RKT-65/2006

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 22.09.2006r. RKT- 411-45/06/MF DECYZJA Nr RKT-65/2006 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080; Dz.U. z 2006r. Nr 157, poz. 1119) oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du w dniu 03.07.2006r. przeciwko Górno ś l ą skiej Spó ł ce Gazownictwa Sp. z o.o. z siedzib ą w Zabrzu – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 w/w ustawy praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Górno ś l ą sk ą Spó ł k ę Gazownictwa Sp. z o.o. z siedzib ą w Zabrzu, pozycji dominuj ą cej na rynku dystrybucji gazu ziemnego na obszarze dzia ł ania Spó ł ki polegaj ą cego na bezpodstawnym pobieraniu od odbiorców op ł at za realizacj ę dodatkowego cyklu rozliczeniowego i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na Górno ś l ą sk ą Spó ł k ę Gazownictwa Sp. z o.o. z siedzib ą w Zabrzu kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 30 000 PLN (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci tysi ę cy), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 72 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 75 tej ustawy postanawia si ę obci ąż y ć Górno ś l ą sk ą Spó ł k ę Gazownictwa Sp. z o.o. z siedzib ą w Zabrzu kosztami niniejszego post ę powania antymonopolowego i zobowi ą za ć w/w przedsi ę biorc ę do zwrotu na rzecz Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 33 PLN (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci trzy). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej równie ż Organem Antymonopolowym) przeprowadzone zosta ł o post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy w dzia ł aniach Górno ś l ą skiej Spó ł ki Gazownictwa Sp. z o.o. z siedzib ą w Zabrzu (zwana dalej Spó ł k ą ) polegaj ą cych na pobieraniu od 1.03.2006r. op ł at za realizacj ę dodatkowego cyklu rozliczeniowego nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego, w tym czy sprawa ma charakter antymonopolowy. Podstaw ą do wszcz ę cia w/w post ę powania wyja ś niaj ą cego by ł o pojawienie si ę w dniu 01.03.2006r. na stronie internetowej Spó ł ki informacji o nast ę puj ą cej tre ś ci: 1 „Od 1 marca 2006r. w Górno ś l ą skiej Spó ł ce Gazownictwa obowi ą zuje "Cennik op ł at dodatkowych dotycz ą cych sprzeda ż y gazu". Op ł aty dodatkowe naliczane s ą wy łą cznie w przypadku wyboru przez Klienta indywidualnego trybu rozliczania. Klient preferuj ą cy niestandardow ą form ę rozlicze ń *, po podpisaniu Aneksu do Umowy Sprzeda ż y Gazu, otrzymywa ć b ę dzie faktury powi ę kszone o dodatkow ą op ł at ę , zgodnie z cennikiem. W przypadku nie podpisania Aneksu, Klient rozliczany b ę dzie wed ł ug standardowego cyklu rozliczeniowego. * Za niestandardow ą form ę rozlicze ń przyjmuje si ę dodatkowe odczyty podawane przez Klienta i dokonywane na ich podstawie rozliczenia, niezale ż ne od odczytów i rozlicze ń dokonywanych przez inkasenta w ramach normalnego cyklu rozliczeniowego. Zgodnie z Cennikiem op ł aty za realizacj ę ka ż dego dodatkowego cyklu rozliczeniowego kszta ł towa ł y si ę nast ę puj ą co: - op ł ata za czynno ś ci realizowane przez sprzedawc ę , zwi ą zane z dokonaniem odczytu uk ł adu pomiarowo-rozliczeniowego, wystawieniem i dostarczeniem faktury listem zwyk ł ym - 8,54 PLN brutto, - op ł ata za czynno ś ci realizowane przez sprzedawc ę , zwi ą zane z telefonicznym przyj ę ciem odczytu uk ł adu pomiarowo-rozliczeniowego od odbiorcy, wystawieniem i dostarczeniem faktury listem zwyk ł ym - 5,49 PLN brutto, - op ł ata za czynno ś ci zwi ą zane z przyj ę ciem odczytu uk ł adu pomiarowo-rozliczeniowego od odbiorcy i wystawieniem faktury - 4,15 PLN brutto. Poniewa ż jak ustalono w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego w/w op ł aty nie zosta ł y uwzgl ę dnione w obowi ą zuj ą cej w Spó ł ce Taryfie w dniu 3.07.2006r. Postanowieniem Nr 1 zosta ł o wszcz ę te z urz ę du post ę powanie antymonopolowe w zwi ą zku z podejrzeniem nadu ż ywania przez Spó ł k ę pozycji dominuj ą cej na rynku polegaj ą cego na bezpodstawnym pobieraniu od odbiorców op ł at za realizacj ę dodatkowego cyklu rozliczeniowego, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwana dalej równie ż ustaw ą antymonopolow ą - karta nr 1). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania (karty nr 52-54) Spó ł ka stwierdzi ł a, ż e wprowadzi ł a w/w op ł aty w dobrej wierze i z zaskoczeniem przyj ęł a pismo z Urz ę du Regulacji Energetyki z dnia 31.03.2006r. w którym poinformowano, ż e nie ma podstaw do pobierania takich op ł at. Zwróci ł a równie ż uwag ę , ż e aktualnie op ł aty za dodatkowy cykl rozliczeniowy funkcjonuj ą w 4 przedsi ę biorstwach energetycznych. W dniu 28.06.2006r. w siedzibie URE odby ł o si ę spotkanie podczas którego przedstawiciele Spó ł ki z przedstawicielami tego Urz ę du jednoznacznie i zgodnie ustalili, ż e planowane koszty z tytu ł u op ł at dodatkowych nie by ł y brane pod uwag ę przy kalkulacji op ł at abonamentowych w Taryfie nr 2. W zwi ą zku z powy ż szym nie zosta ł y w pe ł ni pokryte koszty handlowej obs ł ugi odbiorców. Przedstawiciele URE ze wzgl ę du na skal ę problemu, jakim jest narastaj ą ca ilo ść klientów Spó ł ki chc ą cych rozlicza ć si ę indywidualnie, a co z tym si ę wi ąż e zwi ę kszeniem si ę kosztów z tego tytu ł u przyznali, ż e op ł aty dodatkowe w Taryfie nr 2 powinny by ć wprowadzone, poniewa ż obecna Taryfa nie pokrywa w pe ł ni kosztów ponoszonych przez Spó ł k ę . Przedstawiciele URE zaj ę li stanowisko, zgodnie z którym Spó ł ka powinna uwzgl ę dni ć op ł aty dodatkowe w nowej taryfie i tym samym wprowadzi ć op ł aty dodatkowe na zasadach jakie s ą przyj ę te w przedsi ę biorstwach energetycznych. W pi ś mie z dnia 8.08.2006r. Spó ł ka poinformowa ł a, ż e w dniu 18.07.2006r. z ł o ż y ł a w URE wniosek taryfowy, w którym wnioskowa ł a m.in. o zatwierdzenie zmian stawek op ł at abonamentowych oraz sposobu ich naliczania. W grupach taryfowych od W1 do W3 zaplanowano nowe stawki op ł at abonamentowych dla jedno i dwumiesi ę cznego niestandardowego cyklu rozliczeniowego (karta nr 74). 2 W oparciu o zgromadzony w toku post ę powania materia ł dowodowy Organ Antymonopolowy ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny . Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru S ą dowego pod nr 0000138137. Przedmiotem dzia ł alno ś ci w/w przedsi ę biorcy jest m.in. dystrybucja paliw gazowych w systemie sieciowym (karty nr 31-35). W okresie od 1.10.2003r. do 31.03.2006r. w Spó ł ce obowi ą zywa ł a Taryfa nr 1 zatwierdzona w drodze decyzji przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki, która by ł a kilkukrotnie zmieniana. Taryfa ta okre ś la ł a wysoko ść cen i stawek op ł at pobieranych przez Spó ł k ę od odbiorców i nie przewidywa ł a mo ż liwo ś ci pobierania op ł at za realizacj ę ka ż dego dodatkowego cyklu rozliczeniowego (www.gaz.zabrze.pl). W dniu 28.10.2005r. Spó ł ka z ł o ż y ł a Prezesowi URE wniosek taryfowy wraz z tekstem Taryfy nr 2 w której w rozdziale op ł aty za dodatkowe us ł ugi lub czynno ś ci przewidziano m.in. op ł aty za realizacj ę ka ż dego dodatkowego cyklu rozliczeniowego w wysoko ś ci netto – 3,40 PLN, 4,40 PLN i 6,90 PLN oraz op ł aty za dost ę p do Internetu (karty nr 60-64). Jak wynika z twierdze ń Spó ł ki w dniu 16.02.2006r. odby ł y si ę rozmowy jej przedstawicieli z przedstawicielami URE, w wyniku których Spó ł ka usun ęł a z tekstu Taryfy nr 2 op ł aty za dost ę p do internetu pozostawiaj ą c op ł aty za dodatkowy cykl rozliczeniowy i w dniu 1.03.2006r. z ł o ż y ł a nowy tekst Taryfy nr 2 (karta nr 49). W przedmiotowym tek ś cie Taryfy podwy ż szono wysoko ść w/w op ł at za realizacj ę dodatkowego cyklu rozliczeniowego o 10 groszy (karty nr 66-68). Prezes URE wezwa ł Spó ł k ę do uzupe ł nienia wniosku taryfowego, co uczyni ł a w dniu 17.03.2006r. W tym samym dniu Prezes URE nie wyrazi ł zgody, aby Taryfa nr 2 zawiera ł a op ł aty za realizacj ę ka ż dego dodatkowego cyklu rozliczeniowego, co skutkowa ł o usuni ę ciem tych op ł at z tekstu taryfy (karta nr 50). Taryfa nr 2 zacz ęł a obowi ą zywa ć od 1.04.2006r. W dniu 14.02.2006r. zarz ą d Spó ł ki podj ął uchwa łę nr 47/Z/2006 w sprawie wprowadzenia dodatkowych us ł ug do Cenników obowi ą zuj ą cych w oddzia ł ach Spó ł ki. W uchwale tej zobowi ą zano dyrektorów oddzia ł ów do wprowadzenia z dniem 1.03.2006r. w obowi ą zuj ą cych Cennikach oddzia ł ów za us ł ugi wykonywane na zlecenia odp ł atne m.in. dodatkowych op ł at za realizacj ę ka ż dego dodatkowego cyklu rozliczeniowego. W za łą czniku do w/w uchwa ł y okre ś lono wysoko ść tych op ł at w kwotach netto: - 3,40 PLN - op ł ata za czynno ś ci zwi ą zane z przyj ę ciem odczytu uk ł adu pomiarowo- rozliczeniowego od odbiorcy i wystawieniem faktury, - 4,50 PLN - op ł ata za czynno ś ci realizowane przez sprzedawc ę , zwi ą zane z telefonicznym przyj ę ciem odczytu uk ł adu pomiarowo-rozliczeniowego od odbiorcy, wystawieniem i dostarczeniem faktury listem zwyk ł ym, - 7 PLN - op ł ata za czynno ś ci realizowane przez sprzedawc ę , zwi ą zane z dokonaniem odczytu uk ł adu pomiarowo-rozliczeniowego, wystawieniem i dostarczeniem faktury listem zwyk ł ym (karty nr 11-12). Nast ę pnie dyrektor Oddzia ł u Zak ł ad Gazowniczy w Zabrzu wyda ł Zarz ą dzenie nr 3 z dnia 28.02.2006r. w sprawie: wprowadzenia w Oddziale Zak ł ad Gazowniczy w Zabrzu „ Cennika us ł ug wykonywanych na zlecenia odp ł atne oraz cennika op ł at dodatkowych dotycz ą cych sprzeda ż y gazu” zawieraj ą cych op ł aty w w/w wysoko ś ci (karty nr 13-21). Równie ż dyrektor Oddzia ł u Zak ł ad Gazowniczy w Opolu wyda ł Aneks Nr 1 z dnia 22.02.2006r. do Zarz ą dzenia nr 3 z dnia 18.03.2005r. w sprawie: wprowadzenia zmian w Cenniku dla Oddzia ł u ZG w Opolu za us ł ugi wykonywane na zlecenia odp ł atne, którym wprowadzono op ł aty za realizacj ę ka ż dego dodatkowego cyklu rozliczeniowego (karty nr 22-29). 3 Z informacji przekazanych przez Spó ł k ę wynika, ż e Odbiorca, który zamierza ł by rozlicza ć si ę z ni ą w sposób niestandardowy, czyli inny ni ż przewiduje tre ść umowy sprzeda ż y gazu ziemnego, zobowi ą zany jest wyst ą pi ć do Spó ł ki z wnioskiem w sprawie zmiany cyklu rozliczeniowego. Nast ę pnie podpisywany jest aneks do umowy sprzeda ż y gazu ziemnego zgodnie z którym ustala si ę nowy cykl rozliczeniowy, a za ka ż d ą zwi ą zan ą z nim dodatkow ą czynno ść ś wiadczon ą przez Spó ł k ę pobierane s ą op ł aty zgodnie z cennikiem (karta nr 30). Spó ł ka przes ł a ł a szczegó ł owe kalkulacje op ł at w wysoko ś ci netto: 3,40 PLN, 4,50 PLN i 7 PLN wyja ś niaj ą c, ż e stanowi ą one pokrycie dodatkowych kosztów, które ponosi w zwi ą zku z niestandardowym systemem rozlicze ń . Jej zdaniem te dodatkowe koszty nie zosta ł y uwzgl ę dnione przy kalkulowaniu stawek op ł at zawartych w aktualnie obowi ą zuj ą cej Taryfie nr 2 (karty nr 44-46). Spó ł ka pobra ł a (…) op ł at dodatkowych na łą czn ą kwot ę (…) PLN/brutto (karta nr 53). Spó ł ka zawiesi ł a pobieranie w/w op ł at dodatkowych z dniem 11.04.2006r. Jak wynika z pisma z dnia 21.04.2006r. kierowanego przez Spó ł k ę do Urz ę du Regulacji Energetyki nast ą pi ł o to w zwi ą zku z otrzymanym przez ni ą stanowiskiem Prezesa URE, i ż pobieranie op ł at za realizacj ę ka ż dego dodatkowego cyklu rozliczeniowego jest bezpodstawne (karta nr 57). W toku przeprowadzonego post ę powania antymonopolowego Spó ł ka przedstawi ł a rachunek zysków i strat sporz ą dzony na dzie ń 31.12.2005r., z którego wynika, ż e w roku 2005 osi ą gn ęł a przychód w wysoko ś ci 1 309 743 206, 51 PLN (karta nr 75). W oparciu o zgromadzony w post ę powaniu materia ł dowodowy Organ Antymonopolowy zwa ż y ł co nast ę puje. Dla uznania, ż e sprawa ma charakter antymonopolowy niezb ę dne jest ustalenie czy w okoliczno ś ciach sprawy dosz ł o do naruszenia interesu publicznoprawnego. W ś wietle art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów celem regulacji w niej przyj ę tej jest zapewnienie rozwoju konkurencji, ochrona przedsi ę biorców nara ż onych na stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę i ochrona interesów konsumentów. Pozwala to przyj ąć , ż e ma ona charakter publicznoprawny i s ł u ż y ochronie interesu ogólnospo ł ecznego. Znajduje wi ę c zastosowanie tylko wówczas, gdy zagro ż ony lub naruszony zostaje interes publiczny, polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków funkcjonowania rynku gospodarczego. Poj ę cie interesu publicznego nie zosta ł o zdefiniowane w ustawie, niemniej by ł o ono wielokrotnie przedmiotem interpretacji S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz S ą du Najwy ż szego. Zdaniem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wyra ż onym w wyroku z dnia 12 czerwca 2002r. (sygn. akt XVII Ama 47/01), poj ę cie interesu publicznego nie jest poj ę ciem o charakterze jednolitym i sta ł ym. W ka ż dej sprawie winien on by ć ustalony i konkretyzowany, a Organ Antymonopolowy w toku post ę powania i przy wydawaniu decyzji winien by ć rzecznikiem tego interesu. Publiczny znaczy dotycz ą cy ogó ł u, odnosz ą cy si ę do ogó ł u, a nie do jednostki czy te ż okre ś lonej grupy. Podstaw ą do zastosowania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów winno by ć uprzednie udowodnienie przez Prezesa Urz ę du, czy nast ą pi ł o rzeczywiste naruszenie wskazanego przepisami ustawy interesu publicznego. W ten sam sposób S ą d wypowiedzia ł si ę w wyrokach z dnia: 25.06.2001r. sygn. akt XVII Ama 84/00, 28.05.2001r. sygn. akt XVII Ama 82/00, 27.06.2001r. sygn. akt XVII Ama 92/00, 12.11.2001r. sygn. akt XVII Ama 105/00 oraz 04.07.2001r. sygn. akt XVII Ama 108/00. Podobne stanowisko zaj ął równie ż S ą d Najwy ż szy, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 29.05.2001r. sygn. akt I CKN 1217/98 stwierdzi ł , ż e ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ma charakter publicznoprawny i s ł u ż y ochronie interesu ogólnospo ł ecznego, ingeruje, gdy w wyniku pewnych ogólnych zjawisk zagro ż ona jest sama instytucja 4 konkurencji i nie odnosi si ę do ochrony roszcze ń indywidualnych. Z kolei, w uzasadnieniu wyroku z dnia 26.02.2004r. sygn. akt III SK 2/04 S ą d Najwy ż szy stwierdzi ł , ż e naruszenie indywidualnego interesu nie wyklucza dopuszczalno ś ci równoczesnego uznania, ż e dochodzi do naruszenia interesu zbiorowego ,,je ż eli indywidualne pogwa ł cenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów mog ł oby w jakikolwiek sposób prowadzi ć do ustanowienia lub utrwalenia monopolistycznych praktyk rynkowych, które wywo ł uj ą lub mog ą wywo ł ywa ć zakazane skutki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”. W ś wietle powy ż szego orzecznictwa, Organ Antymonopolowy mo ż e wszcz ąć i prowadzi ć post ę powanie antymonopolowe wy łą cznie wówczas, gdy zachodzi podejrzenie, i ż nast ą pi ł o naruszenie interesu publicznego, a zatem, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów dotkni ę ty zosta ł szerszy kr ą g uczestników rynku lub te ż wywo ł uj ą one inne niekorzystne zjawiska na rynku. Ustawa zatem w odniesieniu do przedsi ę biorców chroni konkurencj ę , a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym. Wymienione w art. 1 cele ustawy zosta ł y okre ś lone jako równorz ę dne co sprawia, ż e praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę obejmuj ą nie tylko te, które godz ą w konkurencj ę , ale równie ż te, które – podejmowane przez przedsi ę biorców posiadaj ą cych pozycj ę dominuj ą c ą – nie godz ą c wprost w konkurencj ę , naruszaj ą interesy innych uczestników rynku. Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę mo ż na zatem podzieli ć na praktyki antykonkurencyjne, wywieraj ą ce bezpo ś redni wp ł yw na stan lub rozwój konkurencji i interesy konkurencyjne innych przedsi ę biorców, oraz praktyki eksploatacyjne, których efektem lub celem jest naruszenie przede wszystkim innych ni ż konkurencyjne interesów innych uczestników rynku. Spó ł ka, która dzia ł a w warunkach monopolu naturalnego posiada si łę rynkow ą pozwalaj ą c ą jej na dyktowanie warunków innym uczestnikom rynku. Dla stwierdzenia wyst ę powania przes ł anki naruszenia interesu publicznego jest wystarczaj ą ca, a zarazem niezb ę dna, dowolna mo ż liwo ść nadu ż ycia si ł y rynkowej w relacjach ze s ł abszymi uczestnikami rynku. W rozpatrywanej sprawie praktykami Spó ł ki po ś rednio zostali dotkni ę ci wszyscy jej odbiorcy, którzy zamierzaliby si ę rozlicza ć w innych terminach ni ż przyj ę te w umowie sprzeda ż y gazu ziemnego w tzw. niestandardowym systemie rozlicze ń . Bezpo ś rednio skutkami dzia ł a ń Spó ł ki dotkni ę ci zostali odbiorcy, którzy ui ś cili żą dane przez ni ą op ł aty za realizacj ę dodatkowego cyklu rozliczeniowego Rozpatrywana sprawa wi ąż e si ę zatem z naruszeniem interesu publicznego. I. Niniejsze post ę powanie wszcz ę te zosta ł o pod zarzutem nadu ż ywania przez Spó ł k ę , pozycji dominuj ą cej na rynku dystrybucji gazu ziemnego polegaj ą cego na bezpodstawnym pobieraniu od odbiorców op ł at za realizacj ę dodatkowego cyklu rozliczeniowego, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 ustawy antymonopolowej. W my ś l art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę uznane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku. Ustawa nie wymienia w sposób wyczerpuj ą cy przejawów nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku, a jedynie ogranicza si ę w art. 8 ust. 2 do wyliczenia typowych przyk ł adów zachowa ń przedsi ę biorców maj ą cych charakter praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Z uwagi na otwarty katalog praktyk nie ma formalnych przeszkód, aby zosta ł on rozszerzony tak ż e o dzia ł ania przedsi ę biorców, nosz ą ce znamiona bezprawnego zachowania ograniczaj ą cego konkurencj ę lub eksploatuj ą ce pozycj ę zajmowan ą na rynku, czy te ż godz ą ce w interesy konsumentów. Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę ujawniaj ą si ę na okre ś lonym rynku w ł a ś ciwym. St ą d te ż dla poprawnej oceny zachowania Spó ł ki w kontek ś cie zastosowania art. 8 ust. 1 ustawy antymonopolowej konieczne jest zdefiniowanie rynku w ł a ś ciwego w sprawie. Zgodnie z art. 4 5 pkt 8 w/w ustawy przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , uznawane s ą przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. Rynek w ł a ś ciwy w danej sprawie wyznaczaj ą dwa skorelowane ze sob ą poj ę cia: rynku w ł a ś ciwego produktowo i rynku w ł a ś ciwego geograficznie. Rynkiem w uj ę ciu produktowym w rozpatrywanej sprawie jest rynek dystrybucji gazu ziemnego. Rynkiem w uj ę ciu geograficznym jest obszar dzia ł ania Spó ł ki na którym prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą polegaj ą c ą na dystrybucji gazu ziemnego tj. na obszarze województw ś l ą skiego i opolskiego oraz niewielkiej cz ęś ci województw ma ł opolskiego, ł ódzkiego i ś wi ę tokrzyskiego. W/w przedsi ę biorca jest tzw. monopolist ą naturalnym, co wynika z faktu sieciowego charakteru urz ą dze ń s ł u żą cych do dostarczania w/w towaru. Odbiorcy którzy s ą zaopatrywani w gaz ziemny nie maj ą mo ż liwo ś ci wyboru alternatywnego podmiotu, który dostarczy im to paliwo gazowe. Tak wi ę c, Spó ł ka podlega wszystkim ograniczeniom wynikaj ą cym z ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zatem rynkiem w ł a ś ciwym w niniejszej sprawie jest rynek dystrybucji gazu ziemnego na obszarze dzia ł ania Spó ł ki, na którym prowadzi ona dzia ł alno ść zgodnie z udzielon ą koncesj ą . Analizuj ą c spraw ę , w pierwszej kolejno ś ci stwierdzi ć nale ż y, i ż zgodnie z § 22 oraz § 24 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 15 grudnia 2004r. w sprawie szczegó ł owych zasad kszta ł towania i kalkulacji taryf oraz rozlicze ń w obrocie paliwami gazowymi (Dz.U. Nr 277, poz. 2750) przedsi ę biorstwo energetyczne zajmuj ą ce si ę przesy ł aniem i dystrybucj ą paliw gazowych, a tak ż e przedsi ę biorstwo energetyczne zajmuj ą ce si ę obrotem paliwami gazowymi kalkuluje w taryfie stawki op ł at abonamentowych - na podstawie kosztów uzasadnionych ś wiadczenia us ł ug obejmuj ą cych: odczytywanie wskaza ń uk ł adów pomiarowych, wystawianie faktur, obliczanie i pobieranie nale ż no ś ci za dostarczone paliwo gazowe, a tak ż e czynno ś ci zwi ą zane z kontrol ą uk ł adów pomiarowych, dotrzymywania warunków umów i prawid ł owo ś ci rozlicze ń , jako iloraz tych kosztów i liczby uk ł adów pomiarowo-rozliczeniowych. Ponadto zgodnie z § 7 ust. 4 w/w rozporz ą dzenia przedsi ę biorstwo energetyczne zajmuj ą ce si ę przesy ł aniem i dystrybucj ą paliw gazowych oraz obrotem tymi paliwami ustala w taryfie jedn ą stawk ę op ł aty abonamentowej dla obydwu rodzajów prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej. Powy ż sze sformu ł owania jednoznacznie okre ś laj ą sposób kalkulacji stawek op ł aty abonamentowej okre ś laj ą c elementy stanowi ą ce podstaw ę w/w kalkulacji. Umo ż liwia to takie ustalenie wysoko ś ci cen i stawek op ł at aby w pe ł ni zosta ł y pokryte uzasadnione koszty prowadzenia dzia ł alno ś ci przez przedsi ę biorstwa energetyczne w rozumieniu art. 45 ust 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2006r. Nr 89, poz. 625). Powo ł ane przepisy nie stanowi ą podstawy do obci ąż ania odbiorców, wy łą czonymi z taryfy kosztami zwi ą zanymi z dodatkowym cyklem rozlicze ń . Koszty te winny znale źć si ę w kalkulacji kosztów przedstawianych do zatwierdzenia Prezesowi URE jako uzasadnione. Takie rozwi ą zanie zapewni jednocze ś nie Spó ł ce pokrycie kosztów generowanych przez dodatkowy cykl rozliczeniowy. Jednoznaczne stanowisko w sprawie pobierania przez Spó ł k ę tych op ł at zaj ął Prezes URE, który w pi ś mie z dnia 31.03.2006r. stwierdzi ł , ż e brak jest podstaw do pobierania od odbiorców gazu op ł at za realizacj ę ka ż dego dodatkowego cyklu rozliczeniowego. Wynika to z faktu, ż e zamieszczona w projekcie taryfy propozycja zapisów w tej kwestii nie zosta ł a zaakceptowana przez Prezesa URE (karta nr 56). Identyczne stanowisko zawarte zosta ł o równie ż w pi ś mie Prezesa URE z dnia 7.07.2006r. (sygn. akt OKA-074-7(2)/2006/PF) kierowanym do Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Bielsku – Bia ł ej w którym 6 stwierdzono równie ż , ż e „przychody wynikaj ą ce z cen i stawek op ł at zawartych w taryfie Górno ś l ą skiej Spó ł ki Gazownictwa sp. z o.o. zatwierdzonej decyzj ą Prezesa URE z dnia 17 marca 2006r., przy uwzgl ę dnieniu za ł o ż onej struktury i wielko ś ci poboru paliw gazowych pokrywaj ą wszystkie koszty uzasadnione powsta ł e w nast ę pstwie zasad rozlicze ń okre ś lonych w tej taryfie”. (karta nr 131 verte). Istotne w niniejszej sprawie jest tak ż e to, i ż co do zasady, odbiorcy gazu zobowi ą zani s ą do ponoszenia tylko cen i stawek op ł at przewidzianych w taryfie dla paliw gazowych zatwierdzonej przez Prezesa URE, gdy ż ż aden z zapisów ustawowych nie nakazuje odbiorcom ponoszenia innych op ł at ni ż te, które przewidywane s ą taryf ą . Taryfa mo ż e zawiera ć wprawdzie op ł aty dla odbiorcy fakultatywne zgodnie z § 23 wzmiankowanego rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki w sprawie szczegó ł owych zasad kszta ł towania i kalkulacji taryf oraz zasad rozlicze ń w obrocie paliwami gazowymi stanowi ą cym, i ż przedsi ę biorstwo energetyczne zajmuj ą ce si ę przesy ł aniem i dystrybucj ą paliw gazowych mo ż e ustali ć w taryfie stawki op ł at i sposób obliczania op ł at pobieranych za dodatkowe us ł ugi lub czynno ś ci wykonywane na dodatkowe zlecenie przy łą czonego podmiotu lecz enumeratywnie wskazuje na czynno ś ci, których takie op ł aty mog ą dotyczy ć i nie ma w ś ród nich op ł at za dodatkowy cykl rozliczeniowy. Nale ż y podkre ś li ć , ż e zapisy prawa energetycznego nie pozostawiaj ą w ą tpliwo ś ci co do sposobu w ł a ś ciwego ukszta ł towania taryfy dla paliw gazowych w taki sposób, a ż eby w kalkulacji cen i stawek op ł at znalaz ł y si ę koszty realizacji dodatkowego cyklu rozliczeniowego. Spó ł ka dysponuje zatem narz ę dziami umo ż liwiaj ą cymi pokrycie kosztów powodowanych w/w czynno ś ciami. Powy ż sze koszty, jak wynika to z przytoczonych zapisów rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki, znale źć si ę powinny w taryfie przedstawianej Prezesowi URE do zatwierdzenia, a pokrywanie tych ż e kosztów za pomoc ą cen i stawek op ł at innych ni ż taryfowe odbywa si ę bez podstawy prawnej. S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 28.11.2003r. (sygn. akt XVII Ama 105/02) stwierdzi ł , ż e „(…) odbiorcy energii elektrycznej winni by ć zobowi ą zani do zap ł aty tylko cen i op ł at przewidzianych w taryfie dla energii elektrycznej danego zak ł adu energetycznego. Zatwierdzane przez Prezesa URE stawki op ł at i cen energii kalkulowane s ą na podstawie uzasadnionych kosztów zakupu tej energii oraz uzasadnionych kosztów w ł asnych zak ł adu energetycznego. Planowany przychód zak ł adu z tytu ł u pobierania cen i op ł at taryfowych powinien wi ę c pokry ć koszty zakupu energii elektrycznej oraz koszty w ł asne w kolejnym okresie rozliczeniowym. W przypadku pobierania przez zak ł ady energetyczne op ł at poza cennikowych uzasadnionym jest domniemanie, ż e t ą drog ą przedsi ę biorca chce generowa ć dodatkowy przychód na pokrycie kosztów, które nie zosta ł y uwzgl ę dnione w kalkulacji cen taryfowych. (…) Istotnym jest natomiast to, ż e koszty handlowej obs ł ugi odbiorcy powinny by ć pokrywane przez zak ł ad energetyczny w ramach ś rodków pobieranych przez zak ł ady energetyczne zgodnie z zatwierdzon ą taryf ą dla energii elektrycznej, które to op ł aty Prezes URE zatwierdza m.in. w oparciu o wskazane przez zak ł ad energetyczny koszty w ł asne, które uzna za uzasadnione” . Zastrze ż enia Organu Antymonopolowego budzi nie tyle wysoko ść op ł at za dodatkowy cykl rozliczeniowy, co sam fakt ich pobierania. Równie ż poza zainteresowaniem Organu Antymonopolowego pozostaje okoliczno ść nieuwzgl ę dnienia w taryfie dla paliw gazowych kosztów, które mia ł y powy ż sze op ł aty pokry ć . Naganno ść post ę powania polega na pobieraniu tej ż e op ł aty od odbiorców bez podstawy prawnej z jednoczesnym naruszeniem przepisów ustawy Prawo energetyczne i to w ł a ś nie skutek naruszenia tych ż e przepisów w postaci pobierania od odbiorców w/w op ł at mo ż e sta ć si ę przedmiotem oceny Organu Antymonopolowego. Nale ż y zaznaczy ć , ż e mo ż liwo ść pobierania przedmiotowych op ł at przez Spó ł k ę wynika z si ł y rynkowej jak ą ten przedsi ę biorca posiada w zwi ą zku z tym, ż e jest 7 tzw. monopolist ą naturalnym. Odbiorcy, którzy z jakiejkolwiek przyczyny zamierzali uiszcza ć op ł aty za gaz ziemny w innych okresach rozliczeniowych ni ż przewiduje umowa sprzeda ż y zmuszeni zostali do podpisania aneksu do tej umowy i uiszczania op ł at w wysoko ś ci arbitralnie ustalonej przez Spó ł k ę , nie poddanych jakiejkolwiek kontroli. Reasumuj ą c stwierdzi ć nale ż y, i ż wprowadzenie z dniem 1.03.2006r. w/w op ł at nie znajduje uzasadnienia w zapisach ustawy Prawo energetyczne ani w rozporz ą dzeniach wydanych na jej podstawie, natomiast koszty powsta ł e w efekcie wprowadzenia dodatkowych cyklów rozliczeniowych winny by ć uwzgl ę dnione w taryfie. Post ę powanie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na pobieraniu przedmiotowych op ł at, a zarazem dysponuj ą cego pozycj ą dominuj ą c ą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i b ę d ą cego faktycznie monopolist ą z racji sieciowego charakteru swych urz ą dze ń , stanowi o nadu ż ywaniu tej ż e pozycji. Jak wskazano to wcze ś niej Spó ł ka zawiesi ł a pobieranie w/w op ł at dodatkowych z dniem 11.04.2006r. i nast ą pi ł o to w zwi ą zku z otrzymanym przez ni ą stanowiskiem Prezesa URE w ś wietle którego pobieranie op ł at za realizacj ę ka ż dego dodatkowego cyklu rozliczeniowego jest bezpodstawne. Na stronie internetowej Spó ł ki ( www.gaz.zabrze.pl ) zamieszczono komunikat informuj ą cy, ż e „ z uwagi na tocz ą ce si ę post ę powania wyja ś niaj ą ce (…) Spó ł ka czasowo zawiesza pobieranie op ł at za dodatkowy cykl rozliczeniowy”. Zdaniem Organu Antymonopolowego zawieszenie pobierania przez ni ą w/w op ł at nie jest równoznaczne z zaniechaniem stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , o którym mowa w art. 10 ustawy antymonopolowej. Po pierwsze Spó ł ka mimo wy ż ej przedstawionego stanowiska Prezesa URE nie zrezygnowa ł a z pobierania przedmiotowych op ł at, tylko jak sama stwierdzi ł a, czasowo zawiesi ł a ich pobieranie nie precyzuj ą c przy tym terminu zawieszenia. Po drugie wewn ę trzne przepisy prawne obowi ą zuj ą ce w Spó ł ce, w których przewidziano mo ż liwo ść pobierania op ł at za realizacj ę ka ż dego dodatkowego cyklu rozliczeniowego nie zosta ł y uchylone lub zmienione i nadal obowi ą zuj ą . Tym samym w ka ż dym dowolnym momencie Spó ł ka mo ż e wznowi ć pobieranie przedmiotowych op ł at. St ą d te ż brak jest podstaw do stwierdzenia zaniechania praktyki okre ś lonej w sentencji niniejszej decyzji. W zwi ą zku z powy ż szym orzeczono jak w pkt I sentencji. II. Zgodnie z tre ś ci ą art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8, Organ Antymonopolowy mo ż e na ł o ż y ć w drodze decyzji kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. W punkcie I sentencji niniejszej decyzji uznano za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy antymonopolowej praktyk ę Spó ł ki polegaj ą c ą na bezpodstawnym pobieraniu od odbiorców op ł at za realizacj ę dodatkowego cyklu rozliczeniowego. Spó ł ka osi ą gn ęł a w 2005r. przychód w wysoko ś ci 1 309 743 206, 51 PLN. 10% tej kwoty, a wi ę c maksymalna kara, jaka mo ż e zosta ć na ł o ż ona na przedsi ę biorc ę zgodnie z art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynosi 130 974 320, 65 PLN. Kryteria brane pod uwag ę przy ustalaniu kary pieni ęż nej na podstawie art. 101 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustalone zosta ł y w art. 104 w/w ustawy. Zgodnie z tym przepisem przy ustalaniu kary nale ż y bra ć pod uwag ę okres, stopie ń i okoliczno ś ci uprzedniego naruszenia przepisów ustawy antymonopolowej. Wysoko ść na ł o ż onej kary powinna spe ł nia ć funkcj ę prewencyjn ą , tj. zapobiega ć w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy antymonopolowej, a tak ż e represyjn ą , tzn. stanowi ć reperkusj ę za jej naruszenie. W 8 zale ż no ś ci od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala si ę funkcj ę prewencyjn ą lub represyjn ą za wiod ą c ą . Ustalaj ą c wymiar kary pieni ęż nej Organ Antymonopolowy wzi ął pod uwag ę , i ż stosowana przez Spó ł k ę praktyka ograniczaj ą ca konkurencj ę mia ł a charakter eksploatacyjny; polegaj ą cy na wykorzystaniu posiadanej silnej pozycji rynkowej kosztem s ł abszych uczestników rynku, w efekcie czego zagro ż ony jest interes publicznoprawny. Niedozwolone dzia ł ania stosowane przez przedsi ę biorc ę wymierzone zosta ł y zasadniczo we wszystkich kontrahentów, którzy zamierzaliby rozlicza ć si ę ni ą w innym cyklu ni ż przewidziany w umowie sprzeda ż y gazu ziemnego. Skutkami przedmiotowej praktyki zostali dotkni ę ci najs ł absi uczestnicy rynku – konsumenci, maj ą cy najmniejsze mo ż liwo ś ci obrony swych praw naruszanych dzia ł aniem dominanta. Osi ą gni ę te przez Spó ł k ę korzy ś ci finansowe z tytu ł u stosowania tej praktyki by ł y jednak niewielkie i nie przekroczy ł y kwoty (…). Przy wymiarze kary wzi ę to pod uwag ę równie ż okoliczno ść , ż e Spó ł ka sk ł adaj ą c w dniu 28.10.2005r. Prezesowi URE wniosek taryfowy wraz z tekstem Taryfy nr 2 uwzgl ę dni ł a w niej op ł aty za realizacj ę ka ż dego dodatkowego cyklu rozliczeniowego, aczkolwiek rozpocz ęł a ich pobieranie z dniem 1.03.2006r., czyli przed zaj ę ciem przez Prezesa URE stanowiska, czy s ą one uzasadnione czy te ż nie. Uwzgl ę dniono równie ż okoliczno ść , ż e Spó ł ka zawiesi ł a pobieranie op ł at z dniem 11.04.2006r., co jednak nast ą pi ł o po otrzymaniu stanowiska Prezesa URE w tym zakresie. Przy ustalaniu wymiaru kary pieni ęż nej uwzgl ę dniono równie ż okoliczno ść , i ż Spó ł ka dopu ś ci ł a si ę wcze ś niej naruszenia przepisów ustawy antymonopolowej, co stwierdzono w decyzji nr RKT-28/2004 z dnia 3.06.2004r. W zwi ą zku z powy ż szym ustalono wysoko ść kary na kwot ę 30 000 PLN (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci tysi ę cy). W ocenie Organu Antymonopolowego wymierzona kara stanowi ą ca oko ł o 0,023% maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 101 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Równocze ś nie kara ta stanowi dwukrotno ść przychodów osi ą gni ę tych przez Spó ł k ę z tytu ł u op ł at za realizacj ę dodatkowego cyklu rozliczeniowego w okresie, w którym nie by ł y one uwzgl ę dnione w taryfie. Organ Antymonopolowy uzna ł , ż e orzeczona kara powinna spe ł nia ć przede wszystkim funkcj ę prewencyjn ą i dyscyplinuj ą c ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono jak w pkt II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 105 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. III. Stosownie do art. 72 ustawy antymonopolowej, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów w/w ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 75 ustawy antymonopolowej, Organ Antymonopolowy rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. Post ę powanie antymonopolowe przeciwko Spó ł ce zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. Na podstawie ustale ń dokonanych w trakcie post ę powania Organ Antymonopolowy w punkcie I decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej uznaj ą c zasadno ść postawionego przedsi ę biorcy zarzutu. Kosztami niniejszego post ę powania s ą dla Organu Antymonopolowego wydatki w wysoko ś ci 33 PLN zwi ą zane z korespondencj ą ze skar ż on ą 9 Spó ł k ą . W zwi ą zku z tym postanowiono obci ąż y ć Górno ś l ą sk ą Spó ł k ę Gazownictwa Sp. z o.o. kosztami post ę powania w wysoko ś ci 33 PLN (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci trzy). Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie III sentencji decyzji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Na postanowienie o kosztach zawarte w punkcie III niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 Kodeksu post ę powania cywilnego przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kodeksu post ę powania cywilnego – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral 10