dostawy wody na szerok ą skal ę ; − Wprowadzenie do sieci kanalizacyjnych ś cieków stanowi ą cych zagro ż enie dla tej ż e sieci, oczyszczalni, ś rodowiska. Spó ł ka wskaza ł a, ż e art. 9 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę zabrania wprowadzania ś cieków o nieodpowiednim sk ł adzie, jednak ż e w przypadku naruszenia przez odbiorc ę tego przepisy zamkni ę cie przy łą cza kanalizacyjnego dopiero po 20 dniach mo ż e mie ć ogromne negatywne skutki ś rodowiskowe i ekonomiczne (np. zniszczenie ż ycia biologicznego na oczyszczalni). RPWiK Sosnowiec przedstawi ł o równie ż wyja ś nienia dotycz ą ce trzeciego postawionego mu zarzutu nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku, w ramach którego zakwestionowano zachowanie Spó ł ki polegaj ą ce na uzale ż nianiu wznowienia ś wiadczenia us ł ug dostarczania wody i odprowadzania ś cieków – w przypadku, gdy dochodzi do ich wstrzymania na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków – od uiszczenia 4 przez odbiorc ę kosztów odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego oraz kosztów ponownego pod łą czenia (przy czym nale ż y podkre ś li ć , ż e przedmiotem zarzutu jest fakt uzale ż niania przez Spó ł k ę wznowienia ś wiadczenia us ł ug od innych okoliczno ś ci ni ż ustanie przyczyn stanowi ą cych podstaw ę do odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego, nie za ś sam fakt obci ąż ania odbiorców kosztami czynno ś ci zwi ą zanych z odci ę ciem i ponownym uruchomieniem us ł ug, który nie jest przez organ antymonopolowy w przedmiotowej sprawie kwestionowany). W powy ż szym kontek ś cie Spó ł ka wskaza ł a, ż e rozliczenie kosztów w uk ł adzie kalkulacyjnym dostosowano do przepisów reguluj ą cych sporz ą dzanie wniosków taryfowych – zgodnie z Rozporz ą dzeniem Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków. Spó ł ka podnios ł a, ż e analityka umo ż liwia wyodr ę bnienie kosztów dotycz ą cych robót odp ł atnych, a nie wchodz ą cych w sk ł ad Taryf. Do robót odp ł atnych zaliczane s ą m.in. koszty odci ę cia i ponownego pod łą czenia wody. Spó ł ka prowadzi bie żą c ą windykacj ę przestrzegaj ą c procedur wynikaj ą cych z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy [o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę ] mówi ą cych o odci ę ciu wody w przypadku nieuregulowania nale ż no ś ci za dostaw ę wody. Mnogo ść zdarze ń wynikaj ą cych z ilo ś ci egzekucji zgodnej z prawem, która wymaga ka ż dorazowo wyjazdu w teren i dokonania czynno ś ci umo ż liwiaj ą cych skuteczne wstrzymanie dostawy wody lub zamkni ę cie przy łą cza kanalizacyjnego do odbiorcy (d ł u ż nika) wp ł yn ęł a na podj ę cie decyzji, i ż koszty robót zwi ą zanych z wykonaniem ww. czynno ś ci nie wchodz ą w sk ł ad taryf, poniewa ż by ł oby to subsydiowanie skro ś ne, które jest niedozwolone przepisami (…). Cennik ten wprowadzono dopiero w 2003 roku. Impulsem takich dzia ł a ń by ł a rosn ą ca liczba odci ęć u tych samych odbiorców, którzy dopiero wówczas regulowali sowiej zaleg ł o ś ci, gdy dokonano fizycznego odci ę cia. Po wprowadzeniu op ł at ilo ść ta uleg ł a znacznemu zmniejszeniu. RPWiK Sosnowiec wskaza ł o tak ż e, ż e obci ąż aj ą c kosztami odci ę cia i ponownego uruchomienia dostawy wody konkretnego odbiorc ę , z powodu którego koszty te zosta ł y poniesione, Spó ł ka zabezpiecza przed ponoszeniem tych kosztów tych odbiorców, którzy solidnie, systematycznie reguluj ą nale ż no ś ci i wype ł niaj ą zapisy umowy. RPWiK Sosnowiec podnios ł o ponadto, i ż przedstawiaj ą c powy ż sze wyja ś nienia Spó ł ka pragnie podkre ś li ć , i ż w jej interesie le ż y ci ą g ł a sprzeda ż us ł ug, ograniczanie niezadowolenia klientów, a tak ż e zwi ę kszanie ich liczby. Wskaza ł o równie ż , i ż ma ś wiadomo ść , ż e dysponuj ą c znacznym maj ą tkiem (sieci, oczyszczalnie), który generuje sta ł e wysokie koszty, a tak ż e posiadaj ą c w Taryfie mar żę zysku na poziomie […]% Spó ł ka mo ż e zamkn ąć bilans bez strat tylko wówczas, gdy b ę dzie rozszerza ć us ł ug ę z zachowaniem jako ś ci, a nie j ą ogranicza ć (dowód: karta nr 115-116). Ustosunkowuj ą c si ę do kolejnego zarzutu, postawionego przez organ antymonopolowy w Postanowieniu Nr 3 z dnia 21.11.2007r., a dotycz ą cego zamieszczenia w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków warunku przewiduj ą cego mo ż liwo ść zwolnienia si ę przez RPWiK Sosnowiec z odpowiedzialno ś ci za przerwy lub ograniczenia w ś wiadczeniu us ł ug wywo ł ane przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, Spó ł ka wyja ś ni ł a, ż e sporz ą dzaj ą c wzory umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków pos ł ugiwano si ę wzorami przedstawianymi przez instytucje i literatur ę bran ż ow ą np. Izba Gospodarcza Wodoci ą gi Polskie, Józef Wi ś niewski „Zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków” Bydgoszcz 2002 r. Spó ł ka wskaza ł a, ż e powy ż sze wzory zawiera ł y postanowienia to ż same z postanowieniem zakwestionowanym w niniejszym post ę powaniu. RPWiK Sosnowiec wyja ś ni ł o równie ż , i ż klauzula dotycz ą ca zwolnienia si ę z odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostawy wody i odprowadzania ś cieków w zwi ą zku z przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych nie narusza w jego ocenie zasad ochrony konsumentów. W ocenie Spó ł ki Klauzula ta wskazuje na okoliczno ść , która jest zupe ł nie niezale ż na od przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego. Trudno przyj ąć odpowiedzialno ść podmiotu za okoliczno ś ci, na które nie ma ż adnego wp ł ywu. Zapis ten stanowi wyj ą tek, a nie regu łę co do odpowiedzialno ś ci przedsi ę biorstwa. Ponadto nale ż y zauwa ż y ć , ż e klauzula ta nie przynosi spó ł ce nieuprawnionych i nieuzasadnionych korzy ś ci, a jedynie odnosi si ę do zwolnienia z odpowiedzialno ś ci i znajduje poparcie w zasadach wspó łż ycia spo ł ecznego. Skoro 5 przedsi ę biorstwo nie dostarcza energii i nie ma na to wp ł ywu, to trudno je obci ąż a ć odpowiedzialno ś ci ą . RPWiK Sosnowiec podkre ś li ł o ponadto, i ż Aby uchroni ć swoich Klientów przed skutkami braku energii spó ł ka ponosi znaczne nak ł ady realizuj ą c dwustronne zasilanie obiektów hydroforowych i dokonuj ą c po łą czenia sieci wodoci ą gowych w uk ł ad pier ś cieniowy. Dlatego te ż w dzia ł alno ś ci RPWiK Sosnowiec SA nie wyst ą pi ł y przypadki wstrzymania lub ograniczenia dostawy wody b ą d ź odprowadzania ś cieków wywo ł anych przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Nie odnotowano ani jednej takiej sytuacji. W zwi ą zku z tym Odbiorcy us ł ug nie wyst ą pili z roszczeniami odszkodowawczymi z tego tytu ł u (dowód: karty nr 237-238). W odniesieniu do ostatniego zarzutu postawionego RPWiK Sosnowiec w niniejszej sprawie, przedsi ę biorca wyja ś ni ł , i ż postanowienie przewiduj ą ce prawo do ustalenia nale ż no ś ci za pobran ą wod ę wed ł ug ilo ś ci, jaka mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w przypadku zawinionego przez odbiorc ę zaboru lub uszkodzenia wodomierza równie ż znajdowa ł o si ę we wzorcach umów rekomendowanych przez Izb ę Gospodarcz ą Wodoci ą gi Polskie. Spó ł ka podkre ś li ł a, i ż mimo brzmienia zakwestionowanego postanowienia, ani jeden odbiorca nie zosta ł obci ąż ony nale ż no ś ci ą za wod ę zgodnie z przedmiotowym postanowieniem. Wyja ś ni ł a tak ż e, i ż w sytuacjach, gdy dosz ł o do uszkodzenia lub zaboru wodomierza ilo ść pobranej wody ustalana by ł a – zgodnie z § 18 ust. 1 rozporz ą dzenia w sprawie okre ś lania taryf – na podstawie ś redniego zu ż ycia wody w okresie 6 miesi ę cy przed wyst ą pieniem zdarzenia. Spó ł ka przedstawi ł a równie ż potwierdzaj ą ce to dokumenty (dowód: karty nr 240-245). RPWiK Sosnowiec wskaza ł o ponadto, ż e za wprowadzeniem do umowy zakwestionowanego zapisu przemawia ł fakt, ż e z obserwacji (do ś wiadczenia) pracowników przedsi ę biorstwa wynika ł o, i ż wielu Odbiorców us ł ug nadu ż ywa ł o zaufania Spó ł ki (wielokrotne uszkodzenia, kradzie ż e wodomierzy), a tym samym powodowa ł o wzrost cen jednostkowych wody dla wszystkich odbiorców. Wprowadzenie przedmiotowej klauzuli mobilizowa ł o klientów do w ł a ś ciwego podej ś cia w zakresie dba ł o ś ci o miejsce monta ż u wodomierza. Dzia ł ania te by ł y jedn ą z przyczyn zmniejszenia strat wody z […]% do […]% (dowód: karta nr 238). Organ antymonopolowy ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny. Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji w Sosnowcu SA zosta ł o wpisane do Rejestru Przedsi ę biorców Krajowego Rejestru S ą dowego prowadzonego przez S ą d Rejonowy w Katowicach pod numerem 0000216608. Zgodnie z wpisem, przedmiotem jego dzia ł alno ś ci jest mi ę dzy innymi dzia ł alno ść us ł ugowa w zakresie rozprowadzania wody i odprowadzanie ś cieków (dowód: karty nr 10-13). RPWiK Sosnowiec jest przedsi ę biorstwem wodoci ą gowo – kanalizacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 4) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków na podstawie Zezwolenia udzielonego przez Zarz ą d Miasta Sosnowca w Decyzji Nr 1/2002 z dnia 30.10.2002r. (dowód: karty nr 15-18). Obszarem jej dzia ł alno ś ci jest teren w granicach administracyjnych miasta Sosnowca z wy łą czeniem obszaru obj ę tego Decyzj ą Zarz ą du Miasta Sosnowiec Nr 2/2002 w sprawie udzielenia zezwolenia na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków Przedsi ę biorstwu Wielobran ż owemu „ADM” Sp. z o.o. w Sosnowcu (dowód: karta nr 7). RPWiK Sosnowiec nie posiada w ł asnych uj ęć wodnych. Ca ł o ść wody, za pomoc ą której Spó ł ka realizuje zaopatrzenie w wod ę na obszarze swojej dzia ł alno ś ci zakupywana jest przez ni ą od hurtowego dostawcy wody – Górno ś l ą skiego Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów SA w Katowicach (dowód: karta nr 9). Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , RPWiK Sosnowiec zawiera z odbiorcami us ł ug pisemne umowy, na podstawie których odbywa si ę dostawa wody i odbiór ś cieków. Ustalono, ż e w powy ż szym zakresie Spó ł ka aktualnie pos ł uguje si ę w obrocie nast ę puj ą cymi wzorcami umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków: 6 a. wzorcem Umowy Nr … o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków stosowanym wzgl ę dem konsumentów, znajduj ą cym si ę w o obrocie od dnia 03.04.2006r. (dowód: karty nr 5 verte, 28-30 verte) b. wzorcem Umowy Nr … o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków stosowanym wzgl ę dem klientów instytucjonalnych, znajduj ą cym si ę w obrocie od dnia 03.04.2006r. (dowód: karty nr 5 verte, 31-34); c. wzorcem Umowy Nr … o zaopatrzenie w wod ę stosowanym zarówno wzgl ę dem konsumentów, jak i klientów instytucjonalnych, znajduj ą cym si ę w obrocie od dnia 03.04.2006r. (dowód: karty nr 5 verte, 35-37); d. wzorcem Umowy Nr … na odprowadzanie ś cieków stosowanym zarówno wzgl ę dem konsumentów, jak i klientów instytucjonalnych, znajduj ą cym si ę w obrocie od dnia 03.04.2006r. (dowód: karty nr 5 verte, 38-39 verte); e. wzorcem Umowy Nr … o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków z lokatorem stosowanym w obrocie od dnia 14.06.2006r. (dowód: karty nr 5 verte, 40-42); f. wzorcem Umowy Nr … o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków z w ł a ś cicielem/zarz ą dc ą (budynku wielolokalowego) stosowanym w obrocie od dnia 14.06.2006r. (dowód: karty nr 5 verte, 43-46). Na potwierdzenie, ż e ww. wzorce umowne faktycznie stosowane s ą w obrocie zgromadzono w toku post ę powania antymonopolowego przyk ł adowe umowy zawarte z ich wykorzystaniem zarówno z konsumentami, jak i w obrocie pozakonsumenckim: − Umow ę Nr N/590/18 o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawart ą w dniu 08.01.2007r. (dowód: karty nr 47-51); − Umow ę Nr N/2547/07 o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawart ą w dniu 08.02.2007r. (dowód: karty nr 52-57); − Umow ę Nr N/573/36 o zaopatrzenie w wod ę zawart ą w dniu 23.01.2006r. (dowód: karty nr 58- 61); − Umow ę Nr N/601/85 na odprowadzanie ś cieków zawart ą w dniu 23.01.2007r. (dowód: karty nr 62-64); − Umow ę Nr 613/8/9 o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków z lokatorem zawart ą w dniu 07.08.2006r. (dowód: karty nr 65-67 verte); − Umow ę Nr 613/89 o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków z w ł a ś cicielem / zarz ą dc ą zawart ą w dniu 07.08.2006r. (dowód: karty nr 68-73); − Umow ę Nr N/2634/07 o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawart ą w dniu 24.05.2007r. (dowód: karty nr 117-122); − Umow ę Nr N/510/21 o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawart ą w dniu 03.08.2007r. (dowód: karty nr 123-127); − Umow ę Nr N/2688/07 o zaopatrzenie w wod ę zawart ą w dniu 11.08.2007r. (dowód: karty nr 128-131); − Umow ę Nr N/601/92 na odprowadzanie ś cieków zawart ą w dniu 10.04.2007r. (dowód: karty nr 132-134); − Umow ę Nr 613/66/07 o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawart ą w dniu 13.08.2007r. z w ł a ś cicielem budynku wielolokalowego (dowód: karty nr 135-140); − Umow ę nr 613/103/07 o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków z lokatorem zawart ą w dniu 13.08.2007r. (dowód: karty nr 141-143). Ustalono, ż e w tre ś ci przedmiotowych umów zawarte s ą nast ę puj ą ce postanowienia umowne: • § 9 ust. 1 pkt 2) umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz § 6 ust. 1 pkt 2) umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawieranych z lokatorami (osobami korzystaj ą cymi z lokali w budynkach wielolokalowych) stanowi, ż e Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie 7 lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane: wyst ą pieniem awarii sieci – na czas niezb ę dny do wykonania prac w celu usuni ę cia awarii; • § 8 ust. 1 pkt 2) umów o zaopatrzenie w wod ę stanowi, ż e Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody (…) wywo ł ane: wyst ą pieniem awarii sieci na czas niezb ę dny do wykonania prac w celu usuni ę cia awarii; • § 7 ust. 1 pkt 2) umów na odprowadzanie ś cieków stanowi, ż e Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane: wyst ą pieniem awarii sieci – na czas niezb ę dny do wykonania prac w celu usuni ę cia awarii; • § 16 ust. 1 umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawiera postanowienie, zgodnie z którym Przedsi ę biorstwo ma prawo do odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego (…), je ż eli: 1) przy łą cze wodoci ą gowe lub kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) Odbiorca nie ui ś ci ł nale ż no ś ci za pe ł ne dwa okresy obrachunkowe, nast ę puj ą ce po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaleg ł ej op ł aty; 3) jako ść wprowadzanych ś cieków nie spe ł nia wymogów okre ś lonych w § 6 lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pomini ę cie urz ą dzenia pomiarowego, 4) zosta ł stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ś cieków, to jest bez zawarcia umowy, jak równie ż przy celowo uszkodzonych albo pomini ę tych wodomierzach lub urz ą dzeniach pomiarowych. Stosownie do § 16 ust. 3 ww. umów, Wznowienie dostarczania wody i odprowadzania ś cieków nast ę puje w ci ą gu 48 godzin od ustania przyczyn odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego po uiszczeniu kosztów odci ę cia i ponownego pod łą czenia. • § 15 ust. 1 umów o zaopatrzenie w wod ę stanowi, ż e Przedsi ę biorstwo ma prawo do odci ę cia dostawy wody (…), je ż eli: 1) przy łą cze wodoci ą gowe wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) Odbiorca nie ui ś ci ł nale ż no ś ci za pe ł ne dwa okresy obrachunkowe, nast ę puj ą ce po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaleg ł ej op ł aty; 3) zosta ł stwierdzony nielegalny pobór wody, to jest bez zawarcia umowy, jak równie ż przy celowo uszkodzonych albo pomini ę tych wodomierzach. § 16 ust. 3 umów o zaopatrzenie w wod ę stanowi, ż e Wznowienie dostarczania wody nast ę puje w ci ą gu 48 godzin od ustania przyczyn odci ę cia dostawy wody po uiszczeniu kosztów odci ę cia i ponownego pod łą czenia. • § 12 ust. 1 umów na odprowadzanie ś cieków przewiduje, ż e Przedsi ę biorstwo ma prawo zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego (…), je ż eli: 1) przy łą cze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) Dostawca [ ś cieków] nie ui ś ci ł nale ż no ś ci za pe ł ne dwa okresy obrachunkowe, nast ę puj ą ce po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaleg ł ej op ł aty; 3) zosta ł o stwierdzone nielegalne odprowadzanie ś cieków, to jest bez zawarcia umowy. Stosownie do § 12 ust. 2 tych umów Wznowienie odbioru ś cieków nast ę puje w ci ą gu 48 godzin od ustania przyczyn zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego po uiszczeniu kosztów zamkni ę cia i ponownego pod łą czenia. • § 19 ust. 2 pkt 3) i ust. 4 umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków przewiduje, i ż : Umowa mo ż e by ć rozwi ą zana ze skutkiem natychmiastowym w razie naruszenia przez przedsi ę biorstwo lub Odbiorc ę us ł ug postanowie ń niniejszej umowy. Z chwil ą rozwi ą zania umowy, Przedsi ę biorstwo dokonuje odci ę cia przy łą cza wodoci ą gowego i przy łą cza kanalizacyjnego oraz demontuje wodomierz g ł ówny. • § 18 ust. 2 pkt 3) i ust. 4 umów o zaopatrzenie w wod ę przewiduje, ż e Umowa mo ż e by ć rozwi ą zana ze skutkiem natychmiastowym w razie naruszenia przez Przedsi ę biorstwo lub 8 Odbiorc ę us ł ug postanowie ń niniejszej umowy. Z chwil ą rozwi ą zania umowy, Przedsi ę biorstwo dokonuje odci ę cia przy łą cza wodoci ą gowego i demontuje wodomierz g ł ówny. • § 15 ust. 2 pkt 3) umów na odprowadzanie ś cieków przewiduje, i ż Umowa mo ż e by ć rozwi ą zana ze skutkiem natychmiastowym w razie naruszenia przez przedsi ę biorstwo lub Dostawc ę [ ś cieków] postanowie ń niniejszej umowy. Z chwil ą rozwi ą zania umowy, Przedsi ę biorstwo dokonuje zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego. • § 14 ust. 2 umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawieranych z w ł a ś cicielami / zarz ą dcami budynków wielolokalowych stanowi, ż e Umowa mo ż e by ć rozwi ą zana przez ka ż d ą ze stron za trzymiesi ę cznym wypowiedzeniem, ze skutkiem na koniec miesi ą ca kalendarzowego z tym, ż e Przedsi ę biorstwo mo ż e wypowiedzie ć umow ę jedynie z przyczyn wi ążą cych si ę z niewykonaniem lub nienale ż ytym wykonaniem umowy przez Odbiorc ę . • § 13 ust. 2 i 3 umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawieranych z osobami korzystaj ą cymi z lokali w budynkach wielolokalowych przewiduje, ż e Umowa mo ż e by ć rozwi ą zana w przypadku rozwi ą zania umowy z Odbiorc ą [w ł a ś cicielem / zarz ą dc ą budynku wielolokalowego] (…) oraz w razie naruszenia postanowie ń umowy przez Przedsi ę biorstwo lub Lokatora za trzymiesi ę cznym wypowiedzeniem, ze skutkiem na koniec miesi ą ca kalendarzowego, z tym, ż e Przedsi ę biorstwo mo ż e wypowiedzie ć umow ę jedynie z przyczyn wi ążą cych si ę z niewykonywaniem lub nienale ż ytym wykonywaniem umowy przez Lokatora b ą d ź Odbiorc ę . Rozwi ą zanie umowy skutkuje zastosowaniem przez Przedsi ę biorstwo ś rodków technicznych uniemo ż liwiaj ą cych dalsze korzystanie z us ł ug przez Lokatora. W toku post ę powania antymonopolowego ustalono, ż e ogólna liczba umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, jakie RPWiK Sosnowiec posiada zawarte z odbiorcami us ł ug wynosi ł a – wed ł ug stanu na dzie ń 30.10.2007r. – […]. Z wykorzystaniem aktualnie stosowanych w obrocie wzorców umownych (którymi Spó ł ka pos ł uguje si ę w obrocie od marca i kwietnia 2006 r.) zawartych zosta ł o […] umów. Ponadto do klientów wys ł ano […] umów celem podpisania, a kolejne […] umów jest w trakcie opracowywania (dowód: karta nr 162). Ustalono, ż e pozosta ł e umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, jakie RPWiK Sosnowiec posiada zawarte w obrocie (których liczba na dzie ń 30.10.2007r. przekracza ł a […] sztuk) zawarte zosta ł y na podstawie wzorców umownych, którymi Spó ł ka pos ł ugiwa ł a si ę w okresie od 2003 r. do 2006 r. (dowód: karta nr 161). W toku post ę powania Spó ł ka przedstawi ł a przedmiotowe wzorce tj.: a. wzorzec Umowy nr … o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków (dowód: karty nr 209- 211); b. wzorzec Umowy nr … o zaopatrzenie w wod ę (dowód: karty nr 212-213 verte); c. wzorzec Umowy nr … na odprowadzanie ś cieków (dowód: karty nr 214-215). Zgromadzone zosta ł y równie ż , przyk ł adowe, nadal obowi ą zuj ą ce umowy zawarte z odbiorcami z wykorzystaniem ww. wzorców: − Umowa Nr 29/81 o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawarta w dniu 27.01.2003r. (dowód: karty nr 216-220); − Umowa Nr 524/64 o zaopatrzenie w wod ę zawarta w dniu 09.09.2003r. (dowód: karty nr 221- 224); − Umowa Nr 601/66 na odprowadzanie ś cieków zawarta w dniu 13.08.2003r. (dowód: karty nr 225-228). Ustalono, ż e w tre ś ci przedmiotowych umów równie ż zawarte s ą wymienione we wcze ś niejszej cz ęś ci decyzji postanowienia: • § 9 ust. 1 pkt b) umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków stanowi, ż e Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane: wyst ą pieniem awarii sieci na czas niezb ę dny do wykonania prac w celu usuni ę cia awarii (postanowie ń w takim brzmieniu nie zawieraj ą natomiast umowy o zaopatrzenie w wod ę i umowy o odprowadzanie ś cieków, które 9 przewiduj ą , ż e zwolnienie si ę przez Spó ł k ę z odpowiedzialno ś ci jest dopuszczalne w przypadku niezawinionej przez Przedsi ę biorstwo awarii sieci na czas niezb ę dny do wykonania prac w celu usuni ę cia awarii). • § 16 ust. 1 pkt a)-d) umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, § 15 ust. 1 pkt a) – c) umów o zaopatrzenie w wod ę i § 13 ust. 1 pkt a)-d) umów o odprowadzanie ś cieków okre ś laj ą , w jakich okoliczno ś ciach przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne uprawnione jest do odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego. § 16 ust. 3 umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, § 15 ust. 3 umów o zaopatrzenie w wod ę oraz § 13 ust. 2 umów o odprowadzanie ś cieków – podobnie, jak zapisy umów zawieranych przez RPWiK Sosnowiec w oparciu o aktualnie stosowane w obrocie wzorce – uzale ż niaj ą wznowienie ś wiadczenia us ł ug, po ich wstrzymaniu w oparciu o ww. zapisy, od pokrycia przez odbiorc ę us ł ug okre ś lonych kosztów. Przedmiotowe postanowienia stanowi ą , ż e wznowienie dostarczania wody i/lub odprowadzania ś cieków nast ę puje w ci ą gu 48 godzin od ustania przyczyn odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego po uiszczeniu kosztów odci ę cia i ponownego pod łą czenia. • § 19 ust. 2 pkt b) umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, § 8 ust. 2 pkt b) umów o zaopatrzenie w wod ę i § 16 ust. 2 pkt b) umów o odprowadzanie ś cieków przewiduj ą mo ż liwo ść rozwi ą zania umowy przez przedsi ę biorstwo w przypadku niewykonywania lub nienale ż ytego wykonywania umowy przez Odbiorc ę . Ponadto ustalono, ż e w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i/lub odprowadzanie ś cieków zawartych z odbiorcami z wykorzystaniem wzorców stosowanych w obrocie w okresie od 2003 r. do 2006 r. zamieszczone s ą nast ę puj ą ce zapisy: • § 9 ust. 1 pkt f) umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków przewiduje, i ż Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane: przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych; • § 8 ust. 1 pkt f) umów o zaopatrzenie w wod ę stanowi, ż e Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody wywo ł ane: przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych; • § 8 ust. 1 pkt c) umów na odprowadzanie ś cieków stanowi, ż e Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane: przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń kanalizacyjnych; • § 14 umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz § 13 umów o zaopatrzenie w wod ę zawieraj ą postanowienia, zgodnie z którymi: Odbiorca zobowi ą zany jest do natychmiastowego powiadomienia Przedsi ę biorstwa o stwierdzeniu zerwania plomby wodomierza, jego os ł on, uszkodzenia wodomierza, jego przemieszczeniu i zaborze. W przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez Odbiorc ę lub wykonania, ż e uszkodzenie wodomierza nast ą pi ł o z jego winy ilo ść pobranej wody nalicza si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza. W toku przeprowadzonego post ę powania antymonopolowego RPWiK Sosnowiec przedstawi ł o dokumentacj ę zwi ą zan ą z trzema przyk ł adowymi, dokonanymi na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , odci ę ciami dostawy wody lub zamkni ę ciami przy łą czy kanalizacyjnych (od momentu powiadomienia odbiorcy o planowanym wstrzymaniu ś wiadczenia us ł ug do momentu ponownego ich uruchomienia) (dowód: karty nr 164-208). Z przedstawionych dokumentów wynika, ż e procedura post ę powania w takich przypadkach wygl ą da nast ę puj ą co: ƒ W pierwszej kolejno ś ci do odbiorcy wysy ł ane jest ostateczne wezwanie do zap ł aty zaleg ł ych nale ż no ś ci; 10 ƒ Nast ę pnie odbiorca us ł ug otrzymuje zawiadomienie o terminie odci ę cia dostawy wody. W zawiadomieniu tym zamieszczona jest informacja, i ż Odci ę cie dostawy wody i ponowne pod łą czenie, spowoduje poniesienie dodatkowych kosztów w wysoko ś ci 366,00 z ł . ƒ Dzia ł Eksploatacji Sieci Wodoci ą gowej Spó ł ki dokonuje odci ę cia dostawy wody; ƒ Po sp ł acie przez odbiorc ę istniej ą cego zad ł u ż enia oraz po uiszczeniu kosztów odci ę cia i ponownego uruchomienia dostawy wody w kwocie 366 z ł , Dzia ł Rozrachunków i Windykacji Spó ł ki zwraca si ę do Dzia ł u Eksploatacji Sieci Wodoci ą gowej o ponowne pod łą czenie dostawy wody do nieruchomo ś ci; ƒ Nast ę pnie Dzia ł Eksploatacji Sieci Wodoci ą gowej informuje Dzia ł Rozrachunków i Windykacji, i ż po wp ł acie 366 z ł za ponowne pod łą czenie przywrócony zosta ł dop ł yw wody do nieruchomo ś ci. Z powy ż szego jednoznacznie wynika, ż e przywrócenie dop ł ywu wody do budynku uzale ż nione jest od uiszczenia przez odbiorc ę kosztów zwi ą zanych z odci ę ciem i ponownym uruchomieniem dostawy wody, ustalonych przez Spó ł k ę na kwot ę 366 z ł brutto (dowód: karta nr 111), a nie tylko od faktu ustania przyczyn, które stanowi ł y przyczyn ę odci ę cia dostawy wody. W toku przeprowadzonego post ę powania RPWiK Sosnowiec opisa ł o tryb zawierania umów z odbiorcami us ł ug. Spó ł ka wskaza ł a, ż e w pierwszej kolejno ś ci odbiorca us ł ug w Dziale Sprzeda ż y i Obs ł ugi Klienta sk ł ada wniosek o zawarcie umowy wraz z wymaganymi dokumentami. Na podstawie z ł o ż onego wniosku sporz ą dzany jest przez pracowników RPWiK Sosnowiec projekt umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Projekt ten jest nast ę pnie podpisywany przez cz ł onków Zarz ą du Spó ł ki, a potem wysy ł any w 2 egzemplarzach wraz z za łą cznikami do klienta. W przypadku zg ł oszenia przez Odbiorc ę uwag do tre ś ci umowy s ą one rozpatrywane i po wprowadzeniu ewentualnych zmian projekt umowy jest powtórnie przesy ł any do odbiorcy, który zwraca podpisany przez siebie egzemplarz umowy. Z kolei w przypadku wymiany umów (przeprowadzanej np. w zwi ą zku z konieczno ś ci ą dostosowania ich tre ś ci do znowelizowanych przepisów ustawy) procedura wygl ą da nast ę puj ą co: pracownicy Spó ł ki sporz ą dzaj ą aktualn ą wersj ę umowy, która jest wysy ł ana do klienta. Klient zwraca podpisany przez siebie i uzupe ł niony egzemplarz umowy, który jest nast ę pnie podpisywany przez Zarz ą d RPWiK Sosnowiec (dowód: karty nr 8 verte-9). RPWiK Sosnowiec poda ł o, ż e w okresie pos ł ugiwania si ę w obrocie aktualnie wykorzystywanymi wzorcami umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków (stosowanymi od marca i kwietnia 2006 r.) zawar ł o […] umowy, których warunki podlega ł y indywidualnym uzgodnieniom z odbiorcami us ł ug. Wprowadzone do tre ś ci umów zmiany dotyczy ł y (dowód: karty nr 79-80, 83-110, 239-245): − okre ś lenia w tre ś ci umowy minimalnego i maksymalnego ci ś nienia, pod jakim ma by ć dostarczana woda; − zmiany brzmienia postanowienia reguluj ą cego obowi ą zki w zakresie usuwania awarii przy łą czy b ę d ą cych w eksploatacji przedsi ę biorstwa; − wy łą czenia z zakresu obowi ą zków odbiorcy utrzymania w ł a ś ciwego stanu technicznego, eksploatacji i remontów przy łą cza wodoci ą gowego i kanalizacyjnego (z uwagi na fakt, i ż znajdowa ł o si ę ono w posiadaniu dostawcy us ł ug); − wprowadzenia 2-miesi ę cznego okresu rozliczeniowego; − okre ś lenia w inny sposób ni ż we wzorcu umowy miejsca przeznaczonego na monta ż wodomierza g ł ównego; − wykre ś lenia postanowie ń dotycz ą cych urz ą dzenia pomiarowego i wodomierza dodatkowego (gdy ż odbiorcy takich urz ą dze ń nie posiadali); − doprecyzowania zapisu odnosz ą cego si ę do obowi ą zków odbiorcy w zakresie powierzenia usuwania awarii przy łą czy, powierzenia budowy lub dokonania zmian w instalacji oraz urz ą dzeniach wodoci ą gowych i kanalizacyjnych nale żą cych do odbiorcy osobom posiadaj ą cym odpowiednie uprawnienia i kwalifikacje (zapis uzupe ł niono o wskazanie, ż e uprawnienia 11 i kwalifikacje, o których mowa powy ż ej powinny by ć zgodne z przewidzianymi ustaw ą z dnia 7 sierpnia 1994 r. Prawo budowlane /tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 106, poz. 1126 z pó ź n. zm./).; − wprowadzenia zapisów odnosz ą cych si ę do zobowi ą zania dostawcy do przywrócenia stanu pierwotnego nieruchomo ś ci po przeprowadzeniu prac remontowych lub usuwania awarii w terminie 30 dni; − zmiany brzmienia postanowienia przewiduj ą cego, ż e przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za przerwy lub ograniczenia w dostawie wody wywo ł ane brakiem wody na uj ę ciu poprzez wskazanie, ż e brak wody na uj ę ciu musi by ć spowodowany okoliczno ś ciami niezawinionymi przez przedsi ę biorstwo (przy czym podkre ś lenia wymaga, ż e RPWiK Sosnowiec nie eksploatuje we w ł asnym zakresie uj ęć wody, a w ca ł o ś ci zakupuje j ą od Górno ś l ą skiego Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów w Katowicach SA); − zmiany tre ś ci postanowienia, zgodnie z którym do obowi ą zków przedsi ę biorstwa nale ż y zapewnienie nale ż ytej jako ś ci dostarczanej wody w zakresie posiadanych urz ą dze ń wodoci ą gowych poprzez wskazanie, ż e dotyczy to równie ż przy łą czy b ę d ą cych w ł asno ś ci ą przedsi ę biorstwa; − uzupe ł nienia tre ś ci umowy o postanowienia dotycz ą ce trybu post ę powania reklamacyjnego wynikaj ą ce z obowi ą zuj ą cego na terenie gminy Sosnowiec Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków (który stanowi jednocze ś nie za łą cznik do zawieranych przez Spó ł k ę umów); − wprowadzenia do tre ś ci umów postanowie ń okre ś laj ą cych dok ł adne terminy odczytów wskaza ń wodomierzy; − wykre ś lenia z tre ś ci umowy postanowienia dotycz ą cego prowadzenia rozlicze ń w oparciu o przeci ę tne normy zu ż ycia wody (w zwi ą zku z faktem, ż e odbiorca nie posiada ł nieopomiarowanych punktów poboru wody). Stronami przedmiotowych umów w jednym przypadku jest osoba fizyczna, za ś pozosta ł e umowy zawarte zosta ł y z: […]. W trakcie post ę powania antymonopolowego RPWiK Sosnowiec przedstawi ł o „Prognoz ę przychodów za okres od 01.01.2007r. do 31.12.2007r.” , z której wynika, ż e szacunkowa wysoko ść przychodu uzyskanego przez Spó ł k ę w 2007 roku wynios ł a 80 601 827,80 PLN (s ł ownie z ł otych: osiemdziesi ą t milionów sze ść set jeden tysi ę cy osiemset dwadzie ś cia siedem 80/100). Ponadto Spó ł ka o ś wiadczy ł a, ż e szacowana wysoko ść osi ą gni ę tego przez ni ą w 2007 roku przychodu z tytu ł u dzia ł alno ś ci w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków wynios ł a […] PLN (s ł ownie z ł otych: […]). Organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje. Dla uznania, ż e niniejsza sprawa ma charakter antymonopolowy, w pierwszej kolejno ś ci niezb ę dne jest ustalenie, czy w jej okoliczno ś ciach dosz ł o do naruszenia interesu publicznoprawnego. W ś wietle art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyj ę tej jest zapewnienie rozwoju i ochrony konkurencji, a tak ż e podejmowana w interesie publicznym ochrona przedsi ę biorców nara ż onych na stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę i ochrona interesów konsumentów. Ustawa antymonopolowa ma zatem charakter publicznoprawny i s ł u ż y ochronie interesu ogólnospo ł ecznego; w odniesieniu do przedsi ę biorców chroni konkurencj ę , a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mog ą by ć stosowane jedynie wówczas, gdy na skutek dzia ł a ń sprzecznych z przepisami prawa naruszony zosta ł interes publiczny. Ma to miejsce w szczególno ś ci wtedy, gdy okre ś lonymi dzia ł aniami dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, wzgl ę dnie, gdy wywo ł uj ą one na rynku niekorzystne zjawiska (wyrok S ą du Antymonopolowego z 24 pa ź dziernika 1991 r. sygn. akt XV Amr 8/90). 12 Wymienione w art. 1 cele ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zosta ł y okre ś lone jako równorz ę dne co sprawia, ż e praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę obejmuj ą nie tylko te, które godz ą w konkurencj ę , ale równie ż te, które – podejmowane przez przedsi ę biorców posiadaj ą cych pozycj ę dominuj ą c ą – nie godz ą c wprost w konkurencj ę , naruszaj ą interesy uczestników rynku. Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę mo ż na zatem podzieli ć na praktyki antykonkurencyjne, wywieraj ą ce bezpo ś redni wp ł yw na stan lub rozwój konkurencji oraz praktyki eksploatacyjne, których istot ą jest uzyskanie korzy ś ci kosztem innych podmiotów, w tym nieprowadz ą cych dzia ł alno ś ci gospodarczej. W przypadku praktyk eksploatacyjnych bezpo ś rednim celem lub skutkiem dzia ł a ń przedsi ę biorców jest naruszenie przede wszystkim innych ni ż konkurencyjne interesów uczestników rynku poprzez wykorzystanie przez przedsi ę biorców istniej ą cej nad kontrahentami przewagi. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e RPWiK Sosnowiec z racji posiadanej si ł y rynkowej ma mo ż liwo ść eksploatowania zajmowanej na rynku pozycji kosztem kontrahentów, w tym podejmowania dzia ł a ń b ę d ą cych przedmiotem postawionych w niniejszym post ę powaniu zarzutów. Dla stwierdzenia naruszenia interesu publicznego wystarczaj ą ce jest natomiast dowolne nadu ż ycie si ł y rynkowej w relacjach ze s ł abszymi uczestnikami rynku, albowiem ju ż sam fakt nadu ż ycia posiadanej na rynku pozycji dominuj ą cej narusza interes publiczny 1 . Dla oceny kwestii naruszenia interesu publicznoprawnego istotne jest tak ż e to, i ż praktyki eksploatacyjne urzeczywistniaj ą si ę poprzez stosunki umowne, które w okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy maj ą charakter powtarzalny. Zakwestionowane w niniejszym post ę powaniu warunki zamieszczono we wzorcach umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków wykorzystywanych przez Spó ł k ę powszechnie w obrocie gospodarczym – stosowanych zarówno wzgl ę dem konsumentów, jak i wzgl ę dem pozosta ł ych odbiorców. O naruszeniu interesu publicznoprawnego w przedmiotowej sprawie ś wiadczy zatem równie ż fakt, i ż obj ę te zarzutami dzia ł ania przedsi ę biorcy wymierzone s ą w szeroki kr ą g uczestników rynku, obejmuj ą cy wszystkich odbiorców us ł ug, z którymi zawarto umowy w oparciu o te wzorce, a tak ż e w potencjalnych kontrahentów przedsi ę biorcy. Negatywne skutki wynikaj ą ce z zakwestionowanych postanowie ń umownych godz ą zatem w szeroki i bli ż ej nieokre ś lony kr ą g podmiotów, w ś ród których znacz ą cy udzia ł maj ą konsumenci b ę d ą cy najs ł abszymi uczestnikami obrotu gospodarczego. W tym stanie rzeczy uzna ć nale ż y, ż e w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez RPWiK Sosnowiec interesu publicznoprawnego, co uzasadnia ocen ę jego zachowania na rynku w ś wietle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. I.1., I.2. W przedmiotowym post ę powaniu antymonopolowym Rejonowemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji w Sosnowcu SA postawione zosta ł y zarzuty naruszenia art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów tj. zarzuty nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym wyra ż aj ą cego si ę w narzucaniu odbiorcom us ł ug uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków w drodze pos ł ugiwania si ę w ich tre ś ci postanowieniami przewiduj ą cymi, ż e: ƒ przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane wyst ą pieniem awarii sieci – na czas niezb ę dny do wykonania prac w celu usuni ę cia awarii; ƒ przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Pierwszy z ww. warunków umownych zawarty jest zarówno w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawieranych przez Spó ł k ę w oparciu o wzorce umowne aktualnie znajduj ą ce si ę w obrocie gospodarczym, jak i w tre ś ci umów, które Spó ł ka zawar ł a 1 E. Modzelewska – W ą chal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Wydawnictwo TWIGGER, Warszawa 2002, s. 15. 13 z wykorzystaniem wzorców, jakimi pos ł ugiwa ł a si ę w okresie od 2003 r. do 2006 r. (które to umowy do dnia dzisiejszego obowi ą zuj ą pomimo wycofania przedmiotowych wzorców z obrotu). Drugi z przedmiotowych warunków zamieszczony jest natomiast wy łą cznie w tre ś ci umów zawartych przez Spó ł k ę w latach 2003 – 2006, w oparciu o wykorzystywane w tym czasie wzorce. Z uwagi na fakt, i ż dyspozycje ww. postanowie ń umownych s ą to ż same, uzasadnione jest rozwa ż enie spe ł nienia przes ł anek naruszenia art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów łą cznie w odniesieniu do obydwu zarzutów, w ramach których warunki te zosta ł y zakwestionowane. Zgodnie z art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej polega w szczególno ś ci na narzucaniu przez przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci. Dla stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zdefiniowanej powy ż ej konieczne jest zatem wykazanie kumulatywnego spe ł nienia czterech przes ł anek: − przedsi ę biorca, któremu stawia si ę zarzut posiada na rynku w ł a ś ciwym pozycj ę dominuj ą c ą , − przedsi ę biorca ten narzuca okre ś lone warunki umów, − warunki te maj ą uci ąż liwy charakter, − warunki te przynosz ą przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Pierwsz ą i podstawow ą przes ł ank ą , której spe ł nienie jest niezb ę dne dla stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zdefiniowanej w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest zatem, aby przedsi ę biorca, któremu stawia si ę zarzut zajmowa ł na rynku pozycj ę dominuj ą c ą . Zgodnie z art. 4 pkt 9) tej ustawy przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów i konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą na rynku, je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. Definicj ę rynku w ł a ś ciwego zawiera art. 4 pkt 8) ustawy antymonopolowej, stosownie do którego rynek w ł a ś ciwy to rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu panuj ą zbli ż one warunki konkurencji . Pod poj ę ciem towarów, zgodnie z art. 4 pkt 6) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, rozumie ć nale ż y natomiast rzeczy, jak równie ż energi ę , papiery warto ś ciowe i inne prawa maj ą tkowe, us ł ugi, a tak ż e roboty budowlane. Poj ę cie rynku w ł a ś ciwego odnosi si ę zatem przedmiotowo do wszystkich wyrobów (us ł ug) jednego rodzaju, które ze wzgl ę du na swoje szczególne w ł a ś ciwo ś ci odró ż niaj ą si ę od innych wyrobów (us ł ug) w taki sposób, ż e nie istnieje mo ż liwo ść dowolnej ich zamiany. Rynek w ł a ś ciwy produktowo obejmuje wszystkie towary, które s ł u żą zaspokajaniu tych samych potrzeb nabywców, maj ą zbli ż one w ł a ś ciwo ś ci, podobne ceny i reprezentuj ą podobny poziom jako ś ci 2 . Niezb ę dnym elementem rynku w ł a ś ciwego jest tak ż e jego wymiar geograficzny, oznaczaj ą cy konieczno ść wskazania obszaru, na którym warunki konkurencji, maj ą ce zastosowanie do okre ś lonych towarów, s ą jednakowe dla wszystkich konkurentów. Dzia ł alno ść RPWiK Sosnowiec polega na ś wiadczeniu us ł ug z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków na podstawie Zezwolenia udzielonego Spó ł ce przez Zarz ą d Miasta Sosnowca w Decyzji Nr 1/2002 z dnia 30.10.2002r. (dowód: karty nr 15-17). Stosownie do niego obszarem dzia ł alno ś ci Spó ł ki jest teren w granicach administracyjnych miasta Sosnowca, z wy łą czeniem obszaru obj ę tego Decyzj ą Nr 2/2002 udzielaj ą cej zezwolenia na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzanie ś cieków Przedsi ę biorstwu Wielobran ż owemu „ADM” Sp. z o.o. w Sosnowcu. Powy ż szy rodzaj dzia ł alno ś ci oraz jej zasi ę g 2 Ibidem, s. 49. 14 geograficzny wyznaczaj ą w niniejszej sprawie wymiar produktowy i terytorialny rynku w ł a ś ciwego, o którym mowa w art. 4 pkt 8) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy towarem oferowanym przez RPWiK Sosnowiec s ą zatem us ł ugi dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. Z uwagi na technologi ę dostarczania wody (za pomoc ą sieci wodoci ą gowej) i odprowadzania ś cieków (sieci ą kanalizacyjn ą ) rynek w aspekcie geograficznym wyznaczany jest przez zasi ę g sieci wodoci ą gowej i kanalizacyjnej eksploatowanej przez przedsi ę biorc ę na terenie gminy Sosnowiec, w granicach okre ś lonych w Decyzji Zarz ą du Miasta Sosnowca Nr 1/2002. W przedmiotowej sprawie rynkiem w ł a ś ciwym pod wzgl ę dem asortymentowym jest zatem rynek zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków. Rynek ten ma charakter lokalny. Pod wzgl ę dem terytorialnym ograniczony jest do obszaru gminy Sosnowiec i obejmuje teren okre ś lony w Decyzji Zarz ą du Miasta Sosnowiec Nr 1/2002 z dnia 30.10.2002r. w sprawie udzielenia RPWiK Sosnowiec zezwolenia na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków. RPWiK Sosnowiec na tak zdefiniowanym rynku w ł a ś ciwym jest monopolist ą naturalnym, co wynika z faktu sieciowego charakteru urz ą dze ń s ł u żą cych do dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. To w ł a ś nie dzi ę ki sieci, przedsi ę biorca w stosunku do swoich odbiorców posiada pozycj ę monopolu naturalnego, co oznacza, ż e podmioty ubiegaj ą ce si ę o przy łą czenie do miejskiej sieci wodoci ą gowo – kanalizacyjnej nie maj ą mo ż liwo ś ci dokonania w tym zakresie wyboru innego przedsi ę biorcy, który ś wiadczy ł by us ł ugi substytucyjne wzgl ę dem us ł ug oferowanych przez Spó ł k ę . Dla odbiorców, w tym odbiorców potencjalnych funkcjonuj ą cych na obszarze obj ę tym terytorialnym zasi ę giem dzia ł alno ś ci RPWiK Sosnowiec, nie ma zatem rzeczywistej alternatywy dla ś wiadczonych przez tego przedsi ę biorc ę us ł ug dostawy wody i odbioru ś cieków. Przes ą dza to o posiadaniu przez PWiK pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym. Nale ż y zatem uzna ć , ż e pierwsza z przes ł anek niezb ę dnych do wykazania naruszenia art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zosta ł a spe ł niona. Sankcjonowaniu w trybie przewidzianym w art. 9 ustawy antymonopolowej podlega nie samo posiadanie na rynku pozycji dominuj ą cej, ale jej nadu ż ywanie. Z faktu ustalenia, ż e dany podmiot zajmuje na rynku pozycj ę dominuj ą c ą wynika, ż e podmiot ten podlega ograniczeniom przeciwdzia ł aj ą cym nadu ż ywaniu si ł y rynkowej wynikaj ą cym z ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mi ę dzy innymi ograniczony jest w podejmowaniu dzia ł a ń eksploatuj ą cych pozycj ę zajmowan ą na rynku kosztem kontrahentów. Istota rozpatrywanych zarzutów sprowadza si ę do oceny tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz oceny zachowania RPWiK Sosnowiec z punktu widzenia narzucenia odbiorcom us ł ug uci ąż liwych przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci warunków tych umów, a wi ę c stosowania zakazanej praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , o której mowa w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przedmiotem oceny jest nie tylko tre ść zawieranych przez przedsi ę biorc ę umów, ale i okoliczno ś ci zwi ą zane z ich zawieraniem. Dla wykazania, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę okre ś lon ą w ww. przepisie konieczne jest wykazanie, ż e kwestionowane warunki umów zosta ł y przez niego odbiorcom us ł ug narzucone. Do narzucania warunków umów dochodzi natomiast wówczas, gdy przedsi ę biorca wykorzystuj ą c swoj ą przewag ę ekonomiczn ą w warunkach niedostatecznej konkurencji na rynku, ogranicza swobod ę kszta ł towania tre ś ci umów ze strony kontrahentów dzia ł aj ą cych pod przymusem. Dzi ę ki posiadanej sile rynkowej dominant mo ż e bowiem nie liczy ć si ę z wol ą innych uczestników rynku, którzy zmuszeni s ą zaakceptowa ć ustalone przez niego warunki umowne, nawet je ś li nie gwarantuj ą one ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń . Tym samym narzuca on kontrahentom takie warunki umów, które nie mia ł yby racji bytu w przypadku, gdyby na rynku istnia ł a konkurencja i mo ż liwo ść wyboru oferty spo ś ród ofert konkuruj ą cych ze sob ą podmiotów gospodarczych. Narzucanie warunków umów ma zatem miejsce wtedy, gdy przedsi ę biorca eksploatuj ą c zajmowan ą na rynku pozycj ę dominuj ą c ą i sytuacj ę przymusow ą kontrahentów wynikaj ą c ą z braku 15 rzeczywistych alternatyw na rynku, wymusza na nich okre ś lone zachowania. Nale ż y wskaza ć przy tym, ż e narzucenia warunków umowy nie mo ż na uto ż samia ć ze stosowaniem przymusu psychicznego w znaczeniu bezprawnej gro ź by. „Narzucenie” w rozumieniu art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej mo ż e bowiem wynika ć z braku mo ż liwo ś ci wyboru, a dla oceny, czy dosz ł o do narzucenia uci ąż liwych warunków umów konieczne jest rozwa ż enie, czy rozs ą dny odbiorca zawar ł by umow ę obejmuj ą c ą niekorzystne dla niego warunki w sytuacji, gdyby jego kontrahent dzia ł a ł w warunkach konkurencji, a on sam mia ł mo ż liwo ść wyboru b ą d ź mo ż liwo ść negocjacji warunków umowy z dominantem. RPWiK Sosnowiec jako dostawca us ł ug zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków zajmuje pozycj ę monopolisty naturalnego. Prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą w warunkach, w których – odizolowane od potencjalnych konkurentów zarówno barier ą kosztów niezb ę dnych dla uruchomienia dzia ł alno ś ci w danej dziedzinie, jak i ustanowion ą wcze ś niej struktur ą organizacyjn ą i technologiczn ą – dysponuje potencja ł em niezb ę dnym do narzucenia swoim odbiorcom warunków umowy. Sprzyja temu fakt, i ż przy zawieraniu umów o zaopatrzenie w wod ę i umów o odprowadzanie ś cieków przedsi ę biorca pos ł uguje si ę opracowanymi przez siebie wzorcami umownymi, które przedstawiane s ą do podpisu odbiorcom us ł ug. Stosowanie wzorców przy zawieraniu jednorodzajowych umów o charakterze masowym, jakimi niew ą tpliwie s ą umowy o zaopatrzenie w wod ę i umowy o odprowadzanie ś cieków, z uwagi na powszechno ść tego rodzaju us ł ug, z definicji wymaga aprobaty przez odbiorców ich warunków, które s ą z góry jednostronnie ustalane przez profesjonalist ę . Tre ść umów, do których przychylaj ą si ę us ł ugobiorcy jest wi ę c tutaj arbitralnie ustalana przez dostawc ę us ł ug w formularzach wzorcowych, a odbiorca otrzymuje do podpisu gotow ą umow ę , nie za ś jej projekt, który by ł by punktem wyj ś cia do dalszych uzgodnie ń i rokowa ń . Swoboda odbiorcy us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych w zakresie kszta ł towania warunków umownych jest wi ę c ograniczona do minimum, a zawarcie umowy nast ę puje poprzez przyst ą pienie do warunków, które autorytatywnie ustala dostawca us ł ug w formularzu wzorcowym. Stanowi to o adhezyjnej naturze tych umów, a jednocze ś nie o istocie narzucania warunków umownych w przedmiotowej sprawie. Nie zmienia tego w ocenie organu antymonopolowego fakt, ż e RPWiK Sosnowiec zawiera ł o umowy, których warunki podlega ł y pewnym uzgodnieniom z odbiorcami us ł ug i których tre ść odbiega od tre ś ci stosowanych przez Spó ł k ę wzorców (dowód: karty nr 79-80, 83-110, 239-245). W powy ż szym kontek ś cie stwierdzi ć po pierwsze nale ż y, ż e Spó ł ka potrafi ł a wskaza ć jedynie […] umowy zawarte w okresie od 2006 r., których tre ść uleg ł a modyfikacji w efekcie prowadzonych z odbiorcami us ł ug rozmów. Dotyczy ł o to mi ę dzy innymi umów zawartych z: […]. Po drugie za ś dokonane uzgodnienia nie dotyczy ł y warunków umów zakwestionowanych przez organ antymonopolowy w przedmiotowym post ę powaniu. Bior ą c pod uwag ę tak znikom ą liczb ę umów zindywidualizowanych nale ż y stwierdzi ć , ż e stanowi ą one jedynie wyj ą tek od ogólnie obowi ą zuj ą cej zasady, i ż zawierane przez RPWiK Sosnowiec umowy maj ą charakter adhezyjny, a ich zawarcie nast ę puje poprzez zaakceptowanie przez odbiorców warunków ustalonych przez monopolist ę we wzorcu umownym; przewa ż aj ą ca wi ę kszo ść spo ś ród zawartych przez Spó ł k ę umów posiada bowiem tre ść to ż sam ą z tre ś ci ą stosowanych w obrocie wzorców umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Ponadto podkre ś lenia wymaga, ż e wprowadzone do tre ś ci umów modyfikacje wynika ł y w du ż ej cz ęś ci z indywidualnych uwarunkowa ń odbiorcy i nie dotyczy ł y istotnych warunków umowy. Mo ż na raczej mówi ć tutaj o dostosowaniu tre ś ci umowy do konkretnych warunków faktycznych i technicznych, a w konsekwencji zindywidualizowaniu ich tre ś ci pod k ą tem okre ś lonego odbiorcy, ani ż eli o rzeczywistym negocjowaniu warunków umowy w zakresie praw i obowi ą zków. Wprowadzone do tre ś ci umów modyfikacje dotyczy ł y bowiem takich kwestii, jak wy łą czenie z zakresu obowi ą zków odbiorcy utrzymania w ł a ś ciwego stanu technicznego, eksploatacji i remontów przy łą cza wodoci ą gowego i kanalizacyjnego (z uwagi na fakt, i ż znajduj ą si ę one w posiadaniu dostawcy us ł ug); okre ś lenie w inny sposób ni ż we wzorcu umowy miejsca przeznaczonego na monta ż wodomierza g ł ównego; wykre ś lenie z tre ś ci umowy postanowie ń dotycz ą cych urz ą dzenia pomiarowego i wodomierza dodatkowego (gdy ż odbiorcy takich urz ą dze ń nie posiadali), sprecyzowanie wymaga ń , jakie 16 powinny spe ł nia ć osoby, którym powierza si ę usuwanie awarii urz ą dze ń i przy łą czy wodoci ą gowych i kanalizacyjnych (poprzez powo ł anie ustawy Prawo budowlane), wykre ś lenie z tre ś ci umowy postanowienia dotycz ą cego prowadzenia rozlicze ń w oparciu o przeci ę tne normy zu ż ycia wody (w zwi ą zku z faktem, ż e odbiorca nie posiada ł nieopomiarowanych punktów poboru wody). Odst ę pstwa od stosowania zapisów zawartych we wzorcach umów wynika ł y tutaj nie tyle ze swobody kontraktowej obu stron, lecz by ł y wymuszone przez istniej ą ce okoliczno ś ci faktyczne. Wprowadzone do tre ś ci umów zmiany uwarunkowane by ł y bowiem wymogami technicznymi o obiektywnym charakterze, w konsekwencji czego umowy zosta ł y w nieznacznym i nieistotnym zakresie zindywidualizowane pod k ą tem okre ś lonego odbiorcy. Maj ą c na uwadze powy ż sze, nale ż y stwierdzi ć , i ż w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z narzucaniem warunków umów kontrahentom, które wi ąż e si ę z posiadan ą przez przedsi ę biorc ę si łą rynkow ą oraz w istocie adhezyjnym charakterem zawieranych umów tj. umów, które s ą zawierane przez przyst ą pienie i w których nie przewiduje si ę indywidualnego negocjowania warunków umownych. W przypadku umów tego typu wystarczaj ą c ą przes ł ank ą dla uznania, ż e nast ę puje narzucenie ich warunków jest oferowanie ich przez dominanta w stosunkach danego rodzaju, co znajduje potwierdzenie w wyroku S ą du Apelacyjnego z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt VI ACa 939/07. Sytuacja taka ma miejsce w przedmiotowej sprawie, albowiem sposobem dzia ł ania RPWiK Sosnowiec jest zawieranie umów w oparciu o gotowe, opracowane jednostronnie wzorce umowne. Zasad ą jest, ż e odbiorca aprobuje warunki umowy z góry arbitralnie ustalone przez przedsi ę biorc ę ; innymi s ł owy przyst ę puje do umowy bez indywidualnego negocjowania jej postanowie ń , czego nie zmienia fakt, i ż znikomy odsetek umów podlega ł pewnym uzgodnieniom. Przyj ę t ą przez Spó ł k ę regu łą post ę powania w kontaktach z odbiorcami us ł ug jest bowiem zawieranie umów przez przyst ą pienie, za ś przypadki gdy tre ść umów by ł a indywidualnie uzgadniana s ą incydentalne, dotycz ą przede wszystkim du ż ych klientów przedsi ę biorcy, dysponuj ą cych pewn ą si łą przetargow ą […], za ś negocjacje nie dotyczy ł y warunków umownych b ę d ą cych przedmiotem postawionych Spó ł ce zarzutów. Z okoliczno ś ci sprawy wynika, ż e Odbiorcy us ł ug oceniaj ą stanowisko Spó ł ki co do warunków zawieranych umów jako ostateczne i bior ą c pod uwag ę si łę rynkow ą kontrahenta jako – niepodlegaj ą ce negocjacjom. W powy ż szym kontek ś cie powo ł a ć nale ż y równie ż wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 18 pa ź dziernika 2007 r. sygn. akt XVII AmA 28/07, w którym wskazano, ż e w sytuacji, gdy zasad ą jest zawieranie umów przez przyst ą pienie bez indywidualnego negocjowania ich postanowie ń , okoliczno ść , i ż niewielka liczba umów zawarta zosta ł a po przeprowadzeniu indywidualnych uzgodnie ń nie mo ż e zmieni ć oceny o adhezyjnej naturze umów zawieranych powszechnie przez dominanta z odbiorcami ś wiadczonych przez niego us ł ug. Podobnie wypowiedzia ł si ę S ą d Apelacyjny w powo ł anym wy ż ej wyroku z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt VI ACa 939/07 wskazuj ą c, ż e fakt, i ż cz ęść umów zawartych przez przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne zosta ł a zmodyfikowana w efekcie prowadzonych z odbiorcami us ł ug uzgodnie ń nie ś wiadczy tym, ż e warunki umów nie s ą przez przedsi ę biorc ę odbiorom us ł ug narzucane zw ł aszcza, ż e wprowadzone do umów zmiany dotyczy ł y kwestii organizacyjnych i technicznych, a nie praw i obowi ą zków stron umowy. Z uzasadnienia wyroku wynika, ż e w przypadku, gdy zasad ą jest, i ż monopolista zawiera umowy z wykorzystaniem jednostronnie opracowanych wzorców, a zawarcie umowy nast ę puje poprzez przyst ą pienie odbiorcy do warunków ustalonych we wzorcu umownym, to mamy do czynienia z narzucaniem warunków umów. W tym za ś stanie rzeczy nale ż y uzna ć , i ż warunki umów s ą przez RPWiK Sosnowiec odbiorcom us ł ug narzucane, a zatem druga przes ł anka niezb ę dna do stwierdzenia naruszenia art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej zosta ł a spe ł niona. Kolejn ą przes ł ank ą niezb ę dn ą do wykazania naruszenia przez RPWiK Sosnowiec art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest dowiedzenie, ż e kwestionowane w ramach analizowanych zarzutów postanowienia umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków maj ą uci ąż liwy charakter. Za uci ąż liwy uznaje si ę ka ż dy warunek oznaczaj ą cy dla jednej 17 ze stron ci ęż ar wi ę kszy od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Definicja ta odwo ł uje si ę do kryteriów obiektywnych – typowych relacji umownych wyst ę puj ą cych na rynku. Dokonuj ą c analizy uci ąż liwo ś ci warunków umownych nale ż y rozwa ż y ć , czy w hipotetycznej sytuacji istnienia konkurencji na danym rynku w ł a ś ciwym, a wi ę c istnienia rzeczywistej swobody zawierania umów i kszta ł towania ich tre ś ci, dominant by ł by w stanie okre ś lone postanowienia umowne wynegocjowa ć . Oceniaj ą c uci ąż liwo ść postanowie ń umownych, zgodnie z którymi przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane wyst ą pieniem awarii sieci – na czas niezb ę dny do wykonania prac w celu usuni ę cia awarii oraz przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych nale ż y mie ć po pierwsze na wzgl ę dzie, i ż do umów, na podstawie których odbywa si ę dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków zastosowanie znajduj ą nie tylko przepisy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , ale tak ż e przepisy ogólne prawa cywilnego, a wi ę c ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 z pó ź n. zm.). Punktem wyj ś cia w ocenie uci ąż liwo ś ci analizowanych warunków umownych, s ą w takim razie przepisy zawarte w art. 471 i n. Kodeksu cywilnego reguluj ą ce zasady odpowiedzialno ś ci za szkod ę spowodowan ą niewykonaniem lub nienale ż ytym wykonaniem umowy. Przepis ten stanowi, ż e d ł u ż nik zobowi ą zany jest do naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania jest nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które d ł u ż nik odpowiedzialno ś ci nie ponosi . Podstawowym obowi ą zkiem dostawcy us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych jest – stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę – zapewnienie zdolno ś ci posiadanych urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilo ś ci i pod odpowiednim ci ś nieniem oraz dostaw wody i odprowadzania ś cieków w sposób ci ą g ł y i niezawodny. Zgodnie z re ż imem odpowiedzialno ś ci kontraktowej, przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne jest obowi ą zane naprawi ć szkod ę wynik łą z niewykonania b ą d ź nienale ż ytego wykonania tego zobowi ą zania, a wi ę c b ę d ą c ą nast ę pstwem przerw lub ogranicze ń w ś wiadczeniu us ł ug dostawy wody i odprowadzania ś cieków, je ż eli jest to skutkiem okoliczno ś ci, za które przedsi ę biorstwo odpowiada, innymi s ł owy takich, które je obci ąż aj ą . Zakres takich okoliczno ś ci obejmuje dzia ł ania i zaniechania w ł asne dostawcy us ł ug nosz ą ce znamiona winy (tzn. zachowania umy ś lne lub b ę d ą ce skutkiem niedo ł o ż enia nale ż ytej staranno ś ci). Dominant, by nie narazi ć si ę na zarzut nadu ż ywania swojej pozycji rynkowej w tre ś ci zawieranych umów nie powinien uchyla ć si ę od odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania, które mo ż e by ć skutkiem zawinionych przez niego zachowa ń . RPWiK Sosnowiec w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków pos ł uguje si ę postanowieniami umownymi, które przewiduj ą , i ż Spó ł ka nie ponosi odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za wstrzymanie lub ograniczenie dostawy wody i odbioru ś cieków wywo ł ane wyst ą pieniem awarii sieci (na czas niezb ę dny do wykonania prac w celu usuni ę cia awarii) oraz przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Z tre ś ci przedmiotowych zapisów nie wynika, ż e zwolnienie si ę z odpowiedzialno ś ci dotyczy wy łą cznie sytuacji niezawinionych przez Spó ł k ę i niezale ż nych od niej. Brzmienie tych postanowie ń stwarza zatem przedsi ę biorcy mo ż liwo ść unikni ę cia odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej wzgl ę dem odbiorców w ka ż dym przypadku niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania z powodu obni ż enia jako ś ci ś wiadczonych us ł ug wywo ł anego awari ą sieci b ą d ź przerwami w zasilaniu urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych w energi ę elektryczn ą bez wzgl ę du na przyczyny wyst ą pienia powy ż szych zak ł óce ń . Tak wi ę c niezale ż nie od tego czy wymienione w zakwestionowanych postanowieniach umownych okoliczno ś ci b ę d ą zawinione przez RPWiK Sosnowiec, czy te ż b ę d ą nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które Spó ł ka nie b ę dzie ponosi ć odpowiedzialno ś ci, zgodnie z umow ą mo ż e ona zwolni ć si ę z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej wobec odbiorców z tytu ł u szkód spowodowanych wstrzymaniem ś wiadczenia us ł ug lub ich 18 ograniczeniem. Takie rozwi ą zanie kwestii odpowiedzialno ś ci dostawcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy jest korzystniejsze od ogólnej zasady odpowiedzialno ś ci kontraktowej uj ę tej w art. 471 K.c. Zakwestionowane klauzule s ą wi ę c dla odbiorców zdecydowanie uci ąż liwe, gdy ż wprowadzaj ą ich w b łą d co do mo ż liwo ś ci dochodzenia od us ł ugodawcy roszcze ń odszkodowawczych w razie poniesienia szkód powsta ł ych w wyniku zawinionego przez dostawc ę niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania tj. wówczas, gdy awaria sieci wodoci ą gowej lub kanalizacyjnej (i zwi ą zana z tym konieczno ść przeprowadzenia niezb ę dnych napraw w celu usuni ę cia awarii) b ą d ź przerwy w zasilaniu urz ą dze ń wodoci ą gowo – kanalizacyjnych w energi ę elektryczn ą powoduj ą ce wstrzymanie lub ograniczenie dostawy wody lub odbioru ś cieków b ę d ą efektem dzia ł a ń lub zaniecha ń przedsi ę biorcy. Mo ż e to mie ć miejsce np. wtedy, gdy obni ż enie jako ś ci ś wiadczonych us ł ug b ę dzie nast ę pstwem zalegania przez Spó ł k ę z p ł atno ś ciami z tytu ł u dostaw energii wzgl ę dem przedsi ę biorstwa energetycznego b ą d ź niedope ł nienia obowi ą zku utrzymania nale żą cej do niej sieci lub wewn ę trznej instalacji energetycznej w nale ż ytym stanie technicznym. Wskaza ć ponadto nale ż y – za wyrokiem S ą du Apelacyjnego z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt VI ACa 939/07 (w którym ocenie podlega ł o analogiczne postanowienie umowne dotycz ą ce wy łą czenia odpowiedzialno ś ci przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjne za przerwy w ś wiadczeniu us ł ug wywo ł ane przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych) – ż e w warunkach obecnie obowi ą zuj ą cego prawa energetycznego zak ł ady energetyczne obowi ą zane s ą w taryfach dla energii elektrycznej okre ś li ć w sposób szczegó ł owy dopuszczaln ą liczb ę przerw w zasilaniu urz ą dze ń energetycznych swoich odbiorców za ś za pozosta ł e przerwy zobowi ą zane s ą do udzielenia odpowiednich bonifikat na rzecz odbiorców. Gdyby na takiej podstawie Spó ł ka otrzyma ł a odszkodowanie od zak ł adu energetycznego, to sama na podstawie kwestionowanego zapisu umownego by ł aby zwolniona z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej w stosunku do swoich odbiorców. Mo ż liwe s ą tak ż e sytuacje, gdy dostawca us ł ug ponosi ć b ę dzie odpowiedzialno ść za awarie sieci wodoci ą gowych i kanalizacyjnych i zobowi ą zany b ę dzie do naprawienia szkody powsta ł ej po stronie odbiorcy us ł ug na skutek wstrzymania lub ograniczenia dostawy wody i odbioru ś cieków wywo ł anego tak ą awari ą . Sytuacja taka b ę dzie mia ł a miejsce wówczas, gdy awarie przedmiotowych urz ą dze ń spowodowane b ę d ą zawinionymi przez Spó ł k ę zachowaniami np. niewywi ą zaniem si ę z obowi ą zku utrzymania tych urz ą dze ń w nale ż ytym stanie technicznym, ich nieprawid ł ow ą eksploatacj ą lub konserwacj ą . Sieci wodoci ą gowe i kanalizacyjne – zgodnie z art. 2 pkt 14) i 16) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę – nale żą do kategorii urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę – obowi ą zane jest do nale ż ytej dba ł o ś ci o te urz ą dzenia, tak aby zapewni ć dostaw ę wody w sposób ci ą g ł y i niezawodny. Maj ą c powy ż sze na uwadze stwierdzi ć nale ż y, i ż postanowienia umowne sugeruj ą ce odbiorcom, ż e RPWiK Sosnowiec b ę dzie zwolnione z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za ograniczenie lub wstrzymanie ś wiadczenia us ł ug spowodowane wyst ą pieniem awarii sieci – na czas niezb ę dny do wykonania prac w celu usuni ę cia awarii oraz przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych maj ą uci ąż liwy charakter. Za niedopuszczaln ą nale ż y bowiem uzna ć sytuacj ę , w której ca ł e ryzyko niezrealizowania lub nienale ż ytego wykonania umowy o zaopatrzenie w wod ę lub odprowadzanie ś cieków w nast ę pstwie wyst ą pienia ww. okoliczno ś ci obci ąż a ć b ę dzie odbiorców us ł ug. Kolejn ą przes ł ank ą niezb ę dn ą do stwierdzenia naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest wykazanie, ż e kwestionowane warunki umowne przynosz ą przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Osi ą gane przez podmiot gospodarczy stosuj ą cy praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę okre ś lon ą w ww. przepisie nieuzasadnione korzy ś ci s ą odpowiednikiem uci ąż liwych warunków umów w warunkach ekwiwalentno ś ci wzajemnych ś wiadcze ń stron umowy i oznaczaj ą sytuacj ę korzystniejsz ą od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Nieuzasadnione korzy ś ci powinny pozostawa ć w normalnym zwi ą zku przyczynowym z narzuconymi kontrahentowi uci ąż liwymi warunkami umowy. 19 Nieuzasadnione korzy ś ci mog ą pojawi ć si ę po stronie przedsi ę biorcy narzucaj ą cego uci ąż liwe warunki umów ju ż w chwili zawarcia umowy lub te ż w okresie pó ź niejszym, gdy zaistniej ą okoliczno ś ci przewidziane w umowie pozwalaj ą ce na wykorzystanie uci ąż liwego zapisu. Nale ż y podkre ś li ć , i ż sama mo ż liwo ść wyst ą pienia skutków praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę (w tym przypadku faktycznego osi ą gni ę cia przez RPWiK Sosnowiec nieuzasadnionych korzy ś ci z tytu ł u realizacji uci ąż liwych warunków umownych) nie stanowi przeszkody dla stwierdzenia naruszenia art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dla bytu praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę okre ś lonej w tym przepisie nie jest bowiem konieczne wyst ą pienie negatywnego skutku w postaci eksploatacji pozycji rynkowej w warunkach ograniczonej konkurencji. Wystarczy, ż e zaistnia ł o zagro ż enie wyst ą pienia takiego skutku. Praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę jest ju ż bowiem sama próba osi ą gni ę cia przez przedsi ę biorc ę zajmuj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą na rynku okre ś lonego skutku 3 . Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie antymonopolowym, zgodnie z którym dla zaistnienia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę istotne jest, aby skutki praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę mog ł y wyst ą pi ć na rynku (por. np. wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 23 czerwca 1999 r. sygn. akt XVII Ama 26/99). W wyroku z dnia 7 lipca 2004 r. sygn. akt XVII Ama 65/03 S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów orzek ł , i ż nie jest konieczne udowodnienie faktycznego stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki monopolistycznej, ani te ż osi ą gni ę cia z tego tytu ł u nieuzasadnionych korzy ś ci. Z tre ś ci art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynika bowiem, ż e jej re ż imowi podlegaj ą nie tylko praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę , które wywo ł a ł y b ą d ź aktualnie wywo ł uj ą skutki na terenie Polski, ale równie ż praktyki, które cho ć by tylko hipotetycznie mog ą wywo ł ywa ć takie skutki. Podobne stanowisko wyrazi ł wcze ś niej S ą d Najwy ż szy, który w wyroku z dnia 12 maja 1997 r. sygn. akt I CKN 114/97 wskaza ł , ż e istota rozpoznawanej sprawy nie sprowadza si ę do tego, czy przedsi ę biorca, któremu postawiono zarzut naruszenia ustawy antymonopolowej odnosi korzy ś ci z ca ł o ś ci prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej, lecz do tego, czy w zawieranych umowach zastrzega sobie nieuzasadnione korzy ś ci. Organ antymonopolowy ma zatem obowi ą zek ocenia ć zachowania przedsi ę biorcy od strony skutków, jakie zachowania te mog ą nawet hipotetycznie wywo ł a ć na rynku. W okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy stwierdzi ć nale ż y, i ż wy łą czenie odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej RPWiK Sosnowiec w ka ż dym przypadku pogorszenia jako ś ci ś wiadczonych us ł ug na skutek wyst ą pienia awarii sieci – na czas niezb ę dny do przeprowadzenia prac w celu usuni ę cia awarii oraz przerw w zasilaniu urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych w energi ę elektryczn ą jest bez w ą tpienia dla Spó ł ki korzystne. Zakwestionowane postanowienia sprawiaj ą bowiem, ż e Spó ł ka nie musi liczy ć si ę z konieczno ś ci ą wyp ł acenia odszkodowania swojemu kontrahentowi w sytuacji, gdy zgodnie z ogóln ą zasad ą odpowiedzialno ś ci kontraktowej by ł aby do tego zobowi ą zana. Mo ż liwo ść unikni ę cia odpowiedzialno ś ci za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy i wyp ł aty odbiorcom ewentualnego odszkodowania uzna ć zatem nale ż y za nieuzasadnion ą korzy ść po stronie przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego. W tym stanie rzeczy stwierdzi ć nale ż y, ż e zosta ł y spe ł nione wszystkie przes ł anki, o których mowa w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymagane do uznania postawionych RPWiK Sosnowiec zarzutów za uzasadnione. Warunki umów o zaopatrzenie w wod ę i umów odprowadzanie ś cieków, zgodnie z którymi przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane wyst ą pieniem awarii sieci – na czas niezb ę dny do wykonania prac w celu usuni ę cia awarii oraz przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych s ą odbiorcom us ł ug narzucane, maj ą uci ąż liwy charakter oraz wi ążą si ę z mo ż liwo ś ci ą uzyskania przez Spó ł k ę nieuzasadnionych korzy ś ci. Nale ż y podkre ś li ć , ż e powy ż sze 3 Ibidem, s. 97. 20 stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie antymonopolowym. W wyroku z dnia 9 pa ź dziernika 2006r. sygn. akt VI ACa 196/06 S ą d Apelacyjny uzna ł , ż e praktyka hurtowego dostawcy wody polegaj ą ca na narzucaniu odbiorcom warunków umów o dostarczanie wody przewiduj ą cych, ż e nie ponosi on odpowiedzialno ś ci za ograniczenia w dostawie wody wywo ł ane przerwami w zasilaniu urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych w energi ę elektryczn ą stanowi przejaw nadu ż ycia pozycji dominuj ą cej na rynku w rozumieniu art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej. Podobnie wypowiedzia ł si ę S ą d Apelacyjny w cytowanym ju ż wcze ś niej wyroku z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt VI ACa 939/07, a tak ż e S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 18 pa ź dziernika 2007 r. sygn. akt XVII AmA 28/07; w wyroku z dnia 7 lutego 2007 r. sygn. akt 58/06, w wyroku z dnia 10 lipca 2007r. sygn. akt XVII AmA 72/06. W tym miejscu wskaza ć nale ż y, ż e ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, naruszenie przepisów której zosta ł o stwierdzone w przedmiotowej sprawie wesz ł a w ż ycie w dniu 21 kwietnia 2007 r. Stwierdzone w pkt I.1. i I.2. niniejszej decyzji praktyki ograniczaj ą ca konkurencj ę s ą natomiast przez RPWiK Sosnowiec stosowane – odpowiednio – od marca 2006 r. i 2003 r., a wi ę c zosta ł y zapocz ą tkowane przed dniem wej ś cia w ż ycie ww. ustawy tj. pod rz ą dami poprzednio obowi ą zuj ą cej ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 z pó ź n. zm.). Bior ą c powy ż sze pod uwag ę po żą dane wydaje si ę przeanalizowanie zakwestionowanego zachowania RPWiK Sosnowiec równie ż w ś wietle nieobowi ą zuj ą cych ju ż przepisów. Dokonuj ą c takiej oceny stwierdzi ć nale ż y, ż e zachowania RPWiK Sosnowiec b ę d ą ce przedmiotem rozpoznawanych zarzutów wyczerpuj ą równie ż znamiona praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę zakazanych na mocy art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej z dnia 15 grudnia 2000 r. Przepis ten stanowi ł bowiem, ż e Zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej polega w szczególno ś ci na narzucaniu przez przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci. Tre ść powy ż szego przepisu literalnie odpowiada zatem brzmieniu aktualnie obowi ą zuj ą cego art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, którego naruszenie zosta ł o stwierdzone w przedmiotowym post ę powaniu. Z powy ż szego wynika, ż e praktyki RPWiK Sosnowiec polegaj ą ce na narzucaniu odbiorcom us ł ug uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków tj. warunków przewiduj ą cych, ż e dostawca us ł ug nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody b ą d ź odbioru ś cieków wywo ł ane wyst ą pieniem awarii sieci – na czas niezb ę dny do wykonania prac w celu usuni ę cia awarii oraz przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, zosta ł yby uznane za przejaw nielegalnego nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym równie ż pod rz ą dami ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 10 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i nakazuj ą c ą zaniechanie jej stosowania, je ż eli stwierdzi naruszenie zakazu okre ś lonego w art. 9 tej ustawy. Zgodnie z art. 11 ust. 1 nie wydaje si ę decyzji, o której mowa w art. 10, je ż eli zachowanie rynkowe przedsi ę biorcy przesta ł o narusza ć zakazy okre ś lone w art. 9. W okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy brak jest podstaw do stwierdzenia, ż e RPWiK Sosnowiec zaprzesta ł o stosowania stwierdzonych praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . W odniesieniu do praktyki stwierdzonej w pkt I.1. niniejszej decyzji stwierdzi ć nale ż y, ż e Spó ł ka nie podj ęł a ż adnych dzia ł a ń w celu wyeliminowania zakwestionowanego warunku umownego z tre ś ci zawieranych umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Spó ł ka nadal pos ł uguje si ę w obrocie wzorcami umownymi stanowi ą cymi, ż e nie ponosi ona odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostawy wody i odbioru ś cieków wywo ł ane awari ą sieci – na czas niezb ę dny do przeprowadzenia prac w celu usuni ę cia awarii. Klauzula ta zawarta jest zarówno w umowach zawieranych z odbiorcami w oparciu o aktualnie wykorzystywane w obrocie wzorce 21 (wprowadzone do obrotu w 2006 r.), jak i w tre ś ci umów zawartych przed 2006 r. w oparciu o wzorce wprowadzone do stosowania w 2003 r. Odno ś nie praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę stwierdzonej w pkt I.2. niniejszej decyzji wskaza ć nale ż y, i ż równie ż brak jest podstaw do stwierdzenia jej zaniechania. W powy ż szym zakresie podkre ś lenia wymaga, ż e RPWiK Sosnowiec w 2006 r. wycofa ł o wprawdzie z obrotu wzorce umowne przewiduj ą ce, ż e przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za wstrzymanie lub ograniczenie dostaw wody spowodowane przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, zast ę puj ą c je wzorcami umownymi nie zawieraj ą cymi tego postanowienia. W obrocie nadal funkcjonuj ą jednak umowy zawarte z odbiorcami w latach 2003 – 2006, które zawieraj ą zakwestionowan ą klauzul ę . Liczba tych umów wynosi ł a na dzie ń 30.10.2007r. ponad […] sztuk. W ocenie organu antymonopolowego okoliczno ść , i ż Spó ł ka nie pos ł uguje si ę wzorcami umownymi zawieraj ą cymi sporne postanowienie w sytuacji, gdy w obrocie nadal funkcjonuj ą umowy zawarte w oparciu o wzorce, nie ś wiadczy o zaniechaniu stosowania przez ni ą praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę . Powo ł a ć w tym miejscu nale ż y stanowisko wyra ż one w wyroku S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 kwietnia 2007 r. sygn. akt XVII AmA 53/06, w którym wskazano ż e przes ł ank ą pozwalaj ą c ą na przyj ę cie, ż e praktyki polegaj ą ce na narzucaniu uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów zosta ł y zaprzestane by ł oby dopiero doprowadzenie do stanu, w którym ze wszystkimi kontrahentami monopolisty zawarte zosta ł yby umowy nie zawieraj ą ce spornych postanowie ń . Brak zmiany tre ś ci wszystkich zawartych umów, wyklucza uznanie, ż e przedsi ę biorca zaniecha ł praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , o jakich mowa w ww. przepisie, pomimo ż e dokonano zmian w tre ś ci stosowanych w obrocie gospodarczym wzorców. W zwi ą zku z tym nale ż a ł o orzec, jak w pkt I.1. i I.2. sentencji niniejszej decyzji. I.3. W niniejszym post ę powaniu antymonopolowym RPWiK Sosnowiec postawiono zarzut nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym polegaj ą cego na narzucaniu odbiorcom us ł ug uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez pos ł ugiwanie si ę w ich tre ś ci postanowieniem, zgodnie z którym w przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez odbiorc ę lub wykazania, ż e uszkodzenie wodomierza nast ą pi ł o z jego winy ilo ść pobranej wody nalicza si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Powy ż sze postanowienie umowne zamieszczone jest w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawartych przez Spó ł k ę z wykorzystaniem wzorców umownych, które znajdowa ł y si ę w obrocie okresie pomi ę dzy 2003 r. a 2006 r. Dla stwierdzenia stosowania przez RPWiK Sosnowiec praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę okre ś lonej w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zachodzi, jak ju ż podniesiono, konieczno ść wykazania spe ł nienia przez tego przedsi ę biorc ę czterech przes ł anek wynikaj ą cych bezpo ś rednio z tre ś ci ww. przepisu, a mianowicie konieczne jest dowiedzenie, i ż : − przedsi ę biorca zajmuje na rynku pozycj ę dominuj ą c ą , − przedsi ę biorca narzuca okre ś lone warunki umów, − maj ą one uci ąż liwy charakter, − przynosz ą one narzucaj ą cemu je przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Jak wykazano we wcze ś niejszej cz ęś ci Decyzji RPWiK Sosnowiec zajmuje pozycj ę monopolisty naturalnego na rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar w granicach eksploatowanej przez Spó ł k ę na terenie gminy Sosnowiec sieci wodoci ą gowej i kanalizacyjnej. Dowiedziono równie ż , i ż w okoliczno ś ciach niniejszej sprawy ma miejsce narzucanie przez przedsi ę biorc ę odbiorcom us ł ug warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, co wynika z adhezyjnego charakteru zawieranych 22 przez RPWiK Sosnowiec umów ( vide s. 15-17 niniejszej Decyzji). Dla stwierdzenia naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej konieczne jest zatem wykazanie, ż e analizowany warunek umowny ma uci ąż liwy charakter i przynosi przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. W zakwestionowanym w punkcie I.3. niniejszej decyzji postanowieniu umownym, RPWiK Sosnowiec okre ś li ł o sposób naliczania nale ż no ś ci za pobran ą wod ę wzgl ę dem odbiorców, z których winy nast ą pi ł o uszkodzenie lub zabór wodomierza, przyznaj ą c sobie prawo do ustalenia nale ż no ś ci odpowiednio do ilo ś ci wody, jaka mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza. W ten sposób przedsi ę biorca arbitralnie uregulowa ł zasady ustalania ilo ś ci wody b ę d ą cej podstaw ą rozliczenia w wypadku zaistnienia opisanych powy ż ej sytuacji. Jednocze ś nie okre ś lono t ę ilo ść na maksymalnym mo ż liwym poziomie – w oderwaniu od faktycznego zu ż ycia wody i wysoko ś ci rzeczywi ś cie poniesionej szkody b ę d ą cej skutkiem niedotrzymania warunków umowy przez us ł ugobiorc ę , co zdaniem organu antymonopolowego ś wiadczy o uci ąż liwo ś ci analizowanego postanowienia umownego. Oceniaj ą c, czy zawarty w ww. postanowieniu umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków sposób rozliczania odbiorców ma uci ąż liwy charakter zwa ż y ć po pierwsze nale ż y, i ż ani ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków, ani rozporz ą dzenia wykonawcze do tej ustawy nie reguluj ą sposobu rozlicze ń w razie zaistnienia zdarze ń opisanych w zakwestionowanym postanowieniu umownym. W opinii organu antymonopolowego, dostawca us ł ug powinien w takich sytuacjach ka ż dorazowo udowodni ć wysoko ść poniesionej szkody i dochodzi ć jej naprawienia przez odbiorc ę na zasadach ogólnych wynikaj ą cych z Kodeksu cywilnego. Wymienione w umowie zachowania odbiorcy us ł ug, które na podstawie umowy skutkowa ć mog ą obci ąż eniem go kosztami us ł ugi za dostarczenie wody, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza, powinny by ć rozpatrywane na gruncie przepisów Kodeksu cywilnego, w oparciu o zasady odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez sprawc ę z w ł asnej winy b ą d ź odpowiedzialno ś ci za szkod ę z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania. Zachowania te powinny by ć bowiem kwalifikowane jako czyny bezprawne stanowi ą ce przes ł ank ę do dochodzenia roszcze ń z tytu ł u odpowiedzialno ś ci deliktowej b ą d ź jako nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania b ę d ą ce podstaw ą do dochodzenia przez dostawc ę roszcze ń z tytu ł u odpowiedzialno ś ci kontraktowej. Zastosowanie powinien zatem znale źć tutaj art. 415 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym Kto z winy swej wyrz ą dzi ł drugiemu szkod ę zobowi ą zany jest do jej naprawienia b ą d ź art. 471 K.c., który stanowi, ż e D ł u ż nik obowi ą zany jest do naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania jest nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które d ł u ż nik odpowiedzialno ś ci nie ponosi. Z brzmienia powy ż szych przepisów w zestawieniu z art. 6 Kodeksu cywilnego wynika, ż e ci ęż ar dowodu co do wykazania przes ł anek odpowiedzialno ś ci za wyrz ą dzon ą dzia ł aniem us ł ugobiorcy szkod ę , obci ąż a poszkodowanego. W opisanych sytuacjach RPWiK Sosnowiec powinno wykaza ć zatem, ż e ponios ł o szkod ę z tytu ł u zawinionych dzia ł a ń lub zaniecha ń odbiorcy, wykaza ć wysoko ść tej szkody oraz wykaza ć istnienie zwi ą zku przyczynowego pomi ę dzy szkod ą a zawinionym zachowaniem us ł ugobiorcy. Rozpatrywane postanowienia umowne zwalniaj ą us ł ugodawc ę z tego obowi ą zku, co stawia go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do kontrahentów – odbiorców us ł ug, co do których domniemanie, i ż zagospodarowali wod ę w ilo ś ci wskazanej w umowie jest za racjonalnego punktu widzenia wysoce nieprawdopodobne. Tak wi ę c w przypadku zawinionego przez odbiorc ę zaboru lub uszkodzenia wodomierza Spó ł ka mo ż e dochodzi ć od us ł ugobiorców, na drodze roszczenia cywilnoprawnego, naprawienia poniesionej szkody (je ż eli wyka ż e, ż e zaistnia ł y wszystkie przes ł anki odpowiedzialno ś ci deliktowej b ą d ź kontraktowej). Jej pokrycie mo ż e wi ą za ć si ę na przyk ł ad z zap ł at ą za napraw ę uszkodzonego wodomierza b ą d ź za zabudowanie nowego wodomierza i jego legalizacj ę . W ramach realizacji roszcze ń odszkodowawczych dostawca mo ż e tak ż e dochodzi ć uiszczenia przez odbiorc ę zap ł aty za 23 wod ę pobran ą w okresie od ostatniego odczytu wodomierza. Maksymalna ilo ść pobranej wody, za któr ą zap ł aty mo ż e żą da ć dostawca w ramach odszkodowania, mo ż e by ć w istocie równa ilo ś ci wody, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego od ostatniego odczytu wodomierza. To w gestii przedsi ę biorcy le ż y jednak udowodnienie, i ż taki w ł a ś nie by ł faktyczny lub domniemany pobór wody. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby w tre ś ci umowy znalaz ł si ę zapis przewiduj ą cy, i ż w przypadku wyst ą pienia sytuacji okre ś lonych w analizowanym postanowieniu umownym Spó ł ka dochodzi ć b ę dzie odszkodowania do maksymalnej wysoko ś ci nale ż no ś ci za pobran ą wod ę odpowiadaj ą cej ilo ś ci, jaka mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego, jednak ż e taki sposób rozliczania nie mo ż e stanowi ć przyj ę tej w umowie podstawy do naliczania nale ż no ś ci i ogólnie obowi ą zuj ą cej regu ł y. Maj ą c powy ż sze na uwadze, organ antymonopolowy uzna ł , i ż analizowany w ramach rozpatrywanego zarzutu warunek umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków ma uci ąż liwy charakter. Dla stwierdzenia naruszenia przez RPWiK Sosnowiec zakazu okre ś lonego w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest w dalszej kolejno ś ci wykazanie, ż e warunek ten przynosi Spó ł ce nieuzasadnione korzy ś ci. Jak ju ż wskazano, nieuzasadnione korzy ś ci osi ą gane przez podmiot gospodarczy stosuj ą cy praktyk ę , o jakie mowa w ww. przepisie s ą odpowiednikiem uci ąż liwych warunków umów w warunkach ekwiwalentno ś ci wzajemnych ś wiadcze ń stron umowy i oznaczaj ą sytuacj ę korzystniejsz ą od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Nieuzasadnione korzy ś ci osi ą gane przez RPWiK Sosnowiec w analizowanej sytuacji polegaj ą na mo ż liwo ś ci obci ąż enia odbiorców us ł ug kosztami us ł ugi, która nie zosta ł a na ich rzecz wykonana, co jest bezpo ś redni ą konsekwencj ą narzucenia w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zakwestionowanych w punkcie I.3. niniejszej decyzji zasad rozlicze ń . Dopuszczenie, na podstawie umowy, mo ż liwo ś ci przyj ę cia przez dostawc ę za ł o ż enia, ż e w przypadku uszkodzenia lub zaboru wodomierza z przyczyn zawinionych przez odbiorc ę ka ż dorazowo nast ę puje nieprzerwany, ca ł odobowy pobór wody mo ż e prowadzi ć do nieuzasadnionego wzbogacenia dostawcy us ł ug z tytu ł u zastrze ż enia zap ł aty za pobran ą wod ę w ilo ś ci, jaka mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza. Stanowisko powy ż sze znajduje potwierdzenie w wyroku S ą du Apelacyjnego z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt VI ACa 939/07, w którym wskazano, ż e analogiczny do zakwestionowanego w niniejszej decyzji sposób rozlicze ń pozwala na pobieranie przez przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne ra żą co wygórowanego zrycza ł towanego odszkodowania (kary umownej). Dzi ę ki spornym postanowieniom umownym przedsi ę biorca ma ponadto mo ż liwo ść zwolnienia si ę z obowi ą zku udowodnienia, jaki by ł rzeczywisty lub domniemany pobór wody w okresie od ostatniego odczytu wodomierza do czasu usuni ę cia nieprawid ł owo ś ci. Unikni ę cie kosztów i wysi ł ków zwi ą zanych z wykazaniem wysoko ś ci poniesionej szkody równie ż mo ż e by ć dla RPWiK Sosnowiec ź ród ł em dodatkowych korzy ś ci, których osi ą gni ę cie jest rezultatem zastosowania zakwestionowanego przez organ antymonopolowy uci ąż liwego warunku umowy. Bez znaczenia w niniejszej sprawie jest fakt, ż e Spó ł ka w rzeczywisto ś ci nie osi ą ga ł a korzy ś ci wynikaj ą cych z przedmiotowego postanowienia. Jak ju ż podniesiono we wcze ś niejszej cz ęś ci decyzji dla bytu praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zdefiniowanej w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wystarczaj ą ca jest ju ż hipotetyczna mo ż liwo ść osi ą gni ę cia takich korzy ś ci przez przedsi ę biorc ę zajmuj ą cego na rynku pozycj ę dominuj ą c ą . Istotne jest bowiem samo zagwarantowanie ich sobie przez przedsi ę biorc ę . Nieuzasadnione korzy ś ci mog ą bowiem pojawi ć si ę po stronie przedsi ę biorcy narzucaj ą cego uci ąż liwe warunki umów ju ż w chwili zawarcia umowy lub te ż w okresie pó ź niejszym, gdy zaistniej ą okoliczno ś ci przewidziane w umowie pozwalaj ą ce na wykorzystanie uci ąż liwego zapisu. W okoliczno ś ciach niniejszej sprawy, w odniesieniu do omawianego zarzutu nadu ż ywania przez RPWiK Sosnowiec pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym zosta ł y spe ł nione wszystkie przes ł anki niezb ę dne do stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę okre ś lonej w art. 9 ust. 1 24 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej. Maj ą uci ąż liwy charakter i wi ążą si ę z mo ż liwo ś ci ą uzyskania przez dostawc ę us ł ug nieuzasadnionych korzy ś ci, narzucone odbiorcom us ł ug warunki umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków przewiduj ą ce, i ż w przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez odbiorc ę lub wykazania, ż e uszkodzenie wodomierza nast ą pi ł o z jego winy ilo ść pobranej wody nalicza si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza. Nale ż y równie ż wskaza ć , i ż stanowisko w zakresie uznania, ż e pos ł ugiwanie si ę postanowieniem w powy ż szym brzmieniu stanowi przejaw nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku zosta ł o potwierdzone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 lipca 2007 r. sygn. akt XVII AmA 72/06, jak równie ż wyrokiem S ą du Apelacyjnego z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt VI ACa 939/07. Jak ju ż podniesiono, ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi ą ca podstaw ę do wydania niniejszej decyzji, wesz ł a w ż ycie z dniu 21 kwietnia 2007 r. Praktyka RPWiK Sosnowiec b ę d ą ca przedmiotem rozpatrywanego zarzutu zapocz ą tkowana zosta ł a natomiast przed t ą dat ą tj. pod rz ą dami ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Podobnie, jak w odniesieniu do poprzedniego zarzutu zasadne jest zatem dokonanie oceny zakwestionowanego zachowania Spó ł ki równie ż w ś wietle przepisów nieobowi ą zuj ą cej ju ż ustawy. Art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi ł , ż e zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców polegaj ą ce na narzucaniu uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych temu przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Tre ść ww. przepisu odpowiada zatem tre ś ci art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 aktualnie obowi ą zuj ą cej ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Praktyka RPWiK Sosnowiec polegaj ą ca na pos ł ugiwaniu si ę w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków postanowieniem przewiduj ą cym, ż e w przypadku zawinionego przez odbiorc ę zaboru lub uszkodzenia wodomierza ilo ść pobranej wody nalicza si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza zosta ł aby uznana za przejaw nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku polegaj ą cego na narzucaniu uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów równie ż w oparciu o przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. Stosownie do art. 10 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 11 ust. 1 tej ustawy, organ antymonopolowy wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i nakazuj ą c ą zaniechanie jej stosowania, je ż eli stwierdzi naruszenie zakazu okre ś lonego w art. 9 tej ustawy, chyba ż e przedsi ę biorca zaniecha ł stosowania zarzucanej mu praktyki. W ocenie organu antymonopolowego w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, ż e zachowanie RPWiK Sosnowiec przesta ł o narusza ć zakaz okre ś lony w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spó ł ka w 2006 r. zaprzesta ł a co prawda pos ł ugiwania si ę wzorcami umownymi, w tre ś ci których zamieszczone by ł o sporne postanowienie, jednak ż e w obrocie nadal funkcjonuje oko ł o […] umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawartych z wykorzystaniem tych wzorców. Jak ju ż podniesiono we wcze ś niejszej cz ęś ci niniejszej decyzji stwierdzenie, ż e wprowadzone zosta ł y do stosowania nowe wzorce umowne nie zawieraj ą ce postanowie ń zakwestionowanych jako sprzeczne z art. 9 ust. 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej nie jest wystarczaj ą c ą przes ł ank ą do uznania, ż e nast ą pi ł o zaniechanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę okre ś lonych w tym przepisie, je ż eli nie zosta ł a zmieniona tre ść wszystkich umów zawartych przed dat ą wprowadzenia nowych wzorców. Uzasadnione jest zatem w okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy wydanie na podstawie art. 10 ustawy antymonopolowej decyzji zawieraj ą cej nakaz zaniechania stwierdzonego naruszenia. W zwi ą zku z tym orzeczono, jak w pkt I.3. niniejszej decyzji. 25 I.4. Kolejn ą praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę , której stosowanie zarzucono RPWiK Sosnowiec w przedmiotowej sprawie jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym polegaj ą ce na pos ł ugiwaniu si ę w tre ś ci zawieranych z odbiorcami us ł ug umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków postanowieniami przewiduj ą cymi, ż e umowa mo ż e by ć rozwi ą zana ze skutkiem natychmiastowym w razie naruszenia przez odbiorc ę us ł ug jej postanowie ń , a z chwil ą rozwi ą zania umowy przedsi ę biorstwo dokonuje odci ę cia przy łą cza wodoci ą gowego i przy łą cza kanalizacyjnego oraz demontuje wodomierz g ł ówny, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy antymonopolowej Zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Przepis ten zawiera generalny zakaz nadu ż ywania si ł y rynkowej przez przedsi ę biorców zajmuj ą cych na rynku pozycj ę dominuj ą c ą , natomiast katalog przyk ł adowych form, w których przejawia ć si ę mo ż e nadu ż ycie pozycji dominuj ą cej zawarty jest w art. 9 ust. 2 pkt 1 – 7 ustawy antymonopolowej. Wymieniaj ą c przyk ł ady nadu ż ycia pozycji dominuj ą cej ustawodawca pos ł u ż y ł si ę terminem „w szczególno ś ci”, co oznacza, ze katalog ten ma charakter otwarty. Zakazane s ą wszelkie przejawy nadu ż ycia zajmowanej na rynku pozycji dominuj ą cej, nie tylko te wymienione w art. 9 ust. 2 ww. ustawy. Ustawa antymonopolowa zakazuje zatem nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej i wymienia przyk ł ady takiego nadu ż ycia, jednak ż e nie definiuje tego poj ę cia. W literaturze przedmiotu wskazuje si ę , ż e identyfikacja zjawiska nadu ż ycia pozycji dominuj ą cej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów powinna by ć dokonywana poprzez cele tej ustawy okre ś lone w art. 1 ust. 1. Przepis ten pozwala na przyj ę cie, i ż nadu ż yciem s ą zachowania, które oddzia ł uj ą na interesy kontrahentów w stopniu niemo ż liwym do zaistnienia w przypadku, gdyby dominant dzia ł a ł w warunkach wolnej konkurencji 4 . Nale ż y zatem rozwa ż y ć , czy dzia ł ania monopolisty wymuszaj ą na jego kontrahentach uczestnictwo w rynku na zasadach mniej korzystnych, ni ż by to wynika ł o z dzia ł ania nieskr ę powanych mechanizmów rynkowych w warunkach istnienia konkurencji. Stosownie do analizowanego postanowienia umownego RPWiK Sosnowiec jest uprawnione do rozwi ą zania umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków w ka ż dym przypadku naruszenia przez odbiorc ę postanowie ń umowy. Skutkuje to wstrzymaniem ś wiadczenia us ł ug na rzecz odbiorcy tj. odci ę ciem dostawy wody i zamkni ę ciem przy łą cza kanalizacyjnego. Punktem wyj ś cia w ocenie, czy w zwi ą zku z pos ł ugiwaniem si ę przez RPWiK Sosnowiec powy ż szym postanowieniem umownym dosz ł o do nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym, s ą przepisy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków, która okre ś la zasady i warunki zbiorowego zaopatrzenia w wod ę przeznaczon ą do spo ż ycia przez ludzi oraz zbiorowego odprowadzania ś cieków. Powo ł a ć tu nale ż y w pierwszej kolejno ś ci art. 8 ust. 1 pkt 1 – 4 ww. ustawy, który okre ś la, w jakich okoliczno ś ciach przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne uprawnione jest do wstrzymania ś wiadczenia us ł ug na rzecz odbiorcy. Przepis ten stanowi, ż e przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne mo ż e odci ąć dostaw ę wody lub zamkn ąć przy łą cza kanalizacyjne, je ż eli: 1) przy łą cze wodoci ą gowe lub przy łą cze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca us ł ug nie ui ś ci ł nale ż no ś ci za pe ł ne dwa okresy obrachunkowe, nast ę puj ą ce po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaleg ł ej op ł aty; 3) jako ść wprowadzanych ś cieków nie spe ł nia wymogów okre ś lonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pomini ę cie urz ą dzenia pomiarowego; 4) zosta ł stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ś cieków, to jest bez zawarcia umowy, jak równie ż przy celowo uszkodzonych albo pomini ę tych wodomierzach lub urz ą dzeniach pomiarowych. 4 Por. Ibidem, s. 95-96. 26 Formu ł uj ą c powy ż szy przepis ustawodawca nie pos ł u ż y ł si ę sformu ł owaniem „w szczególno ś ci” lub podobnym. Oznacza to, ż e katalog okoliczno ś ci, które stanowi ą podstaw ę do wstrzymania ś wiadczenia us ł ug ma charakter zamkni ę ty, który nie mo ż e by ć dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne w tre ś ci umowy. Odci ę cie dostawy wody lub zamkni ę cie przy łą cza kanalizacyjnego mo ż e nast ą pi ć zatem tylko wówczas, gdy wyst ą pi jedna z przes ł anek okre ś lonych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . W ocenie organu antymonopolowego brzmienie postanowienia umownego, zgodnie z którym przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne mo ż e rozwi ą za ć umow ę o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków ze skutkiem natychmiastowym w razie naruszenia przez odbiorc ę us ł ug jej postanowie ń , co wi ąż e si ę z odci ę ciem dostawy wody i zamkni ę ciem przy łą cza kanalizacyjnego, nie znajduje odzwierciedlenia w brzmieniu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Zdarzenia, o których mowa w hipotezach powo ł anego przepisu obejmuj ą bowiem ś ci ś le okre ś lone sytuacje, w których mo ż e nast ą pi ć odci ę cie dostawy wody lub zamkni ę cie przy łą cza kanalizacyjnego i nie odnosz ą si ę do ka ż dego naruszenia postanowie ń umowy przez odbiorc ę us ł ug. Oznacza to, ż e kwestionowane postanowienie umowne statuuje mo ż liwo ść przekroczenia przez RPWiK Sosnowiec jego ustawowych kompetencji jako dostawcy us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych w zakresie mo ż liwo ś ci wstrzymania ś wiadczenia us ł ug. Postanowienie to przewiduje bowiem mo ż liwo ść podj ę cia dzia ł a ń powoduj ą cych odci ę cie dostaw wody lub zamkni ę cie przy łą cza kanalizacyjnego w sytuacjach, które nie zosta ł y obj ę te art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Zawierane przez RPWiK Sosnowiec umowy przewiduj ą mo ż liwo ść rozwi ą zania umowy w ka ż dym przypadku naruszenia przez odbiorc ę jej postanowie ń , co skutkuje wstrzymaniem ś wiadczenia us ł ug na rzecz odbiorcy. Zamieszczenie w umowach postanowienia w powy ż szym brzmieniu jest zatem sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Zakres okoliczno ś ci, które na podstawie umowy mog ą skutkowa ć jej rozwi ą zaniem przez Spó ł k ę , a w konsekwencji odci ę ciem dostawy wody i zamkni ę ciem przy łą cza kanalizacyjnego w znaczny sposób wykracza poza zakres przewidziany w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Okoliczno ś ci „naruszenia przez odbiorc ę postanowie ń umowy” s ą bowiem du ż o szersze ni ż wymienione w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę w sposób enumeratywny przes ł anki pozwalaj ą ce na odci ę cie dostawy wody i wstrzymanie odbioru ś cieków. Kwestionowana klauzula wprowadza zatem odbiorców w b łą d co do uprawnie ń i obowi ą zków spoczywaj ą cych na przedsi ę biorcy w zakresie mo ż liwo ś ci wstrzymania ś wiadczonych us ł ug. Analizuj ą c kwestionowane postanowienie z punktu widzenia nadu ż ywania przez RPWiK Sosnowiec pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym nale ż y mie ć równie ż na uwadze, i ż przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjne, które dzia ł aj ą w warunkach monopolu naturalnego, co do zasady nie mog ą odmówi ć potencjalnemu kontrahentowi zawarcia umowy o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków, je ż eli spe ł nia on okre ś lone wymogi. Na tej samej zasadzie nie mog ą odmówi ć kontrahentowi kontynuowania zawartej ju ż umowy nawet, je ś li odbiorca us ł ug narusza jej warunki. Podmiot zajmuj ą cy na rynku pozycj ę monopolistyczn ą nie mo ż e bowiem odmówi ć ś wiadczenia us ł ugi w przypadku braku alternatywnych ź róde ł zaopatrzenia. Z powy ż szego wynika zatem niedopuszczalno ść dowolnego wypowiadania (rozwi ą zywania) umów, chocia ż by taka mo ż liwo ść by ł a przewidziana w ich tre ś ci. W powy ż szym kontek ś cie wzi ąć nale ż y pod uwag ę szczególny charakter us ł ug zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków. Zwa ż y ć nale ż y, ż e woda jest towarem o wyj ą tkowym charakterze – podstawowym dobrem niezb ę dnym do prawid ł owego funkcjonowania zarówno gospodarstw domowych, jak podmiotów prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą . Us ł ugi dostawy wody i odbioru ś cieków zakwalifikowane zosta ł y do us ł ug o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, co oznacza, ż e powinny by ć one ś wiadczone w sposób powszechny i ci ą g ł y, a ka ż dy odbiorca powinien mie ć zapewniony wolny dost ę p do tych us ł ug, o ile spe ł nia okre ś lone w przepisach prawa wymagania. W tym miejscu powo ł a ć nale ż y art. 6 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , który stanowi, ż e przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne obowi ą zane jest do zawarcia 27 umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków z osob ą , której nieruchomo ść zosta ł a przy łą czona do sieci i która wyst ą pi ł a z pisemnym wnioskiem o zawarcie umowy. Powy ż szy przepis w powi ą zaniu ze szczególnym charakterem us ł ug zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków (które s ą us ł ugami o charakterze powszechnym, publicznym) oraz faktem, i ż s ą one ś wiadczone przez monopolist ę uniemo ż liwia w ocenie organu antymonopolowego rozwi ą zywanie tych umów w przypadku naruszenia przez odbiorc ę jej warunków (równie ż wówczas, gdy zachodz ą okoliczno ś ci okre ś lone w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , które skutkowa ć mog ą odci ę ciem dostawy wody lub zamkni ę ciem przy łą cza kanalizacyjnego). Stoi to w sprzeczno ś ci z istniej ą cym po stronie przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego obowi ą zkiem okre ś lonym w art. 6 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Powo ł any przepis wyra ź nie okre ś la, na jakich warunkach przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne ma obowi ą zek zawrze ć z odbiorc ą umow ę . Z powy ż szego a contrario wynika, ż e tylko przy braku spe ł nienia tych warunków mo ż liwa jest sytuacja, ż e z danym podmiotem nie b ę dzie zawarta umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Uzale ż nienie kontynuowania umowy od spe ł nienia innych przes ł anek ni ż wymienione w art. 6 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę nale ż y zatem uzna ć za praktyk ę , która nie znajduje podstaw prawnych. W uzupe ł nieniu powy ż szego podnie ść ponadto nale ż y, i ż w ocenie organu antymonopolowego z przepisów ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków nie wynika, aby zamiarem ustawodawcy by ł o doprowadzenie do sytuacji, w której w zwi ą zku z odci ę ciem dostawy wody i wstrzymaniem odbioru ś cieków dokonanym w oparciu o art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , dochodzi ł o do rozwi ą zania umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawartej z odbiorc ą . Po pierwsze, stwierdzi ć nale ż y, ż e sankcja w postaci rozwi ą zania umowy nie wynika z jakichkolwiek przepisów ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Po drugie za ś zwróci ć nale ż y uwag ę na okoliczno ść , ż e zgodnie z art. 8 ust. 2 ww. ustawy, w przypadku odci ę cia dostaw wody w wyniku nie uiszczenia przez odbiorc ę nale ż no ś ci za pe ł ne dwa okresy obrachunkowe nast ę puj ą ce po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaleg ł ej op ł aty, przedsi ę biorstwo ma obowi ą zek udost ę pni ć zast ę pczy punkt poboru wody i poinformowa ć odbiorc ę o mo ż liwo ś ciach korzystania z tego punktu. Ś wiadczy to zdaniem organu antymonopolowego o tym, ż e zamiarem ustawodawcy by ł o zachowanie ci ą g ł o ś ci trwania umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków nawet w przypadku, gdy dochodzi do wstrzymania ś wiadczenia us ł ug na rzecz odbiorcy z przyczyn opisanych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i odprowadzaniu ś cieków. Z przepisów ustawy wynika, ż e umowa jest wówczas kontynuowana, jednak ż e na odmiennych warunkach, a us ł ugi dostarczania wody i odprowadzania ś cieków ulegaj ą zawieszeniu. Dodatkowo wskaza ć nale ż y, ż e rozwi ą zanie umowy rodzi dla odbiorcy dodatkowe – poza samym faktem niemo ż no ś ci korzystania z us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych – uci ąż liwo ś ci. Odbiorca us ł ug ponownie wyst ą pi ć musi bowiem z wnioskiem o zawarcie umowy i dope ł ni ć zwi ą zanych z zawarciem umowy formalno ś ci. Podsumowuj ą c wskaza ć nale ż y, i ż w ocenie organu antymonopolowego pos ł ugiwanie si ę w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków postanowieniem przewiduj ą cym mo ż liwo ść rozwi ą zania umowy o dostaw ę wody i odprowadzenie ś cieków w przypadku naruszenia przez odbiorc ę jej postanowie ń stanowi odst ę pstwo od przepisów ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę przy czym punktem odniesienia s ą tutaj przepisy art. 8 ust. 1 i art. 6 ust.2 tej ustawy. Kwestionowany zapis wprowadza bowiem dodatkowe, pozaustawowe obwarowania dla zawarcia (kontynuowania) umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz dopuszcza mo ż liwo ść wstrzymania ś wiadczenia us ł ug na rzecz odbiorców w sytuacjach wykraczaj ą cych w znaczny sposób poza przes ł anki ustawowe. W zwi ą zku z powy ż szym stwierdzi ć nale ż y, ż e pos ł ugiwanie si ę przez RPWiK Sosnowiec w tre ś ci zawieranych z konsumentami umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków postanowieniem przewiduj ą cym, i ż Spó ł ka mo ż e rozwi ą za ć umow ę w przypadku niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy przez odbiorc ę , ś wiadczy o nadu ż ywaniu przez przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym w rozumieniu art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji 28 i konsumentów. Punktem odniesienia pozwalaj ą cym na stwierdzenie, ż e w okoliczno ś ciach sprawy dosz ł o do eksploatowania pozycji rynkowej RPWiK kosztem kontrahentów s ą przepisy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Kwestionowany zapis wprowadza odbiorców w b łą d co do uprawnie ń RPWiK w zakresie mo ż liwo ś ci odci ę cia dostaw wody i zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego oraz rozwi ą zania umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Dzia ł anie przedsi ę biorstwa nale ż y uzna ć za praktyk ę oddzia ł uj ą c ą na interesy odbiorców w sposób niemo ż liwy do zaistnienia w przypadku, gdyby na rynku istnia ł a konkurencja i mo ż liwo ść wyboru alternatywnego dostawcy us ł ug. Zakwestionowane postanowienie nak ł ada na odbiorców ci ęż ar wi ę kszy od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Zachowanie takie t ł umaczy ć mo ż na jedynie eksploatowaniem przez Spó ł k ę silnej pozycji dominuj ą cej zajmowanej na rynku kosztem jej odbiorców. Przedsi ę biorca, który spotyka si ę na rynku z istotn ą konkurencj ą niew ą tpliwie przyk ł ada ł by wi ę ksz ą wag ę do tego, aby respektowa ć obowi ą zuj ą ce przepisy prawa oraz interesy odbiorców us ł ug. Podobnie jak w odniesieniu do wcze ś niej omawianych zarzutów podnie ść równie ż nale ż y, ż e zakwestionowane zachowanie przedsi ę biorcy, które zapocz ą tkowane zosta ł o w 2003 r. zosta ł oby równie ż uznane za przejaw niedozwolonego nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym pod rz ą dami poprzednio obowi ą zuj ą cej ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, która obowi ą zywa ł a do dnia 21 kwietnia 2007r. i zosta ł a uchylona przez ustaw ę z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Art. 8 ust. 1 poprzednio obowi ą zuj ą cej ustawy odpowiada bowiem literalnie brzmieniu art. 9 ust. 1 ustawy aktualnie obowi ą zuj ą cej. Stosownie do art. 10 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w przypadku stwierdzenia naruszenia przez przedsi ę biorc ę zakazu, o jakim mowa w art. 9 tej ustawy, organ antymonopolowy wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i nakazuj ą c ą zaniechanie jej stosowania. W okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy odnosz ą cych si ę do rozpatrywanego zarzutu ustalono, ż e Spó ł ka w aktualnie zawieranych umowach o zaopatrzenie w wod ę i umowach o odprowadzanie ś cieków nadal pos ł uguje si ę zakwestionowanym postanowieniem umownym. Sporny warunek jest tak ż e zamieszczony w umowach zawartych z odbiorcami us ł ug z wykorzystaniem wzorców umownych poprzednio znajduj ą cych si ę w obrocie. Nie budzi zatem w ą tpliwo ś ci, ż e stwierdzona praktyka ograniczaj ą ca konkurencj ę jest nadal kontynuowana, a zatem uzasadnione jest na ł o ż enie na RPWiK Sosnowiec obowi ą zku jej zaniechania. W tym stanie rzeczy nale ż a ł o orzec, jak w pkt I.4. niniejszej decyzji. I.5. Kolejn ą praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę , które stosowanie zarzucono w niniejszym post ę powaniu RPWiK Sosnowiec jest naruszenie art. 9 ust. 1 ustawy antymonopolowej wyra ż aj ą ce si ę w nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków polegaj ą cym na tym, ż e Spó ł ka uzale ż nia wznowienie ś wiadczenia us ł ug dostarczania wody i odprowadzania ś cieków – w przypadku, gdy dochodzi do ich wstrzymania na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę – od uiszczenia przez odbiorc ę kosztów odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego oraz kosztów ponownego uruchomienia us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Postanowienie umowne o powy ż szej tre ś ci zawarte jest zarówno w tre ś ci umów aktualnie zawieranych przez Spó ł k ę w obrocie gospodarczym, jak i w oparciu o wzorce, które znajdowa ł y si ę w obrocie w okresie od 2003 r. do 2006 r. Jak ju ż podniesiono we wcze ś niejszej cz ęś ci decyzji w celu stwierdzenia, ż e dosz ł o do naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest wykazanie, ż e przedsi ę biorca zajmuj ą cy na rynku pozycj ę dominuj ą c ą podejmuje dzia ł ania, które wymuszaj ą na jego kontrahentach uczestnictwo w rynku na zasadach mniej korzystnych, ni ż by to wynika ł o z dzia ł ania nieskr ę powanych mechanizmów rynkowych w warunkach istnienia konkurencji. Nadu ż yciem pozycji dominuj ą cej s ą zatem takie zachowania, 29 które oddzia ł uj ą na interesy kontrahentów monopolisty w stopniu niemo ż liwym do zaistnienia w przypadku, gdyby dominant dzia ł a ł w warunkach wolnej konkurencji. Jak ustalono, w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków RPWiK Sosnowiec pos ł uguje si ę postanowieniem przewiduj ą cym, i ż wznowienie dostarczania wody i odprowadzania ś cieków (po ich wstrzymaniu na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę ) nast ę puje w ci ą gu 48 godzin od ustania przyczyn odci ę cia dostawy lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego po uiszczeniu kosztów odci ę cia i ponownego pod łą czenia. Z powy ż szego wynika zatem, ż e Spó ł ka uzale ż nia ponowne uruchomienie ś wiadczenia us ł ug na rzecz odbiorcy nie tylko od ustania przyczyn powoduj ą cych odci ę cie dostawy wody i zamkni ę cie przy łą cza kanalizacyjnego, ale równie ż od uiszczenia przez odbiorc ę okre ś lonej op ł aty. We wcze ś niejszej cz ęś ci niniejszej decyzji wskazano, w jakich przypadkach przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne uprawnione jest do odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego. Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę mo ż e to nast ą pi ć , gdy: a. przy łą cze wodoci ą gowe lub kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; b. odbiorca us ł ug nie ui ś ci ł nale ż no ś ci za pe ł ne dwa okresy obrachunkowe, nast ę puj ą ce po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaleg ł ej op ł aty; c. jako ść odprowadzanych ś cieków nie spe ł nia wymogów okre ś lonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pomini ę cie urz ą dzenia pomiarowego; d. zosta ł stwierdzony nielegalny pobór wody tj. m.in. przy celowo uszkodzonych albo pomini ę tych wodomierzach lub urz ą dzeniach pomiarowych. Powy ż szy katalog ma charakter zamkni ę ty. Przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne nie mo ż e zaniecha ć ś wiadczenia us ł ug na rzecz odbiorców w innych przypadkach ni ż okre ś lone w ustawie. Oznacza to, ż e je ż eli brak jest podstaw do odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego tj. nie wyst ę puj ą przes ł anki wymienione w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , istnieje po stronie dostawcy us ł ug obowi ą zek ś wiadczenia us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Skoro bowiem art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę mówi, w jakich przypadkach dostawca us ł ug mo ż e odci ąć dostaw ę wody lub zamkn ąć przy łą cze kanalizacyjne to a contrario z przepisu tego wynika, i ż po ustaniu wymienionych w nim okoliczno ś ci przedsi ę biorstwo zobowi ą zane jest do wznowienia ś wiadczenia us ł ug. Po usuni ę ciu przyczyn, które spowodowa ł y wstrzymanie ś wiadczenia us ł ug brak jest bowiem ustawowych przes ł anek, które wskazywa ł yby na to, ż e odci ę cie dostaw wody lub zamkni ę cie przy łą cza kanalizacyjnego jest uzasadnione i powinno by ć kontynuowane. Zdaniem organu antymonopolowego nie ma zatem przepisów uprawniaj ą cych przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne do uzale ż niania wznowienia dostawy wody i odbioru ś cieków od uprzedniego uiszczenia przez odbiorc ę op ł aty z tytu ł u odci ę cia i wznowienia ś wiadczenia us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. RPWiK Sosnowiec wprowadza natomiast dodatkowy warunek, od spe ł nienia którego uzale ż nia ponowne uruchomienie ś wiadczenia us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych w postaci obowi ą zku uiszczenia przez odbiorc ę op ł aty rycza ł towej za odci ę cie i ponowne uruchomienie dostawy wody i odbioru ś cieków. Zaniechanie uiszczenia ww. op ł aty nie stanowi natomiast ustawowej przes ł anki, w przypadku wyst ą pienia której przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne uprawnione jest do nie ś wiadczenia us ł ug na rzecz odbiorcy. Innymi s ł owy, przyczyn ą wstrzymania dostawy wody i odprowadzania ś cieków nie mo ż e by ć nieuiszczenie przez odbiorc ę op ł aty z tytu ł u odci ę cia i ponownego uruchomienia us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Z chwil ą , gdy ustaj ą zdarzenia opisane w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę (np. odbiorca us ł ug uiszcza zaleg ł e nale ż no ś ci za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki, jako ść odprowadzonych ś cieków spe ł nia wymogi okre ś lone w przepisach prawa, przy łą cze wodoci ą gowe lub kanalizacyjne spe ł nia wymogi okre ś lone w przepisach prawa, celowo uszkodzony wodomierz zosta ł wymieniony) Spó ł ka zobowi ą zana jest do wznowienia ś wiadczenia us ł ug na rzecz odbiorcy. 30 Zakwestionowane zachowanie Spó ł ki polegaj ą ce na uzale ż nianiu wznowienia dostawy wody i odbioru ś cieków z nieruchomo ś ci od uiszczenia przez odbiorc ę op ł aty, o której mowa powy ż ej stoi zatem w sprzeczno ś ci z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Stanowi ono równie ż praktyk ę oddzia ł uj ą c ą na interesy odbiorców w sposób niemo ż liwy do zaistnienia w przypadku, gdyby Spó ł ka dzia ł a ł a w warunkach wolnej konkurencji. Przedsi ę biorca spotykaj ą cy si ę na rynku z istotn ą konkurencj ą niew ą tpliwie przyk ł ada ł by wi ę ksz ą wag ę do tego, aby respektowa ć obowi ą zuj ą ce przepisy prawa oraz interesy odbiorców us ł ug. Jednocze ś nie ustosunkowuj ą c si ę do wyja ś nie ń przedsi ę biorcy przedstawionych w odpowiedzi na postawiony zarzut (dowód: karty nr 115-116) podkre ś li ć nale ż y, ż e organ antymonopolowy nie kwestionuje samej zasadno ś ci pobierania op ł aty, o jakiej mowa powy ż ej, a fakt, i ż od uiszczenia tej op ł aty (ustalonej w wysoko ś ci 366 z ł ) RPWiK Sosnowiec uzale ż nia wznowienie ś wiadczenia us ł ug na rzecz odbiorcy, pomimo i ż z przepisów ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę wynika, ż e ju ż samo ustanie przyczyn b ę d ą cych podstaw ą do odci ę cia dostawy wody i zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego powinno skutkowa ć ponownym uruchomieniem dostaw wody i odbioru ś cieków. Odmienn ą w powy ż szym kontek ś cie kwesti ą jest uprawnienie Spó ł ki do dochodzenia od odbiorcy uiszczenia op ł aty za odci ę cie i ponowne uruchomienie ś wiadczenia us ł ug. Sama zasadno ść jej pobierania nie jest przez organ antymonopolowy kwestionowana w niniejszym post ę powaniu. W zwi ą zku z powy ż szym stwierdzi ć nale ż y, ż e w okoliczno ś ciach sprawy ma miejsce nadu ż ywanie przez RPWiK Sosnowiec pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym w rozumieniu art. 9 ust. 1 ustawy antymonopolowej. Zakwestionowane zachowanie Spó ł ki, które zapocz ą tkowane zosta ł o w 2003 r. zosta ł oby uznane równie ż za przejaw nadu ż ywania pozycji rynkowej na podstawie przepisów poprzednio obowi ą zuj ą cej ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Art. 8 ust. 1 tej ustawy posiada bowiem tre ść zbie ż n ą z art. 9 ust. 1 aktualnie obowi ą zuj ą cej ustawy antymonopolowej. W przedmiotowej sprawie brak jest ponadto podstaw do stwierdzenia, ż e zachowanie przedsi ę biorcy przesta ł o narusza ć zakaz, o jakim mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Poniewa ż brak jest jakichkolwiek dowodów pozwalaj ą cych na stwierdzenie, ż e RPWiK Sosnowiec zaprzesta ł o stosowania stwierdzonej praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę (co mia ł oby miejsce w razie wyeliminowania warunku umownego o zakwestionowanej przez organ antymonopolowy z tre ś ci wszystkich umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, jakie Spó ł ka posiada zawarte z odbiorcami us ł ug), uzasadnione jest na ł o ż enie na przedsi ę biorc ę obowi ą zku zaniechania jej stosowania zgodnie z art. 10 ustawy antymonopolowej. W zwi ą zku z powy ż szym orzeczono, jak w pkt I.5. sentencji niniejszej decyzji. II. Zgodnie z tre ś ci ą art. 106 ust. 1 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie dopu ś ci ł si ę naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 9 ww. ustawy. Rozstrzygni ę cie w przedmiocie na ł o ż enia administracyjnej kary pieni ęż nej posiada wi ę c fakultatywny charakter. Skuteczna polityka karania wymaga jednak, by w przypadku stwierdzenia stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zasad ą by ł o nak ł adanie kary pieni ęż nej 5 . Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkni ę tego katalogu przes ł anek, od których uzale ż niana jest wysoko ść nak ł adanych na przedsi ę biorców kar. Norma prawna wynikaj ą ca z art. 111 ww. ustawy stanowi jedynie, i ż przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, o których mowa mi ę dzy innymi w art. 106 nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy, przy 5 Wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 8.11.2004 r., sygn. akt XVII Ama 81/03. 31 czym – stosownie do art. 130 ustawy antymonopolowej – przy ustalaniu wysoko ś ci kary pieni ęż nej, o którym mowa w art. 111 tej ustawy, uwzgl ę dnia si ę równie ż okoliczno ść naruszenia przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 z pó ź n. zm.). Jest rzecz ą oczywist ą , i ż na wysoko ść kary musi mie ć tak ż e wp ł yw stopie ń zagro ż enia lub naruszenia interesu publicznoprawnego stosowanymi praktykami ograniczaj ą cymi konkurencj ę . Ponadto w judykaturze wskazuje si ę , ż e w przypadku kar za stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę przes ł ankami które nale ż y bra ć pod uwag ę s ą : potencja ł ekonomiczny przedsi ę biorcy, skutki praktyki dla konkurencji lub kontrahentów, dopuszczalny poziom kary wynikaj ą cy z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osi ą gn ąć 6 . Na ł o ż ona przez organ antymonopolowy kara pieni ęż na powinna pe ł ni ć funkcj ę represyjn ą (tj. stanowi ć dolegliwo ść za naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej), a tak ż e prewencyjn ą , dyscyplinuj ą c ą (tj. zapobiega ć podobnym naruszeniom w przysz ł o ś ci). W zale ż no ś ci od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala si ę funkcj ę prewencyjn ą lub represyjn ą za wiod ą c ą . W punkcie I sentencji niniejszej decyzji organ antymonopolowy, uznaj ą c zasadno ść wszystkich pi ę ciu postawionych w niniejszej sprawie zarzutów, stwierdzi ł stosowanie przez Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji w Sosnowcu SA praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , naruszaj ą cych zakaz, o jakim mowa w art. 9 ust. 1 oraz art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie organu antymonopolowego charakter stwierdzonych narusze ń w pe ł ni uzasadnia na ł o ż enie na RPWiK Sosnowiec kary pieni ęż nej. RPWiK Sosnowiec w 2007 roku osi ą gn ęł o przychód w wysoko ś ci 80 601 827,80 PLN. 10% tej kwoty, a wi ę c maksymalna kara, jaka mo ż e zosta ć na ł o ż ona na przedsi ę biorc ę zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynosi 8 060 182,78 PLN. Ustalaj ą c wymiar kary pieni ęż nej organ antymonopolowy wzi ął w pierwszej kolejno ś ci pod uwag ę , i ż stosowane przez RPWiK Sosnowiec praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę maj ą charakter eksploatacyjny; polegaj ą na wykorzystaniu posiadanej silnej pozycji rynkowej kosztem s ł abszych uczestników rynku, w efekcie czego zagro ż ony jest interes publicznoprawny. Niedozwolone dzia ł ania stosowane przez przedsi ę biorc ę wymierzone s ą we wszystkich kontrahentów, z którymi Spó ł ka zawar ł a umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków na podstawie wzorców umów zawieraj ą cych zakwestionowane w niniejszym post ę powaniu warunki. Nie bez znaczenia pozostaje równie ż okoliczno ść , i ż du żą cz ęść odbiorców Spó ł ki stanowi ą konsumenci, którzy nale żą do najs ł abszych uczestników obrotu gospodarczego. Wp ł yw na wysoko ść kary pieni ęż nej ma równie ż d ł ugotrwa ł o ść stwierdzonych narusze ń tj. oko ł o 5-letni okres stosowania stwierdzonych narusze ń . Nak ł adaj ą c kar ę pieni ęż n ą organ antymonopolowy uwzgl ę dni ł tak ż e, i ż stwierdzone naruszenia nie zosta ł y zaprzestane. Okre ś laj ą c wysoko ść na ł o ż onej kary organ antymonopolowy wzi ął tak ż e pod uwag ę , ż e RPWiK Sosnowiec jako profesjonalista o d ł ugoletnim do ś wiadczeniu rynkowym formu ł uj ą c tre ść umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków powinien wykaza ć si ę odpowiedni ą staranno ś ci ą i dba ł o ś ci ą tak, aby nie zosta ł y naruszone powszechnie obowi ą zuj ą ce przepisy prawa i interesy jego odbiorców. Zgodnie z art. 83 Konstytucji RP ka ż dy ma obowi ą zek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Obowi ą zek znajomo ś ci i poszanowania prawa ci ąż y tym bardziej na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego, takich jak RPWiK Sosnowiec tym bardziej, ż e Spó ł ka dzia ł a w warunkach monopolu naturalnego i dysponuje potencja ł em niezb ę dnym do dyktowania warunków umów swoim kontrahentom. Dlatego w ocenie organu antymonopolowego zachowania RPWiK Sosnowiec podlegaj ą ce ocenie w niniejszej decyzji jest efektem niedo ł o ż enia staranno ś ci, jakiej nale ż a ł oby oczekiwa ć od profesjonalnego i do ś wiadczonego uczestnika obrotu rynkowego ś wiadcz ą cego us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej. Przy ustalaniu wymiaru kary pieni ęż nej uwzgl ę dniono równie ż okoliczno ść , i ż stwierdzone praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę mia ł y ograniczony terytorialnie zasi ę g oddzia ł ywania i nie spowodowa ł y na rynku nieodwracalnych b ą d ź trudnych do usuni ę cia skutków dla konkurencji. 6 Wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 27.06.2000r., sygn. akt I CKN 793/98. 32 Na wysoko ść kary wp ł ywa równie ż to, i ż zakwestionowane zachowania RPWiK Sosnowiec nie wi ą za ł y si ę z wyrz ą dzeniem przez Spó ł k ę szkód swoim kontrahentom i nie osi ą gn ęł a ona z tytu ł u ww. praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę wymiernych korzy ś ci finansowych. Miarkuj ą c kar ę wzi ę to tak ż e pod uwag ę , i ż do organu antymonopolowego nie wp ł yn ęł y ż adne skargi odbiorców ś wiadczonych przez przedsi ę biorc ę us ł ug w zwi ą zku z realizacj ą zakwestionowanych w niniejszej decyzji warunków umów. Czynnikiem ł agodz ą co wp ł ywaj ą cym na wysoko ść kary jest tak ż e okoliczno ść , i ż RPWiK Sosnowiec nie utrudnia ł o organowi antymonopolowemu prowadzenia post ę powania antymonopolowego dostarczaj ą c dokumentów i wyja ś nie ń istotnych dla rozstrzygni ę cia sprawy. Nak ł adaj ą c kar ę pieni ęż n ą organ antymonopolowy mia ł równie ż na wzgl ę dzie fakt, i ż z tre ś ci aktualnie stosowanych przez Spó ł k ę wzorców umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków wyeliminowane zosta ł y postanowienia wskazane w pkt I.2. i I.3. niniejszej decyzji. Uwzgl ę dniono jednak równocze ś nie, ż e poczynione w tre ś ci wzorców zmiany nie doprowadzi ł y do ca ł kowitego zaprzestania stosowania stwierdzonych w ww. punktach decyzji praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę w sytuacji, gdy cz ęść odbiorców nadal zwi ą zana jest umowami zawieraj ą cymi zakwestionowane przez organ antymonopolowy postanowienia. Ponadto przy ustalaniu wysoko ś ci kary pieni ęż nej wzi ę to pod uwag ę wysoko ść przychodu, jak ą RPWiK Sosnowiec osi ą gn ęł o z tytu ł u sprzeda ż y us ł ug maj ą cych bezpo ś redni zwi ą zek ze stwierdzonymi naruszeniami tj. tytu ł u us ł ug zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków. W zwi ą zku z powy ż szym ustalono wysoko ść kary na kwot ę 40 000 PLN (s ł ownie z ł otych: czterdzie ś ci tysi ę cy). W ocenie organu antymonopolowego wymierzona kara w wysoko ś ci stanowi ą cej oko ł o 0,05% przychodu osi ą gni ę tego przez RPWiK Sosnowiec w 2007 r. i oko ł o 0,5% maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i wspó ł mierna do mo ż liwo ś ci finansowych Spó ł ki. Organ antymonopolowy kieruj ą c si ę potrzeb ą zdecydowanego przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę uzna ł , ż e orzeczona kara powinna stanowi ć dla Spó ł ki dolegliwo ść , a nadto spe ł nia ć funkcj ę prewencyjn ą i dyscyplinuj ą c ą tak, aby zapobiec w przysz ł o ś ci podobnym naruszeniom. Niniejsza kara powinna zatem podkre ś la ć naganno ść zakwestionowanych w niniejszym post ę powaniu zachowa ń przedsi ę biorcy, stanowi ć reperkusj ę za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz przestrog ę dla przedsi ę biorcy na przysz ł o ść , zw ł aszcza bior ą c pod uwag ę , i ż stwierdzone w przedmiotowej Decyzji naruszenia nie zosta ł y zaprzestane, a tak ż e uwzgl ę dniaj ą c ich d ł ugotrwa ł o ść i eksploatacyjny charakter. Poza wymiarem indywidualnym na ł o ż onej kary nale ż y jednak podkre ś li ć równie ż jej wymiar ogólny, funkcj ę odstraszaj ą c ą i wychowawcz ą w stosunku do innych uczestników rynku. Wobec powy ż szego orzeczono jak w pkt II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Kar ę nale ż y wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. III. Stosownie do art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli w wyniku post ę powania organ antymonopolowy stwierdzi ł naruszenie przepisów ww. ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, jest obowi ą zany ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 80 ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W punkcie I niniejszej decyzji organ antymonopolowy w wyniku przeprowadzonego przeciwko Rejonowemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji w Sosnowcu SA post ę powania antymonopolowego stwierdzi ł naruszenie przez ww. przedsi ę biorc ę art. 9 ust. 1 i art. 9 ust.1 i 2 pkt 33 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spe ł niona zosta ł a zatem przes ł anka wynikaj ą ca z art. 77 ust. 1 ustawy antymonopolowej pozwalaj ą ca na obci ąż enie RPWiK Sosnowiec kosztami przeprowadzonego post ę powania, którymi s ą dla organu antymonopolowego wydatki w kwocie 73 PLN zwi ą zane z prowadzon ą w toku tego post ę powania korespondencj ą . W zwi ą zku z tym postanowiono obci ąż y ć RPWiK Sosnowiec kosztami post ę powania antymonopolowego w wysoko ś ci 73 PLN (s ł ownie z ł otych: siedemdziesi ą t trzy). Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie III sentencji decyzji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z pó ź n. zm.) – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w pkt III niniejszej decyzji, stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 Kodeksu post ę powania cywilnego, nale ż y wnie ść za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Alicja Kral Otrzymuje: 1. Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji w Sosnowcu SA ul. Ostrogórska 43 41-200 Sosnowiec 2. a/a 34