RKT-5/2012

1 Katowice, dnia 18.04.2012 r. RKT-61-30/11/AW DECYZJA Nr RKT – 05/2012 I. Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 w związku z art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331, ze zm.: Dz.U. z 2007r. Nr 99, poz. 660; Nr 171, poz. 1206; Dz.U. z 2008r. Nr 157, poz. 976, Nr 223, poz. 1458, Nr 227, poz. 1505; Dz.U. z 2009r. Nr 18, poz. 97, Nr 157, poz. 1241; Dz.U. z 2011r. Nr 34, poz. 147), po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko „Naprzód” Sp. z o.o. z siedzibą w Rydułtowach, w toku którego zostało uprawdopodobnione, że ww. przedsiębiorca stosuje praktyki, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegające na tym, że:
w stosowanych w obrocie z konsumentami wzorcach umów o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych zamieszczono postanowienia o treści: 1. „W przypadku zmian cen paliwa, nośników energii, składowania, ZUS, VAT, wprowadzenia opłat itp. Zleceniobiorca może podwyższyć ceny bez konieczności wprowadzania aneksów do niniejszej umowy.” 2. „Strony ustalają, że w przypadku zmiany cen za świadczone usługi wynikające z niniejszej umowy, Zleceniodawca zobowiązany jest do dokonywania opłat z datą określoną przez Wykonawcę. Zmiany cen nie wymagają sporządzenia aneksu do niniejszej umowy.” 3. „W przypadku zmian cen za składowanie, zmiany podatku VAT, wprowadzenia opłat środowiskowych itp. lub jeden raz w roku ze skutkiem na dzień 1 kwietnia o wskaźnik wzrostu cen towarów i usług podany przez GUS za okres ostatniego roku kalendarzowego. Zleceniobiorca może podwyższyć ceny bez konieczności wprowadzania aneksów do niniejszej umowy.” 4. „Zmiana cen ustalonych w cenniku wymagać będzie bezwzględnej akceptacji Rady Gminy poprzez podjęcie stosownej uchwały dotyczącej zmiany stawek bez konieczności sporządzenia aneksu do umowy. Brak akceptacji zmiany cen oznaczać będzie, że Zleceniobiorca świadczyć będzie usługi na dotychczasowych warunkach.” 5. „W przypadku zalegania z opłatą za wywóz odpadów komunalnych i dzierżawy pojemnika, przekraczającego 14 dni Zleceniobiorca zastrzega sobie prawo wypowiedzenia umowy w trybie natychmiastowym oraz naliczenia należności za czas korzystania z jego usług i użytkowania pojemnika, łącznie z odsetkami liczonymi do dnia zapłaty, do chwili zdania lub odebrania pojemnika.” PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KATOWICACH 2 6. „Zleceniobiorca upoważniony jest w każdym czasie do przeniesienia na osobę trzecią wszelkich praw i obowiązków wynikających z niniejszej umowy, bez zachowania okresu jej wypowiedzenia.” 7. „Ewentualne spory mogące powstać na tle realizacji niniejszej umowy rozstrzygane będą przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy” , które są postanowieniami wpisanym do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.), oraz zostało uprawdopodobnione, że ww. przedsiębiorca stosuje praktyki, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegające na:
naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, poprzez: 1. nieudzielanie konsumentom, z którymi „Naprzód” Sp. z o.o. zawierała umowy o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych poza lokalem przedsiębiorstwa, informacji o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.) oraz 2. niedoręczanie konsumentom, z którymi „Naprzód” Sp. z o.o. zawierała umowy o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych poza lokalem przedsiębiorstwa, wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, wbrew obowiązkowi z art. 3 ust. 1 ww. ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, − w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się na „Naprzód” Sp. z o.o. z siedzibą w Rydułtowach obowiązek wykonania przyjętego przez tego przedsiębiorcę w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym mu naruszeniom , poprzez: a. zaniechanie stosowania we wzorcach umownych kwestionowanych postanowień oraz wystąpienie do dotychczasowych odbiorców usług - konsumentów posiadających zawarte umowy w oparciu o wzorce zawierające kwestionowane postanowienia - z propozycją aneksowania umów w celu eliminacji kwestionowanych postanowień, w terminie do dnia 31.08.2012r. b. udzielanie konsumentom, z którymi „Naprzód” Sp. z o.o. będzie zawierać umowy o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych poza lokalem przedsiębiorstwa, informacji na piśmie o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni bez podania przyczyny, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny oraz doręczanie ww. konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 3 ust. 1 ww. ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, a także niezwłoczne pisemne poinformowanie konsumentów, z którymi „Naprzód” Sp. z o.o. zawarło umowy o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych poza lokalem przedsiębiorstwa o prawie do odstąpienia od umowy, bez podania przyczyny, w drodze pisemnego oświadczenia, w terminie 10 dni od daty otrzymania tego zawiadomienia, przy jednoczesnym doręczeniu konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy. 3 II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ww. ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 33 ust. 6 tej ustawy nakłada się na „Naprzód” Sp. z o.o. z siedzibą w Rydułtowach obowiązek złożenia w terminie do 15 września 2012r. sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, które powinno zawierać: a. informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym w terminie do dnia 31 sierpnia 2012r. wysłano, w celu zaakceptowania, aneks do umowy o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych uwzględniające w całości postawione zarzuty wraz z dowodami ich wysłania, a także z kopiami pięciu przykładowych, podpisanych obustronnie aneksów do umów, o ile takie aneksy zostaną zawarte; b. informację na temat liczby umów o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych zawartych od dnia otrzymania niniejszej decyzji do dnia 31 sierpnia 2012r. z nowymi odbiorcami – konsumentami z wykorzystaniem wzorców uwzględniających w całości postawione zarzuty wraz z kopiami pięciu przykładowych umów, o ile takie umowy zostaną zawarte; c. informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów związanych z „Naprzód” Sp. z o.o. umowami o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych zawartymi poza lokalem przedsiębiorstwa, którym w terminie do dnia 31 sierpnia 2012r. doręczono informacje na piśmie o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni bez podania przyczyny wraz z wzorem oświadczenia o odstąpieniu od umowy; d. informację na temat liczby umów o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych zawartych poza lokalem przedsiębiorstwa od dnia otrzymania niniejszej decyzji do dnia 31 sierpnia 2012r. z nowymi odbiorcami – konsumentami wraz z kompletem dokumentów, które wymienieni konsumenci otrzymali od „Naprzód” Sp. z o.o. i kopiami pięciu przykładowych umów, o ile takie umowy zostaną zawarte. Uzasadnienie W okresie od dnia 21.07.2011r. do dnia 18.11.2011r., w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zostało przeprowadzone z urzędu postępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy miało miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów uzasadniające podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach oraz, czy nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przez „Naprzód” Sp. z o.o. z siedzibą w miejscowości Rydułtowy. W toku przedmiotowego postępowania zbadano warunki świadczenia przez ww. przedsiębiorcę usług wywozu odpadów komunalnych pochodzących z gospodarstw domowych. Ponieważ analiza zgromadzonych dokumentów dała podstawy do przyjęcia, iż mogło dojść do naruszenia przez Naprzód” Sp. z o.o. (zwaną dalej Spółką) przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Postanowieniem Nr 1 z dnia 01.12.2012r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (karta nr 1). Spółce zarzucono podejmowanie bezprawnych działań godzących w zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: I. stosowaniu w obrocie z konsumentami wzorców umów o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych zawierających postanowienie, które zostało wpisane do rejestru 4 postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego o treści: 1. „W przypadku zmian cen paliwa, nośników energii, składowania, ZUS, VAT, wprowadzenia opłat itp. Zleceniobiorca może podwyższyć ceny bez konieczności wprowadzania aneksów do niniejszej umowy.” 2. „Strony ustalają, że w przypadku zmiany cen za świadczone usługi wynikające z niniejszej umowy, Zleceniodawca zobowiązany jest do dokonywania opłat z datą określoną przez Wykonawcę. Zmiany cen nie wymagają sporządzenia aneksu do niniejszej umowy.” 3. „W przypadku zmian cen za składowanie, zmiany podatku VAT, wprowadzenia opłat środowiskowych itp. lub jeden raz w roku ze skutkiem na dzień 1 kwietnia o wskaźnik wzrostu cen towarów i usług podany przez GUS za okres ostatniego roku kalendarzowego. Zleceniobiorca może podwyższyć ceny bez konieczności wprowadzania aneksów do niniejszej umowy.” 4. „Zmiana cen ustalonych w cenniku wymagać będzie bezwzględnej akceptacji Rady Gminy poprzez podjęcie stosownej uchwały dotyczącej zmiany stawek bez konieczności sporządzenia aneksu do umowy. Brak akceptacji zmiany cen oznaczać będzie, że Zleceniobiorca świadczyć będzie usługi na dotychczasowych warunkach.” 5. „W przypadku zalegania z opłatą za wywóz odpadów komunalnych i dzierżawy pojemnika, przekraczającego 14 dni Zleceniobiorca zastrzega sobie prawo wypowiedzenia umowy w trybie natychmiastowym oraz naliczenia należności za czas korzystania z jego usług i użytkowania pojemnika, łącznie z odsetkami liczonymi do dnia zapłaty, do chwili zdania lub odebrania pojemnika.” 6. „Zleceniobiorca upoważniony jest w każdym czasie do przeniesienia na osobę trzecią wszelkich praw i obowiązków wynikających z niniejszej umowy, bez zachowania okresu jej wypowiedzenia.” 7. „Ewentualne spory mogące powstać na tle realizacji niniejszej umowy rozstrzygane będą przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy” . co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, oraz II. naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, poprzez: 1. nieudzielanie konsumentom, z którymi „Naprzód” Sp. z o.o. zawierała umowy o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych poza lokalem przedsiębiorstwa, informacji o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny oraz 2. niedoręczanie konsumentom, z którymi „Naprzód” Sp. z o.o. zawierała umowy o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych poza lokalem przedsiębiorstwa, wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, wbrew obowiązkowi z art. 3 ust. 1 ww. ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 powołanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Postanowieniem nr 2 z dnia 13.02.2012r. (karty nr 20-22) zaliczono w poczet dowodów materiały zgromadzone w toku postępowania wyjaśniającego poprzedzającego przedmiotowe postępowanie. 5 W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesów konsumentów Spółka w piśmie z dnia 15.12.2011r. poinformowała, iż podjęła działania w celu skorygowania postanowień wzorców umowy wskazanych w Postanowieniu nr 1 , noszących znamiona niedozwolonych postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. Zmienione postanowienia będą stosowane we wzorcach wykorzystywanych do zawierania nowych umów, a umowy już zawarte będą sukcesywnie zmieniane w formie pisemnych aneksów. Jednocześnie Spółka poinformowała, że opracowała komplet dokumentów, które będą stanowić załączniki do umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa, tj. Załącznik nr 1 - potwierdzenie zawarcia umowy, Załącznik nr 2 – informacja o prawie odstąpienia od umowy, Załącznik nr 3 – wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy, Załącznik nr 4 – potwierdzenie otrzymania ww. dokumentów (karty nr 7-9). Przedmiotowe załączniki będą też sukcesywnie doręczane konsumentom, którzy zawarli umowy poza lokalem przedsiębiorstwa wraz z aneksami do tych umów. Mając powyższe na uwadze Spółka wniosła o wydanie decyzji, o której mowa w art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, pismem z dnia 03.04.2012 . zawiadomiono Spółkę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego (karta nr 135). W wyznaczonym terminie Spółka nie skorzystała z prawa zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny. Spółka prowadzi działalność w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości na terenie 27 gmin województwa śląskiego i 1 gminy województwa opolskiego (Kietrz) (karta nr 24). Na terenie 21 gmin, wymienionych w poniższej tabeli, Spółka świadczy usługi wywozu odpadów komunalnych dla konsumentów. Spółka do zawierania umów z konsumentami stosuje wzorce umowne (karta nr 24). Przygotowała po dwa wzorce do stosowania na terenie danej gminy. Wyjątkiem są gminy Kietrz, Istebna, Nędza, Pietrowice Wielkie i Rudnik, gdzie stosowany jest tylko jeden wzorzec umowy. Wzorce uwzględniają wymagania poszczególnych gmin, na terenie których świadczone są usługi, oraz to, czy klient posiada swój własny pojemnik do gromadzenia odpadów, czy też wydzierżawia go od Spółki. Spółka nie jest w stanie określić daty, od której obowiązują przesłane przez nią, aktualnie stosowane wzorce (karta nr 120). Spółka przygotowała wzorce umowne do wykorzystania w relacjach z konsumentami na terenie gmin wymienionych w poniższej tabeli (z wyłączeniem gmin: Świerklany, Kuźnia Raciborska, Krzyżanowice, Wisła, Pawłowice, Skoczów, Ustroń) niemniej nie każdy z wzorców znalazł już zastosowanie. Spółka nie zawarła bowiem jeszcze umów w oparciu o przedmiotowe wzorce z konsumentami z terenu gmin: Lyski, Marklowice, Racibórz, Zebrzydowice i Żory (karta nr 119). Natomiast w Jejkowicach z wykorzystaniem nowego wzorca zawarto (…) umowy (karta nr 119). L.p. Gmina Rok rozpoczęcia wykonywania usług Liczba obowiązujących umów 1. Rydułtowy 1992 (…) 2. Pszów 1994 (…) 3. Radlin 1992 (…) 4. Wodzisław Śl. 1995 (…) 6 5. Zebrzydowice 2 2006 (…) 6. Rybnik 1992 (…) 7. Lyski 1997 (…) 8. Gaszowice 1992 (…) 9. Kornowac 1999 (…) 10. Rudnik 2003 (…) 11. Nędza 2003 (…) 12. Jejkowice 1999 (…) 13. Jastrzębie Zdrój 2003 (…) 14. Lubomia 2004 (…) 15. Gorzyce 1996 (…) 16. Pietrowice Wielkie 2003 (…) 17. Racibórz 2000 (…) 18. Żory 1999 (…) 19. Marklowice 2000 (…) 20. Istebna 2006 (…) 21. Kietrz 2005 (…) 2 kusywą zaznaczono gminy, na terenie których Spółka nie zawarła jeszcze ani jednej umowy z konsumentem z zastosowaniem ocenianego wzorca umowy Spółka zawiera umowy z konsumentami w swojej siedzibie w Rydułtowach, w oddziałach zlokalizowanych w Istebnej i w Kietrzu. Klienci z gminy Pietrowice Wielkie oraz gminy Rudnik mogą zawrzeć umowę w Urzędzie Gminy. W gminie Nędza klienci mogą zawrzeć umowę u sołtysów. Ponadto wzory umów są dostępne na stronie internetowej Spółki www.naprzód.eu, można je wydrukować, wypełnić i wysłać pocztą. Konsument może również telefonicznie poprosić o przesłanie mu do podpisu umowy przygotowanej przez pracownika Biura Obsługi Klienta i następnie odesłać podpisany egzemplarz wraz z kserokopią dowodu osobistego w celu sprawdzenia danych osobowych. W toku postępowania wyjaśniającego, poprzedzającego postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, Spółka poinformowała, że nie stosuje oświadczeń o odstąpieniu od umowy (karta nr 119). Dokonując analizy treści wzorców stosowanych przez Spółkę ustalono, iż wzorce te pozbawione są pouczenia o przysługującym konsumentowi prawie do odstąpienia od umowy zawieranej poza lokalem przedsiębiorcy, oraz że Spółka nie załącza do umowy wzoru oświadczenia o odstąpieniu. W dwóch wzorcach umów obowiązujących na terenie Gaszowic znajduje się postanowienie o brzmieniu: „W przypadku zmian cen paliwa, nośników energii, składowania, ZUS, VAT, wprowadzenia opłat itp. Zleceniobiorca może podwyższyć ceny bez konieczności wprowadzania aneksów do niniejszej umowy”. Postanowienia o identycznej treści, jak to zawarte we wzorcach stosowanych przez Spółkę do zawierania umów z konsumentami z Gaszowic, znajduje się również we wzorcach obowiązujących na terenie gmin: Gorzyce, Jastrzębie Zdrój, Jejkowice, Kornowac, Lubomia, Lyski, Marklowice, Nędza, Pszów, Racibórz, Radlin, Rybnik, Rydułtowy, Wodzisław Śląski, Zebrzydowice, Żory. We wzorcu umowy obowiązującym na terenie Kietrza (§2 ust. 2) znajduje się postanowienie o brzmieniu: 7 „Strony ustalają, że w przypadku zmiany cen za świadczone usługi wynikające z niniejszej umowy, Zleceniodawca zobowiązany jest do dokonywania opłat z datą określoną przez Wykonawcę. Zmiany cen nie wymagają sporządzenia aneksu do niniejszej umowy”. We wzorcu umowy obowiązującym na terenie Istebnej (§1 ust. 5 zd. 3 i 4) znajduje się postanowienie o brzmieniu: „W przypadku zmian cen za składowanie, zmiany podatku VAT, wprowadzenia opłat środowiskowych itp. lub jeden raz w roku ze skutkiem na dzień 1 kwietnia o wskaźnik wzrostu cen towarów i usług podany przez GUS za okres ostatniego roku kalendarzowego. Zleceniobiorca może podwyższyć ceny bez konieczności wprowadzania aneksów niniejszej umowy”. Postanowienie o takiej samej treści (postanowienia różnią się jedynie znakami interpunkcyjnymi) zawarte jest we wzorcu stosowanym przez Spółkę na terenie gminy Pietrowice Wielkie (§ 1 ust. 5 zd. 3) - „W przypadku zmian cen za składowanie, zmiany podatku VAT, wprowadzenia opłat środowiskowych itp. lub jeden raz w roku ze skutkiem na dzień 1 kwietnia – o wskaźnik wzrostu cen towarów i usług podany przez GUS za okres ostatniego roku kalendarzowego – Zleceniobiorca może podwyższyć ceny bez konieczności wprowadzania aneksów do niniejszej umowy”. We wzorcu umowy obowiązującym na terenie gminy Rudnik (§8 ust. 2 zd. 1 i 2) znajduje się postanowienie o brzmieniu: „Zmiana cen ustalonych w cenniku wymagać będzie bezwzględnej akceptacji Rady Gminy poprzez podjęcie stosownej uchwały dotyczącej zmiany stawek bez konieczności sporządzenia aneksu do umowy. Brak akceptacji zmiany cen oznaczać będzie, że Zleceniobiorca świadczyć będzie usługi na dotychczasowych warunkach”. W dwóch wzorcach umów obowiązujących na terenie Gaszowic (§4 ust. 1, §3 ust. 1) znajduje się postanowienie o brzmieniu: „W przypadku zalegania z opłatą za wywóz odpadów komunalnych i dzierżawy pojemnika, przekraczającego 14 dni Zleceniobiorca zastrzega sobie prawo wypowiedzenia umowy w trybie natychmiastowym oraz naliczenia należności za czas korzystania z jego usług i użytkowania pojemnika, łącznie z odsetkami liczonymi do dnia zapłaty, do chwili zdania lub odebrania pojemnika”. Postanowienia o identycznej treści, jak to zawarte we wzorcach stosowanych przez Spółkę do zawierania umów z konsumentami z Gaszowic, znajduje się również we wzorcach obowiązujących na terenie gmin: Gorzyce, Jastrzębie Zdrój, Jejkowice, Kietrz (§2 ust. 3 1 ), Kornowac, Lubomia, Lyski, Marklowice, Istebna, Nędza (§4 ust. 1), Pietrowice Wielkie (§4 ust. 1), Pszów, Racibórz, Radlin, Rybnik, Rydułtowy, Wodzisław Śląski, Zebrzydowice, Żory. We wzorcu umowy stosowanym przez Spółkę do zawierania umów z konsumentami na terenie Kietrza (§2 ust. 5) zawarte jest postanowienie o brzmieniu: „Zleceniobiorca upoważniony jest w każdym czasie do przeniesienia na osobę trzecią wszelkich praw i obowiązków wynikających z niniejszej umowy, bez zachowania okresu jej wypowiedzenia”. 1 W postanowieniu przed słowem Zleceniodawca jest myślnik. Tego znaku interpunkcyjnego nie ma we wzorcach obowiązujących na terenie Gaszowic. 8 We wzorcu umowy stosowanym przez Spółkę do zawierania umów z konsumentami na terenie Istebnej (§6 zd. 2) zawarte jest postanowienie o brzmieniu: „Ewentualne spory mogące powstać na tle realizacji niniejszej umowy rozstrzygane będą przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy” . We wzorcach umów stosowanych przez Spółkę zawarte jest zobowiązanie Spółki do przesyłania faktur za wywóz odpadów kwartalnie lub do przesyłania raz w roku książeczki przekazu. Zarazem zleceniobiorca ma obowiązek wnosić opłaty w terminie podanym na fakturze lub w książeczce. Spółka wskazała, że książeczki wraz harmonogramem wywozu oraz przekazami opłat obowiązujące od nowego roku stara się dostarczyć klientom do końca roku poprzedniego, tj. do 31 grudnia. Książeczki są roznoszone przez gońców lub wysyłane listem zwykłym. W większości gmin pierwszy termin płatności przypada na dzień 20 stycznia. Jeśli klient nie otrzyma książeczki przed terminem płatności Spółka wysyła mu ją ponownie, nie licząc odsetek za nieterminową płatność. W gminach Pietrowice Wielkie, Rudnik, Nędza oraz Kornowac pierwszy termin płatności przypada na 15 marca. Książeczki są tam roznoszone przez sołtysów bądź wysyłane pocztą w lutym. Spółka wskazała, że faktury wysyła tylko przedsiębiorcom posiadającym NIP (karta nr 70). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesów konsumentów Spółka w piśmie z dnia 15.12.2011r. przedstawiła następujące propozycje zmian we wzorcach umów. We wzorcach obowiązujących na terenie gmin: Gaszowice, Gorzyce, Jastrzębie Zdrój, Jejkowice, Kornowac, Lubomia, Lyski, Marklowice, Nędza, Pszów, Racibórz, Radlin, Rybnik, Rydułtowy, Wodzisław Śląski, Zebrzydowice, Żory - „Zmiana cennika usług w następstwie zmian cen paliwa, nośników energii składowania, ZUS, VAT, wprowadzenia opłat itp. wymaga dla swej ważności formy pisemnego aneksu, przy czym w przypadku braku akceptacji tej zmiany Zleceniodawcy przysługuje prawo wypowiedzenia umowy na podstawie art. 384 1 K.c.”. We wzorcu obowiązującym na terenie Kietrza - „Strony ustalają, że zmiana cen za usługi będące przedmiotem niniejszej umowy wymaga formy pisemnego aneksu, przy czym w przypadku braku akceptacji tej zmiany Zleceniodawcy przysługuje prawo wypowiedzenia umowy na podstawie art. 384 1 K.c.”. We wzorcach obowiązujących na terenie Istebnej oraz Pietrowic Wielkich: „W przypadku cen za składowanie, zamiany podatku VAT, wprowadzenia opłat środowiskowych itp. lub jeden raz w roku ze skutkiem na dzień 1 kwietnia o wskaźnik wzrostu cen towarów i usług podany przez GUS za okres ostatniego roku kalendarzowego, Zleceniobiorca może podwyższyć ceny w oparciu o pisemny aneks do niniejszej umowy, przy czym w przypadku braku akceptacji tej zmiany Zleceniodawcy przysługuje prawo wypowiedzenia umowy na podstawie art. 384 1 K.c.”. We wzorcu obowiązującym w Rudniku - „Zmiana cen ustalonych w cenniku następować będzie w oparciu o pisemny aneks, po uprzedniej jej akceptacji w formie uchwały Rady Gminy. Brak akceptacji zmiany cen przez Radę Gminy oznaczać będzie, że Zleceniodawca świadczyć będzie usługi na dotychczasowych warunkach. Niezależnie od tego, w przypadku braku akceptacji zmian ceny zleceniodawcy przysługuje prawo wypowiedzenia umowy na podstawie art. 384 1 K.c.”. 9 We wzorcach obowiązujących na terenie gmin: Gaszowice, Gorzyce, Jastrzębie Zdrój, Jejkowice, Kietrz, Kornowac, Lubomia, Lyski, Marklowice, Istebna, Nędza, Pietrowice Wielkie, Pszów, Racibórz, Radlin, Rybnik, Rydułtowy, Wodzisław Śląski, Zebrzydowice, Żory: „W przypadku zalegania z zapłatą za wywóz odpadów komunalnych i dzierżawy pojemnika, przekraczającego 14 dni, zleceniobiorca zastrzega sobie prawo rozwiązania umowy oraz naliczenia należności za czas korzystania z jego usług i użytkowania pojemnika (łącznie z odsetkami liczonymi do dnia zapłaty) do chwili zdania lub odebrania pojemnika, jeżeli wysłane zleceniodawcy za listem poleconym pisemne wezwanie do dobrowolnej zapłaty tej należności pozostało bezskuteczne, mimo upływu wskazanego w nim terminu”. We wzorcu obowiązującym w Kietrzu - „Przeniesienie praw i obowiązków wynikających z niniejszej umowy na osobę trzecią wymaga pisemnej zgody Zleceniodawcy”. We wzorcu obowiązującym w Istebnej - „Ewentualne spory mogące powstać na tle realizacji niniejszej umowy rozstrzygane będą przez sąd powszechny właściwy dla miejsca zamieszkania Zleceniodawcy”. Jednocześnie Spółka poinformowała, że opracowała komplet dokumentów, które będą stanowić załączniki do umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa, tj. Załącznik nr 1 - potwierdzenie zawarcia umowy, Załącznik nr 2 – informacja o prawie odstąpienia od umowy, Załącznik nr 3 – wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy, Załącznik nr 4 – potwierdzenie otrzymania ww. dokumentów (karty nr 7-9). Prezes Urzędu zważył, co następuje. Interes publiczny. W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego. Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyjętej jest zapewnienie rozwoju i ochrony konkurencji, a także podejmowana w interesie publicznym ochrona przedsiębiorców narażonych na stosowanie praktyk ograniczających konkurencję i ochrona interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ma zatem charakter publicznoprawny i służy ochronie interesu ogólnospołecznego; w odniesieniu do przedsiębiorców chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy na skutek działań sprzecznych z przepisami prawa naruszony został interes publiczny. Ma to miejsce w szczególności wtedy, gdy określonymi działaniami dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, względnie, gdy wywołują one na rynku niekorzystne zjawiska (wyrok Sądu Antymonopolowego z dn. 24 października 1991r., sygn. akt XV Amr 8/90). Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, ponieważ wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy na podstawie umów o wywóz odpadów komunalnych o treści zakwestionowanej w toku niniejszego postępowania korzystają lub będą korzystać z usług świadczonych przez przedsiębiorcę zajmującego się świadczeniem usług w zakresie wywozu odpadów. Objęte zarzutem działanie przedsiębiorcy wymierzone jest w szeroki krąg uczestników rynku, ponieważ jest ono skierowane do 10 członków określonej zbiorowości tj. wszystkich rzeczywistych i potencjalnych odbiorców świadczonych przez Spółkę usług. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iż naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. W tym stanie rzeczy uznać należy, że w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez Spółkę interesu publicznoprawnego, co uzasadnia ocenę jej zachowania na rynku w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Uprawdopodobnienie stosowania przez przedsiębiorcę praktyk, o których mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Stosownie do art. 28 ust. 2 ww. ustawy, w decyzji, o której mowa powyżej Prezes Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań. Mając na uwadze stanowisko zajęte przez Spółkę w toku niniejszego postępowania rozważenia wymaga, czy wskazane warunki zaistniały w odniesieniu do jej działań i zobowiązań, a ponadto, czy w przypadku ich wystąpienia uzasadnione jest przyjęcie zobowiązania przedsiębiorcy i wydanie przez Prezesa Urzędu decyzji w oparciu o ww. przepis. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1. stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2. naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3. nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Konsumentem w rozumieniu ww. ustawy jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22 1 K.c. w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż stosowane przez Spółkę wzorce umów zawierające zakwestionowane postanowienia są stosowane w obrocie z konsumentami, co potwierdzają przykładowe umowy przedstawione w toku postępowania (karty nr 73-115, 122-131). Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie 11 określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, − zachowanie to godzi w interesy konsumentów, − zagrożone są interesy konsumentów jako zbiorowości. Zawarty w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów skierowany jest do przedsiębiorców. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ww. ustawy, przez „przedsiębiorcę” rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Stosownie do art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 z późn. zm.) działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W rozważanym przypadku podmiot będący stroną postępowania bez wątpienia posiada status przedsiębiorcy, gdyż jest to spółka prawa handlowego prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a więc podmiot prawa odznaczający się wyodrębnieniem organizacyjnym i majątkowym, prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą. Zachowania niniejszego podmiotu podlegają zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Bezprawność działań. Pierwszą z przesłanek, jakie należy rozważyć w celu uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 2 . Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów 3 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 4 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o 2 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/06, OSNP 2007/1-2/35. Por. również: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 3 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007r. sygn. akt XVII AmA 45/07. 4 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006r. sygn. akt XVIII AmA 32/05. 12 którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłużył się tutaj terminem „w szczególności”, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Zamiarem ustawodawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy innych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów „za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów” 5 . Podkreślenia wymaga także, że bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 6 . Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Jak wskazano powyżej, bezprawność działań przedsiębiorcy co do zasady wynika z naruszenia innych przepisów powszechnie obowiązujących. Niemniej jednak należy wskazać, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku identyfikuje wprost jako bezprawne działanie przedsiębiorcy polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do prowadzonego przez Prezesa Urzędu rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Jak wynika z wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 marca 2004r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), w oparciu o art. 24 ust. 2 można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do ww. rejestru. A zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczającą przesłankę do uznania bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Wobec powyższego stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone zostało wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, jest prawnie zakazane. Prawomocny wyrok tego Sądu, wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazujący treść postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazujący ich wykorzystywania ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru klauzul abuzywnych skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 K.p.c.). Przepis tego artykułu rozszerza zatem prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. „Artykuł ten dotyczy rozszerzonej prawomocności materialnoprawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grupę przypadków takiej 5 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/06, OSNP 2007/1-2/35. 6 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002r. sygn. akt I PKN 267/2001. 13 prawomocności, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powagę rzeczy osądzonej dla wszystkich i przeciwko wszystkim. Przepis bowiem wyraźnie stanowi, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, wywołuje więc skutek erga omnes” 7 . Przepis art. 479 43 K.p.c. stanowiąc, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w żaden sposób kategorii tych podmiotów. Wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsiębiorcy, który klauzulę wprowadził do swoich wzorców umów, jak i do każdego innego przedsiębiorcy, stosującego własne warunki umów. Należy zatem przyjąć, że wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów od chwili wpisania klauzuli do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu wywiera skutek względem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, że żaden z podmiotów uczestniczących w obrocie prawnym nie może posługiwać się przedmiotowym postanowieniem. W uchwale z dnia 13 lipca 2006r., sygn. akt. III SZP 3/06 Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, iż „stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów” . Tym samym Sąd Najwyższy przesądził, iż stosowanie klauzuli tożsamej z klauzulą wpisaną do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, przez innego przedsiębiorcę, który nie był stroną lub uczestnikiem postępowania zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Należy przy tym podkreślić, iż dla uznania, iż klauzula wpisana do rejestru i klauzula z nią porównywana są tożsame w treści nie jest konieczna dokładna literalna identyczność tych postanowień. Rozbieżność użytych wyrażeń, zmiana szyku zdania, czy zastosowanie synonimów nie eliminuje bowiem abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia, jeżeli cel, w jakim wprowadzone zostało postanowienie umowne jest tożsamy. „Nie jest konieczna literalna zgodność porównywalnych klauzul. Głównym czynnikiem przesądzającym powinien być, zdaniem Sądu, zamiar, cel jakiemu ma służyć kwestionowana klauzula. Jeśli jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwoloną, można uznać, iż obie są tożsame” 8 . Jednym z fundamentalnych praw każdego konsumenta jest prawo do rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Obowiązek dostarczania konsumentowi takiej informacji zależy od rodzaju poszczególnej transakcji z udziałem konsumentów, zawsze jednak udzielana informacja powinna być rzetelna, pełna i prawdziwa. Obowiązek informacyjny powinien wynikać z normy prawnej, nakazującej przedsiębiorcy odpowiednie zachowanie i obejmuje cały proces zawierania umowy z konsumentem oraz wykonywania tej umowy. To, czy został naruszony obowiązek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji można ostatecznie rozstrzygnąć dopiero po uwzględnieniu przepisów odrębnych ustaw. Jednym z takich aktów prawnych jest ustawa z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, która określa m.in. jakie informacje powinien otrzymać konsument jeszcze przed zawarciem umowy na odległość. Wykazanie, że przedsiębiorca zawierając umowę na odległość nie dopełnił obowiązku informacyjnego określonego w przepisach ww. ustawy stanowi zaś przesłankę wystarczającą do uznania bezprawności działania tego przedsiębiorcy. 7 por. H. Ciepła [w:] K. Piasecki [red.], Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom II, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 249. 8 wyrok SOKiK z dnia 25 maja 2005r. sygn. akt XVII Ama 46/04. 14 Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Kolejną przesłanką, jaką należy wziąć pod uwagę w niniejszej sprawie jest uprawdopodobnienie, iż kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w interesy konsumentów oraz, że zagrożone są zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”. Należy przyjąć, że interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Wskazówki co do tego, jak należy pojmować zbiorowy interes konsumentów zawarte są natomiast w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, że nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r. (sygn. akt III SK 27/07) Sąd Najwyższy wskazał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż sformułowanie: „ nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, żeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec każdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów i bezprawność działań Spółki zostaną poniżej omówione osobno w odniesieniu do każdego z postawianych zarzutów. Zarzut stosowania w obrocie z konsumentami wzorców umów o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych zawierających postanowienie, które zostało wpisane do 15 rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone oparty na art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Bezprawność działań przedsiębiorcy. (1-4) W dwóch wzorcach umownych obowiązujących na terenie Gaszowic (karta nr 162, 163 - §1 ust. 5 zd. 3) znajduje się postanowienie o brzmieniu: „W przypadku zmian cen paliwa, nośników energii, składowania, ZUS, VAT, wprowadzenia opłat itp. Zleceniobiorca może podwyższyć ceny bez konieczności wprowadzania aneksów do niniejszej umowy”. Postanowienia o identycznej treści, jak to zawarte we wzorcach stosowanych przez Spółkę do zawierania umów z konsumentami z Gaszowic, znajduje się również we wzorcach obowiązujących na terenie gmin: Gorzyce (karty nr 164, 165), Jastrzębie Zdrój (karty nr 166, 167), Jejkowice (karty nr 168, 169), Kornowac (karty nr 171, 172), Lubomia (173, 174), Lyski (karty nr 175, 176), Marklowice (karty nr 177, 178), Nędza (karta nr 180), Pszów (karty nr 182, 183), Racibórz (karty nr 184, 185), Radlin (karty nr 186, 187), Rybnik (karty nr 189, 190), Rydułtowy (karty nr 191, 192), Wodzisław Śląski (karta nr 193, 194), Zebrzydowice (karty nr 195, 196), Żory (karty nr 197, 198). Przytoczone postanowienie pozbawia konsumentów, w przypadku zmiany wysokości opłat, prawa do odstąpienia od zawartej umowy. Umowa o wywóz odpadów komunalnych dotyczy stosunku umownego o charakterze ciągłym, a powyższe postanowienie uniemożliwia konsumentowi jej wypowiedzenie na podstawie art. 384¹ K.c., który stanowi, że wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym wiąże drugą stronę, jeżeli zostały zachowane wymagania określone w art. 384 K.c. a strona nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia. Wypowiedzenie to stanowi szczególny tryb rozwiązania umowy odmienny od rozwiązania umowy z określonym terminem wypowiedzenia. Prawo wypowiedzenia ma charakter kształtujący i jest dokonywane przez złożenie oświadczenia woli przez konsumenta i z tą chwilą umowa ulega rozwiązaniu. Przytoczone powyżej postanowienie uprawnia Spółkę do jednostronnej zmiany istotnych warunków umowy (ceny) bez zagwarantowania konsumentowi prawa do odstąpienia od umowy. Zarazem postanowienie to narusza dobre obyczaje takie jak: zaufanie stron umowy, poszanowanie prawa i rzetelność przedsiębiorcy prowadząc do naruszania interesów konsumentów poprzez utrudnianie lub uniemożliwianie wypowiedzenia umowy w przypadku jej zmiany. Należy również zauważyć, że zmiana ceny świadczonej na podstawie zawartej z konsumentem umowy za usługi odbioru i wywozu odpadów stanowi ingerencję w istotne postanowienia umowy. To właśnie cena jest najbardziej istotnym czynnikiem wpływającym na zmianę warunków umowy oraz na podjęcie przez konsumenta decyzji o zawarciu umowy i jej kontynuowaniu. O zmianie ceny konsumenta należy informować poprzez doręczenie nowego wzorca umownego (z podwyższoną ceną za usługę), względnie poprzez doręczenie informacji o zmianie ceny i terminie, od którego ma ona obowiązywać. Jedynie bowiem w taki sposób konsument może zapoznać się z nowymi warunkami umowy i zadecydować o ewentualnym kontynuowaniu stosunku umownego, a przedsiębiorca zadośćuczynić wymogom sprecyzowanym w art. 384 § 1 i 384 1 K.c. Z powyższych względów postanowienie to może zostać uznane za tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru klauzul niedozwolonych pod numerem 1977 (wyrok z dnia 09.03.2010r. 16 sygn. akt XVII AmC 430/09, powód: Prezes UOKiK, pozwany: Gmina Wodzisław - Zakład Usług Komunalnych w Wodzisławiu - "Zmiana cen za wywóz odpadów komunalnych nie wymaga form aneksu do umowy" . We wzorcu umownym obowiązującym na terenie Kietrza (karta nr 170 - §2 ust. 1) znajduje się postanowienie o brzmieniu: „Strony ustalają, że w przypadku zmiany cen za świadczone usługi wynikające z niniejszej umowy, Zleceniodawca zobowiązany jest do dokonywania opłat z datą określoną przez Wykonawcę. Zmiany cen nie wymagają sporządzenia aneksu do niniejszej umowy”. We wzorcu umownym obowiązującym na terenie Istebnej (karta nr 179 - §1 ust. 5 zd. 3 i 4) znajduje się postanowienie o brzmieniu: „W przypadku zmian cen za składowanie, zmiany podatku VAT, wprowadzenia opłat środowiskowych itp. lub jeden raz w roku ze skutkiem na dzień 1 kwietnia o wskaźnik wzrostu cen towarów i usług podany przez GUS za okres ostatniego roku kalendarzowego. Zleceniobiorca może podwyższyć ceny bez konieczności wprowadzania aneksów niniejszej umowy”. Postanowienie o takiej samej treści (postanowienia różnią się jedynie znakami interpunkcyjnymi) zawarte jest we wzorcu stosowanym przez Spółkę na terenie gminy Pietrowice Wielkie (karta nr 181 - § 1 ust. 5 zd. 3) - „W przypadku zmian cen za składowanie, zmiany podatku VAT, wprowadzenia opłat środowiskowych itp. lub jeden raz w roku ze skutkiem na dzień 1 kwietnia – o wskaźnik wzrostu cen towarów i usług podany przez GUS za okres ostatniego roku kalendarzowego – Zleceniobiorca może podwyższyć ceny bez konieczności wprowadzania aneksów do niniejszej umowy”. We wzorcu umownym obowiązującym na terenie gminy Rudnik (karta nr 188 - §8 ust. 2 zd. 1 i 2) znajduje się postanowienie o brzmieniu: „Zmiana cen ustalonych w cenniku wymagać będzie bezwzględnej akceptacji Rady Gminy poprzez podjęcie stosownej uchwały dotyczącej zmiany stawek bez konieczności sporządzenia aneksu do umowy. Brak akceptacji zmiany cen oznaczać będzie, że Zleceniobiorca świadczyć będzie usługi na dotychczasowych warunkach”. Przytoczone powyżej postanowienia występujące we wzorcach umownych stosowanych przez Spółkę na terenie Kietrza, Istebnej, Pietrowic Wielkich i Rudnika mimo pewnych różnic językowych i redakcyjnych należy ocenić tak samo, jak postanowienie zawarte we wzorcach stosowanych na terenie Gaszowic (i innych wymienionych powyżej gmin), i uznać je za tożsame z przytoczonymi powyżej klauzulami wpisanymi do Rejestru klauzul niedozwolonych. (5) W dwóch wzorcach umownych obowiązujących na terenie Gaszowic (karta nr 162 - §4 ust. 1, karta nr 163 - §3 ust. 1) znajduje się postanowienie o brzmieniu: „W przypadku zalegania z opłatą za wywóz odpadów komunalnych i dzierżawy pojemnika, przekraczającego 14 dni Zleceniobiorca zastrzega sobie prawo wypowiedzenia umowy w trybie natychmiastowym oraz naliczenia należności za czas korzystania z jego usług i użytkowania pojemnika, łącznie z odsetkami liczonymi do dnia zapłaty, do chwili zdania lub odebrania pojemnika”. W oparciu o powyższe postanowienie Spółka może wypowiedzieć klientowi umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia w każdym przypadku niedokonania przez klienta 17 płatności w umówionym terminie, gdy opóźnienie przekroczy 14 dni. Wbrew powszechnie panującym obyczajom umowa nie przewiduje – przed zastosowaniem sankcji w postaci jej wypowiedzenia w trybie natychmiastowym – dodatkowego wezwania do zapłaty. Spółka w ogóle nie bierze pod uwagę sytuacji losowych, jakie mogą spotkać każdego człowieka. Nie rozróżniając okoliczności, z powodu których konsument popadł w zwłokę, usługodawca ustalił najsurowszą z możliwych sankcji, a więc rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia. Oznacza to w praktyce, iż konsument, nie z własnej winy, może zostać pozbawiony usługi wywozu odpadów komunalnych praktycznie z dnia na dzień. Ponadto rozwiązanie umowy nie zwalnia go z obowiązku uiszczenia opłat wskazanych umową. Taki zapis narusza równowagę kontraktową stron, jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumentów. Również poprzez to, że umowa nie przewiduje możliwości rozwiązania umowy w omawianym trybie przez konsumenta w przypadku nieterminowej realizacji zobowiązań wynikających z umowy przez Spółkę. Jakkolwiek zatem zrozumiałe są powody umieszczenia przedmiotowego postanowienia we wzorcu umowy, gdyż dla każdego przedsiębiorcy jest istotnym regulowanie w terminie należności, to jednak postanowienie takie musi zostać uznane za niedozwolone, gdyż w sposób nierówny kształtuje prawa i obowiązki stron stosunku zobowiązaniowego. Z tych przyczyn postanowienie to może zostać uznane za tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru klauzul niedozwolonych , np.: − pod numerem 1979 (wyrok z dnia 09.03.2010r. sygn. akt XVII AmC 430/09, powód: Prezes UOKiK, pozwany: Gmina Wodzisław - Zakład Usług Komunalnych w Wodzisławiu - "Zleceniobiorcy przysługuje prawo rozwiązania umowy bez wypowiedzenia w przypadku kiedy Zleceniodawca spóźnia się z zapłatą za usługi" , − pod numerem 976 (wyrok z dnia 09.10.2006r. sygn. akt XVII AmC 101/05, powód: Prezes UOKiK, pozwany: Powszechne Centrum Oddłużeniowo-Kredytowe Sp. z o.o. z siedzibą w Kaliszu) - "(...) Umowa ulega automatycznemu rozwiązaniu, jeżeli Zleceniodawca nie będzie terminowo regulował należności względem Zleceniobiorcy wynikających z załącznika nr 7" . Postanowienia o identycznej treści, jak to zawarte we wzorcach stosowanych przez Spółkę do zawierania umów z konsumentami z Gaszowic, znajdują się również we wzorcach obowiązujących na terenie gmin: Gorzyce (karty nr 164, 165), Jastrzębie Zdrój (karty nr 166, 167), Jejkowice (karty nr 168, 169), Kietrz (karta nr 170 - §2 ust. 3 9 ), Kornowac (karty nr 171, 172), Lubomia (karty nr 173, 174), Lyski (karty nr 175, 176), Marklowice (karty nr 177, 178), Istebna (karta nr 179 - §4 ust. 1), Nędza (karta nr 180 - §4 ust. 1 ), Pietrowice Wielkie (karty nr §4 ust. 1), Pszów (karty nr 182, 183), Racibórz (karty nr 184, 185), Radlin (karty nr 186, 187), Rybnik (karty nr 189, 190), Rydułtowy (karty nr 191, 192), Wodzisław Śląski (karty nr 193, 194), Zebrzydowice (karty nr 195, 196), Żory (karty nr 197, 198). Postanowienia te należy ocenić tak samo, jak postanowienie omówione powyżej zawarte w dwóch wzorcach umownych obowiązujących na terenie Gaszowic. (6) We wzorcu umownym stosowanym przez Spółkę do zawierania umów z konsumentami na terenie Kietrza (karta nr 170 - §2 ust. 5) zawarte jest postanowienie o brzmieniu: 9 W postanowieniu przed słowem Zleceniodawca jest myślnik. Tego znaku interpunkcyjnego nie ma we wzorcach obowiązujących na terenie Gaszowic 18 „Zleceniobiorca upoważniony jest w każdym czasie do przeniesienia na osobę trzecią wszelkich praw i obowiązków wynikających z niniejszej umowy, bez zachowania okresu jej wypowiedzenia”. Kwestionowane postanowienie nie daje wiedzy konsumentowi o podmiocie, który ma stać się stroną umowy. Jednostronne narzucanie konsumentowi innego przedsiębiorcy, w sytuacji gdy podejmując decyzję o zawarciu umowy kieruje się on w dużym stopniu wiedzą o wykonawcy usługi, jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interesy. Postanowienie to może zostać uznane za tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru klauzul niedozwolonych , np.: − pod numerem 1733 (wyrok z dnia 31.08.2009r. sygn. akt XVII AmC 334/09, powód: Prezes UOKiK, pozwany: Orco Project Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (nieruchomości)) - " Kupujący wyraża niniejszym zgodę na przeniesienie przez Wykonawcę praw i obowiązków wynikających z niniejszej Umowy na dowolną spółkę z grupy Orco. Kupującemu zostanie przesłane listem poleconym lub pocztą kurierską za potwierdzeniem odbioru zawiadomienie o przeniesieniu przez Wykonawcę praw i obowiązków wynikających z niniejszej Umowy", − pod numerem 402 (wyrok z dnia 19.01.2005r. sygn. akt XVII Amc 2/04, powód: Prezes UOKiK, pozwany: Zbigniew Rybczyński, Paweł Pawłowski i Sławomir Cieślak „POL- NET” w Łodzi) - „Abonent zezwala Operatorowi na przelanie wszelkich praw i obowiązków wynikających z niniejszej umowy na dowolny podmiot trzeci, bez dodatkowej zgody Abonenta”, − pod numerem 2410 (wyrok SOKiK z dnia 30.03.2010r. sygn. akt XVII AmC 1161/09, powód osoba fizyczna, pozwany: Massandra Spółka z o.o. (nieruchomości), wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2011r. - VI Wydział Cywilny sygn. akt VI ACa 697/10) - 15 ust 3 "Sprzedawca ma prawo przenieść prawa i obowiązki (cesja) wynikające z niniejszej umowy na osoby trzecie o czym poinformuje kupującego”. (7) We wzorcu umownym stosowanym przez Spółkę do zawierania umów z konsumentami na terenie Istebnej (karta nr 179 - §6 zd. 2) zawarte jest postanowienie o brzmieniu: „Ewentualne spory mogące powstać na tle realizacji niniejszej umowy rozstrzygane będą przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy” . Wprowadzenie do wzorca umownego postanowienia, iż spory, mogące wyniknąć na tle realizacji umowy będą rozstrzygane przez sąd właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy, stwarza konsumentowi jako pozwanemu dolegliwe czasowo i finansowo utrudnienia w procesie związane z przejazdami do sądu siedziby przedsiębiorcy, podczas gdy przy braku zakwestionowanego rozwiązania proces toczyłby się zgodnie z art. 27 §1 10 K.p.c. w sądzie miejsca zamieszkania konsumenta. Postanowienie to może zostać uznane za tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru klauzul niedozwolonych pod numerem 41 (wyrok z dnia 31.01.2003r. sygn. akt XVII Amc 31/02, powód: Powiatowy Rzecznik Konsumentów w Słupcy, pozwany: Sławomir Braszka, prowadzący działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Remontowo-Budowlane 10 Art. 27 § 1 K.p.c. stanowi: Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania. 19 "REMO-BUD" w Gnieźnie) - "Wszelkie spory wynikłe na tle zawartej umowy podlegają wyłączności sądu powszechnego dla siedziby firmy przyjmującej zamówienie". Uznanie, iż postanowienia umowne stosowane w obrocie konsumenckim przez Spółkę są tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone uprawdopodabnia bezprawność działania Spółki. Jak wskazano bowiem powyżej, art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów formułuje samoistną przesłankę bezprawności działań polegających na stosowaniu przez przedsiębiorcę postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Dla stwierdzenia przez Prezesa Urzędu stosowania przez przedsiębiorcę praktyki, określonej w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest także wykazanie, że w wyniku jej stosowania przez przedsiębiorcę naruszony został zbiorowy interes konsumentów. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotyczący ogółu, a naruszenie tego interesu może mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku – konsumentów. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by działanie przedsiębiorcy zostało skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da się z góry oznaczyć indywidualnie. Wobec tego działanie to jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa w odniesieniu do każdego z konsumentów (a nie jedynie wobec określonego konsumenta) i zagraża ono, przynajmniej potencjalnie, interesom każdego z członków zbiorowości konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu za uprawdopodobnione należy również uznać, iż opisane zachowanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów , zarówno te o charakterze ekonomicznym, jak i prawnym. Posługiwanie się spornymi klauzulami dotyczącymi prawa do podwyższania przez Spółkę cen za usługi bez konieczności wprowadzania aneksów do umowy i bez przyznania konsumentom prawa do odstąpienia z powodu podwyżki od umowy może doprowadzić do sytuacji, w której konsument nieświadom swoich praw nie będzie ich egzekwować, pozostanie klientem Spółki i będzie ponosić wyższe opłaty za wywóz odpadów, których uniknąłby odstępujący od umowy i zmieniając wykonawcę usługi. W konsekwencji stosowania postanowienia przyznającego Spółce prawo wypowiedzenia umowy w trybie natychmiastowych w razie zalegania przez konsumenta z opłatą za wywóz odpadów może dojść do tego, że konsument nie z własnej winy zostanie pozbawiony usługi wywozu odpadów komunalnych. Przyczyna opóźnienia w zapłacie może bowiem wynikać z sytuacji losowych lub leżeć po stronie podmiotu pośredniczącego w zapłacie. W efekcie natychmiastowego wypowiedzenia umowy przez Spółkę po stronie konsumentów mogą powstać negatywne skutki o charakterze finansowym. Podejmując decyzję o zawarciu umowy o wywóz odpadów komunalnych konsument kieruje się wiedzą o działalności przedsiębiorcy, którego wybiera. Przenoszenie przez Spółkę praw i obowiązków wynikających z umowy na osoby trzecie bez wiedzy i zgody konsumentów, narusza zatem rażąco ich interesy. Również zastrzeżenie, że spory wynikłe na tle wykonywania umowy o wywóz odpadów będą rozpatrywane wyłącznie przez sąd właściwy dla siedziby Spółki narusza interesy konsumentów. Rozwiązanie to wiąże się z koniecznością ponoszenia kosztów przejazdu do odległego sądu, gdy sprawę winien rozstrzygać sąd w miejscu zamieszkania konsumenta. Za uprawdopodobnione należy w ocenie Prezesa Urzędu uznać również, iż zakwestionowane zachowanie Spółki godzi w interesy konsumentów jako zbiorowości, gdyż skierowane jest do 20 szerokiego ich kręgu. Zachowanie to wymierzone jest we wszystkich rzeczywistych i potencjalnych odbiorców świadczonych przez Spółkę usług z wywozu odpadów komunalnych. Zarzucane praktyki są podejmowane w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika z samej natury wzorców umów, jakimi posługuje się Spółka. Stosowanie wzorców umownych z założenia oznacza, iż działanie przedsiębiorcy jest ustalone, jednakowe i powtarzalne we wszystkich przypadkach, gdy dany wzór umowy znajduje zastosowanie. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż spełnione zostały wszystkie przesłanki konieczne do uprawdopodobnienia, że doszło do naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zarzut naruszenia obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji oparty na art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Bezprawność działań przedsiębiorcy. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że Spółka zawiera umowy o wywóz odpadów także poza lokalem jej przedsiębiorstwa, nie informuje jednak przy tym konsumentów o prawie do odstąpienia od tak zawartej umowy i nie doręcza im wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Dotyczy to zarówno sytuacji, gdy umowa zawierana jest w Urzędzie Gminy lub u sołtysa, jak i tych, które zawierane są korespondencyjnie, po wydrukowaniu i wypełnieniu przez konsumenta umowy zamieszczonej na stronie internetowej Spółki albo po podpisaniu przez konsumenta umowy przesłanej mu przez Spółkę pocztą. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny konsument, który zawarł umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, może od niej odstąpić bez podania przyczyn, składając stosowne oświadczenie na piśmie w terminie dziesięciu dni od zawarcia umowy. Do zachowania tego terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem. Ponadto jak stanowi art. 3 ust. 1 ww. ustawy kto zawiera z konsumentem umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, powinien przed jej zawarciem poinformować konsumenta na piśmie o prawie odstąpienia od umowy w terminie dziesięciu dni od zawarcia umowy i wręczyć wzór oświadczenia o odstąpieniu, z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska (nazwy) oraz adresem zamieszkania (siedziby); obowiązany jest także wręczyć konsumentowi pisemne potwierdzenie zawarcia umowy, stwierdzające jej datę i rodzaj oraz przedmiot świadczenia i cenę. W świetle przytoczonych przepisów konsument, który zawarł umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, może od niej odstąpić bez podania przyczyn, składając stosowne oświadczenie na piśmie w terminie dziesięciu dni od zawarcia umowy. Uprawnienie to nie może być w żaden sposób uwarunkowane lub ograniczone umową. Jego celem jest ochrona konsumenta, który jest zaskakiwany ofertą przedsiębiorcy składana poza lokalem przedsiębiorstwa, w wyniku czego ma ograniczoną możliwości jej porównania z innymi ofertami dostępnymi na rynku. „Pojęcie „umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa” obejmuje nie tylko umowę sensu stricte zawartą poza takim lokalem, lecz także umowy zawarte wprawdzie w lokalu, lecz w wyniku zebrania ofert poza nim. (…) Ustawa dotyczy również umów zawartych poza lokalem 21 przedsiębiorstwa, gdy sama inicjatywa wizyty przedsiębiorcy w innym miejscu wyszła od konsumenta, nawet gdy odnosi się to np. do miejsca pracy konsumenta” 11 . Jak wynika z powyżej przytoczonych przepisów ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, przedsiębiorca ma obowiązek pisemnie poinformować konsumenta o prawie do odstąpienia od umowy, a także wskazać termin, w którym może to być uczynione. „ Artykuł 3 ust. 1 dotyczy informacji poprzedzającej zawarcie umowy. Nie jest dopuszczalne przesunięcie jej w czasie na inne stadia kontraktów umownych. Takie zachowanie będzie uznane za delikt profesjonalisty. Gdy ewentualny spór odszkodowawczy oparty na zarzucie naruszenia obowiązków przedsiębiorcy właśnie w tym zakresie, będzie się toczył po zawarciu umowy, wówczas powinien on być kwalifikowany jako naruszenie powinności ex contractu. Przedmiotem informacji są trzy grupy danych: a) istnienie i długość trwania praw odstąpienia od umowy; b) gotowy wzór odstąpienia od umowy z oznaczeniem umożliwiającym identyfikację profesjonalisty wraz z jego „geograficznym” adresem (nie wystarczy podanie siedziby w znaczeniu, jaki „siedzibie” nadaje prawo cywilne) i c) dane umożliwiające identyfikację świadczenia i jego przedmiotu, jak również datę zawarcia umowy ” 12 . Posiadanie informacji w jakim terminie konsument może wysłać oświadczenie o odstąpieniu od umowy jest jedną z najważniejszych informacji, które powinien on otrzymać przy zawarciu umowy poza lokalem przedsiębiorstwa. W efekcie zarzucanej praktyki Spółka naruszyła obowiązek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Konsument nie poinformowany i nie znający przysługujących mu uprawnień nie będzie z nich korzystał. W konsekwencji będzie realizował umowę, od której mógłby odstąpić, gdyby wiedział o takim prawie. Tym samym konsument będzie podejmował decyzje inne, od tych, które podejmowałby posiadając pełne, rzetelne informacje o swoich prawach. Zgodnie z art. 4 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, jeżeli konsument nie został poinformowany na piśmie o prawie odstąpienia od umowy, bieg terminu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 nie rozpoczyna się. W takim wypadku konsument może odstąpić od umowy w terminie dziesięciu dni od uzyskania informacji o prawie odstąpienia. Konsument nie może jednak z tego powodu odstąpić od umowy po upływie trzech miesięcy od jej wykonania. Pomimo istnienia przepisów, które wydłużają okres, w którym konsumenci mają prawo odstąpić od umów, to jednak w interesie konsumentów jest, aby byli poinformowani o prawach jakie im przysługują przy zawarciu umów. Dzięki temu mogą z przysługujących im praw skorzystać bez narażania się na ewentualne trudności dowodowe. Konsumenci musieliby udowodnić, iż nie byli informowani o prawie do odstąpienia od umowy. Jest to ważne ze względu na ewentualne koszty, jakie musieliby ponieść, gdyby przedsiębiorca uznał, iż konsumenci rozwiązują umowy, a nie odstępują od umów na podstawie ww. ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Powyższe przepisy nakładają zatem na przedsiębiorcę obowiązek poinformowania konsumenta na piśmie o przysługujących mu prawach, jednocześnie zaś wymagają, aby przedsiębiorca wręczył konsumentowi wzór oświadczenia o odstawieniu od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa. Celem nakazu zawartego w zacytowanych przepisach jest 11 E. Łętowska: Ochrona niektórych praw konsumentów Komentarz 3. Wydanie, C.H. Beck, Warszawa 2011r., str. 27 12 E. Łętowska: Ochrona niektórych praw konsumentów Komentarz 3. Wydanie, C.H. Beck, Warszawa 2011r., str. 40 22 ułatwienie konsumentom skorzystania z prawa do odstąpienia od umów i uwolnienie go od wątpliwości na jaki adres skierować oświadczenie, jeśli konsument zechce je złożyć w ustawowym terminie. Otrzymanie ww. wzoru oświadczenia powoduje, iż konsument nie musi zastanawiać się nad brzmieniem i formą, jakie powinno ono przyjąć. Wzory umów o wywóz odpadów komunalnych stosowane przez Spółkę do zawierania umów z konsumentami są dostępne na jej stronie internetowej. Konsument może je wydrukować, wypełnić i wysłać pocztą. Konsument może również telefonicznie poprosić o przesłanie mu do podpisu umowy przygotowanej przez pracownika Biura Obsługi Klienta i następnie odesłać podpisany egzemplarz wraz z kserokopią dowodu osobistego w celu sprawdzenia danych osobowych. Ustalenia te czynią koniecznym rozważenie możliwości zastosowania w okolicznościach sprawy wyłączenia z art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. Zgodnie z art. 5 pkt 1 ww. ustawy przepisów o umowach zawieranych z konsumentem poza lokalem przedsiębiorstwa nie stosuje się do umów o charakterze ciągłym lub okresowym, zawieranych na podstawie oferty sprzedaży lub przez odwołanie się do ogłoszeń, reklam, cenników i innych informacji skierowanych do ogółu albo do poszczególnych osób, jeżeli konsument mógł uprzednio zapoznać się z treścią otrzymanej oferty lub informacji pod nieobecność drugiej strony umowy, a zarazem w tej ofercie lub informacji, jak i w umowie zastrzeżono prawo konsumenta do odstąpienia od umowy w terminie dziesięciu dni od dnia jej zawarcia. Umowa o wywóz odpadów komunalnych jest umową o charakterze ciągłym, a konsumenci korzystający z Internetu lub ci, którzy zwrócili się do Spółki o przesłanie im egzemplarza umowy pocztą, mogli pod nieobecność Spółki zapoznać się z treścią jej oferty. Niemniej konsumenci, którzy w ten sposób zawierali umowy nie otrzymali od Spółki informacji o prawie do odstąpienia od umowy w terminie dziesięciu dni od dnia jej zawarcia. W konsekwencji art. 5 pkt 1 ww. ustawy nie znajduje zastosowania w okolicznościach sprawy. Jak wykazano powyżej Spółka nie realizowała obowiązków sformułowanych w art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. Jej zachowanie w tym względzie było zatem bezprawne. Stąd też należało uznać, że spełniona została pierwsza przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia, iż doszło do naruszenia przez Spółkę art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Dla stwierdzenia przez Prezesa Urzędu stosowania przez przedsiębiorcę praktyki, określonej w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest także wykazanie, że w wyniku jej stosowania przez przedsiębiorcę naruszony został zbiorowy interes konsumentów. W tym miejscu pozostają aktualne przedstawione powyżej uwagi na temat definiowania pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z możliwością naruszenia interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie sposób zindywidualizować. Jasnym jest bowiem, iż działanie przedsiębiorcy jest skierowane do nieoznaczonego kręgu odbiorców – dotyczy wszystkich potencjalnych konsumentów zawierających ze Spółką umowę o świadczenie usług w zakresie odbierania odpadów komunalnych. 23 Zaniechanie informowania konsumentów, którzy decydują się na zawarcie umowy poza lokalem przedsiębiorstwa, na piśmie o prawie wypowiedzenia umowy i rezygnacja z wręczania im wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy prowadzą do naruszenia ich interesów ekonomicznych. W efekcie kwestionowanego zachowania Spółki konsumenci mogą nie być świadomi swoich praw, i zamiast składać oświadczenie o odstąpieniu od umowy w terminie 10 dni, uznać, że jedynym środkiem prowadzącym do zerwania umowy, gdy zmienią zdanie po jej podpisaniu, jest wypowiedzenie Spółce umowy w zwykłym trybie przewidzianym w umowie, tj. z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia. Konsekwencją niepoinformowania konsumenta o przysługujących mu prawach będzie w tym przypadku konieczność ponoszenia przez niego kosztów usługi wywozu odpadów świadczonej przez Spółkę przez cały okres wypowiedzenia. Niewykonywanie przez Spółkę obowiązków przewidzianych w przytoczonych powyżej przepisach ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny naruszało zatem interesy ekonomiczne konsumentów. Zakwestionowane postępowanie Spółki pozbawia konsumentów wiedzy koniecznej do ich prawidłowego, świadomego i czynnego uczestniczenia w rynku, czym przyczyniać się może do osłabienia ich sytuacji, a tym samym naruszać ich interesy rozumiane jako prawo do uzyskania wraz z treścią umowy pełnej i zgodnej z obowiązującymi przepisami prawa informacji na temat praw i obowiązków stron umowy o wywóz odpadów komunalnych zawieranej poza lokalem przedsiębiorcy. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż spełnione zostały wszystkie przesłanki konieczne do uprawdopodobnienia, że doszło do naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. I. Zobowiązanie przedsiębiorcy do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, warunkiem wydania wskazanej w tym przepisie decyzji, jest – oprócz uprawdopodobnienia naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 tej ustawy – zobowiązanie się przez przedsiębiorcę do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W ocenie Prezesa Urzędu w rozpoznawanej sprawie warunek powyższy został spełniony. W toku przeprowadzonego postępowania Spółka poinformowała, iż podjęła decyzję o niezwłocznym skorygowaniu postanowień wzorców umowy objętych zarzutami postawionymi w punkcie I Postanowienia nr 1 z dnia 01.12.2011r. Zmienione postanowienia, których treść została przytoczona w części uzasadnienia niniejszej decyzji obejmującej stan faktyczny, będą stosowane we wzorcach wykorzystywanych do zawierania nowych umów, a umowy już zawarte będą sukcesywnie zmieniane w formie pisemnych aneksów. Jednocześnie w celu realizacji obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji stosownie do przepisów ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny Spółka powiadomiła o opracowaniu kompletu dokumentów, które będą stanowić załączniki do umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa, tj. Załącznika nr 1 - potwierdzenie zawarcia umowy, Załącznika nr 2 – informacja o prawie odstąpienia od umowy, Załącznika 24 nr 3 – wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy, Załącznika nr 4 – potwierdzenie otrzymania ww. dokumentów. Przedmiotowe załączniki będą też sukcesywnie doręczane konsumentom, którzy zawarli umowy poza lokalem przedsiębiorstwa wraz z aneksami do tych umów. Z analizy propozycji zmian złożonych przez Spółkę wynika, że zmienione postanowienia wzorców umów wolne są od wszystkich zarzucanych przedsiębiorcy w niniejszym postępowaniu naruszeń. Zmienione postanowienia wzorców umów nie pozbawiającą już konsumentów, w przypadku zmiany wysokości opłat, prawa do odstąpienia od zawartej umowy, Spółka przyznała bowiem konsumentom w razie zmiany cennika usług prawo do wypowiedzenia umowy na podstawie art. 384 1 K.c. Ponadto Spółka zobowiązała się przed zastosowaniem sankcji w postaci wypowiedzenia umowy w trybie natychmiastowym z powodu zalegania z zapłatą za wywóz odpadów komunalnych do skierowania do konsumenta dodatkowego wezwania do zapłaty. Dzięki nowemu zapisowi konsumenci zyskali szansę wyjaśnienia przyczyn opóźnienia w uregulowaniu należności za wywóz odpadów. We wzorcu obowiązującym na terenie Kietrza Spółka wprowadziła zmianę, w świetle której może przenieść prawa i obowiązki wynikające z umowy na osobę trzecią tylko jeżeli uzyska pisemną zgodę konsumenta, co oznacza, że Spółka nie ma już możliwości narzucenia konsumentowi innego przedsiębiorcy jako wykonawcy usługi wywozu odpadów. Zarazem we wzorcu umowy stosowanym do zawierania umów z konsumentami na terenie Istebnej jako sąd właściwy do rozpatrywania sporów wynikłych na tle realizacji umowy wskazany został sąd powszechny właściwy dla miejsca zamieszkania konsumenta, a nie jak dotychczas sąd właściwy dla siedziby Spółki. Poprzez wprowadzenie do umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa opisanych powyżej załączników Spółka zrealizuje wynikający z przepisów ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny obowiązek udzielania konsumentom informacji o prawie do odstąpienia od umowy bez podania przyczyn poprzez złożenie stosownego oświadczenie na piśmie w terminie dziesięciu dni od zawarcia umowy. Równocześnie Spółka doręczy konsumentom, którzy zawierają umowę poza lokalem przedsiębiorstwa wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy i pisemne potwierdzenie zawarcia umowy, stwierdzające jej datę i rodzaj oraz przedmiot świadczenia i cenę. Spółka zobowiązała się wprowadzić zmienione postanowienia do wzorców stosowanych w obrocie konsumenckim, a w przypadku umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorcy – nowe wzorce umów zawierające zmienione postanowienia wraz z ww. załącznikami. Spółka zobowiązała się również do przeprowadzenia z wykorzystaniem nowych wzorców wymiany umów o wywóz odpadów komunalnych zawartych z konsumentami na podstawie wzorców poprzednio obowiązujących. Jako termin końcowy przeprowadzenia tych czynności Spółka określiła dzień 31 sierpnia 2012r. Prezes Urzędu nie ma wątpliwości, iż działania objęte złożonym przez Spółkę zobowiązaniem zmierzają do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w odniesieniu do wszystkich postawionych w niniejszej sprawie zarzutów. Realizacja działań, do których Spółka zobowiązała się w trakcie postępowania, doprowadzi do pełnego wyeliminowania z obrotu gospodarczego zarzucanych Spółce naruszeń. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał za w pełni uzasadnione skorzystanie z instrumentu przewidzianego w art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i postanowił 25 nałożyć na Spółkę obowiązek wykonania przyjętych przez nią w toku postępowania zobowiązań. Jako termin wykonania tych zobowiązań określono – zgodnie z art. 28 ust. 2 ww. ustawy – dzień 31 sierpnia 2012r. , akceptując tym samym propozycję przedstawioną przez Spółkę. Prezes Urzędu uznał, iż skoro przedsiębiorca przejawił inicjatywę mającą na celu eliminację działań powodujących naruszenie prawa celowa i uzasadniona jest akceptacja jego propozycji, z której wynika zamiar stosowania przy zawieraniu umów z konsumentami nowych wzorców umownych, jak również zamiar wymiany wszystkich umów zawartych z konsumentami na podstawie wcześniej stosowanych wzorców, a także zamiar wprowadzenia do umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorcy stosownych załączników, dzięki którym Spółka zrealizuje obowiązki dotyczące zawierania umów poza lokalem przedsiębiorstwa. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. II. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o jakiej mowa w ust. 1, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Zgodnie z tym przepisem Spółka została zobowiązana do złożenia do dnia 31 sierpnia 2012r. sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego przez ww. Spółkę w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanemu naruszeniu art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu uznał, iż sprawozdanie, o jakim mowa powyżej powinno obejmować: a. informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym w terminie do dnia 31 sierpnia 2012r. wysłano, w celu zaakceptowania, aneksy do umów o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych uwzględniające w całości postawione zarzuty wraz z dowodami ich wysłania, a także z kopiami pięciu przykładowych, podpisanych obustronnie aneksów do umów, o ile takie aneksy zostaną zawarte; b. informację na temat liczby umów o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych zawartych od dnia otrzymania niniejszej decyzji do dnia 31 sierpnia 2012r. z nowymi odbiorcami – konsumentami z wykorzystaniem wzorców uwzględniających w całości postawione zarzuty wraz z kopiami pięciu przykładowych umów, o ile takie umowy zostaną zawarte; c. informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów związanych z „Naprzód” Sp. z o.o. umowami o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych zawartymi poza lokalem przedsiębiorstwa, którym w terminie do dnia 31 sierpnia 2012r. doręczono informacje na piśmie o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni bez podania przyczyny wraz z wzorem oświadczenia o odstąpieniu od umowy; d. informację na temat liczby umów o świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych zawartych poza lokalem przedsiębiorstwa od dnia otrzymania niniejszej decyzji do dnia 31 sierpnia 2012r. z nowymi odbiorcami – konsumentami wraz z kompletem dokumentów, które wymienieni konsumenci otrzymali od „Naprzód” Sp. z o.o. i kopiami pięciu przykładowych umów, o ile takie umowy zostaną zawarte. Zdaniem Prezesa Urzędu powyższe informacje i dokumenty są wystarczające do oceny, czy przedsiębiorca wykonał nałożone niniejszą decyzją obowiązki. W związku z tym orzeczono jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 26 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn Otrzymuje: „Naprzód” Sp. z o.o. ul. Raciborska 144b 44-280 Rydułtowy