RKT-64/2005

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 12.12.2005r. RKT-411-08/05/AW DECYZJA Nr RKT-64/2005 I. Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 i Nr 170, poz. 1652, z 2004r. Nr 93, poz. 891 i Nr 96, poz. 959 oraz z 2005r. Nr 163, poz. 1362 i Nr 184, poz. 1539) oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172 i z 2003r. Nr 6, poz. 68) po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego na wniosek Przedsi ę biorstwa Wielobran ż owego „OLTRANS” Andrzej Sowulewski, Janusz Ś nieci ń ski Sp. j., ul. Przemys ł owa 18 w Knurowie, przeciwko Kompanii W ę glowej S.A., ul. Powsta ń ców 30 w Katowicach. – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1. na podstawie art. 9 wymienionej na wst ę pie ustawy uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 5 w/w ustawy, praktyk ę Kompanii W ę glowej S.A. polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y w ę gla poprzez przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji poprzez nieuzasadnion ą odmow ę sprzeda ż y w ę gla z kopal ń Kompanii W ę glowej S.A. prowadz ą c ą do eliminacji Przedsi ę biorstwa Wielobran ż owego „OLTRANS” Andrzej Sowulewski, Janusz Ś nieci ń ski Sp. j. z rynku, i nakazuje zaniechania jej stosowania. 2. na podstawie art. 11 ust. 1 wymienionej na wst ę pie ustawy nie stwierdza si ę stosowania przez Kompani ę W ę glow ą S.A. praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , o której mowa w art. 8 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy, polegaj ą cej na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y w ę gla poprzez ograniczanie produkcji lub zbytu ze szkod ą dla kontrahentów lub konsumentów poprzez sztuczne ograniczenie poda ż y w ę gla, 3. na podstawie art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na Kompani ę W ę glow ą S.A. kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 8 000 000 PLN (s ł ownie z ł otych: osiem milionów) p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia przez Kompani ę W ę glow ą S.A. zakazu, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 5 w/w ustawy, w zakresie opisanym w punkcie I.1 sentencji. II. Na podstawie art. 70 ust. 1 i art. 75 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 i Nr 170, poz. 1652, z 2004r. Nr 93, poz. 891 i Nr 96, poz. 959 oraz z 2005r. Nr 163, poz. 1362 i Nr 184, poz. 1539) uwzgl ę dniaj ą c wynik post ę powania antymonopolowego prowadzonego na wniosek Przedsi ę biorstwa Wielobran ż owego „OLTRANS” Andrzej Sowulewski, Janusz Ś nieci ń ski Sp. j., ul. Przemys ł owa 18 w Knurowie, w sprawie przeciwko Kompanii W ę glowej S.A., ul. Powsta ń ców 30 w Katowicach - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: koszty post ę powania antymonopolowego znosi si ę wzajemnie . 2 Uzasadnienie Do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji Konsumentów (zwanego dalej Organem Antymonopolowym) wp ł yn ął wniosek Przedsi ę biorstwa Wielobran ż owego „OLTRANS” Andrzej Sowulewski, Janusz Ś nieci ń ski Sp. j., ul. Przemys ł owa 18 w Knurowie, (zwanego Spó ł k ą Oltrans, Spó ł k ą lub Wnioskodawc ą ) o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego przeciwko Kompanii W ę glowej S.A., ul. Powsta ń ców 30 w Katowicach (zwanej dalej Kompani ą ) w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Kompani ę praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę okre ś lonych w art. 8 ust. 2 pkt 5 i pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (karty nr 1-11). Zdaniem Wnioskodawcy nadu ż ycie ma posta ć nieuzasadnionej odmowy sprzeda ż y w ę gla z kopalni Kompanii, a odmowa prowadzi do eliminacji Spó ł ki Oltrans z rynku i wpisuje si ę w ca ł okszta ł t dzia ł a ń Kompanii przeciwdzia ł aj ą cych ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do rozwoju konkurencji. Dzia ł ania Kompanii, w ocenie Wnioskodawcy zmierzaj ą tak ż e do sztucznego ograniczenia poda ż y w ę gla, co wyczerpuje znamiona praktyki okre ś lonej jako ograniczanie produkcji/zbytu ze szkod ą dla kontrahentów lub konsumentów. Spó ł ka Oltrans podnios ł a, ż e dzia ł ania Kompanii prowadz ą do jej ca ł kowitej eliminacji z rynku, nie ma bowiem mo ż liwo ś ci wywi ą zania si ę z ju ż zawartych umów oraz mo ż liwo ś ci nawi ą zywania nowych kontaktów. Jako podstawowy powód odmowy nawi ą zania stosunków handlowych Kompania wskazywa ł a zaleg ł o ś ci Oltrans w stosunku do Nadwi ś la ń skiego W ę gla S.A., co zdaniem Wnioskodawcy nie mog ł o stanowi ć jednak wystarczaj ą cej podstawy odmowy kontraktowania, poniewa ż zaleg ł o ś ci by ł y wynikiem dzia ł a ń samej Kompanii, powsta ł y bowiem dopiero z chwil ą najpierw ograniczenia, a nast ę pnie ca ł kowitego wstrzymania dostaw na rzecz Oltrans. Spó ł ka podkre ś li ł a, ż e przed powstaniem tych nale ż no ś ci utrzymywa ł a d ł ugotrwa ł e relacje handlowe z Nadwi ś la ń skim W ę glem S.A. i by ł a sprawdzonym partnerem handlowym tej Spó ł ki, a istniej ą ce zad ł u ż enie zosta ł o obj ę te porozumieniem, w którym ustalono terminy i raty sp ł aty zad ł u ż enia. Spó ł ka Oltrans niezale ż nie od powy ż szego zwróci ł a równie ż uwag ę , ż e jest to zad ł u ż enie w stosunku do innego ni ż Kompania podmiotu, niepowi ą zanego z ni ą kapita ł owo, a zatem interes Kompanii nie jest w zwi ą zku z tym w ż adem sposób naruszony przez to, ż e Oltrans zalega z p ł atno ś ciami jednemu z kontrahentów Kompanii. Zdaniem Wnioskodawcy nawet gdyby uzna ć , ż e zad ł u ż enie w stosunku do innego podmiotu mo ż e zmusza ć Kompani ę do ostro ż niejszych dzia ł a ń , to nale ż y pami ę ta ć , ż e Oltrans proponowa ł Kompanii ca ł kowicie bezpieczny sposób rozlicze ń , jakim jest rachunek powierniczy, Kompania nie zrealizowa ł a tak ż e zamówienia, które zosta ł o w ca ł o ś ci op ł acone gotówk ą . Kompania uzale ż nia nawi ą zanie wspó ł pracy od uregulowania ca ł o ś ci zobowi ą za ń wobec Nadwi ś la ń skiego W ę gla S.A. co w sytuacji, w jakiej znalaz ł a si ę Spó ł ka nie by ł o mo ż liwe albowiem Spó ł ka nie prowadz ą c dzia ł alno ś ci nie ma mo ż liwo ś ci uzyskania ś rodków na zap ł at ę zad ł u ż enia. W ocenie Spó ł ki historia jej relacji z Kompani ą wskazuje, i ż prawdziwym powodem odmowy wspó ł pracy jest prowadzona przez tego przedsi ę biorc ę polityka „porz ą dkowania” rynku handlu w ę glem. Kompania prowadzi dzia ł ania, których celem jest ca ł kowite wyeliminowanie okre ś lonych podmiotów z rynku, kieruj ą c si ę przy tym nieujawnionymi i niejasnymi kryteriami. Potwierdzenie prawdziwo ś ci takiej oceny stanu faktycznego mo ż na zdaniem spó ł ki znale źć w pi ś mie Kompanii, w którym jako g ł ówn ą przyczyn ę odmowy wskazano w ł a ś nie to, ż e Oltrans zamierza wspó ł pracowa ć z podmiotami, które s ą klientami Kompanii (karta nr 98). Spó ł ka podnios ł a, ż e równolegle prowadzone s ą przez Kompani ę dzia ł ania zmierzaj ą ce do okresowego, sztucznego ograniczania poda ż y w ę gla, co ma na celu podwy ż szenie jego cen. Zjawisko takie mo ż na by ł o zaobserwowa ć w szczególno ś ci w listopadzie i grudniu 2003r. Okresowo ść sprzeda ż y w ę gla przypada w miesi ą cach od wrze ś nia do marca roku nast ę pnego. W miesi ą cach tych ro ś nie popyt na w ę giel. Wi ę ksze zakupy realizowane s ą zarówno przez sektor energetyki zawodowej, jak i przez pozosta ł ych odbiorców. Zakupy w ę gla przypadaj ą ce w miesi ą cach od wrze ś nia do grudnia dokonywane s ą w cenach obowi ą zuj ą cych w danym roku. W miesi ą cach tych producenci w ę gla prowadz ą jednocze ś nie rozmowy z odbiorcami z 3 sektora energetyki zawodowej na temat cen obowi ą zuj ą cych w roku nast ę pnym. Od cen w ę gla w energetyce zawodowej uzale ż niony jest poziom cen dla pozosta ł ych odbiorców w ę gla. W praktyce funkcjonuj ą bowiem dwa cenniki w ę gla: dla energetyki zawodowej (cena ni ż sza) oraz dla pozosta ł ych odbiorców (cena wy ż sza). Jak wynika z obserwacji Oltrans, stosowana w trakcie tych negocjacji przez Kompani ę technika polega na ograniczaniu dostaw, co jest t ł umaczone brakiem w ę gla na rynku. Ograniczenie dostaw ma z kolei wymusi ć podwy ż k ę cen w ę gla. Z tego wzgl ę du szczególnie „niekorzystna” jest w tym okresie dzia ł alno ść po ś redników na rynku w ę gla, którzy mogliby realizowa ć dostawy na rzecz klientów producentów, co uniemo ż liwia ł oby realizacj ę za ł o ż onej strategii negocjacji. Dlatego te ż Kompania dzia ł a dwukierunkowo: ogranicza bezpo ś rednie dostawy w ę gla na rzecz energetyki zawodowej, a jednocze ś nie wstrzymuje sprzeda ż do po ś redników (pomimo tego, ż e po ś rednicy kupuj ą w ę giel po cenach wy ż szych ni ż energetyka zawodowa). Zdaniem Spó ł ki podmiot zajmuj ą cy pozycj ę dominuj ą c ą na rynku nie mo ż e prowadzi ć w ł asnej polityki sprzeda ż y w zupe ł nie swobodny sposób, sprzedaj ą c swoje towary pewnym kontrahentom i odmawiaj ą c dostaw innym. To nie od decyzji podmiotu dominuj ą cego powinno bowiem zale ż e ć , kto i w jakim zakresie b ę dzie prowadzi ł dzia ł alno ść na rynku. Powodem odmowy dostaw nie mo ż e by ć tak ż e i to, ż e okre ś lony podmiot zamierza nawi ą za ć bezpo ś rednie relacje handlowe z kontrahentami dominanta. To od samodzielnej decyzji tych kontrahentów powinno zale ż e ć , czy b ę d ą dokonywa ć zakupów wy łą cznie w przedsi ę biorstwie dominuj ą cym, czy zdecyduj ą si ę na dokonywanie zakupów tak ż e od innych podmiotów. Zastrze ż enia Wnioskodawcy wzbudzi ł tak ż e przyj ę ty przez Kompani ę system kwalifikowania podmiotów jako „Autoryzowanych Dostawców”. Kompania nie ujawnia kryteriów, jakimi kieruje si ę przy nadawaniu takiego statusu wybranym podmiotom. Kryteriów takich nie zawieraj ą pisma w sprawie odmowy nadania statusu. Brak w nich tak ż e jakichkolwiek wskazówek, co do dzia ł a ń , jakie powinny zosta ć podj ę te dla uzyskania tego statusu. Dzia ł ania takie stanowi ą nieuzasadnione uprzywilejowanie tych podmiotów, którym status przyznano (co, poza mo ż liwo ś ci ą dokonywania zakupów, łą czy si ę m.in. z upustami cenowymi; istotny jest tak ż e aspekt marketingowy mo ż liwo ś ci wyst ę powania jako „autoryzowany” sprzedawca). Wnioskodawca zwróci ł równie ż uwag ę na dzia ł ania Kompanii na rynkach powi ą zanych. Jego zdaniem Kompania podj ęł a dzia ł ania, które zmierzaj ą do wykorzystania dominuj ą cej pozycji na rynku handlu w ę glem do zmonopolizowania rynków powi ą zanych. W szczególno ś ci dotyczy to rynku us ł ug zwi ą zanych z odd ł u ż aniem gmin górniczych. Spó ł ka Oltrans prowadzi ł a na tym rynku intensywn ą dzia ł alno ść . Z sukcesami nawi ą zywa ł a wspó ł prac ę z wieloma gminami górniczymi. Wspó ł praca ta, pomimo woli gmin, nie mo ż e by ć kontynuowana z uwagi na odmow ę sprzeda ż y w ę gla ze strony Kompanii. Podobnie wed ł ug Spó ł ki wygl ą da sytuacja w przypadku us ł ug zwi ą zanych ze sk ł adowaniem w ę gla. Tak ż e w tym zakresie Kompania odmawia wspó ł pracy tylko i wy łą cznie ze wzgl ę du na to, ż e dokona ł a ju ż wyboru jednego kontrahenta (karty nr nr 10-11). Organ Antymonopolowy, zgodnie z żą daniem Wnioskodawcy, wszcz ął post ę powanie antymonopolowe w zwi ą zku z podejrzeniem nadu ż ywania przez Kompani ę pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y w ę gla, polegaj ą cego na: 1. przeciwdzia ł aniu ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji poprzez nieuzasadnion ą odmow ę sprzeda ż y w ę gla z kopal ń Kompanii prowadz ą c ą do eliminacji Spó ł ki Oltrans z rynku, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 2. ograniczeniu produkcji lub zbytu ze szkod ą dla kontrahentów lub konsumentów poprzez sztuczne ograniczenie poda ż y w ę gla, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (karta nr 161). Kompania odnosz ą c si ę do postawionych zarzutów stwierdzi ł a, ż e Oltrans nie mo ż e skutecznie powo ł ywa ć si ę na stosowanie przez Kompani ę praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę poniewa ż jest d ł u ż nikiem Nadwi ś la ń skiego W ę gla S.A. i nie uregulowa ł 4 ci ążą cych na nim zobowi ą za ń pieni ęż nych z tytu ł u dostaw w ę gla. Powy ż sza okoliczno ść faktyczna, w ocenie Kompanii, usprawiedliwia przyj ę cie w stosunkach handlowych z Wnioskodawc ą szczególnej staranno ś ci i ostro ż no ś ci zw ł aszcza w kontek ś cie zabezpieczenia interesu Kompanii. Maj ą c na uwadze powy ż sze Kompania wnios ł a o umorzenie post ę powania (karta nr 678). W wyniku przeprowadzonego post ę powania administracyjnego Organ Antymonopolowy ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny. Spó ł ka Oltrans powsta ł a w marcu 1994r. i jej podstawow ą dzia ł alno ś ci ą jest handel w ę glem. Na przestrzeni ostatnich lat Spó ł ka Oltrans wspó ł pracowa ł a z Nadwi ś la ń skim W ę glem S.A., który po ś redniczy ł w sprzeda ż y w ę gla z Nadwi ś la ń skiej Spó ł ki W ę glowej S.A. Przed restrukturyzacj ą górnictwa w 2003r. Spó ł ka posiada ł a tak ż e podpisane umowy handlowe z Gliwick ą Spó ł ka W ę glow ą S.A. w Gliwicach (karty nr 16-31) i Rybnick ą Spó ł k ą W ę glow ą S.A. w Rybniku (karty nr 32-50). W dniu 03.12.2001r. Spó ł ka Oltrans zawar ł a z Nadwi ś la ń skim W ę glem S.A. Umow ę sprzeda ż y w ę gla z Autoryzowanym Sprzedawc ą nr 1/02/059 (karty nr 52-58) na mocy której uzyska ł a status Autoryzowanego Sprzedawcy Nadwi ś la ń skiego W ę gla S.A. W dniu 01.02.2003r. utworzono Kompani ę poprzez zbycie przez spó ł ki w ę glowe: Gliwick ą , Rudzk ą , Nadwi ś la ń sk ą i Rybnick ą oraz zak ł ady górnicze – jednoosobowe spó ł ki z o.o. Bytomskiej Spó ł ki W ę glowej S.A. przedsi ę biorstw na rzecz Pa ń stwowej Agencji Restrukturyzacji Górnictwa W ę gla Kamiennego S.A. a nazw ę Agencji zmieniono na Kompani ę W ę glow ą S.A. 1 Nadwi ś la ń ski W ę giel S.A. (zwany dalej NW S.A.) by ł hurtowym dystrybutorem w ę gla pochodz ą cego z kopal ń nale żą cych do Kompanii – po ś rednikiem w obrocie w ę glem (karty nr 328, 747), który utworzy ł sie ć swoich Autoryzowanych Sprzedawców. Lista Autoryzowanych Sprzedawców NW S.A. w 2003r. obejmowa ł a (…) przedsi ę biorców (karty nr 215-219), a w 2004r. - 136 (karty nr 220-225). Jak wskazano powy ż ej jednym z nich by ł a Spó ł ka Oltrans i pozostawa ł a nim do sierpnia 2004r., kiedy to w zwi ą zku z og ł oszeniem upad ł o ś ci NW S.A. odst ą pi ł od umów z Autoryzowanymi sprzedawcami (karty nr 668, 780). W umowach sprzeda ż y w ę gla łą cz ą cych Kompani ę z NW S.A. w 2003r. (Umowa sprzeda ż y w ę gla Nr 96/KW/2003 z 01.08.2003r. karta nr 187) i w 2004r. (Umowa sprzeda ż y w ę gla Nr 3340001 z 03.02.2004r. karta nr 204) Kompania zobowi ą za ł a NW S.A. do nie prowadzenia odsprzeda ż y w ę gla zakupionego w ramach umowy podmiotom wyszczególnionym w wykazie stanowi ą cym za łą cznik do umowy, tj. w Wykazie podmiotów sektora elektroenergetyki zawodowej, koksownictwa i odbiorców przemys ł owych stanowi ą cej za łą cznik nr 2 do Umowy sprzeda ż y w ę gla nr 96/KW/2003 (karty nr 187-191) oraz na Li ś cie kontrahentów Kompanii W ę glowej S.A. Nr 1/04/KW stanowi ą cej Za łą cznik nr 2 do Umowy sprzeda ż y w ę gla Nr 3340001 (karty nr 204-206). W ś ród tych podmiotów by ł y wymienione wszystkie elektrownie i elektrociep ł ownie zaliczane do elektroenergetyki zawodowej. Konsekwencj ą przedmiotowych zapisów by ł y odmowy NW S.A. przyj ę cia do realizacji wszystkich zamówie ń otrzymywanych od jego Autoryzowanych Sprzedawców na dostawy w ę gla do wskazanych w tych zamówieniach odbiorców wyszczególnionych w za łą cznikach nr 2 do w/w umów (karta nr 177). NW S.A. maj ą c na uwadze powy ż sze zobowi ą zanie ustala ł mo ż liwo ść sprzeda ż y w ę gla danemu przedsi ę biorcy poprzez weryfikacj ę odbiorcy w ę gla ze z ł o ż onego zamówienia z List ą kontrahentów KW S.A. stanowi ą c ą za łą cznik nr 2 do Umowy Sprzeda ż y W ę gla pomi ę dzy Kompani ą a NW S.A. (karta nr 681). 1 Informacja o przebiegu restrukturyzacji górnictwa w ę gla kamiennego w 2003r. Warszawa, 27 kwietnia 2004 roku, str. 9, www.mpigs.gov.pl 5 Ponadto NW S.A. udziela ł Kompanii na jej pro ś b ę informacji dotycz ą cych zobowi ą za ń , jakie mieli wobec niego jego Autoryzowani Sprzedawcy, co mia ł o s ł u ż y ć zwi ę kszeniu bezpiecze ń stwa handlowego (karta nr 680). Jakkolwiek informacje te dotyczy ł y konkretnych firm i by ł y wymieniane sporadycznie (karty nr 768-773, w tym pisma dot. Oltrans). NW S.A. przekazywa ł Kompanii równie ż pro ś by o wstrzymanie lub anulowanie realizacji zamówie ń i o stanie zobowi ą za ń Spó ł ki Oltrans (karty nr 636-655). Okoliczno ś ci uzasadniaj ą ce wstrzymywanie przez NW S.A. dostaw w ę gla do Autoryzowanych Sprzedawców zosta ł y okre ś lone w §4 pkt 9 Umowy zawieranej z Autoryzowanym Sprzedawc ą (karta nr 214). NW S.A. zastrzeg ł sobie prawo do wstrzymania dostaw w takich przypadkach jak wyst ą pienie na koncie Autoryzowanego Sprzedawcy nale ż no ś ci przeterminowanych, w sytuacji, w której dalsze dostawy spowodowa ł yby, ż e saldo nale ż no ś ci przekroczy ł oby warto ść przyj ę tych przez sprzedawc ę zabezpiecze ń , w razie gdy Autoryzowany Sprzedawca nie stosuje si ę do zakazu nie prowadzenia odsprzeda ż y w ę gla zakupionego w ramach umowy przedsi ę biorstwom wyszczególnionym w za łą czniku do umowy (karty nr 53-54). Z przyk ł adowego zestawienia firm zablokowanych w grudniu 2003r. (karty nr 226-245) oraz z listy Autoryzowanych Sprzedawców, którym NW S.A. w 2003r. i 2004r. wstrzyma ł dostawy w ę gla (karty nr 672-676) wynika, ż e dostawy by ł y wstrzymywane wówczas, gdy na koncie kontrahenta wyst ą pi ł y nale ż no ś ci przeterminowane i gdy dosz ł o do przekroczenia salda nale ż no ś ci w stosunku do zabezpiecze ń oraz w razie braku zabezpiecze ń transakcji. Do grupy odbiorców, którym w 2003r. i 2004r. NW S.A. wstrzymywa ł dostawy w ę gla zalicza si ę Spó ł ka Oltrans (karta nr 673). NW S.A. wstrzyma ł dostawy do Spó ł ki dwukrotnie w listopadzie 2003r., nast ę pnie w dniu 01.12.2003r. oraz w terminie od dnia 02.02.2004r. do 21.04.2004r., w ka ż dym z tych przypadków przyczyn ą wstrzymania by ł o przekroczone saldo nale ż no ś ci w stosunku do zabezpiecze ń . W okresie od dnia 02.02.2004r. do 01.04.2004r. przyczyn ą wstrzymania dostaw w ę gla do Spó ł ki Oltrans by ł o wyst ą pienie nale ż no ś ci przeterminowanych. Wi ę kszo ść zamówie ń na w ę giel Spó ł ki Oltrans na IV kwarta ł 2003r. zosta ł a zrealizowana przez Kompani ę (karty nr 657, 683, 728). Zamówienia, których nie zrealizowano w ca ł o ś ci zosta ł y, jak wskaza ł NW S.A., zbyt pó ź no dostarczone przez firm ę Oltrans lub by ł y wstrzymywane przez NW S.A. w zwi ą zku z przekroczeniem salda zobowi ą za ń w stosunku do z ł o ż onych przez firm ę zabezpiecze ń (karta nr 683). Zamówienia na w ę giel do realizacji w I kwartale 2004r. z ł o ż one przez Spó ł k ę Oltrans zosta ł y wys ł ane przez NW S.A. do Kompanii w dniach 07.01.2004r., 08.01.2004r., 02.02.2004r. 08.02.2004r., a nast ę pnie wstrzymane w dniu 10.02.2004r. z powodu wyst ą pienia nale ż no ś ci przeterminowanych (karty nr 176, 209, 658). Do dnia wstrzymania dostaw przez NW S.A. kopalnie nie dokona ł y ż adnej wysy ł ki w ę gla do Spó ł ki Oltrans (karta nr 176). NW S.A. przyj ął do realizacji po raz ostatni zamówienia na w ę giel od Spó ł ki Oltrans w kwietniu 2004r. i z ł o ż y ł je w Kompanii. Zamówienia te nie zosta ł y przez Kompani ę zrealizowane z powodu ca ł kowitego wstrzymania dostaw na zamówienia NW S.A., co nast ą pi ł o z dniem 23.04.2004r. Kompania jako przyczyn ę nie realizowania w 2004r. dostaw w ę gla do Spó ł ki Oltrans wskaza ł a blokad ę tych dostaw wprowadzon ą przez NW S.A. (karty nr 399, 658). Pismem z dnia 10.02.2004r. NW S.A. zwróci ł si ę do Kompanii o wstrzymanie realizacji okre ś lonych zamówie ń na odbiór w ę gla przez Spó ł k ę Oltrans (karty nr 658, 209). Ponadto Kompania podnios ł a, ż e NW S.A. mia ł trudno ś ci z odzyskaniem nale ż no ś ci za sprzedany Spó ł ce Oltrans w ę giel, który by ł zakupiony w jej kopalniach, i tym bardziej bezpo ś rednie dostawy w ę gla do tej Spó ł ki by ł y niemo ż liwe. Spó ł ka Oltrans w dniu 31.03.2004r. podpisa ł a z NW S.A. Porozumienie w sprawie sp ł aty zad ł u ż enia (karty nr 111-115). Spó ł ka Oltrans nie wywi ą zywa ł a si ę ze zobowi ą za ń przyj ę tych w w/w Porozumieniu . W zwi ą zku z tym, pismem z dnia 12.05.2004r. NW S.A. wezwa ł j ą do natychmiastowej zap ł aty zobowi ą za ń wypowiadaj ą c jednocze ś nie przedmiotowe Porozumienie (karty nr 246-247). Spó ł ka Oltrans podnios ł a, ż e nie wywi ą za ł a si ę ze 6 zobowi ą za ń przyj ę tych w Porozumieniu poniewa ż nie mia ł a mo ż liwo ś ci zakupu w ę gla (karta nr 372). W kwietniu 2004r. Kompania poinformowa ł a NW S.A. o ca ł kowitym wstrzymaniu z dniem 23.04.2004r. sprzeda ż y w ę gla z powodu notowanego wzrostu zad ł u ż enia NW S.A. w Kompanii wynikaj ą cego z nieregulowania na bie żą co zobowi ą za ń za w ę giel sprzedany w poprzednich okresach (karta nr 678). Od w/w daty NW S.A. nie móg ł kupowa ć od Kompanii w ę gla dla swoich Autoryzowanych Sprzedawców (karta nr 677). W tych okoliczno ś ciach w pi ś mie z dnia 07.06.2004r. NW S.A. powiadomi ł Spó ł k ę Oltrans ż e prowadzona restrukturyzacja polskiego górnictwa obejmuje równie ż zmiany zasad sprzeda ż y w ę gla produkowanego przez kopalnie Kompanii. Maj ą one na celu m.in. wyeliminowanie po ś redników handlowych w sprzeda ż y w ę gla do elektrowni, elektrociep ł owni, zak ł adów chemicznych, przemys ł owych, cementowni, hut, ciep ł owni miejskich itp. i prowadzenie jej na podstawie bezpo ś rednich umów handlowych zawieranych przez Kompani ę z tymi podmiotami. Natomiast dla rynku pozosta ł ego, ma ł ych odbiorców bezpo ś rednich czy na potrzeby indywidualnych gospodarstw domowych dostawy w ę gla maj ą by ć realizowane poprzez organizowan ą przez Kompani ę w ł asn ą sie ć dealerów (karta nr 326). Jednocze ś nie NW S.A. poinformowa ł Oltrans, i ż w wyniku opó ź nie ń w sp ł ywie jego nale ż no ś ci od cz ęś ci kontrahentów powsta ł o i jest nadal ujemne saldo bie żą cych rozlicze ń NW S.A. z Kompani ą , co w efekcie da ł o Kompanii prawo do wstrzymania mu z ko ń cem kwietnia 2004r. sprzeda ż y w ę gla (karta nr 326). Nast ę pnie w dniu 29.07.2004r. NW S.A. og ł osi ł upad ł o ść obejmuj ą c ą likwidacj ę jego maj ą tku i odst ą pi ł od umów z Autoryzowanymi Sprzedawcami (karta nr 668), w tym od umowy łą cz ą cej NW S.A. ze Spó ł k ą Oltrans (karta nr 780). W dniu 27.04.2004r. Zarz ą d Kompanii podj ął Uchwa łę Nr 876/2004 w sprawie akceptacji „Strategii Sprzeda ż y W ę gla Kompanii W ę glowej S.A.” (karty nr 262-265, 617-631). Podstawowym za ł o ż eniem strategii jest podniesienie efektywno ś ci dzia ł alno ś ci gospodarczej Kompanii poprzez optymalizacj ę przychodów ze sprzeda ż y. „Kierunki strategii sprzeda ż y w ę gla” to: − maksymalizacja bezpo ś redniej sprzeda ż y w ę gla przez Kompani ę , − zwi ę kszenie przychodów ze sprzeda ż y w ę gla poprzez ograniczenie udzia ł u po ś redników w obrocie w ę glem i zwi ą zanych tym kosztów finansowych, − zwi ę kszenie wp ł ywu Kompanii na rynek w ę gla poprzez bezpo ś rednie rozpoznanie struktury sortymentowej i jako ś ciowej zapotrzebowania ze strony poszczególnych sektorów rynku. „Kana ł y dystrybucji w ę gla” wskazane w „Strategii …” to m.in.: − do odbiorców (u ż ytkowników) z sektorów energetyki zawodowej i przemys ł owej, ciep ł ownictwa przemys ł owego i komunalnego, koksownictwa oraz du ż ych odbiorców przemys ł owcych sprzeda ż b ę dzie realizowana na podstawie bezpo ś rednich umów handlowych, z wykluczeniem po ś rednictwa innym podmiotów gospodarczych, − w sektorach rynku charakteryzuj ą cych si ę du ż ym rozdrobnieniem odbiorców (odbiorcy indywidualni w ę gla opa ł owego, ma ł e podmioty gospodarki komunalnej i ma ł e przedsi ę biorstwa wytwórcze) sprzeda ż realizowana b ę dzie poprzez sie ć dealerów, których zadaniem b ę dzie reprezentowanie Kompanii w zakresie zbytu w ę gla, − ograniczona zostanie sprzeda ż mu ł ów w ę glowych z równoczesnym maksymalnym zagospodarowaniem ich w mieszankach energetycznych produkowanych przez kopalnie Kompanii, − wstrzymane zostan ą dostawy w ę gla do obcych zak ł adów przeróbczych (tzw. mieszalni), wytwarzaj ą cych mieszanki w ę glowe, szczególnie tam, gdzie jako sk ł adniki mieszanek stosowane s ą mu ł y odpadowe z przeróbki w ę gla w kopalniach Kompanii (karta nr 625). Zasady dystrybucji w ę gla okre ś lone w przyj ę tej „Strategii…” wykluczaj ą udzia ł po ś redników w sprzeda ż y w ę gla do odbiorców, z którymi Kompania prowadzi wspó ł prac ę handlow ą na podstawie bezpo ś rednich umów kupna-sprzeda ż y (karty nr 251). 7 Uchwa łą nr 281/203 z dnia 29 lipca 2003r. Zarz ą d Kompanii wyrazi ł zgod ę na wprowadzenie Regulaminu Sprzeda ż y W ę gla w Kompanii (karta nr 400). W punkcie 6.4 Regulaminu okre ś lone zosta ł y priorytety w sprzeda ż y w ę gla. Zgodnie z punktem 6.4.1 sprzeda ż w ę gla do podmiotów energetyki zawodowej mog ł a by ć dokonywana na podstawie bezpo ś rednich umów sprzeda ż y zawartych przez Kompani ę z odbiorcami finalnymi (karta nr 417). Punkt 6.4.2 stanowi ł , ż e dostawy w ę gla do zak ł adów koksowniczych mog ą dobywa ć si ę w oparciu o umowy bezpo ś rednie zawarte przez Kompani ę z odbiorcami finalnymi oraz po ś rednie zawarte przez Kompani ę z innymi wiarygodnymi podmiotami gwarantuj ą cymi odzyskanie nale ż no ś ci za sprzedany w ę giel. Na mocy Uchwa ł y Zarz ą du Kompanii Nr 1199/2004 z dnia 22 czerwca 2004r. punkt 6.4.1 Regulaminu uzyska ł nowe brzmienie. Od dnia 01.07.2004r., tj. daty wej ś cia w ż ycie w/w Uchwa ł y, sprzeda ż w ę gla do odbiorców (u ż ytkowników) z sektorów energetyki zawodowej i przemys ł owej, ciep ł ownictwa przemys ł owego i komunalnego, koksownictwa oraz du ż ych odbiorców przemys ł owych jest realizowana na podstawie bezpo ś rednich umów handlowych, z wy łą czeniem po ś rednictwa innych podmiotów gospodarczych. Punkt 6.4.2 zosta ł za ś wykre ś lony z Regulaminu (karty nr 917, 1376). Sprzeda ż w ę gla na podstawie umów bezpo ś rednich, zgodnie z postanowieniami Regulaminu Sprzeda ż y W ę gla i za ł o ż eniami strategii sprzeda ż y jest realizowana: − do odbiorców z sektora energetyki zawodowej – od 01.01.2004r., − do odbiorców sektora koksowniczego – od 01.07.2004r., − do du ż ych odbiorców przemys ł owych – od 01.07.2004r. (karta nr 913). Strategia sprzeda ż y na 2004r. konsekwentnie realizowana przez Zarz ą d Kompanii przynios ł a zak ł adane efekty, w zwi ą zku z czym w 2005r. za ł o ż enia zawarte w „Strategii …” s ą kontynuowane z pewnymi korektami. Uaktualniona „Strategia …” zosta ł a wprowadzona Uchwa łą nr 1164 z dnia 26 kwietnia 2005r. (karty nr 1313-1332). Kierunki strategii uzupe ł niono o zapis „doprowadzi ć do podpisania umów wieloletnich z jak najwi ę ksz ą ilo ś ci ą odbiorców” (karta nr 1318). Umowy wieloletnie Kompania podpisuje nie tylko z najwi ę kszymi odbiorcami w ę gla jak: elektrownie, elektrociep ł ownie, koksownie czy te ż du ż e zak ł ady przemys ł owe, ale równie ż ze ś rednimi ciep ł owniami oraz innymi zak ł adami przemys ł owymi zu ż ywaj ą cymi jedynie kilkana ś cie, a czasem kilka tysi ę cy ton rocznie (karta nr 1260). Podpisanie umów wieloletnich z wieloma odbiorcami ró ż nych segmentów przemys ł u zapewni Kompanii sta ł ych kontrahentów dla poszczególnych kopal ń , rozpoznanie ilo ś ciowo-jako ś ciowe oraz zmiany preferencji zró ż nicowanych odbiorców na przestrzeni lat, sta ł e poszerzanie sprzeda ż y na podstawie umów bezpo ś rednich i ograniczenie sprzeda ż y spotowej (bez zawartych umów), która w znacznym stopniu jest nieprzewidywalna. Do rozdzia ł u „Kana ł y dystrybucji w ę gla” wprowadzono zapis rozszerzaj ą cy sprzeda ż w ę gla na podstawie umów handlowych z wykluczeniem po ś rednictwa innych podmiotów gospodarczych nie tylko do du ż ych, ale i ś rednich odbiorców przemys ł owych. Kompania maj ą c podpisane umowy z najwi ę kszymi odbiorcami takimi jak: zak ł ady energetyki zawodowej, koksownictwa i du ż ych zak ł adów przemys ł owych (np. chemiczne, cukrownie) zamierza stopniowo poszerza ć grono kontrahentów bezpo ś rednio zu ż ywaj ą cych w ę giel do celów produkcyjnych w celu stworzenia grupy stabilnych, przewidywalnych odbiorców na szereg lat, co pozwoli na bezpiecze ń stwo funkcjonowania zak ł adów górniczych i bezpiecze ń stwo socjalne ich za ł óg (karty nr 1261, 1320). W sektorach rynku charakteryzuj ą cych si ę du ż ym rozdrobnieniem odbiorców (odbiorcy indywidualni w ę gla opa ł owego, ma ł e podmioty gospodarki komunalnej i ma ł e przedsi ę biorstwa wytwórcze zu ż ywaj ą ce w ę giel gruby i ś redni) sprzeda ż realizowana b ę dzie poprzez sie ć Autoryzowanych Sprzedawców, których zadaniem b ę dzie reprezentowanie interesów Kompanii w zakresie zbytu w ę gla (karta nr 1320). W ś ród u ż ytkowników sortymentów grubych i ś rednich dominuj ą odbiorcy indywidualni rozproszeni w ca ł ym kraju i st ą d Kompania nie ma mo ż liwo ś ci sprawnej dystrybucji tych sortymentów (karta nr 1261). 8 W efekcie stosowania „Strategii …” sprzeda ż bezpo ś rednia do odbiorców rynku krajowego zwi ę kszy ł a si ę z (…)% w roku 2003 do (…)% w 2004 roku. W 2004r. Kompania podpisa ł a łą cznie (…) umów z odbiorcami krajowymi w ę gla energetycznego, natomiast do dnia 31.05.2005r. (…) umów. Zakontraktowana wielko ść sprzeda ż y w umowach podpisanych do 31.05.2005r. by ł a o (…)% wy ż sza ni ż w ca ł ym 2004r. (karta nr 1261). W pa ź dzierniku 2003r. Kompania przyst ą pi ł a do tworzenia sieci swoich Autoryzowanych Sprzedawców d ążą c do zbudowania w ł asnej sieci po ś redników w sprzeda ż y w ę gla zw ł aszcza sortymentów grubych i ś rednich. Autoryzowani Sprzedawcy Kompanii sprzedaj ą w ę giel do odbiorców indywidualnych, ma ł ych ciep ł owni, zak ł adów przemys ł owych, podmiotów gospodarki komunalnej itp. G ł ównie poprzez b ę d ą ce w ich dyspozycji sk ł ady opa ł owe (karta nr 912). W okresie od 01.10.2004r. do 31.12.2004r. wstrzymano rozszerzanie sieci Autoryzowanych Sprzedawców w zwi ą zku z obowi ą zywaniem proponowanych umów do dnia 31.12.2004r. (karty nr 912, 1259). „Zasady nadawania i weryfikacji statusu Autoryzowanego Sprzedawcy Kompanii W ę glowej S.A.” zosta ł y przyj ę te Uchwa łą Nr 538/2003 z dnia 28 pa ź dziernika 2003r. Zarz ą du Kompanii (karty nr 282-284, 401-402, 917-918, 1378-1383). Do zasad tych nale ż y m.in. − przed ł o ż enie dokumentów pozwalaj ą cych na okre ś lenie sytuacji finansowej kontrahenta (pkt 2 „Zasad …”), − wyra ż enie zgody na wgl ą d przez przedstawicieli Kompanii w dokumenty dotycz ą ce prowadzonej odsprzeda ż y celem kontroli przestrzegania zasad sprzeda ż y obowi ą zuj ą cych w Kompanii (pkt 3 „Zasad …”), − z ł o ż enie zobowi ą zania do prowadzenia sprzeda ż y zakupionego w ę gla w kopalniach i zak ł adach Kompanii wy łą cznie nabywcom b ę d ą cym finalnymi u ż ytkownikami lub prowadz ą cym detaliczne sk ł ady opa ł owe (pkt 4 „Zasad …”), − z ł o ż enie o ś wiadczenia o realizowaniu g ł ównie sprzeda ż y sortymentów grubych i ś rednich w ę gla z dopuszczeniem sprzeda ż y mia ł ów energetycznych wy łą cznie do uzgodnionych odbiorców finalnych (pkt 6 „Zasad …”). Przy czym od dnia 01.07.2004r., na mocy Uchwa ł y Zarz ą du Nr 1199/2004 z dnia 22.06.2004r., do punktu 6 „Zasad …” wprowadzono zapis o ca ł kowitym wy łą czeniu sprzeda ż y w ę gla do przedsi ę biorstw z sektora energetyki zawodowej, koksownictwa i odbiorców przemys ł owych wymienionych w za łą czniku Nr 1 do „Regulaminu Sprzeda ż y W ę gla” (karta nr 401-402). Zmiany wprowadzone Uchwa łą z dnia 22.06.2004r. dotyczy ł y równie ż obowi ą zku uzupe ł nienia i przed ł o ż enia dokumentów potwierdzaj ą cych dysponowanie w ł a ś ciwie wyposa ż on ą powierzchni ą magazynow ą umo ż liwiaj ą c ą nale ż yte sk ł adowanie w ę gla (karta nr 1259). Nast ę pnie Uchwa łą Nr 1241/2004 z dnia 1 lipca 2004r. Zarz ą d Kompanii przyj ął jednolity tekst „Zasad…” (karty nr 1378-1383). Wnioski o nadanie statusu Autoryzowanego Sprzedawcy w zakresie sprzeda ż y sortymentów grubych i ś rednich w ę gla opiniuje Zespó ł ds. Autoryzowanych Sprzedawców. Zadania w/w Zespo ł u zosta ł y okre ś lone w Zarz ą dzeniu Prezesa Kompanii (karty nr 532-533). Wykaz dokumentów niezb ę dnych do ubiegania si ę o status autoryzowanego sprzedawcy jest powszechnie dost ę pny na stronie internetowej Kompanii pod adresem www.kwsa.pl , o czym informowani s ą wszyscy zainteresowani (karty nr 396, 534-536). Kompania posiada sie ć Autoryzowanych Sprzedawców. Na dzie ń 24.06.2004r. Kompania mia ł a podpisane 170 umów z Autoryzowanymi Sprzedawcami (karta nr 252). Wed ł ug stanu na 25.05.2005r. 183 firmy posiada ł y ten status (karty nr 1264-1269). Autoryzowanym Sprzedawcom na bazie podpisanych umów sprzeda ż y, zawieranych w oparciu o wzór wprowadzony przez Kompani ę , sprzedawane s ą sortymenty grube i ś rednie w ę gla pochodz ą cego z kopal ń Kompanii (karty nr 925-949, 1258, 1340-1346, 1347-1370). Spó ł ka Oltrans, b ę d ą c Autoryzowanym Sprzedawc ą NW S.A., pismem z dnia 24.02.2004r. wyst ą pi ł a do Kompanii z propozycj ą zawarcia Umowy Autoryzowanego Sprzedawcy Kompanii W ę glowej S.A. (karty nr 97, 538). W pi ś mie z dnia 12.03.2004r. (karty nr 96, 527) Kompania zwróci ł a si ę do Spó ł ki o przedstawienie sprawozda ń finansowych za 2003r. oraz o 9 okre ś lenie ewentualnych odbiorców w ę gla i przewidywanych rynków zbytu mia ł ów energetycznych i sortymentów ś rednich planowanych do zakupu w kopalniach Kompanii, gdy ż by ł y one niezb ę dne do rozpatrzenia wniosku (karta nr 96). Spó ł ka Oltrans jako za łą cznik do pisma z dnia 15.03.2004r. przedstawi ł a list ę planowanych odbiorców w ę gla, wst ę pny bilans oraz rachunek zysków i strat za 2003r. (karty nr 272-278, 299-307). Na posiedzeniu Zespo ł u ds. Autoryzowanych Sprzedawców w dniu 12.03.2004r. postanowiono nie wnioskowa ć o nadanie statusu Autoryzowanego Sprzedawcy Spó ł ce Oltrans do czasu uzyskania dodatkowych informacji w zakresie stanu zobowi ą za ń tej Spó ł ki wobec NW S.A. z tytu ł u sprzedanego w ę gla pochodz ą cego z kopal ń Kompanii i aktualnej sytuacji finansowej wynikaj ą cej ze sprawozda ń finansowych za 2003r. (karta nr 554). W dniu 26.03.2004r. Zespó ł zaproponowa ł by nie nadawa ć statusu Autoryzowanego Sprzedawcy Spó ł ce Oltrans ze wzgl ę du na istniej ą ce zad ł u ż enie wobec NW S.A., niekorzystn ą sytuacj ę finansow ą a tak ż e przedstawion ą niewiarygodna list ę swoich odbiorców handlowych i za ł o ż on ą propozycj ę wspó ł pracy polegaj ą c ą na odd ł u ż aniu gmin i placówek bud ż etowych, co zostaje w ra żą cej sprzeczno ś ci z zasadami polityki sprzeda ż y prowadzonej przez Autoryzowanego Sprzedawc ę (karta nr 550). W dniu 27.04.2004r. Zespó ł ponownie negatywnie oceni ł wniosek Spó ł ki Oltrans (karta nr 543). Pismem z dnia 16.03.2004r. Kompania w zwi ą zku z wnioskiem Spó ł ki Oltrans w sprawie nawi ą zania wspó ł pracy handlowej pomi ę dzy Kompani ą i Spó ł k ą zwróci ł a si ę do NW S.A. z pytaniem czy w/w Spó ł ka posiada zobowi ą zania wobec NW S.A. (karta nr 210). W odpowiedzi, w dwóch kolejnych pismach NW S.A. z dnia 22.03.2004r. i 26.03.2004r. poda ł ile wynosz ą zobowi ą zania Spó ł ki Oltrans na dzie ń udzielania odpowiedzi wskazuj ą c, ż e powsta ł y w okresie od 18.01.2004r. do 29.02.2004r. oraz powiadomi ł , ż e trwaj ą rozmowy w sprawie restrukturyzacji tych zobowi ą za ń (karty nr 211, 212). W nast ę pnym pi ś mie, z dnia 02.04.2004r., NW S.A. poinformowa ł Kompani ę , ż e zawarte zosta ł o porozumienie dotycz ą ce sp ł aty zobowi ą za ń przez Spó ł k ę Oltrans i w zwi ą zku z ustaleniem nowych terminów p ł atno ś ci aktualnie kontrahent ten nie posiada zobowi ą za ń przeterminowanych wobec NW S.A. Nast ę pnie w pi ś mie z dnia 08.04.2004r. Kompania poinformowa ł a Spó ł k ę Oltrans, ż e wniosek o nadanie jej statusu Autoryzowanego Sprzedawcy zosta ł rozpatrzony negatywnie poniewa ż przed ł o ż ona przez ni ą lista planowanych odbiorców w ę gla jest ma ł o wiarygodna i zawiera firmy wspó ł pracuj ą ce z Kompani ą na zasadzie umów bezpo ś rednich (karty nr 98, 285, 539). Jednocze ś nie Kompania wskaza ł a, ż e stwierdzono wyst ę powanie zad ł u ż enia Spó ł ki Oltrans wobec NW S.A. z tytu ł u zakupów w ę gla, którego producentem s ą kopalnie Kompanii. Spó ł ka Oltrans w pi ś mie z dnia 14.04.2004r. odpieraj ą c zarzuty wyja ś ni ł a, ż e przedmiotowa lista ma charakter informacyjny obrazuj ą cy mo ż liwo ś ci handlowe Spó ł ki (karta nr 99). Dodatkowo w toku post ę powania Kompania wyja ś ni ł a, ż e przedmiotowa lista zawiera ł a podmioty, z którymi Kompania wspó ł pracuje w oparciu o umowy bezpo ś rednie (karty nr 279, 659), a w przyj ę tej „Strategii …” sprzeda ż w ę gla do w/w podmiotów prowadzona jest bezpo ś rednio przez Kompani ę z wykluczeniem po ś redników. Ponadto w w/w wykazie odbiorców w ę gla stwierdzono nieprawid ł owo ś ci, np. uj ę cie w nim nieistniej ą cych firm (karty nr 280-281). Nast ę pnie pismami z dnia 28.04.2004r. i 06.05.2004r. (karty nr 101, 315) Spó ł ka Oltrans zwróci ł a si ę do Kompanii z propozycj ą bezpo ś redniej wspó ł pracy w zakresie handlu w ę glem wskazuj ą c, i ż posiada podpisane kontrakty na bezpo ś rednie dostawy do odbiorców sektora energetyki zawodowej oferuj ą c jako form ę zabezpieczenia transakcji handlowych rachunek powierniczy. Zakupiony w ę giel mia ł pos ł u ż y ć równie ż jako komponent mieszanek w ę glowych z wykorzystaniem biomasy. W odpowiedzi na w/w pisma Kompania, w pi ś mie z dnia 14.05.2004r., poinformowa ł a, ż e przedstawiona propozycja polegaj ą ca na dostawach w ę gla do sektora elektroenergetyki zawodowej nie mo ż e zosta ć przez ni ą zaakceptowana, a wspó ł praca w zakresie handlu w ę glem na wzajemnie uzgodnionych warunkach b ę dzie 10 mo ż liwa po uregulowaniu zobowi ą za ń Spó ł ki Oltrans wobec NW S.A. (karty nr 103, 252). Kompania wyja ś ni ł a, ż e uzale ż ni ł a sprzeda ż w ę gla na rzecz Spó ł ki Oltrans od uregulowania przez ni ą d ł ugu wobec NW S.A. poniewa ż NW S.A. by ł jej d ł u ż nikiem i opó ź nienia w p ł atno ś ciach t ł umaczy ł nieterminowym regulowaniem zobowi ą za ń przez finalnych odbiorców w ę gla, w tym przez Spó ł k ę Oltrans. W celu odzyskania nale ż no ś ci od NW S.A. Kompania uzale ż ni ł a sprzeda ż w ę gla na rzecz Spó ł ki Oltrans od uregulowania przez ni ą d ł ugu wobec NW S.A. Kompania nie uwzgl ę dni ł a przy tym porozumienia o sp ł acie zad ł u ż enia zawartego przez NW S.A. ze Spó ł k ą Oltrans poniewa ż , jak wyja ś ni ł a, zosta ł o ono utajnione (karty nr 252, 286). W tych okoliczno ś ciach Spó ł ka Oltrans podj ęł a prób ę zakupu w ę gla sk ł adaj ą c zamówienie nr 39/04 z dnia 17.05.2004r., które zosta ł o przez ni ą op ł acone gotówk ą . Jednak ż e Kompania zwróci ł a ca łą kwot ę przelan ą na jej rachunek bankowy, nie opatruj ą c tego dzia ł ania ż adnym komentarzem (karty nr 5, 106-109). W pi ś mie z dnia 01.06.2004r. Kompania poinformowa ł a Spó ł k ę Oltrans, ż e ze wzgl ę du na jej zaleg ł o ś ci p ł atnicze wobec NW S.A. zamówienie nr 39/04 nie zosta ł o przyj ę te do realizacji (karty nr 288, 324). Kompania wyja ś ni ł a, ż e podj ę cie wspó ł pracy na zasadzie przedp ł at z d ł u ż nikami NW S.A. (w tym równie ż z Oltrans) doprowadzi ł oby do sytuacji, w której kredyt kupiecki udzielony NW S.A. sta ł by si ę ź ród ł em finansowania bie żą cych zakupów w ę gla przez d ł u ż ników NW S.A., czyli zakupy w ę gla Kompanii nast ę powa ł yby ze ś rodków pieni ęż nych Kompanii (kara nr 746). W dniu 29.09.2004r. „DAL-PETROL” S.A. z ł o ż y ł a w Kompanii zamówienie nr 02/W/04 na zakup mia ł u w ę glowego. Warunkiem odbioru towaru mia ł a by ć dokonana przez t ą spó ł k ę przedp ł ata na konto bankowe Kompanii. Wysy ł ka w ę gla mia ł a odby ć si ę transportem kolejowym do stacji PKP Knurów na bocznic ę Spó ł ki Oltrans (karty nr 906-907, 908, 1100, 1156-1157). Kompania odmówi ł a wys ł ania w ę gla na stacj ę kolejow ą PKP Knurów bocznica Spó ł ki Oltrans i zamówienie to nie zosta ł o zrealizowane. W toku post ę powania antymonopolowego Kompania poinformowa ł a, ż e zamówienie nr 02/W/04 na zakup mia ł u w ę glowego z kopalni Halemba nie mog ł o zosta ć zrealizowane poniewa ż w ę giel o tej klasie zosta ł zakontraktowany w transakcjach z energetyk ą zawodow ą i nie móg ł by ć przedmiotem sprzeda ż y dla innych odbiorców (karta nr 1072). W dniu 20.09.2004r. Przedsi ę biorstwo Wielobran ż owe S.N.T.S. Sp. z o.o. w Knurowie z ł o ż y ł o zamówienie na zakup mia ł u z kopalni „Polska-Wirek” w Rudzie Ś l ą skiej nale żą cej do Kompanii. Warunkiem odbioru mia ł a by ć z ł o ż ona przedp ł ata na konto bankowe Kompanii. Towar mia ł by ć dostarczony transportem kolejowym do stacji PKP Knurów, bocznica Spó ł ka Oltrans. Kompania nie zrealizowa ł a zamówienia twierdz ą c, ż e zamówienie to zagin ęł o. Nast ę pnie w dniu 28.09.2004r. odby ł o si ę spotkanie w siedzibie Kompanii z udzia ł em jej pracowników i prezesa Przedsi ę biorstwa Wielobran ż owego S.N.T.S. Sp. z o.o. W trakcie tego spotkania Kompania poinformowa ł a w/w przedsi ę biorc ę , ż e pozostaje w sporze s ą dowym ze Spó ł k ą Oltrans i nie b ę dzie jej dostarcza ć w ę gla. Prezes Przedsi ę biorstwa Wielobran ż owego S.N.T.S. Sp. z o.o. potwierdzi ł , ż e zakupiony przez niego w ę giel mia ł trafi ć do Spó ł ki. W tych okoliczno ś ciach w celu zachowania mo ż liwo ś ci dalszej wspó ł pracy z Kompani ą Prezes Przedsi ę biorstwa Wielobran ż owego S.N.T.S. Sp. z o.o. wycofa ł przedmiotowe zamówienie (karta nr 1229, 1236-1238). Propozycja Oltrans skierowana do Kompanii w zakresie odd ł u ż ania gmin górniczych nie zosta ł a przyj ę ta przez Kompani ę (karty nr 6, 117-129, 149, 148). Ustosunkowuj ą c si ę do tej kwestii Kompania stwierdzi ł a, ż e nie jest zainteresowana sprzeda żą barterow ą w ę gla, gdy ż barter ogranicza jej p ł ynno ść finansow ą , a ponadto pozbawia sprzedawc ę wp ł ywu na finaln ą cen ę w ę gla, co nie jest zgodne ze strategi ą sprzeda ż y przyj ę t ą przez Kompani ę (karta nr 253). Kompania nie wyrazi ł a tak ż e zainteresowania wspó ł prac ą ze Spó ł k ą Oltrans w zakresie sk ł adowania w ę gla stwierdzaj ą c, ż e nie przewiduje podpisywania umów sk ł adowania dla sortymentów miarowych i ś rednich, a w zakresie sk ł adowania sortymentów grubych ma 11 podpisan ą umow ę z NW S.A. (karty nr 6, 151-157, 158, 289). Ustosunkowuj ą c si ę do tej kwestii Kompania doda ł a, ż e o zawarcie umowy o przechowanie w ę gla mo ż e ubiega ć si ę podmiot, który wcze ś niej zawar ł z ni ą umow ę na sprzeda ż w ę gla (karta nr 253). Oltrans zwróci ł si ę do Kompanii w dniu 25.08.2004r. z pytaniem o mo ż liwo ść wysy ł ek wagonowych w ę gla z kopal ń Kompanii na bocznic ę Oltrans na zlecenie innych podmiotów gospodarczych (karty nr 714, 732-735). Kompania odpowiedzia ł a, ż e preferuje bezpo ś rednie kontakty z odbiorc ą (karta nr 733). W 2004r. Spó ł ka Oltrans otrzyma ł a zapytania ofertowe od wielu potencjalnych odbiorców w ę gla. Jednak z uwagi na zakaz sprzeda ż y w ę gla wprowadzony przez Kompani ę Spó ł ka nie mog ł a przygotowa ć ofert (karta nr 711, 1083, 1125-1156). Na skutek wstrzymania dostaw w ę gla przez Kompani ę Spó ł ka Oltrans nie by ł a w stanie wywi ą za ć si ę z „Umowy kupna-sprzeda ż y w ę gla energetycznego na 2004r. zawartej z Elektrowni ą Opole S.A., która zak ł ada obowi ą zek zap ł aty kar umownych za niedostarczenie ilo ś ci w ę gla w wysoko ś ci (…)% niedostarczonego towaru. Oznacza to, ż e je ż eli Elektrownia Opole S.A. zdecyduje si ę wyegzekwowa ć nale ż ne jej kary umowne, Spó ł ka mo ż e by ć zobowi ą zana do zap ł aty znacznych kwot pieni ęż nych z tego tytu ł u (karty nr 1099, 1517- 1519). Organ Antymonopolowy zwa ż y ł co nast ę puje. Dla uznania, ż e sprawa ma charakter antymonopolowy niezb ę dne jest ustalenie czy w okoliczno ś ciach sprawy dosz ł o do naruszenia interesu publicznoprawnego. W ś wietle art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów celem regulacji w niej przyj ę tej jest zapewnienie rozwoju konkurencji, ochrona przedsi ę biorców nara ż onych na stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę i ochrona interesów konsumentów. Pozwala to przyj ąć , ż e ma ona charakter publicznoprawny i s ł u ż y ochronie interesu ogólnospo ł ecznego. Znajduje wi ę c zastosowanie tylko wówczas, gdy zagro ż ony lub naruszony zostaje interes publiczny, polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków funkcjonowania rynku gospodarczego. Poj ę cie interesu publicznego nie zosta ł o zdefiniowane w ustawie, niemniej by ł o ono wielokrotnie przedmiotem interpretacji S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz S ą du Najwy ż szego. Zdaniem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wyra ż onym w wyroku z dnia 12 czerwca 2002r. (sygn. akt XVII Ama 47/2001), poj ę cie interesu publicznego nie jest poj ę ciem o charakterze jednolitym i sta ł ym. W ka ż dej sprawie winien on by ć ustalony i konkretyzowany, a Organ Antymonopolowy w toku post ę powania i przy wydawaniu decyzji winien by ć rzecznikiem tego interesu. Publiczny znaczy dotycz ą cy ogó ł u, odnosz ą cy si ę do ogó ł u, a nie do jednostki czy te ż okre ś lonej grupy. Podstaw ą do zastosowania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów winno by ć uprzednie udowodnienie przez Prezesa Urz ę du, czy nast ą pi ł o rzeczywiste naruszenie wskazanego przepisami ustawy interesu publicznego. W ten sam sposób S ą d wypowiedzia ł si ę w wyrokach z dnia: 25.06.2001r. sygn. XVII Ama 84/00, 28.05.2001r. sygn. XVII Ama 82/00, 27.06.2001r. sygn. XVII Ama 92/00, 12.11.2001r. sygn. XVII Ama 105/00 oraz 04.07.2001r. sygn. XVII Ama 108/00. Podobne stanowisko zaj ął równie ż S ą d Najwy ż szy, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 29.05.2001r. sygn. I CKN 1217/98 stwierdzi ł , ż e ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ma charakter publicznoprawny i s ł u ż y ochronie interesu ogólnospo ł ecznego, ingeruje, gdy w wyniku pewnych ogólnych zjawisk zagro ż ona jest sama instytucja konkurencji i nie odnosi si ę do ochrony roszcze ń indywidualnych. Z kolei, w uzasadnieniu wyroku z dnia 26.02.2004r. sygn. III SK 2/04 S ą d Najwy ż szy stwierdzi ł , ż e naruszenie indywidualnego interesu nie wyklucza dopuszczalno ś ci równoczesnego uznania, ż e dochodzi do naruszenia interesu zbiorowego ,,je ż eli indywidualne pogwa ł cenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów mog ł oby w jakikolwiek sposób prowadzi ć do ustanowienia lub utrwalenia monopolistycznych praktyk rynkowych, które wywo ł uj ą lub mog ą wywo ł ywa ć zakazane skutki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”. 12 W ś wietle powy ż szego orzecznictwa, Organ Antymonopolowy mo ż e wszcz ąć i prowadzi ć post ę powanie antymonopolowe wy łą cznie wówczas, gdy zachodzi podejrzenie, i ż nast ą pi ł o naruszenie interesu publicznego, a zatem, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów dotkni ę ty zosta ł szerszy kr ą g uczestników rynku lub te ż wywo ł uj ą one inne niekorzystne zjawiska na rynku. Ustawa zatem w odniesieniu do przedsi ę biorców chroni konkurencj ę , a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym. Wymienione w art. 1 cele ustawy zosta ł y okre ś lone jako równorz ę dne co sprawia, ż e praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę obejmuj ą nie tylko te, które godz ą w konkurencj ę , ale równie ż te, które – podejmowane przez przedsi ę biorców posiadaj ą cych pozycj ę dominuj ą c ą – nie godz ą c wprost w konkurencj ę , naruszaj ą interesy innych uczestników rynku. Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę mo ż na zatem podzieli ć na praktyki antykonkurencyjne, wywieraj ą ce bezpo ś redni wp ł yw na stan lub rozwój konkurencji i interesy konkurencyjne innych przedsi ę biorców, oraz praktyki eksploatacyjne, których efektem lub celem jest naruszenie przede wszystkim innych ni ż konkurencyjne interesów innych uczestników rynku. Kompania posiada si łę rynkow ą pozwalaj ą c ą jej na dyktowanie warunków innym uczestnikom rynku. Dla stwierdzenia naruszenia interesu publicznego jest wystarczaj ą ce, a zarazem niezb ę dne, dowolne nadu ż ycie si ł y rynkowej w relacjach ze s ł abszymi uczestnikami rynku. Dzia ł ania Kompanii uniemo ż liwia ł y powstanie i ogranicza ł y rozwój konkurencji na rynku sprzeda ż y w ę gla. Kompania wp ł ywa ł a negatywnie na sytuacj ę konkurencyjn ą innych przedsi ę biorców, którzy próbowali prowadzi ć dzia ł alno ść w zakresie sprzeda ż y w ę gla. Rozwa ż aj ą c kwesti ę naruszenia interesu publicznego w okoliczno ś ciach sprawy stwierdzi ć nale ż y równie ż , i ż kwestionowane zachowanie Kompanii mo ż e mie ć po ś rednio wp ł yw na finalnych odbiorców w ę gla ograniczone bowiem zostaj ą mo ż liwo ś ci dokonywania przez nich wyboru spo ś ród ofert wi ę kszej liczby sprzedawców dzia ł aj ą cych na w/w rynku tego, który ich zdaniem proponuje najlepsze warunki sprzeda ż y i jest konkurencyjny cenowo. Brak konkurencji na rynku sprzeda ż y w ę gla, patrz ą c z punktu widzenia interesów finalnych odbiorców, oddzia ł uje negatywnie na jako ść us ł ug i ich cen ę . Tak wi ę c, w ś wietle powy ż szych wywodów, w niniejszym post ę powaniu mamy do czynienia z naruszeniem interesu publicznoprawnego przez Kompani ę , co uzasadnia ocen ę jej zachowania na rynku w ś wietle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. I.1. W ramach pierwszego z postawionych zarzutów Spó ł ka Oltrans zarzuci ł a Kompanii nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y w ę gla polegaj ą ce na przeciwdzia ł aniu ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji poprzez nieuzasadnion ą odmow ę sprzeda ż y w ę gla z kopal ń Kompanii prowadz ą c ą do eliminacji Spó ł ki z rynku, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dla stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , okre ś lonej w art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, konieczne jest łą czne spe ł nienie nast ę puj ą cych przes ł anek: - pozycja dominuj ą ca przedsi ę biorcy na rynku, - przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji. Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę stosowane przez przedsi ę biorców ujawniaj ą si ę na okre ś lonym rynku. St ą d te ż dla poprawnej oceny zachowania Kompanii w kontek ś cie przes ł anek wynikaj ą cych z art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest zdefiniowanie rynku w ł a ś ciwego w sprawie. Zgodnie z art. 4 pkt 8 w/w ustawy przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym, ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier 13 dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. Rynek w uj ę ciu produktowym odnosi si ę do wszystkich towarów jednego rodzaju, które poprzez szczególne w ł a ś ciwo ś ci, w szczególno ś ci za ś przeznaczenie, funkcje u ż ytkowe i cen ę odró ż niaj ą si ę od innych towarów w taki sposób, ż e nie istnieje mo ż liwo ść dowolnej ich zamiany. Rynek pod wzgl ę dem przedmiotowym (asortymentowym) tworz ą wi ę c towary, które z punktu widzenia nabywcy charakteryzuj ą si ę substytutywno ś ci ą . Dzia ł alno ść Kompanii W ę glowej, której dotycz ą postawione zarzuty odbywa si ę na rynku sprzeda ż y w ę gla. W ę giel kamienny nie ma swojego substytutu. Wskazuje na to fakt, i ż wi ę kszo ść odbiorców korzysta z w ę gla jako produktu nie maj ą cego swojego odpowiednika przy stosowanych technologiach (np. elektrownie i elektrociep ł ownie opalane w ę glem). Opieraj ą c si ę na powy ż szych kryteriach Organ Antymonopolowy ustali ł , i ż rynkiem w ł a ś ciwym w uj ę ciu produktowym w niniejszej sprawie jest rynek sprzeda ż y w ę gla kamiennego. Zdecydowana wi ę kszo ść zu ż ywanego w Polsce w ę gla kamiennego pochodzi z wydobycia krajowego. Do ko ń ca 2003r. import w ę gla do Polski by ł ograniczany wielko ś ci ą kontyngentu i kszta ł towa ł si ę na poziomie ok. 2,6 mln ton. W pierwszym kwartale 2004r. (bez zastosowania ogranicze ń administracyjnych) ilo ść w ę gla kamiennego sprowadzonego do Polski wynios ł a ok. 450 tys. ton 2 . W 2004r. zu ż ycie krajowe wynios ł o ok. 78 mln ton, a import ok. 2,3 mln ton. W ę giel by ł importowany g ł ównie z Federacji Rosyjskiej i Republiki Czeskiej. Ze wzgl ę du na fakt wyst ę powania importu w ę gla jedynie w niewielkich ilo ś ciach rynkiem w ł a ś ciwym w sprawie w uj ę ciu geograficznym jest rynek krajowy. Rynkiem w ł a ś ciwym w sprawie jest zatem rynek sprzeda ż y w ę gla kamiennego i zasi ę giem swym obejmuje obszar ca ł ego kraju. Zgodnie z art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów. Domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40 %. Kompania w 2004r. wydoby ł a 53 811 046 ton w ę gla. Sprzeda ż w ę gla kamiennego ogó ł em w kraju wynios ł a 78 059 466 ton (bez importu). Sprzeda ż w ę gla kamiennego w kraju przez Kompani ę wynios ł a 38 697 734 ton i jest to najwi ę kszy ilo ś ciowy udzia ł w sprzeda ż y w ę gla na kraj w tym roku 3 . Kompania wskaza ł a, i ż jej udzia ł w krajowym rynku sprzeda ż y w ę gla w 2004r. wyniós ł 49,6% (karta nr 1258). Tym samym przyzna ł a, ż e posiada pozycj ę dominuj ą c ą na rynku w ł a ś ciwym. Fakt posiadania przez Kompani ę pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym znajduje potwierdzenie w informacjach posiadanych przez Organ Antymonopolowy Doda ć nale ż y, ż e sankcjonowaniu w trybie przewidzianym w art. 8 ustawy podlega nie samo posiadanie na rynku pozycji dominuj ą cej, ale jej nadu ż ywanie. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e podmiot posiadaj ą cy siln ą pozycj ę dominuj ą c ą ma mo ż liwo ść oddzia ł ywania na stan konkurencji na rynku. Kompania posiadaj ą c dominuj ą c ą pozycj ę na rynku sprzeda ż y w ę gla dysponuje si łą pozwalaj ą c ą jej jednostronnie dyktowa ć warunki prowadzenia dzia ł alno ś ci innym uczestnikom tego rynku. W toku post ę powania ustalono, i ż na 2004r. Kompania przyj ęł a strategi ę sprzeda ż y w ę gla, której podstawowym za ł o ż eniem jest podniesienie efektywno ś ci dzia ł alno ś ci gospodarczej Kompanii poprzez optymalizacj ę przychodów ze sprzeda ż y („Strategia Sprzeda ż y W ę gla Kompanii W ę glowej S.A.”, karty nr 262-265, 617-631). Strategia ta ma doprowadzi ć do maksymalizacji bezpo ś redniej sprzeda ż y w ę gla przez Kompani ę , zwi ę kszenia przychodów ze 2 Restrukturyzacja górnictwa w ę gla kamiennego w latach 2004-2006 oraz strategia na lata 2007-2010 , Warszawa, 27 kwietnia 2004r., str. 8, www.mpigs.gov.pl 3 Informacja dla Rady Ministrów o przebiegu restrukturyzacji górnictwa w ę gla kamiennego za 2004r. Warszawa, kwiecie ń 2005 rok , str. 17 i 20, www.mpigs.gov.pl 14 sprzeda ż y w ę gla poprzez ograniczenie udzia ł u po ś redników w obrocie w ę glem i zwi ą zanych z tym kosztów finansowych, zwi ę kszenia wp ł ywu Kompanii na rynek w ę gla poprzez bezpo ś rednie rozpoznanie struktury sortymentowej i jako ś ciowej zapotrzebowania ze strony poszczególnych sektorów rynku („Kierunki strategii sprzeda ż y w ę gla”, karty nr 263, 619). Zrealizowanie celu strategii mia ł o natomiast umo ż liwi ć m.in. ś cis ł e okre ś lenie grupy odbiorców którym Kompania b ę dzie sprzedawa ł a w ę giel bezpo ś rednio oraz grupy odbiorców, którzy b ę d ą mogli nabywa ć w ę giel Kompanii od po ś redników („Kana ł y dystrybucji w ę gla”, karty nr 264, 622). Kompania podzieli ł a odbiorców w ę gla na dwie grupy – grup ę du ż ych odbiorców, do których zaliczy ł a przedsi ę biorstwa dzia ł aj ą ce w sektorze energetyki zawodowej i przemys ł owej, ciep ł ownictwa przemys ł owego i komunalnego, koksownictwa, oraz grup ę odbiorców drobnych, do których zaliczy ł a odbiorców indywidualnych w ę gla opa ł owego, ma ł e podmioty gospodarki komunalnej i ma ł e przedsi ę biorstwa wytwórcze. Nast ę pnie Kompania ustali ł a, i ż odbiorcy zaliczani do pierwszej z w/w grup b ę d ą zaopatrywani w w ę giel na podstawie bezpo ś rednich umów handlowych, z wykluczeniem po ś rednictwa innych podmiotów gospodarczych, a odbiorcy drobni w sektorach charakteryzuj ą cych si ę du ż ym rozdrobnieniem odbiorców, b ę d ą mogli nabywa ć jej w ę giel od dealerów, których zadaniem b ę dzie reprezentowanie Kompanii w zakresie zbytu w ę gla w sektorach charakteryzuj ą cych si ę du ż ym rozdrobnieniem odbiorców. Innymi s ł owy zasady dystrybucji w ę gla okre ś lone w przyj ę tej strategii wykluczy ł y udzia ł po ś redników w sprzeda ż y w ę gla do odbiorców, z którymi Kompania prowadzi wspó ł prac ę handlow ą na podstawie bezpo ś rednich umów kupna-sprzeda ż y (karty nr 251). Przyj ę ta strategia znalaz ł a swoje odzwierciedlenie w Regulaminie Sprzeda ż y W ę gla , do którego wprowadzono zmiany, w ś wietle których, od 01.07.2004r. sprzeda ż w ę gla do odbiorców z sektorów energetyki zawodowej i przemys ł owej, ciep ł ownictwa przemys ł owego i komunalnego, koksownictwa oraz du ż ych odbiorców przemys ł owych jest realizowana na podstawie bezpo ś rednich umów handlowych, z wy łą czeniem po ś rednictwa innych podmiotów gospodarczych (karty nr 917, 1376). Strategia sprzeda ż y na 2004r. konsekwentnie realizowana przez Kompani ę przynios ł a zak ł adane efekty, w zwi ą zku z czym w 2005r. jej za ł o ż enia s ą kontynuowane z pewnymi korektami (karty nr 1313-1332). Kompania przyj ęł a sobie za cel doprowadzenie do podpisania umów wieloletnich z jak najwi ę ksz ą ilo ś ci ą odbiorców (karta nr 1318), a umowy wieloletnie Kompania podpisuje ju ż nie tylko z najwi ę kszymi odbiorcami w ę gla jak: elektrownie, elektrociep ł ownie, koksownie czy te ż du ż e zak ł ady przemys ł owe, ale równie ż ze ś rednimi ciep ł owniami oraz innymi zak ł adami przemys ł owymi zu ż ywaj ą cymi jedynie kilkana ś cie, a czasem kilka tysi ę cy ton rocznie (karta nr 1260). Uaktualniona w 2005r. „Strategia …” przewiduje sprzeda ż w ę gla na podstawie umów handlowych z wykluczeniem po ś rednictwa innych podmiotów gospodarczych nie tylko do du ż ych, ale i ś rednich odbiorców przemys ł owych. W efekcie stosowania „Strategii …” sprzeda ż bezpo ś rednia do odbiorców rynku krajowego zwi ę kszy ł a si ę z (…)% w roku 2003 do (…)% w 2004 roku. W 2004r. Kompania podpisa ł a łą cznie (…) umów z odbiorcami krajowymi w ę gla energetycznego, natomiast do dnia 31.05.2005r. (…) umów. Zakontraktowana wielko ść sprzeda ż y w umowach podpisanych do 31.05.2005r. by ł a o (…)% wy ż sza ni ż w ca ł ym 2004r. (karta nr 1261). Podkre ś lenia wymagaj ą zmiany w strukturze ilo ś ciowej krajowej sprzeda ż y w ę gla kamiennego produkowanego przez Kompani ę . Udzia ł po ś redników w krajowej sprzeda ż y w ę gla kamiennego w 2003r. (luty-grudzie ń ) wynosi ł (…)%, przy udziale Kompanii wnosz ą cym (…)%. Za ś w 2004r. udzia ł po ś redników spad ł do (…)%, a Kompanii wzrós ł do (…)% (karta nr 1329). Z powy ż szego wynika, ż e strategia zak ł adaj ą ca ca ł kowit ą eliminacj ę po ś redników w sprzeda ż y w ę gla do du ż ych odbiorców przynosi oczekiwane efekty. Kompania maj ą c podpisane umowy z najwi ę kszymi odbiorcami takimi jak: zak ł ady energetyki zawodowej, koksownictwa i du ż ych zak ł adów przemys ł owych (np. chemiczne, cukrownie) zamierza stopniowo poszerza ć grono kontrahentów bezpo ś rednio zu ż ywaj ą cych 15 w ę giel do celów produkcyjnych w celu stworzenia sobie grupy stabilnych, przewidywalnych odbiorców na szereg lat (karta nr 1320). W 2005r. kontynuuj ą c strategi ę sprzeda ż y z 2004r. przyj ęł a zasad ę , zgodnie z któr ą sprzeda ż b ę dzie realizowana na podstawie bezpo ś rednich umów handlowych z wykluczeniem po ś rednictwa innych podmiotów gospodarczych równie ż do ś rednich odbiorców przemys ł owych. W efekcie Kompania podpisuje umowy ju ż nie tylko z najwi ę kszymi odbiorcami w ę gla, ale równie ż ze ś rednimi ciep ł owniami oraz innymi zak ł adami przemys ł owymi zu ż ywaj ą cymi jedynie kilkana ś cie, a czasem kilka tysi ę cy ton rocznie (karta nr 1260). Tym sposobem Kompania eliminuje po ś redników z kolejnego segmentu rynku sprzeda ż y w ę gla. Pozostawiaj ą c, im jedynie mo ż liwo ść po ś rednictwa w sprzeda ż y w ę gla ma ł ym odbiorcom (karta nr 1320). Przyj ę cie przedmiotowej strategii sprzeda ż y pozwala Kompanii, jako producentowi dominuj ą cemu na rynku, ś ci ś le kontrolowa ć kana ł y dystrybucji w ę gla, czyli w praktyce decydowa ć kto b ę dzie sprzedawa ł wyprodukowany przez ni ą w ę giel odbiorcom finalnym. Realizacja strategii stawia Kompani ę w uprzywilejowanej pozycji na rynku sprzeda ż y w ę gla i pozwala go kontrolowa ć , co jest zaprzeczeniem zasady równych szans na rynku, a tym samym godzi w regu ł y wolnej konkurencji. O tym, ż e nie s ą to obawy jedynie teoretyczne ś wiadcz ą przedstawione powy ż ej zmiany w strukturze ilo ś ciowej krajowej sprzeda ż y w ę gla kamiennego produkowanego przez Kompani ę , a tak ż e wzrost udzia ł u Kompanii w rynku sprzeda ż y w ę gla kamiennego w 2004r., w stosunku do udzia ł u jaki mia ł a w tym rynku w 2003r., tj. z 45,4% w 2003r. do 49,6% w 2004r. (karty nr 260, 1258). Jednym ze ś rodków wykorzystywanych przez Kompani ę do realizacji przyj ę tej strategii sprzeda ż y jest sie ć selektywnej dystrybucji - sie ć Autoryzowanych Sprzedawców. Kompania przyst ą pi ł a do tworzenia tej sieci w pa ź dzierniku 2003r. W „Strategii …” wprost ustali ł a, ż e Autoryzowani Sprzedawcy b ę d ą dzia ł a ć w sektorze rynku charakteryzuj ą cym si ę du ż ym rozdrobnieniem odbiorców, tj. b ę d ą zajmowa ć si ę sprzeda żą w ę gla sortymentów grubych i ś rednich, którego nabywcami s ą odbiorcy indywidualni w ę gla opa ł owego, ma ł e podmioty gospodarki komunalnej i ma ł e przedsi ę biorstwa wytwórcze (karta nr 1320). Przedmiotem selektywnej dystrybucji powinny by ć zasadniczo towary posiadaj ą ce szczególne w ł a ś ciwo ś ci, których w normalnych warunkach obrotu i u ż ytkowania nie mo ż e zna ć ich przeci ę tny nabywca. Specyfika obrotu tymi towarami wymaga wyspecjalizowanej pomocy ze strony sprzedawcy, który pomo ż e nabywcy dokona ć racjonalnego zakupu, informuj ą c go jednocze ś nie o w ł a ś ciwo ś ciach towaru, sposobie u ż ytkowania itp. 4 . Na tle art. 81 ust. 1 Traktatu o utworzeniu Unii Europejskiej selektywna dystrybucja nie budzi zastrze ż e ń , je ś li: − wybór tej formy dystrybucji bazuje na szczególnych w ł a ś ciwo ś ciach produktu, − odsprzedawcy s ą wybierani wy łą cznie na podstawie niedyskryminacyjnych kryteriów jako ś ciowych odnosz ą cych si ę do ich fachowej zdolno ś ci sprzeda ż y oraz adekwatno ś ci ich pomieszcze ń handlowych, − jako ś ciowe kryteria wyboru odsprzedawcy s ą w rozs ą dnym zakresie konieczne dla zapewnienia adekwatnej dystrybucji danych produktów, − w ł a ś ciwie kwalifikowani odsprzedawcy s ą w praktyce dopuszczani do systemu 5 . W ocenie Organu Antymonopolowego brak podstaw, by w ę giel zakwalifikowa ć do grupy towarów o szczególnych w ł a ś ciwo ś ciach uzasadniaj ą cych ich selektywn ą dystrybucj ę (por. wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 06.12.1995r. sygn. akt XVII Amr 47/95, w którym S ą d wyrazi ł pogl ą d, i ż nawozy mineralne nie mog ą by ć przedmiotem selektywnej dystrybucji oraz wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 25.06.1997r. sygn. akt XVII Ama 19/97 i wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 28.11.1997r. sygn. akt I CKN 837/97, w których uznano, ż e ze wzgl ę du na w ł a ś ciwo ś ci towaru rurki miedziane, u ż ywane m.in. do produkcji grzejników, nie mog ą stanowi ć przedmiotu selektywnej dystrybucji). Nabywcy w ę gla, a zw ł aszcza nabywcy 4 Stanis ł aw Gronowski „Ustawa antymonopolowa. Komentarz”, Warszawa 1999, s. 99 5 Tadeusz Skoczny „Zakaz porozumie ń ograniczaj ą cych konkurencj ę a dystrybucja selektywna”, Warszawa 1995, s. 33 16 w sprzeda ż y drobnicowej, któr ą zgodnie z za ł o ż eniami Kompanii mog ą zajmowa ć si ę Autoryzowani Sprzedawcy, nie oczekuj ą od sprzedawców wiedzy specjalistycznej o szczególnych w ł a ś ciwo ś ciach w ę gla, bowiem bez wyspecjalizowanej pomocy z ich strony potrafi ą zdecydowa ć jaki w ę giel jest im potrzebny i jak z niego korzysta ć . Przedsi ę biorcy przyst ę puj ą cy do sieci Autoryzowanych Sprzedawców zgodnie z „ Zasadami nadawania i weryfikacji statusu Autoryzowanego Sprzedawcy Kompanii W ę glowej” s ą zobowi ą zani do z ł o ż enia zobowi ą zania do prowadzenia sprzeda ż y zakupionego w ę gla w kopalniach i zak ł adach Kompanii wy łą cznie nabywcom b ę d ą cym finalnymi u ż ytkownikami lub prowadz ą cym detaliczne sk ł ady opa ł owe (karty nr 282-284, 401-402, 917-918, 1378- 1383). Umowy sprzeda ż y sortymentów grubych i ś rednich w ę gla Autoryzowanemu Sprzedawcy Kompanii W ę glowej S.A. w §2 ust. 6 wyra ź nie stanowi ą o obowi ą zku prowadzenia sprzeda ż y w ę gla wy łą cznie finalnym u ż ytkownikom lub prowadz ą cym punkty sprzeda ż y w ę gla dla indywidualnych klientów (karta nr 926, 1341, 1348). Ponadto warunkiem uzyskania statusu Autoryzowanego Sprzedawcy Kompanii jest wyra ż enie zgody na wgl ą d przez Kompani ę w dokumenty dotycz ą ce prowadzonej odsprzeda ż y celem kontroli przestrzegania zasad sprzeda ż y obowi ą zuj ą cych w Kompanii, co ma swój wyraz w Umowach sprzeda ż y sortymentów grubych i ś rednich w ę gla Autoryzowanemu Sprzedawcy Kompanii W ę glowej S.A. Zgodnie z §2 pkt 2 tej umowy Autoryzowany Sprzedawca zobowi ą zuje si ę do dostarczenia wykazu odbiorców w ę gla zaopatrywanych przez niego na ka ż de żą danie Kompanii. W §2 pkt 8 Autoryzowany Sprzedawca przyjmuje natomiast na siebie obowi ą zek udost ę pniania Kompanii do wgl ą du w ł asnych dokumentów dotycz ą cych prowadzonej sprzeda ż y (karty nr 926, 1341, 1348). Sankcj ą za naruszenie powy ż szych obowi ą zków przez Autoryzowanych Sprzedawców jest wypowiedzenie umowy w trybie natychmiastowym (§12.2 umowy). Jednocze ś nie Kompania zastrzeg ł a sobie prawo odmowy przyj ę cia do realizacji zamówienia na dostawy w ę gla do odbiorców finalnych, z którymi posiada stosunki handlowe (§4.4 umowy). Kompania zastrzegaj ą c sobie prawo wgl ą du w dokumentacj ę dotycz ą c ą prowadzonej przez Autoryzowanych Sprzedawców odsprzeda ż y w ę gla zapewnia sobie kontrol ę nad przedsi ę biorcami sprzedaj ą cymi produkowany przez ni ą w ę giel. Sprzedaj ą c ś rednie i grube sortymenty w ę gla bez tworzenia sieci Autoryzowanych Sprzedawców Kompanii by ł oby trudno wyegzekwowa ć na przedsi ę biorcach handluj ą cych tymi sortymentami w ę gla zobowi ą zanie do prowadzenia odsprzeda ż y w ę gla wy łą cznie finalnym u ż ytkownikom i zapewni ć sobie prawo wgl ą du w dokumentacj ę dotycz ą c ą prowadzonej przez nich sprzeda ż y. Informacje o kontrahentach to dane, które stanowi ą tajemnic ę przedsi ę biorstwa w rozumieniu art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. z 2003r. Nr 153, poz. 1503 z pó ź n. zm.) i z regu ł y nie s ą ujawniane przez przedsi ę biorców. Wymuszenie przez podmiot dominuj ą cy na ryku, aby jego kontrahenci udost ę pniali mu dokumentacj ę finansowo-ksi ę gow ą , pozwalaj ą c ą na wgl ą d, jak zachowuj ą si ę na rynku jego konkurenci, ma charakter antykonkurencyjny i przeciwdzia ł a ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji (zob. wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 22.10.1993r. sygn. akt XVII Amr 25/93). Prawo wgl ą du w dokumentacj ę sprzeda ż y pozwala kontrolowa ć Kompanii nie tylko dzia ł ania w ł asnego kontrahenta (Autoryzowanego Sprzedawcy), ale przede wszystkim zachowania innych uczestników rynku – finalnych nabywców w ę gla. Taki zapis umowy daje zatem Kompanii narz ę dzie kontroli nad rozwojem sytuacji na rynku sprzeda ż y w ę gla. Takiej mo ż liwo ś ci nie maj ą pozostali uczestnicy tego rynku. Poza tym zobowi ą zanie kontrahenta do udost ę pniania listy podmiotów, którym b ę dzie sprzedawa ł w ę giel w oczywisty sposób narusza zasad ę równo ś ci praw. Przecie ż Kompania analogicznego prawa nie przyznaje nabywcy (Autoryzowanemu Sprzedawcy). W tym miejscu podnie ść nale ż y, i ż w lutym 2004r. Spó ł ka Oltrans wyst ą pi ł a do Kompanii z propozycj ą zawarcia umowy i nadania jej statusu Autoryzowanego Sprzedawcy (karty nr 97, 17 538). Kompania za żą da ł a wówczas okazania jej sprawozda ń finansowych oraz wskazania odbiorców w ę gla i przewidywanych rynków zbytu mia ł ów energetycznych i sortymentów ś rednich planowanych do zakupu w kopalniach Kompanii (karta nr 96). Nast ę pnie po uzyskaniu od Spó ł ki Oltrans listy planowanych odbiorców w ę gla Kompania stwierdzi ł a, i ż lista ta jest niewiarygodna i zawiera firmy, z którymi wspó ł pracuje na zasadzie umów bezpo ś rednich i odmówi ł a zawarcia stosownej umowy, dodatkowo powo ł uj ą c si ę na fakt zad ł u ż enia Spó ł ki Oltrans wobec NW S.A. (karty nr 98, 285, 539). Żą danie okazania listy kontrahentów – nabywców w ę gla i uzale ż nienie zawarcia umowy od spe ł nienia tego warunku jest zmuszaniem konkurenta do ujawniania tajemnic jego przedsi ę biorstwa (zob. wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 28.06.1995r. sygn. akt XVII Amr 13/95). Wgl ą d w te dane umo ż liwia podejmowanie dzia ł a ń ograniczaj ą cych konkurencj ę . Żą danie przed ł o ż enia takich danych jest zmuszaniem konkurenta do ujawnienia tajemnic jego przedsi ę biorstwa. W ten sposób Kompania, zapewniaj ą c sobie wgl ą d w transakcje handlowe konkurenta, mia ł a w gruncie rzeczy dost ę p do wiadomo ś ci okre ś laj ą cych m.in. strategi ę jego dzia ł ania i zachowania us ł ugobiorców (finalnych nabywców w ę gla). Po ustaleniu, i ż potencjalnym odbiorcom w ę gla od Spó ł ki Oltrans s ą przedsi ę biorstwa, którym zamierza dostarcza ć w ę giel bezpo ś rednio, odmawia ł a sprzeda ż y w ę gla i w ten sposób eliminowa ł a po ś rednika i zarazem konkurenta z rynku sprzeda ż y w ę gla. Gdyby Kompania nie posiada ł a pozycji dominuj ą cej na rynku nie mog ł aby skutecznie domaga ć si ę od swojego potencjalnego kontrahenta, by ten ujawni ł list ę jego odbiorców, ryzykowa ł aby bowiem jego utrat ą . Niemniej dzi ę ki zajmowaniu pozycji dominuj ą cej na rynku Kompania mog ł a jednostronnie dyktowa ć warunki nawi ą zania wspó ł pracy z innymi przedsi ę biorcami zajmuj ą cymi si ę sprzeda żą w ę gla, a nawet uzyska ć wgl ą d w informacje stanowi ą ce tajemnic ę przedsi ę biorstwa. Wykorzystuj ą c swoj ą przewag ę kontraktow ą Kompania mog ł a zatem skutecznie kontrolowa ć rynek i poprzez odmow ę sprzeda ż y w ę gla eliminowa ć z niego po ś redników, a tym samym przeciwdzia ł a ć rozwojowi konkurencji na rynku sprzeda ż y w ę gla. Maj ą c na uwadze, i ż wybór formy dystrybucji selektywnej bazuje na szczególnych w ł a ś ciwo ś ciach produktu, a w ę giel takich w ł a ś ciwo ś ci nie posiada, jasnym staje si ę , i ż utworzenie sieci Autoryzowanych Sprzedawców by ł o efektem d ąż enia Kompanii do uporz ą dkowania rynku sprzeda ż y w ę gla i przej ę cia kontroli nad segmentem rynku obejmuj ą cym sprzeda ż drobnicow ą oraz nad dzia ł aj ą cymi na nim przedsi ę biorcami. Stawianie przedsi ę biorcom dzia ł aj ą cym na tym rynku sprzeda ż y w ę gla warunków sprowadzaj ą cych si ę do ujawnienia przez nich tajemnicy przedsi ę biorstwa by ł o za ś mo ż liwe dzi ę ki posiadaniu przez Kompani ę pozycji dominuj ą cej na tym rynku. Przedsi ę biorstwo prowadz ą ce dystrybucj ę towarów za po ś rednictwem autoryzowanych sprzedawców ma prawny obowi ą zek wzgl ę dem nabywców tych towarów badania rzetelno ś ci dealera i nadzoru nad jego dzia ł alno ś ci ą handlow ą . Poniewa ż w ę giel, jak to wykazano powy ż ej, nie jest produktem którego sprzeda ż w ramach selektywnej dystrybucji mo ż naby zaakceptowa ć bez zastrze ż e ń , zachowania Kompanii w okoliczno ś ciach sprawy nie mo ż na uzna ć za realizacj ę tego obowi ą zku wzgl ę dem nabywców w ę gla od Autoryzowanych Sprzedawców. Celem Kompanii nie jest bowiem zapewnienie finalnym odbiorcom jak najlepszej oferty i jak najlepszych us ł ug, ale sta ł e monitorowanie rynku sprzeda ż y w ę gla w celu uniemo ż liwienia sprzedawcom w ę gla jakichkolwiek zachowa ń , które mog ł yby prowadzi ć do odst ę pstw od przyj ę tej przez ni ą strategii sprzeda ż y prowadz ą cej do wyeliminowania po ś redników w sprzeda ż y w ę gla do du ż ych odbiorców, a od 2005r. równie ż do ś rednich odbiorców w ę gla. Nie mog ą c zosta ć Autoryzowanym Sprzedawc ą Kompanii Spó ł ka Oltrans zwróci ł a si ę do niej z propozycj ą bezpo ś redniej wspó ł pracy w zakresie handlu w ę glem wskazuj ą c, i ż posiada podpisane kontrakty na bezpo ś rednie dostawy do odbiorców z sektora energetyki zawodowej (karty nr 101, 315). Ta propozycja Oltrans równie ż nie zosta ł a przyj ę ta przez Kompani ę . Jako 18 przyczyn ę odmowy Kompania wskaza ł a zad ł u ż enie Oltrans wobec NW S.A. (karty nr 103, 252). W tym stanie rzeczy Spó ł ka Oltrans podj ęł a prób ę zakupu w ę gla sk ł adaj ą c zamówienie i op ł acaj ą c je gotówk ą . Jednak ż e Kompania zwróci ł a ca łą kwot ę i nie zrealizowa ł a tego zamówienia (karty nr 5, 106-109). Podmiot dominuj ą cy powinien, co do zasady, wszystkich swych kontrahentów traktowa ć w sposób równoprawny i nie oznacza to obowi ą zku zawarcia umowy z ka ż dym potencjalnym kontrahentem. Nale ż y dopu ś ci ć odmow ę zawarcia umowy z powo ł aniem si ę na obiektywne uzasadnione powody le żą ce po stronie potencjalnego kontrahenta (np. odmowa z powodu niewyp ł acalno ś ci). Ka ż de przedsi ę biorstwo, w tym posiadaj ą ce pozycj ę dominuj ą ca, ma dla realizacji swych zada ń generalne prawo wyboru partnera, zgodnie z zasad ą swobody umów (art. 353 1 K.c.). Musz ą to by ć wi ę c takie przyczyny odmowy zawarcia umowy, które w normalnych warunkach obrotu uzasadnia ł yby odmow ę zawarcia umowy przez ka ż dego przedsi ę biorc ę . Odmow ę sprzeda ż y w ę gla Spó ł ce Oltrans z uwagi na obawy co do jej niewyp ł acalno ś ci mo ż naby zatem uzna ć za uzasadnione, jakkolwiek Spó ł ka by ł a d ł u ż nikiem innego przedsi ę biorcy i zawar ł a z nim porozumienie co do sp ł aty zad ł u ż enia. Jednak ż e odmowa sprzeda ż y w ę gla w razie op ł acenia zamówienia gotówk ą dowodzi, i ż to nie wzgl ę dy finansowe i obawa przed nieuzyskaniem zap ł aty za w ę giel by ł y rzeczywist ą przyczyn ą odmowy sprzeda ż y w ę gla Spó ł ce Oltrans, ale fakt, i ż Spó ł ka zamierza ł a wspó ł pracowa ć z du ż ymi odbiorcami w ę gla, w tym z sektora energetyki zawodowej, których Kompania zamierza ł a zaopatrywa ć w w ę giel bezpo ś rednio. W tych okoliczno ś ciach uzasadnione jest twierdzenie, i ż konsekwentna odmowa sprzeda ż y w ę gla z kopal ń Kompanii, niezale ż na od oferowanych przez Spó ł k ę form p ł atno ś ci, prowadzi ł a do eliminacji Spó ł ki Oltrans z rynku. Nie mog ą c kupi ć w ę gla od Kompanii, Spó ł ka nie by ł a bowiem w stanie realizowa ć przyj ę tych na siebie w umowach zobowi ą za ń , a co wi ę cej musia ł a liczy ć si ę z mo ż liwo ś ci ą poniesienia finansowej odpowiedzialno ś ci za niewykonanie zawartych umów-kupna sprzeda ż y w ę gla (karty nr 711, 1517-1519). Ponadto Spó ł ka nie maj ą c mo ż liwo ś ci zakupu w ę gla od Kompanii, nie by ł a w stanie pozyskiwa ć nowych klientów i musia ł a pozostawia ć bez odpowiedzi zapytania ofertowe potencjalnych odbiorców w ę gla (karty nr 711, 1083, 1125-1156). Zaznaczy ć nale ż y, i ż Kompania odmówi ł a sprzeda ż y w ę gla równie ż „DAL-PETROL” S.A. Wymieniona spó ł ka z ł o ż y ł a zamówienie na zakup mia ł u w ę glowego na przedp ł at ę , który mia ł by ć wys ł any transportem kolejowym na bocznic ę Spó ł ki Oltrans (karty nr 906-907, 908, 1100, 1156-1157). Zamówienie nie zosta ł o zrealizowane poniewa ż mia ł w ę glowy zosta ł zakontraktowany w transakcjach z energetyk ą zawodow ą i zgodnie z przyj ę t ą „Strategi ą …” nie móg ł by ć przedmiotem sprzeda ż y dla innych odbiorców (karta nr 1072). Natomiast Przedsi ę biorstwo Wielobran ż owe S.N.T.S. Sp. z o.o. z ł o ż y ł o zamówienie na zakup mia ł u na przedp ł at ę , który mia ł by ć dostarczony transportem kolejowym na bocznic ę Spó ł ki Oltrans. Po spotkaniu z pracownikami Kompanii prezes tej spó ł ki wycofa ł przedmiotowe zamówienie poniewa ż obawia ł si ę , czy jego spó ł ka b ę dzie mog ł a nadal wspó ł pracowa ć z Kompani ą (karty nr 1229, 1236-1238). Powy ż sze okoliczno ś ci wskazuj ą jak dalece Kompania dzi ę ki swojej silnej pozycji na rynku sprzeda ż y w ę gla mog ł a ingerowa ć w relacje pomi ę dzy uczestnikami tego rynku i kontrolowa ć kto i komu b ę dzie sprzedawa ł wyprodukowany przez ni ą w ę giel, tym samych negatywnie oddzia ł ywa ć na stan konkurencji na tym rynku. Spó ł ka Oltrans nastawi ł a si ę na wspó ł prac ę z du ż ymi odbiorcami, takimi jak Elektrownia Opole S.A. Skoro zatem strategia Spó ł ki Oltrans zak ł ada ł a skoncentrowanie dzia ł alno ś ci na klientach funkcjonuj ą cych w segmencie du ż ych odbiorców, których Kompania zdecydowa ł a si ę obs ł ugiwa ć z pomini ę ciem po ś redników, to Spó ł ka Oltrans skazana by ł a na eliminacj ę z rynku. Niezale ż nie bowiem od tego, jak dobra by ł aby sytuacja finansowa Spó ł ki i jakie oferowa ł aby zabezpieczenia transakcji, Kompania i tak nie zrealizowa ł aby z ni ą ż adnej transakcji sprzeda ż y w ę gla, bowiem strategia Spó ł ki Oltrans nie by ł a zgodna ze strategi ą 19 sprzeda ż y realizowan ą przez Kompani ę . Dowodzi tego fakt odmowy przez Kompani ę sprzeda ż y w ę gla Spó ł ce Oltrans za gotówk ę . Przedsi ę biorcy tacy jak Spó ł ka, nastawieni na relacje handlowe z du ż ymi odbiorcami – po ś rednicy w sprzeda ż y w ę gla, zostali skazani na eliminacj ę z rynku niezale ż nie od ich sytuacji finansowej, dotychczasowych relacji z Kompani ą i innymi firmami funkcjonuj ą cymi na rynku. Argumenty Kompanii przedstawiane jako uzasadnienie odmowy zawarcia umowy ze Spó ł k ą odnosz ą ce si ę do jej sytuacji finansowej pozbawione s ą w istocie zasadniczego znaczenia, zwa ż ywszy, i ż Spó ł ka nie mog ł a kupi ć w ę gla nawet za gotówk ę . Prawdziw ą przyczyn ą odmowy realizacji transakcji sprzeda ż y by ł a bowiem ch ęć przej ę cia na wy łą czno ść segmentu du ż ych odbiorców, tj. z sektorów energetyki zawodowej i przemys ł owej, ciep ł ownictwa przemys ł owego i komunalnego, koksownictwa oraz du ż ych odbiorców przemys ł owych, i wyeliminowanie po ś redników w sprzeda ż y w ę gla. Taka ocena okoliczno ś ci sprawy znajduje potwierdzenie w wypowiedziach samej Kompanii, która w toku post ę powania podnios ł a, ż e przyj ę ta „Strategia …” nie dopuszcza mo ż liwo ś ci dostaw w ę gla przez po ś redników do sektora elektroenergetyki zawodowej (karta nr 252). Stwierdzi ć zatem nale ż y, i ż przedsi ę biorca zajmuj ą cy pozycj ę dominuj ą c ą na rynku nie mo ż e prowadzi ć w ł asnej polityki sprzeda ż y w zupe ł nie swobodny sposób, sprzedaj ą c swoje towary pewnym kontrahentom i odmawiaj ą c dostaw innym. To nie od decyzji podmiotu dominuj ą cego powinno bowiem zale ż e ć , kto i w jakim zakresie b ę dzie prowadzi ł dzia ł alno ść na rynku. Powodem odmowy dostaw nie mo ż e by ć tym bardziej to, ż e okre ś lony podmiot zamierza nawi ą za ć bezpo ś rednie relacje handlowe z kontrahentami dominanta. To od samej decyzji tych kontrahentów powinno zale ż e ć , czy b ę d ą dokonywa ć zakupów wy łą cznie w przedsi ę biorstwie dominuj ą cym, czy zdecyduj ą si ę na dokonywanie zakupów tak ż e od innych podmiotów – po ś redników w sprzeda ż y. Pozbawienie ich takiej mo ż liwo ś ci wyboru musi mie ć negatywny wp ł yw na konkurencj ę na rynku. D ąż enie przedsi ę biorcy do pozyskania jak najwi ę kszej grupy kontrahentów, w szczególno ś ci du ż ych kontrahentów, jest w pe ł ni zrozumia ł e i nie mo ż e budzi ć zastrze ż e ń . Jednak ż e ś rodkiem do osi ą gni ę cia tego celu przez przedsi ę biorc ę zajmuj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą na rynku nie mo ż e by ć odmowa sprzeda ż y towaru innym przedsi ę biorcom tylko dlatego, ż e kieruj ą oni swoj ą ofert ę do tych samych odbiorców co przedsi ę biorca dominuj ą cy. Ka ż dy przedsi ę biorca, niezale ż nie od pozycji jak ą zajmuje na rynku, mo ż e stara ć si ę o odbiorców, w tym du ż ych, przygotowuj ą c dla nich atrakcyjn ą ofert ę , konkurencyjn ą w stosunku do ofert innych uczestników rynku. Zwa ż y ć nale ż y, ż e przedsi ę biorcy, tacy jak Spó ł ka Oltrans, dzia ł aj ą cy od wielu lat na rynku sprzeda ż y w ę gla wypracowali sobie okre ś lon ą pozycj ę na tym rynku i nawi ą zali stosunki handlowe z odbiorcami. Tymczasem Kompania opisanymi dzia ł aniami usuwa ich z rynku i dyktuj ą c warunki zarówno po ś rednikom, jak i odbiorcom w ę gla tworzy ten rynek na nowo, eliminuj ą c z niego konkurencj ę . Realizacja przez Kompani ę przyj ę tej strategii sprzeda ż y w ę gla – porz ą dkowanie rynku prowadzi do zak ł ócenia naturalnych mechanizmów rynkowych, kszta ł towanych prawami poda ż y i popytu, pozbawiaj ą c nabywców w ę gla prawa wyboru spo ś ród wi ę kszej liczby ofert. W istocie to nie nabywca, a Kompania decyduje od kogo b ę dzie on móg ł kupi ć produkowany przez ni ą w ę giel, czy b ę dzie go móg ł kupi ć bezpo ś rednio od Kompanii, czy po ś rednio – od jej Autoryzowanych Sprzedawców. Wszystko zale ż y od tego do jakiej grupy nabywców jest zaliczany dany odbiorca w ę gla i w jakim celu go nabywa, tzn. czy jest odbiorc ą finalnym, czy po ś rednikiem, czy nale ż y do grupy du ż ych odbiorców, czy te ż do grupy odbiorców drobnych. Kompania, odmawiaj ą c sprzeda ż y w ę gla przedsi ę biorcom, którzy chcielibyby go odsprzeda ć du ż emu odbiorcy takiemu jak np. elektrownia, wymusza na odbiorcach finalnych, by zaopatrywali si ę w w ę giel bezpo ś rednio u niej, pozbawia mo ż liwo ś ci wyboru pomi ę dzy jej ofert ą a ofert ą po ś rednika. W ten sposób Kompania nie tylko utrudnia wej ś cie na rynek sprzeda ż y w ę gla przedsi ę biorcom którzy chcieliby po ś redniczy ć w sprzeda ż y w ę gla, ale znacznie utrudnia lub wr ę cz uniemo ż liwia utrzymanie si ę na tym rynku przedsi ę biorcom, 20 którzy weszli na ten rynek i wypracowali sobie na nim miejsce, w okresie przed przyst ą pieniem przez Kompani ę do realizacji jej polityki sprzeda ż y. Zaznaczy ć nale ż y, i ż Kompania nie ma obowi ą zku sprzeda ż y w ę gla przez po ś redników, ale nie powinna odmawia ć sprzeda ż y w ę gla przedsi ę biorcom, którzy w ł a ś nie w takiej roli chcieliby funkcjonowa ć na rynku tylko dlatego, ż e przedsi ę biorcy ci kieruj ą swoj ą ofert ę do du ż ych odbiorców, którym Kompania chce dostarcza ć w ę giel bez po ś redników. W ten sposób doprowadza bowiem do ograniczenia konkurencji na rynku sprzeda ż y w ę gla. Uzyskiwanie informacji od potencjalnych kontrahentów o tym kto ma by ć finalnym odbiorc ą w ę gla zakupionego w Kompanii oraz monitorowanie komu sprzedaj ą w ę giel przedsi ę biorcy wspó ł pracuj ą cy z ni ą jako Autoryzowani Sprzedawcy jest istotnym instrumentem wykorzystywanym przez Kompani ę przy realizacji przyj ę tej przez ni ą strategii sprzeda ż y i pozwala kontrolowa ć sytuacj ę na rynku. Dzi ę ki zajmowanej pozycji na rynku Kompania uzyskuje bowiem informacje, do których nie mia ł aby dost ę pu gdyby rynek sprzeda ż y w ę gla kamiennego by ł rynkiem konkurencyjnym. Dane o obecnych i przysz ł ych kontrahentach to informacje poufne, którymi przedsi ę biorcy nie dziel ą si ę z innymi przedsi ę biorcami dzia ł aj ą cymi na tym samym rynku, poniewa ż jest to równoznaczne z ujawnianiem w ł asnej strategii sprzeda ż y. Analiza okoliczno ś ci sprawy wskazuje, i ż realizacja przyj ę tej strategii sprzeda ż y, i w konsekwencji odmowa sprzeda ż y w ę gla przedsi ę biorcom takim jak Spó ł ka Oltrans, którzy po ś redniczyli w sprzeda ż y w ę gla pomi ę dzy Kompani ą i odbiorcami finalnymi, ma umo ż liwi ć Kompanii kontrol ę nad rynkiem sprzeda ż y w ę gla i sterowanie nim. W ś wietle powy ż szego stwierdzi ć nale ż y, ż e Kompania wykorzystuj ą c pozycj ę dominuj ą c ą na krajowym rynku sprzeda ż y w ę gla przeciwdzia ł a ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji na tym rynku. Jak wskazano powy ż ej w okoliczno ś ciach sprawy spe ł nione zosta ł y przes ł anki z art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie I.1 sentencji. I.2 W ramach kolejnego z postawionych zarzutów Spó ł ka Oltrans zarzuci ł a Kompanii nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y w ę gla polegaj ą ce na ograniczeniu produkcji lub zbytu ze szkod ą dla kontrahentów lub konsumentów poprzez sztuczne ograniczenie poda ż y w ę gla, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dla stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , okre ś lonej w art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, konieczne jest łą czne spe ł nienie nast ę puj ą cych przes ł anek: - pozycja dominuj ą ca przedsi ę biorcy na rynku, - ograniczanie produkcji lub zbytu ze szkod ą dla kontrahentów lub konsumentów. Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę stosowane przez przedsi ę biorców ujawniaj ą si ę na okre ś lonym rynku. St ą d te ż dla poprawnej oceny zachowania Kompanii w kontek ś cie przes ł anek wynikaj ą cych z art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest zdefiniowanie rynku w ł a ś ciwego w sprawie. W uzasadnieniu punktu I.1 sentencji decyzji wykazano ju ż , i ż rynkiem w ł a ś ciwym w sprawie jest krajowy rynek sprzeda ż y w ę gla, a Kompania posiada na nim pozycj ę dominuj ą c ą . Analizuj ą c postawiony przez Spó ł k ę Oltrans zarzut w pierwszej kolejno ś ci nale ż y podnie ść , i ż zasad ą w prawie jest zagwarantowana swoboda podejmowania kluczowych decyzji gospodarczych, w tym dotycz ą cych profili i skali produkcji, czy wyboru kontrahentów i kierunków sprzeda ż y. Ograniczenia, o których mowa w art. 8 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy mog ą by ć wynikiem racjonalnie podejmowanych decyzji przedsi ę biorcy jako legalnej, na gruncie 21 przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, reakcji na uwarunkowania rynkowe, w tym zmiany w popycie 6 . Art. 8 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy zabrania tworzenia sztucznego niedoboru, tj. manipulowania poda żą lub potencja ł em produkcyjnym i technologicznym w celu wymuszenia na drugiej stronie kontraktu dogodnych dla siebie cen sprzeda ż y lub innych warunków kontraktu. Warunkiem koniecznym udowodnienia tych praktyk jest to, aby stosuj ą cy praktyk ę istotnie posiada ł mo ż liwo ś ci produkcji lub sprzeda ż y oraz, aby ograniczenia o których w nim mowa by ł y celowe, a nie wynika ł y z braku obiektywnych przes ł anek do zwi ę kszenia (lub utrzymania) produkcji, zbytu lub post ę pu technicznego. Nie nale ż y oczekiwa ć , aby Organ Antymonopolowy w sposób w ł adczy nak ł ada ł na przedsi ę biorc ę obowi ą zek produkowania lub sprzedawania odpowiedniej ilo ś ci towarów, je ż eli przekracza to jego mo ż liwo ś ci produkcyjne lub handlowe. Nale ż y tak ż e uwzgl ę dni ć i to, ż e w warunkach gospodarki rynkowej, przedsi ę biorca uprawniony jest do samodzielnego podejmowania strategicznych decyzji ekonomicznych. Dlatego te ż nie mo ż na mu czyni ć zarzutu, i ż ograniczy ł produkcj ę lub sprzeda ż , je ż eli przemawiaj ą za tym realia rynku. Spó ł ka we wniosku o wszcz ę cie post ę powania podnios ł a, ż e zjawisko sztucznego ograniczania poda ż y w ę gla maj ą ce na celu podwy ż szenie jego cen, mo ż na by ł o zaobserwowa ć w listopadzie i grudniu 2003r. Okresowo ść sprzeda ż y w ę gla przypada w miesi ą cach od wrze ś nia do marca roku nast ę pnego. W miesi ą cach tych ro ś nie popyt na w ę giel. Wi ę ksze zakupy realizowane s ą zarówno przez sektor energetyki zawodowej, jak i przez pozosta ł ych odbiorców. W oparciu o w ł asne obserwacje Spó ł ka Oltrans stwierdzi ł a, ż e stosowana w trakcie tych negocjacji przez Kompani ę technika polega na ograniczaniu dostaw, co jest t ł umaczone brakiem w ę gla na rynku. Ograniczenie dostaw ma z kolei zdaniem Wnioskodawcy, wymusi ć podwy ż k ę cen w ę gla. Z tego te ż wzgl ę du szczególnie niekorzystna jest w tym okresie dzia ł alno ść po ś redników na rynku w ę gla, którzy mogliby realizowa ć dostawy na rzecz klientów producentów, co uniemo ż liwi ł oby realizacj ę za ł o ż onej strategii negocjacji (karty nr 9-10). Nast ę pnie w toku post ę powania Spó ł ka przedstawi ł a materia ł opracowany na podstawie dokumentów Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Spo ł ecznej, opublikowanych na stronie internetowej www.mpigs.gov.pl obejmuj ą cy dane o wydobyciu w poszczególnych miesi ą cach stycze ń -lipiec 2004r. w sektorze w ę gla kamiennego oraz w kopalniach Kompanii, dane o sprzeda ż y w ę gla kamiennego w tym okresie w sektorze w ę gla kamiennego oraz w ę gla z kopal ń Kompanii z podaniem udzia ł u Kompanii w sprzeda ż y krajowej i udzia ł u w eksporcie w ę gla, a tak ż e dane o stanie zapasów w ę gla w w/w miesi ą cach w sektorze w ę gla kamiennego oraz w ę gla z kopal ń Kompanii (karty nr 719-726, 1097) W przedmiotowym opracowaniu Spó ł ka podnios ł a, m.in. ż e w okresie pierwszych dwóch miesi ę cy 2004r. producenci w ę gla prowadzili negocjacje w zakresie cen i ilo ś ci w ę gla w dostawach do podmiotów sektora energetyki zawodowej i spowodowali sztuczny niedobór w ę gla na rynku krajowym. Dalej stwierdzi ł a, ż e w za ł o ż eniu kierownictwa Kompanii mia ł o to poprawi ć jej sytuacj ę negocjacyjn ą przy zawieraniu umów handlowych na 2004r. Zamiar ten uda ł si ę tylko cz ęś ciowo poniewa ż podniesiono cen ę dla najwi ę kszych odbiorców o 1,50 z ł w porównaniu do 2003r. Osi ą gni ę to to w sposób naruszaj ą cy zawarte z odbiorcami umowy d ł ugoterminowe oraz naruszaj ą c przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spó ł ka podnios ł a, tak ż e, i ż „zwyci ę stwo” Kompanii w negocjacjach z najwi ę kszymi odbiorcami osi ą gni ę te zosta ł o kosztem braku sprzeda ż y w ca ł ym miesi ą cu styczniu i pierwszych dniach lutego. Maj ą c powy ż sze na uwadze podkre ś li ć nale ż y, ż e do Organu Antymonopolowego nie wp ł yn ęł y ż adne sygna ł y, skargi lub wnioski od podmiotów z sektora energetyki zawodowej, które dotyczy ł yby sztucznego ograniczania produkcji lub zbytu w ę gla w celu podwy ż szenia jego cen. 6 El ż bieta Modzelewska-W ą chal „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz”, Warszawa 2002, s. 106 Jakkolwiek w ocenie Spó ł ki Oltrans powo ł ane powy ż ej opracowanie dowodzi stosowania przez Kompani ę praktyki zdefiniowanej w art. 8 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy, to przedstawione w nim przez Spó ł k ę informacje nie mog ą zosta ć uznane za dowód naruszenia przez Kompani ę art. 8 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy. Dane o wysoko ś ci wydobycia w ę gla, jego sprzeda ż y i stanie zapasów, a tak ż e o udziale Kompanii w poszczególnych miesi ą cach w krajowym rynku sprzeda ż y i eksporcie nie dowodz ą sztucznego ograniczania sprzeda ż y w ę gla. Natomiast wywody odnosz ą ce si ę do warunków negocjowania na pocz ą tku roku przez Kompani ę umów handlowych na 2004r. stanowi ą w istocie jedynie hipotezy i domniemania. Niemniej Organ Antymonopolowy maj ą c na uwadze opracowanie przedstawione przez Spó ł k ę odwo ł uj ą ce si ę do wielko ś ci wydobycia i sprzeda ż y w ę gla na rynku krajowym zestawi ł i przeanalizowa ł dane o wielko ś ci wydobycia i sprzeda ż y w ę gla przez Kompani ę i dwóch innych najwi ę kszych uczestników rynku w celu ustalenia czy zachowanie Kompanii odbiega ł o od ogólnych tendencji na tym rynku w 2004r. Wydobycie w ę gla kamiennego 2004 2004 Kompania W ę glowa S.A. Katowicka Grupa Kapita ł owa Jastrz ę bska SW S.A. stycze ń 4698270 1594700 1337700 luty 4434100 1547000 1060000 marzec 4987751 1866650 1292000 kwiecie ń 4388517 1533200 1153400 maj 4109055 1359600 1066700 czerwiec 4078991 1321800 1068400 lipiec 4292390 1439600 1098400 sierpie ń 4357567 1541500 1050600 wrzesie ń 4561613 1575500 1104600 pa ź dziernik 4627919 1497700 1151850 listopad 4509701 1582400 1213850 grudzie ń 4765173 1581770 1341200 Dane wed ł ug Informacji dla Rady Ministrów o przebiegu restrukturyzacji górnictwa w ę gla kamiennego za 2004r. (dokument przyj ę ty przez Rad ę Ministrów w dniu 26 kwietnia 2005r.) Wydobycie w ę gla kamiennego w 2004r. 0 1000000 2000000 3000000 4000000 5000000 6000000 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 miesi ą ce wydobycie w tonac h Kompania W ę glowa S.A. Katowicki Holding W ę glowy S.A. Jastrz ę bska Spó ł ka W ę glowa S.A. KW S.A. 22 Stosunek wydobycia w ę gla kamiennego w danym miesi ą cu 2004r. do miesi ą ca poprzedniego w % Kompania W ę glowa S.A. Katowicka Gr. Kapita ł owa Jastrz ę bska SW S.A. luty do stycznia -5,62271 -2,99116 -20,7595 marzec do lutego 12,48621 20,66257 21,88679 kwiecie ń do marca -12,0141 -17,8636 -10,7276 maj do kwietnia -6,36803 -11,3227 -7,51691 czerwiec do maja -0,73165 -2,78023 0,15937 lipiec do czerwca 5,231661 8,91209 2,807937 sierpie ń do lipca 1,518431 7,078355 -4,35178 wrzesie ń do sierpnia 4,682567 2,205644 5,13992 pa ź dziernik do wrze ś nia 1,453565 -4,93811 4,277567 listopad do pa ź dziernika -2,55445 5,655338 5,382645 grudzie ń do listopada 5,664943 -0,03981 10,49141 Sprzeda ż w ę gla kamiennego w kraju w 2004r. 2004 Kompania W ę glowa S.A. Katowicka Grupa Kapita ł owa Jastrz ę bska SW S.A. stycze ń 2187158 1076615 927550 luty 3192970 1289945 856282 marzec 3612174 1712660 1013827 kwiecie ń 2940808 1216014 924205 maj 2469698 1052260 923024 czerwiec 2723880 1012506 910088 lipiec 2730831 1122261 945997 sierpie ń 3061305 1328181 910540 wrzesie ń 3748750 1394719 945694 pa ź dziernik 4071997 1334237 999105 listopad 3895515 1352994 946354 grudzie ń 4062649 1410958 1100845 Dane wed ł ug Informacji dla Rady Ministrów o przebiegu restrukturyzacji górnictwa w ę gla kamiennego za 2004r. (dokument przyj ę ty przez Rad ę Ministrów w dniu 26 kwietnia 2005r.) Sprzeda ż w ę gla kamiennego w kraju w 2004r. 0 500000 1000000 1500000 2000000 2500000 3000000 3500000 4000000 4500000 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 miesi ą ce sprzeda ż w tonach Kompania W ę glowa S.A. Katowicka Grupa Kapita ł owa Jastrz ę bska Spó ł ka W ę glowa S.A. KW S.A. S A 23 24 Stosunek sprzeda ż y w ę gla kamiennego w danym miesi ą cu 2004r. do miesi ą ca poprzedniego w % Kompania W ę glowa S.A. Katowicka Gr. Kapita ł owa Jastrz ę bska SW S.A. luty do stycznia 45,98717 19,81488 -7,68347 marzec do lutego 13,12897 32,77 18,39873 kwiecie ń do marca -18,5862 -28,9985 -8,83997 maj do kwietnia -16,0197 -13,4665 -0,12779 czerwiec do maja 10,29203 -3,77796 -1,40148 lipiec do czerwca 0,255187 10,83994 3,945662 sierpie ń do lipca 12,10159 18,34867 -3,74811 wrzesie ń do sierpnia 22,45595 5,009709 3,860786 pa ź dziernik do wrze ś nia 8,622794 -4,3365 5,64781 listopad do pa ź dziernika -4,33404 1,405822 -5,27983 grudzie ń do listopada 4,290421 4,284128 16,32486 Powy ż sze dane wskazuj ą , i ż w lutym w stosunku do stycznia 2004r. da ł si ę zanotowa ć u w/w przedsi ę biorców spadek wydobycia w ę gla, przy jednoczesnym wzro ś cie sprzeda ż y (za wyj ą tkiem Jastrz ę bskiej SW S.A.). W marcu w stosunku do lutego u ka ż dego z w/w przedsi ę biorców wzros ł o wydobycie w ę gla. W kwietniu i wydobycie, i sprzeda ż spad ł y w stosunku do miesi ą ca poprzedniego u ka ż dego z tych przedsi ę biorców. Z przedstawionego wykresu oraz tabeli jasno wynika, ż e zachowanie Kompanii na rynku w poszczególnych miesi ą cach nie odbiega ł o w istotnym zakresie od zachowania pozosta ł ych uczestników rynku zarówno je ś li chodzi o wydobycie w ę gla kamiennego, jak i jego sprzeda ż . Prawid ł owo ść zachowania w/w przedsi ę biorców na rynku dotyczy w szczególno ś ci pierwszych miesi ę cy 2004r., w których zdaniem Wnioskodawcy Kompania sztucznie ogranicza ł a poda ż . Powy ż sze prowadzi do wniosku, i ż zachowanie Kompani by ł o zgodne z ogólnymi tendencjami na rynku w zakresie sprzeda ż y w ę gla, a co za tym idzie wynika ł o z warunków panuj ą cych na rynku w danym okresie, a nie by ł o wynikiem nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku. Zdaniem Spó ł ki Oltrans ograniczenie sprzeda ż y mia ł o da ć przewag ę Kompanii w negocjacjach z odbiorcami w ę gla z sektora energetyki zawodowej. Jak to ju ż podnoszono powy ż ej przedsi ę biorcy dzia ł aj ą cy w tym sektorze nie wi ą zali zachowania Kompanii w trakcie negocjacji z nadu ż ywaniem przez ni ą si ł y rynkowej, nie z ł o ż yli bowiem do Organu Antymonopolowego ż adnych wniosków w tym zakresie. Nie mo ż na zatem zasadnie twierdzi ć , i ż Kompania ogranicza ł a poda ż w ę gla ze szkod ą dla swoich kontrahentów, skoro sami zainteresowani (wskazani przez Wnioskodawc ę odbiorcy w ę gla z sektora energetyki zawodowej) nie ocenili zachowania Kompanii w trakcie negocjacji jako wykraczaj ą cego poza dopuszczalne ramy prowadzenia negocjacji. Brak zatem podstaw, by zmniejszenie przez Kompani ę sprzeda ż y w ę gla w styczniu 2004r. ocenia ć jako przejaw nadu ż ywania przez ni ą pozycji dominuj ą cej na rynku. Spó ł ka podnios ł a, tak ż e, i ż „zwyci ę stwo” Kompanii w negocjacjach z najwi ę kszymi odbiorcami osi ą gni ę te zosta ł o kosztem braku sprzeda ż y w ca ł ym miesi ą cu styczniu i pierwszych dniach lutego. Informacje o braku sprzeda ż y nie znajduj ą potwierdzenia w okoliczno ś ciach sprawy poniewa ż w styczniu 2004r. Kompania sprzeda ł a do odbiorców w ę gla z sektora energetyki zawodowej (…) ton w ę gla, co stanowi ł o (…)% udzia ł u w łą cznej sprzeda ż y krajowej (karta nr 914). Bior ą c pod uwag ę wielko ść sprzeda ż y do odbiorców z sektora energetyki zawodowej w lutym 2003r. (pierwszy miesi ą c dzia ł alno ś ci Kompanii) – (…) ton oraz w lutym 2004r. – (…) ton, to w istocie stwierdzi ć nale ż y, i ż sprzeda ż do sektora energetyki zawodowej w styczniu 2004r. by ł a wyra ź nie ni ż sza ni ż w porównywalnych okresach, ale nie mo ż na zasadnie twierdzi ć , ż e sprzeda ż y tej nie by ł o. Zrozumia ł e jest równie ż to, i ż w trakcie negocjowania kontraktów na 2004r. Kompania sprzedawa ł a mniejsze ilo ś ci w ę gla odbiorcom z sektora energetyki 25 zawodowej. Strony rozmawia ł y wówczas o warunkach dostaw w ę gla w 2004r. Jednak ż e po ich zako ń czeniu, w lutym 2004r. sprzeda ż do tego sektora osi ą gn ęł a poziom z lutego 2003r. (karta nr 914). Analizuj ą c dane dotycz ą ce sprzeda ż y w ę gla przez Kompani ę w 2004r. Organ Antymonopolowy zwróci ł równie ż uwag ę , i ż w styczniu i lutym 2004r. Kompania sprzeda ł a wi ę cej w ę gla ni ż mia ł a na zwa ł ach, co przemawia za stwierdzeniem, ż e spadek sprzeda ż y w ę gla w styczniu 2004r. nie by ł „sztuczny” jak twierdzi Spó ł ka Oltrans (karta nr 914). Jak wykazano powy ż ej kwestionowane przez Wnioskodawc ę zachowanie Kompanii w styczniu i lutym 2004r. nie mo ż e zosta ć ocenione jako sztuczne ograniczanie poda ż y w ę gla, jest bowiem zgodne z ogólnymi tendencjami panuj ą cymi na rynku sprzeda ż y w ę gla, co oznacza, i ż by ł o reakcj ą na realia panuj ą ce na tym rynku. Tym samym nie zosta ł a spe ł niona przes ł anka wskazana w art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie I.2 sentencji decyzji. I.3 Zgodnie z tre ś ci ą art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli przedsi ę biorca, cho ć by nieumy ś lnie, dopu ś ci ł si ę naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8, Organ Antymonopolowy mo ż e na ł o ż y ć w drodze decyzji kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kompania osi ą gn ęł a w 2004r. przychód w wysoko ś ci 8 887 847 712 ,34 PLN (karta nr 1251). 10% przychodu Kompanii osi ą gni ę tego w 2004r. to 888 784 771, 23 PLN. Kwota 888 784 771, 234 PLN mo ż e zatem stanowi ć maksymaln ą wysoko ść kary na ł o ż onej na Kompani ę na podstawie art. 101 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy. Kryteria brane pod uwag ę przy ustalaniu kary pieni ęż nej na podstawie art. 101 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustalone zosta ł y w art. 104 w/w ustawy. Zgodnie z tym przepisem przy ustalaniu kary nale ż y bra ć pod uwag ę okres, stopie ń i okoliczno ś ci uprzedniego naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wysoko ść na ł o ż onej kary powinna spe ł nia ć funkcj ę prewencyjn ą , tj. zapobiega ć w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy, a tak ż e represyjn ą , tzn. stanowi ć reperkusje za jej naruszenie, W zale ż no ś ci od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala si ę funkcj ę prewencyjn ą lub represyjna za wiod ą c ą . Podejmuj ą c decyzj ę o na ł o ż eniu kary pieni ęż nej Organ Antymonopolowy wzi ął pod uwag ę , i ż Kompania nadu ż ywa pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y w ę gla i naruszaj ą c zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 5 w/w ustawy przeciwdzia ł a ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji na krajowym rynku sprzeda ż y w ę gla. Kompania realizuj ą c przyj ę t ą w 2004r. strategi ę sprzeda ż y i konsekwentnie odmawiaj ą c sprzeda ż y w ę gla po ś rednikom, którzy chcieliby go dostarcza ć odbiorcom, którym Kompania sprzedaje lub zamierza sprzedawa ć w ę giel bezpo ś rednio, prowadzi do zak ł ócenia naturalnych mechanizmów rynkowych, kszta ł towanych prawami poda ż y i popytu. Pozbawia nabywców w ę gla prawa wyboru spo ś ród wi ę kszej liczby ofert i w zasadzie decyduje za nich od kogo b ę d ą mogli kupi ć produkowany przez ni ą w ę giel. W ten sposób Kompania nie tylko utrudnia wej ś cie na rynek sprzeda ż y w ę gla przedsi ę biorcom, którzy chcieliby po ś redniczy ć w sprzeda ż y w ę gla, ale znacznie utrudnia lub wr ę cz uniemo ż liwia utrzymanie si ę na tym rynku przedsi ę biorcom, którzy weszli na ten rynek i wypracowali sobie na nim miejsce, w okresie przed przyst ą pieniem przez Kompani ę do realizacji jej polityki sprzeda ż y. Wymierzaj ą c kar ę pieni ęż n ą Organ Antymonopolowy uwzgl ę dni ł równie ż to, i ż Kompania po wyeliminowaniu po ś redników w sprzeda ż y w ę gla do du ż ych odbiorców, w 2005r. kontynuuj ą c przyj ę t ą rok wcze ś niej strategi ę sprzeda ż y przyj ęł a sobie za cel wykluczenie po ś redników w sprzeda ż y w ę gla do ś rednich odbiorców przemys ł owych, a tym samym uczyni ł a kolejny krok w kierunku przej ę cia kontroli nad krajowym rynkiem sprzeda ż y w ę gla. Zwa ż y ć tak ż e nale ż y, ż e negatywne skutki praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę stosowanej przez Kompani ę ujawniaj ą si ę na ca ł ym rynku w ł a ś ciwym. 26 Na ł o ż enie kary nale ż y zatem traktowa ć jako podkre ś lenie naganno ś ci dzia ł a ń podmiotu dominuj ą cego w przedmiotowej sprawie, które to dzia ł ania zak ł ócaj ą swobod ę i równo ść uczestników rynku sprzeda ż y w ę gla. Niemniej decyduj ą c o na ł o ż eniu kary Organ Antymonopolowy uwzgl ę dni ł tak ż e mo ż liwo ś ci finansowe adresata decyzji oraz fakt, i ż górnictwo w ę gla kamiennego w Polsce poddane jest procesom restrukturyzacyjnym 7 i wymierzy ł kar ę w wysoko ś ci 8 000 000 PLN (co stanowi 0,9% kary maksymalnej). Nadmieni ć nale ż y, ż e kary pieni ęż ne stosowane s ą w sytuacjach, gdy zachowanie przedsi ę biorcy nie tylko jest bezprawne, ale mo ż na tak ż e sprawcy przypisa ć win ę w znaczeniu subiektywnym. Analizuj ą c kwesti ę winy Kompanii nale ż y stwierdzi ć , i ż jako podmiot o wieloletnim do ś wiadczeniu powinien zdawa ć sobie spraw ę , i ż podejmowanymi decyzjami nie mo ż e narusza ć przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ponadto uwzgl ę dni ć nale ż y, i ż Kompania w przesz ł o ś ci naruszy ł a przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a mianowicie art. 23a ust 1 tej ustawy. W decyzji nr RKT- 31/2004 z dnia 15.06.2004r. Organ Antymonopolowy stwierdzi ł stosowanie przez Kompani ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów i nakaza ł zaniechanie jej stosowania. Zaznaczy ć przy tym trzeba, ż e Kompania nie odwo ł a ł a si ę od tej decyzji i wykona ł a j ą w terminie miesi ą ca od daty dor ę czenia. W tej sytuacji Organ Antymonopolowy kieruj ą c si ę potrzeb ą przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę na rynku przez Kompani ę , ż e orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla Kompanii, aby w przysz ł o ś ci nie dochodzi ł o do podobnych zachowa ń , zmierzaj ą cych do wykorzystywania zajmowanej pozycji na rynku kosztem innym uczestników rynku. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o orzec jak w punkcie I.3 sentencji decyzji. Zgodnie z art. 105 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. II. Zgodnie z art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Organ Antymonopolowy rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W niniejszym post ę powaniu zarówno Spó ł ka, jak i Kompania by ł y reprezentowane przez pe ł nomocników (karty nr 14, 384). Organ Antymonopolowy, poinformowa ł strony post ę powania, i ż w ś wietle art. 76 ustawy o ochronie konkurencji roszczenie o zwrot kosztów wygasa, je ż eli w terminie 7 dni od daty otrzymania tego pisma, strony nie z ł o żą spisu kosztów albo wniosku o przyznanie kosztów wed ł ug przepisów odr ę bnych (karta nr 1521). W okre ś lonym powy ż ej terminie pe ł nomocnicy stron z ł o ż yli wnioski o przyznanie kosztów wed ł ug za łą czonych spisów kosztów. 7 Podstawowe akty prawne w oparciu, o które jest realizowana restrukturyzacja górnictwa w ę gla kamiennego to: ustawa z dnia 26 listopada 1998r. o dostosowaniu górnictwa w ę gla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin (Dz.U. Nr 162, poz. 1112 z pó ź n. zm.), a od 29 grudnia 2003r. ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o restrukturyzacji górnictwa w ę gla kamiennego w latach 2003 – 2006 (Dz.U. nr 120, poz. 2037). W dniu 28 stycznia 2003r. Rada Ministrów przyj ęł a „Program restrukturyzacji górnictwa w ę gla kamiennego w Polsce w latach 2003 - 2006 z wykorzystaniem ustaw antykryzysowych i zainicjowaniem prywatyzacji niektórych kopal ń (z korektami wynikaj ą cymi z Porozumienia ze stron ą zwi ą zkow ą z dnia 11 grudnia 2002r. oraz korektami wynikaj ą cymi ze stanu prawnego sektora na dzie ń 10 stycznia 2003 roku)” www.mpigs.gov.pl 27 Spó ł ka Oltrans pismem z dnia 05.08.2005r. zwróci ł a si ę z wnioskiem o zwrot kosztów post ę powania, na które sk ł adaj ą si ę koszty wynagrodzenia pe ł nomocnika zgodnie z za łą czonymi fakturami (karty nr 1533-1537), koszt op ł aty skarbowej od udzielonego pe ł nomocnictwa oraz op ł ata od wniosku o wszcz ę cie post ę powania (karta nr 1532). Kompania w pi ś mie z dnia 12.08.2005r. wnios ł a o zwrot kosztów zast ę pstwa procesowego oraz kosztów op ł aty skarbowej na pe ł nomocnictwo (karty nr 1540, 1541). Analizuj ą c spraw ę kosztów poniesionych przez strony w niniejszym post ę powaniu w pierwszej kolejno ś ci nale ż y wskaza ć art. 70 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, ż e w razie cz ęś ciowego uwzgl ę dnienia żą da ń zawartych we wniosku o wszcz ę cie post ę powania koszty poniesione przez strony b ę d ą wzajemnie zniesione lub stosunkowe rozdzielone. Prezes Urz ę du mo ż e jednak na ł o ż y ć na jedn ą ze stron obowi ą zek zwrotu wszystkich kosztów, je ż eli wniosek drugiej strony nie zosta ł uwzgl ę dniony jedynie w nieznacznej cz ęś ci. Żą dania Spó ł ki Oltrans sformu ł owane we wniosku o wszcz ę cie post ę powania zosta ł y tylko cz ęś ciowo uznane za trafne. W punkcie I.1 sentencji niniejszej decyzji administracyjnej Organ Antymonopolowy uzna ł zarzut oparty na art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów za zasadny i nakaza ł Kompanii zaniechanie nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y w ę gla poprzez przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji poprzez nieuzasadnion ą odmow ę sprzeda ż y w ę gla z kopalni Kompanii prowadz ą c ą do eliminacji Spó ł ki Oltrans z rynku. Natomiast drugi z postawionych zarzutów zarzut oparty na art. 8 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy uzna ł za nieuzasadniony i w konsekwencji w punktach II.2 nie stwierdzi ł stosowania przez Kompani ę praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę polegaj ą cej na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y w ę gla poprzez ograniczanie produkcji lub zbytu ze szkod ą dla kontrahentów lub konsumentów poprzez sztuczne ograniczenie poda ż y w ę gla. Jak wynika z powy ż szego, zarzuty Spó ł ki Oltrans potwierdzi ł y si ę cz ęś ciowo, co znalaz ł o wyraz w punkcie I.1 sentencji niniejszej decyzji administracyjnej, za ś w cz ęś ci okaza ł y si ę bezzasadne (punkt II.2). Takie rozstrzygni ę cie postawionych zarzutów uzasadnia wzajemne zniesienie kosztów poniesionych przez strony w toku post ę powania. Dlatego te ż zgodnie z art. 70 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, z racji tyko cz ęś ciowego uwzgl ę dnienia żą da ń zawartych we wniosku, Organ Antymonopolowy postanowi ł o wzajemnym zniesieniu kosztów. St ą d postanowiono jak w punkcie II sentencji decyzji. Na postanowienie zawarte w punkcie II niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 kodeksu post ę powania cywilnego, przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 kodeksu post ę powania cywilnego – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral