RŁO-20/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Aleja Pi ł sudskiego 8 90-051 Ł ód ź , P - 73 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O-411-15/06/TD Ł ód ź , dnia 22 wrze ś nia 2006r. DECYZJA Nr R Ł O 20/2006 Na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du w dniu 12 lipca 2006 r. przeciwko Zak ł adowi Us ł ug Komunalnych Sp. z o.o. z siedzib ą w Brzezinach, – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1. uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Zak ł ad Us ł ug Komunalnych Sp. z o.o. z siedzib ą w Brzezinach pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę obejmuj ą cym obszar miasta Brzeziny oraz gmin: Brzeziny, Rogów, Dmosin oraz lokalnym rynku zbiorowego odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar miasta Brzeziny, w drodze narzucania uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi Zak ł ad Us ł ug Komunalnych Sp. z o.o. z siedzib ą w Brzezinach nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody lub obni ż enia jej ci ś nienia w przypadku braku wody na uj ę ciu i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 3 sierpnia 2006 r.; 2. uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Zak ł ad Us ł ug Komunalnych Sp. z o.o. z siedzib ą w Brzezinach pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę obejmuj ą cym obszar miasta Brzeziny oraz gmin: Brzeziny, Rogów, Dmosin oraz lokalnym rynku zbiorowego odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar miasta Brzeziny, w drodze narzucania uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi Zak ł ad Us ł ug Komunalnych Sp. z o.o. z siedzib ą w Brzezinach nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody lub obni ż enia jej ci ś nienia w przypadku zanieczyszczenia wody na uj ę ciu w sposób stwarzaj ą cy niebezpiecze ń stwo dla zdrowia i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 3 sierpnia 2006 r.; 3. uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Zak ł ad Us ł ug Komunalnych Sp. z o.o. z siedzib ą w Brzezinach pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę obejmuj ą cym obszar miasta Brzeziny oraz gmin: Brzeziny, Rogów, Dmosin oraz lokalnym rynku zbiorowego odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar miasta Brzeziny, w drodze narzucania uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi Zak ł ad Us ł ug Komunalnych Sp. z o.o. z siedzib ą w Brzezinach nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody lub obni ż enia jej ci ś nienia oraz za ograniczenia lub przerwy w odbiorze ś cieków w przypadku przerw w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 3 sierpnia 2006 r. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Prezesem Urz ę du” lub „Organem Antymonopolowym”) prowadzone by ł o z urz ę du post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie badania lokalnych rynków zbiorowego zaopatrzenia w wod ę oraz zbiorowego odprowadzania ś cieków w województwie ł ódzkim i ś wi ę tokrzyskim, w tym badania warunków umów o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków stosowanych przez przedsi ę biorców, w kontek ś cie przestrzegania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (zwana dalej: „ustawa o okik”). Analiza zgromadzonych w post ę powaniu materia ł ów i informacji dotycz ą cych Zak ł adu Us ł ug Komunalnych Sp. z o.o. z siedzib ą w Brzezinach (zwany dalej: „Przedsi ę biorca” lub „ZUK”) da ł a podstawy do przyj ę cia, i ż Przedsi ę biorca naruszy ł przepisy ustawy o okik w zakresie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6. Maj ą c na uwadze powy ż sze, Postanowieniem Nr 1/61-15/06 z dnia 12 lipca 2006 r. zosta ł o wszcz ę te z urz ę du post ę powanie antymonopolowe, w zwi ą zku z podejrzeniem naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 6 ustawy o okik, polegaj ą cym na nadu ż ywaniu przez Zak ł ad Us ł ug Komunalnych Sp. z o.o. z siedzib ą w Brzezinach pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę obejmuj ą cym obszar miasta Brzeziny oraz gmin: Brzeziny, Rogów, Dmosin oraz lokalnego rynku odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar miasta Brzeziny poprzez: 2 1. narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi Przedsi ę biorca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody lub obni ż enia jej ci ś nienia w przypadku braku wody na uj ę ciu; 2. narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi Przedsi ę biorca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody lub obni ż enia jej ci ś nienia w przypadku zanieczyszczenia wody na uj ę ciu w sposób stwarzaj ą cy niebezpiecze ń stwo dla zdrowia; 3. narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi Przedsi ę biorca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody lub obni ż enia jej ci ś nienia oraz za ograniczenia lub przerwy w odbiorze ś cieków w przypadku przerw w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego ZUK w pi ś mie z dnia 27 lipca 2006 r. wskaza ł , i ż na obszarze Gmin Rogów i Dmosin, umowy o zaopatrywanie w wod ę oraz odprowadzanie ś cieków zosta ł y zawarte z ww. gminami, nie za ś z odbiorcami indywidualnymi. Przedsi ę biorca wyja ś ni ł ponadto, ż e przedstawione w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym wzorce umów opracowane by ł y w oparciu o nieobowi ą zuj ą cy ju ż regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków uchwalony Uchwa łą Rady Miasta Brzeziny w dniu 5 wrze ś nia 2002 r. Regulamin ten zawiera ł postanowienia wy łą czaj ą ce odpowiedzialno ść ZUK w sytuacjach, o których mówi ą zapisy wzorców umów kwestionowane przez Prezesa Urz ę du. Aktualnie obowi ą zuj ą cy regulamin wprowadzony Uchwa łą Nr XLII/8/06 Rady Miasta Brzeziny z dnia 28 lutego 2006 r. nie zawiera powy ż szych postanowie ń . Przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e w przygotowaniu s ą nowe projekty umów, które w kwestii odpowiedzialno ś ci ZUK b ę d ą zawiera ł y poni ż sze postanowienia: „ Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody, b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków, powsta ł ych z przyczyn od niego niezale ż nych, których nie mo ż na by ł o przewidzie ć i na które Przedsi ę biorstwo nie mia ł o wp ł ywu, wywo ł ane: a) dzia ł aniem si ł y wy ż szej albo z wy łą cznej winy odbiorcy, b) niezawinion ą przez Przedsi ę biorc ę awarie sieci spowodowan ą przyczynami okre ś lonymi w punkcie a), c) i f) lub dzia ł aniami terrorystycznymi, na czas niezb ę dny do wykonania prac w celu zapobie ż enia lub usuni ę cia skutków awarii, c) brakiem wody na uj ę ciu spowodowanym wy łą cznie zdarzeniami losowymi takimi jak: ruchy tektoniczne, prace geologiczno-górnicze itp., d) potrzeb ą zwi ę kszenia dop ł ywu wody do hydrantów po ż arowych, w przypadku kl ę sk ż ywio ł owych, 3 e) planowanymi przerwami, po uprzednim powiadomieniu odbiorcy, zwi ą zanymi z wykonaniem prac konserwacyjno-remontowych urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, f) innymi przyczynami zale ż nymi od odbiorcy. ” Jednocze ś nie Przedsi ę biorca podniós ł , ż e dot ą d nie wyst ą pi ł y okoliczno ś ci przewidziane w wy ż ej wymienionych postanowieniach umownych. Jak wskazano, nie zdarzy ł o si ę aby ZUK by ł zmuszony ograniczy ć b ą d ź wstrzyma ć dostaw ę wody w wyniku przerw w dostawie energii elektrycznej – ZUK jest w posiadaniu agregatu pr ą dotwórczego. Ponadto – od momentu powstania ZUK, tj. od dnia 1 lipca 1997 r. wyniki bada ń wody prowadzone przez Wojewódzk ą Stacj ę Sanitarno-Epidemiologiczn ą w Ł odzi by ł y pozytywne, nie by ł o zastrze ż e ń do jako ś ci wody, st ą d nie wyst ę powa ł y ograniczenia dostawy wody spowodowane jej z łą jako ś ci ą . W pi ś mie z dnia 2 sierpnia 2006 r. przedstawiono kopie decyzji Inspektora Sanitarnego stwierdzaj ą ce przydatno ść wody z wodoci ą gu publicznego w Brzezinach do spo ż ycia dla ludzi. Nie wyst ę powa ł y równie ż ograniczenia dostawy wody, których powodem mia ł by by ć brak wody na uj ę ciu. Jak informuje Przedsi ę biorca, ś redni dobowy pobór wody z uj ę cia nie przekracza ł w ż adnym miesi ą cu w 2005 r. poziomu 30% maksymalnego dobowego poboru wody okre ś lonego w zezwoleniu wodnoprawnym wydanym z upowa ż nienia Starosty Powiatu Ł ódzkiego. W pi ś mie z dnia 2 sierpnia 2006 r. Przedsi ę biorca przedstawi ł nowe wzorce umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków, w których postanowienia dotycz ą ce okre ś lenia zakresu odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody, b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków zawieraj ą zapisy zgodne z tre ś ci ą przytoczon ą przez Przedsi ę biorc ę w pi ś mie z dnia 27 lipca 2006 r. (s. 3 niniejszej Decyzji). W za łą czeniu do pisma z dnia 16 sierpnia 2006 r. Przedsi ę biorca przedstawi ł potwierdzone za zgodno ść kopie przyk ł adowych umów zawartych z odbiorcami w oparciu o nowe wzorce umów. W toku post ę powania Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Zak ł ad Us ł ug Komunalnych Sp. z o.o. z siedzib ą w Brzezinach jest przedsi ę biorstwem wodoci ą gowo-kanalizacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (Dz.U. Nr 72, poz. 747 ze zm.) – zwana dalej: „ustawa o zaopatrzeniu w wod ę ”. Przedsi ę biorca dzia ł a na podstawie wpisu do Rejestru Przedsi ę biorców Krajowego Rejestru S ą dowego pod numerem 0000185398 (dowód: karty nr 25-30). Przedmiotem dzia ł alno ś ci Przedsi ę biorcy jest m.in. pobór, oczyszczanie i rozprowadzanie wody oraz odprowadzanie i oczyszczanie ś cieków. Na rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę ZUK zaspokaja potrzeby odbiorców indywidualnych, zbiorowych i przemys ł owych na obszarze miasta Brzeziny oraz gmin: Brzeziny, Rogów, Dmosin, za ś na rynku zbiorowego odprowadzania ś cieków obszarem dzia ł alno ś ci jest miasto Brzeziny (dowód: karty nr 31-32). ZUK przyjmuje równie ż ś cieki do punktu zlewnego oczyszczalni dowo ż one transportem asenizacyjnym z terenu województwa ł ódzkiego. Na wskazanym obszarze ZUK prowadzi dzia ł alno ść w oparciu o Decyzj ę Burmistrza Miasta Brzeziny z dnia 8 stycznia 2003 r. zezwalaj ą c ą ZUK na prowadzenia zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków na czas nieograniczony pocz ą wszy od dnia 14 stycznia 2003 r. (dowód: karty nr 31-32). Jak wskaza ł Przedsi ę biorca 4 w pi ś mie z dnia 27 lipca 2006 r. ZUK zaopatruje obszar gmin Rogów i Dmosin na podstawie umów zawartych z tymi gminami, nie za ś z odbiorcami indywidualnymi. ZUK w ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci eksploatuje we w ł asnym zakresie uj ę cie wody w Brzezinach wyposa ż one w pi ęć studni g łę binowych. ZUK jest w ł a ś cicielem wy ż ej wymienionego uj ę cia wody (dowód: karta nr 48). Ustalono, i ż w dacie wszcz ę cia niniejszego post ę powania ZUK przy zawieraniu umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków pos ł ugiwa ł o si ę dwoma wzorcami umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków: A. Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków pomi ę dzy ZUK a najemc ą /w ł a ś cicielem lokalu mieszkalnego (lokatorem) oraz w ł a ś cicielem/zarz ą dc ą budynku mieszkalnego (dowód: karty nr 6-24), B. Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków pomi ę dzy ZUK a odbiorc ą indywidualnym (gospodarstwo domowe, przedsi ę biorca) (dowód: karty nr 6-24). Przedmiotowe wzorce umów znajdowa ł y si ę w obrocie gospodarczym od stycznia 2003 r. (dowód: karty nr 5). W okresie od dnia 12 lipca 2005 r. (tj. w okresie roku poprzedzaj ą cym dat ę wszcz ę cia niniejszego post ę powania) ZUK podpisa ł z odbiorcami 44 umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków wed ł ug przedstawionych wzorców umów (dowód: karty nr 48). ZUK zwi ą zany jest umowami o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków z 1.690 odbiorcami (dowód: karta nr 5). W tre ś ci wy ż ej wymienionych wzorców umów zawarte s ą mi ę dzy innymi nast ę puj ą ce postanowienia umowne: − § 6 ust. 1 pkt 3 wzorca umowy wymienionej powy ż ej w punkcie B: „Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody lub obni ż enie jej ci ś nienia oraz za ograniczenia lub przerwy w odbiorze ś cieków w przypadku braku wody na uj ę ciu” , − § 6 ust. 1 pkt 4 wzorca umowy wymienionej powy ż ej w punkcie B: „Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody lub obni ż enie jej ci ś nienia oraz za ograniczenia lub przerwy w odbiorze ś cieków w przypadku zanieczyszczenia wody na uj ę ciu w sposób stwarzaj ą cy niebezpiecze ń stwo dla zdrowia” , − § 6 ust. 1 pkt 8 wzorca umowy wymienionej powy ż ej w punkcie B: „Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody lub obni ż enie jej ci ś nienia oraz za ograniczenia lub przerwy w odbiorze ś cieków w przypadku przerw w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych” , − § 7 ust. 1 lit. c umowy wymienionej powy ż ej w punkcie A: „Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane brakiem wody na uj ę ciu” , − § 7 ust. 1 lit. d umowy wymienionej powy ż ej w punkcie A: „Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody b ą d ź 5 ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane zanieczyszczeniem wody na uj ę ciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i ż ycia”, − § 7 ust. 1 lit. f umowy wymienionej powy ż ej w punkcie A: „Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych” . ZUK w pi ś mie z dnia 2 sierpnia 2006 r. wyja ś ni ł , i ż projekty umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawierane ze spó ł dzielniami, Towarzystwem Budownictwa Spo ł ecznego i wspólnotami mieszkaniowymi s ą dostarczane do tych odbiorców przez pracownika ZUK lub wysy ł ane za po ś rednictwem poczty – w celu zapoznania si ę z tre ś ci ą umowy i wniesienia ewentualnych uwag. W wyznaczonym terminie strony spotykaj ą si ę w celu przeanalizowania zapisów projektu umowy w odniesieniu do niektórych zapisów (dowód: karta nr 48). Projekty umów z odbiorcami indywidualnymi dostarczane s ą do potencjalnego odbiorcy przez pracownika ZUK, po czym – po zapoznaniu si ę z tre ś ci ą umowy – podpisywane s ą przez odbiorc ę i przesy ł ane do ZUK za po ś rednictwem poczty lub dor ę czane osobi ś cie. Odbiorcy ci nigdy nie wnosili uwag dotycz ą cych tre ś ci podpisywanych umów (dowód: karta nr 48). ZUK poinformowa ł nadto, ż e jest otwarty na rozmowy z ka ż dym potencjalnym odbiorc ą w celu wyja ś nienia ewentualnych w ą tpliwo ś ci zwi ą zanych z tre ś ci ą przedstawionych projektów umów. W odpowiedzi na wezwanie Prezesa Urz ę du z dnia 27 lipca 2006 r. zawieraj ą ce mi ę dzy innymi pytanie o przedmiot ewentualnych negocjacji i ich ustale ń , ZUK poinformowa ł , ż e przeprowadzono rozmowy z jednostk ą PKN Orlen, w wyniku których uwzgl ę dniono postulat odbiorcy o przesy ł anie mu ka ż dorazowo zmienianej taryfy, mimo ż e taki obowi ą zek nie spoczywa na ZUK (dowód: karty nr 48 i 60). W toku post ę powania antymonopolowego ustalono, ż e ZUK wprowadzi ł do obrotu gospodarczego nowe, zmienione wzorce umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków: wzorzec umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków pomi ę dzy ZUK a najemc ą /w ł a ś cicielem lokalu mieszkalnego (lokatorem) oraz w ł a ś cicielem/zarz ą dc ą budynku mieszkalnego, wzorzec umowy o zaopatrzenie w wod ę odprowadzanie ś cieków pomi ę dzy ZUK a odbiorc ą indywidualnym (gospodarstwo domowe, przedsi ę biorca), wzorzec umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków pomi ę dzy ZUK a osob ą korzystaj ą c ą z lokalu w budynku wielolokalowym oraz wzorzec umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków pomi ę dzy ZUK a w ł a ś cicielem/zarz ą dc ą budynku wielolokalowego (dowód: karty nr 61-88). Ustalono, ż e w tre ś ci przedmiotowych wzorców umów brak jest zapisów dotycz ą cych okre ś lenia zakresu odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą za ń w formie zakwestionowanej przez Prezesa Urz ę du w niniejszym post ę powaniu antymonopolowym. Nowa tre ść tych zapisów wy łą cza odpowiedzialno ść Przedsi ę biorcy za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane: − „dzia ł aniem si ł y wy ż szej albo z wy łą cznej winy Odbiorcy lub Lokatora”, − „niezawinion ą przez Przedsi ę biorstwo awari ą sieci spowodowan ą (…) dzia ł aniami terrorystycznymi, na czas niezb ę dny do wykonania prac w celu zapobie ż enia lub usuni ę cia skutków awarii”, 6 − „brakiem wody na uj ę ciu, spowodowanym wy łą cznie zdarzeniami losowymi takimi jak: ruchy tektoniczne, prace geologiczno-górnicze itp.”, − „potrzeba zwi ę kszenia dop ł ywu wody do hydrantów po ż arowych w przypadku kl ę sk ż ywio ł owych”, − „planowanymi przerwami, po uprzednim powiadomieniu Odbiorcy lub Lokatora, zwi ą zanymi z wykonywaniem prac konserwacyjno-remontowych urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych”, − „innymi przyczynami zale ż nymi od Odbiorcy lub Lokatora” . ZUK od dnia 3 sierpnia 2006 r. (tj. od dnia zawarcia pierwszej umowy w oparciu o nowy wzorzec) pos ł uguje si ę nowymi wzorcami umów, które w swojej tre ś ci okre ś laj ą zakres odpowiedzialno ś ci przedsi ę biorcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania zgodnie z re ż imem odpowiedzialno ś ci kontraktowej wynikaj ą cym z przepisów Kodeksu cywilnego (dowód: karty nr 89-97). Maj ą c powy ż sze na uwadze Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Dla uznania, ż e niniejsza sprawa ma charakter antymonopolowy, w pierwszej kolejno ś ci niezb ę dne jest ustalenie, czy w jej okoliczno ś ciach dosz ł o do naruszenia interesu publicznoprawnego. Ustawa o okik nale ż y do dziedziny prawa publicznego i jako taka chroni interes ogólnospo ł eczny. Zgodnie art.1 ust. 1 ustawy o okik „ustawa okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów.” W czasie post ę powania i przy wydawaniu decyzji Prezes Urz ę du jest rzecznikiem interesu publicznego. Publicznoprawny charakter ustawy oznacza, ż e nie wszystkie zachowania przedsi ę biorców i ich zwi ą zków, nawet formalnie podlegaj ą ce literze prawa, uzasadniaj ą uruchomienie przewidzianych przez ni ą instrumentów. Powinno to nast ę powa ć tylko wówczas, je ż eli w nast ę pstwie zachowa ń naruszaj ą cych ustaw ę o okik zagro ż ony jest interes ogólnospo ł eczny. Interes publiczny w post ę powaniu administracyjnym nie jest poj ę ciem jednolitym i sta ł ym. Zgodnie ze stanowiskiem S ą du Najwy ż szego (wyrok z dnia 29 maja 2001 r., sygn. akt I CKN 1217/98; por. te ż wyrok z dnia 27 sierpnia 2003 r., sygn. akt I CKN 523/01) publicznoprawny charakter ustawy antymonopolowej powoduje, i ż znajduje ona zastosowanie wówczas, gdy jest zagro ż ony lub naruszony interes publiczny polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków do powstania i rozwoju konkurencji. Za zagro ż enie lub naruszenie konkurencji nale ż y uzna ć – zdaniem S ą du – jedynie takie dzia ł ania, które dotykaj ą sfery interesów szerszego kr ę gu uczestników rynku gospodarczego. Ź ród ł em dzia ł a ń podejmowanych przez ZUK i b ę d ą cych przedmiotem zarzutu postawionego w niniejszej sprawie jest niew ą tpliwie jego si ł a rynkowa. Dla stwierdzenia naruszenia interesu publicznego wystarczaj ą ce jest dowolne nadu ż ycie si ł y rynkowej w relacjach ze s ł abszymi uczestnikami rynku, bowiem ju ż sam fakt nadu ż ycia posiadanej pozycji dominuj ą cej na rynku narusza interes publiczny. Dla oceny kwestii naruszenia interesu publicznego istotne jest tak ż e, i ż praktyki eksploatacyjne (tj. takie praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę , których istot ą jest uzyskanie korzy ś ci kosztem innych podmiotów, w tym nie prowadz ą cych dzia ł alno ś ci gospodarczej) urzeczywistniaj ą si ę g ł ównie poprzez stosunki umowne, które w okoliczno ś ciach niniejszej sprawy maj ą charakter 7 powtarzalny. Zakwestionowane w niniejszym post ę powaniu postanowienia zawarte s ą we wzorcach umów o zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków powszechnie wykorzystywanych przez Przedsi ę biorc ę w obrocie gospodarczym, stosowanych zarówno wobec odbiorców b ę d ą cych konsumentami jak i wobec przedsi ę biorców. O naruszeniu interesu publicznoprawnego w omawianej sprawie ś wiadczy zatem fakt, ż e obj ę te zarzutami dzia ł ania Przedsi ę biorcy dotykaj ą szerokiego kr ę gu uczestników rynku, obejmuj ą cego odbiorców us ł ug, z którymi zawarto umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, a tak ż e potencjalnych odbiorców us ł ug Przedsi ę biorcy. Negatywne skutki wynikaj ą ce z zakwestionowanych zapisów godz ą w szeroki i bli ż ej nieokre ś lony kr ą g podmiotów, w ś ród których konsumenci – b ę d ą cy najs ł abszymi uczestnikami obrotu gospodarczego - maj ą znaczny udzia ł . Nale ż y w tym miejscu zwa ż y ć na fakt, i ż Przedsi ę biorca w okresie roku poprzedzaj ą cym dat ę wszcz ę cia przedmiotowego post ę powania podpisa ł 44 umowy wed ł ug wzorców zawieraj ą cych podlegaj ą ce ocenie Prezesa Urz ę du zapisy, a wzorce te stosowane s ą w obrocie od 2003 r. Za przyj ę ciem, i ż w niniejszej sprawie dosz ł o do naruszenia interesu publicznoprawnego przemawia równie ż fakt, i ż przedmiotem umów zawieranych przez ZUK jest dostarczanie wody. O szczególnym charakterze tego dobra przemawia niew ą tpliwie fakt, i ż ustawodawca wprowadzi ł odr ę bne regulacje maj ą ce na celu zapewnienie ochrony odbiorcom – ustawa o zaopatrzeniu w wod ę . W zwi ą zku z powy ż szym Prezes Urz ę du uzna ł , ż e w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez ZUK interesu publicznoprawnego, co uzasadnia jego ocen ę w ś wietle przepisów ustawy o okik. W przedmiotowym post ę powaniu antymonopolowym Przedsi ę biorcy postawione zosta ł y zarzuty naruszenia art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o okik polegaj ą cego na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym poprzez narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków w drodze zamieszczania w ich tre ś ci zapisów przewiduj ą cych, ż e Przedsi ę biorca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody lub obni ż enia jej ci ś nienia, a tak ż e za ograniczenia lub przerwy w odbiorze ś cieków w przypadku: − braku wody na uj ę ciu, − zanieczyszczenia wody na uj ę ciu w sposób stwarzaj ą cy niebezpiecze ń stwo dla zdrowia, − przerw w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Zgodnie z art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o okik zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej polega w szczególno ś ci na narzucaniu przez przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci . Dla stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zdefiniowanej powy ż ej konieczne jest łą czne wyst ą pienie nast ę puj ą cych przes ł anek: − pozycji dominuj ą cej przedsi ę biorcy na rynku w ł a ś ciwym, 8 − narzucania przez tego przedsi ę biorc ę okre ś lonych warunków umów, − warunki te maj ą uci ąż liwy charakter, − przynosz ą one przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Art. 4 pkt 1 ustawy o okik okre ś la przedsi ę biorc ę jako przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej. Ustawa Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej straci ł a moc z dniem wej ś cia w ż ycie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. z 2004 r. Nr 173, poz. 1807 z pó ź n. zm.) - dalej zwana: „ustawa o SDG” - zgodnie z art. 66 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. - Przepisy wprowadzaj ą ce ustaw ę o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. z 2004 r. Nr 173, poz. 1808). Przepis art. 86 ustawy - Przepisy wprowadzaj ą ce ustaw ę o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej - podaje równie ż , ż e ilekro ć w obowi ą zuj ą cych przepisach jest mowa o przepisach ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej, nale ż y przez to rozumie ć w ł a ś ciwe przepisy ustawy o SDG. Art. 2 ustawy o SDG definiuje dzia ł alno ść gospodarcz ą jako zarobkow ą dzia ł alno ść wytwórcz ą , handlow ą , budowlan ą , us ł ugow ą oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatacja zasobów naturalnych, a tak ż e dzia ł alno ść zawodow ą wykonywan ą w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. Przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie b ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą - wykonuj ą ca we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy SDG przedsi ę biorca mo ż e podj ąć dzia ł alno ść gospodarcz ą po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsi ę biorców w Krajowym Rejestrze S ą dowym albo do Ewidencji Dzia ł alno ś ci Gospodarczej. ZUK jest wpisany do Rejestru Przedsi ę biorców Krajowego Rejestru S ą dowego pod numerem 0000185398. Tym samym ZUK jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o okik. Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę ujawniaj ą si ę na rynku. Z tego wzgl ę du punktem wyj ś cia dla rozstrzygni ę cia sprawy jest okre ś lenie rynku w ł a ś ciwego. Okre ś lenie rynku w ł a ś ciwego b ę dzie decydowa ł o o tym, czy przedsi ę biorca posiada pozycj ę dominuj ą c ą . Przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci uznawane s ą przez ich nabywców za substytuty oraz oferowane s ą na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji – art. 4 pkt 8 ustawy o okik. Rynkiem w ł a ś ciwym w znaczeniu produktowym, w niniejszej sprawie jest rynek zbiorowego zaopatrzenia w wod ę oraz rynek zbiorowego odprowadzania ś cieków. Dzia ł alno ść ta ma charakter zarobkowy i ci ą g ł y. Niezb ę dnym elementem rynku w ł a ś ciwego jest jego wymiar geograficzny, oznaczaj ą cy konieczno ść wskazania obszaru, na którym warunki konkurencji, maj ą ce zastosowanie do okre ś lonych towarów, s ą jednakowe dla wszystkich konkurentów. W wymiarze geograficznym w ł a ś ciwy rynek produktowy w tej sprawie ograniczony jest zasi ę giem sieci wodoci ą gowej nale żą cej do ZUK. Zgodnie z udzielonym Przedsi ę biorcy Zezwoleniem na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania 9 ś cieków (dowód: karty nr 31-32) obszar ten obejmuje w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę miasto Brzeziny oraz gminy: Brzeziny, Rogów i Dmosin, natomiast w zakresie zbiorowego odprowadzania ś cieków miasto Brzeziny. ZUK poinformowa ł , ż e przyjmuje równie ż ś cieki do punktu zlewnego prowadzonej przez siebie oczyszczalni dowo ż one transportem asenizacyjnym z terenu województwa ł ódzkiego, jednak wzorce umów b ę d ą ce przedmiotem oceny Prezesa Urz ę du dotycz ą jedynie dzia ł alno ś ci zbiorowego odprowadzanie ś cieków z wykorzystaniem sieci kanalizacyjnej. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze za rynek w ł a ś ciwy w niniejszej sprawie nale ż y uzna ć lokalny rynek zbiorowego zaopatrzenia w wod ę w mie ś cie Brzeziny oraz gminach: Brzeziny, Rogów, Dmosin oraz lokalny rynek zbiorowego odprowadzania ś cieków w mie ś cie Brzeziny. Zgodnie z art. 4 pkt 9 ustawy o okik przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów. Domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40 %. ZUK na tak zdefiniowanym rynku w ł a ś ciwym jest monopolist ą naturalnym, co wynika z faktu sieciowego charakteru urz ą dze ń s ł u żą cych do dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. Z tego te ż wzgl ę du podmioty ubiegaj ą ce si ę o przy łą czenie do sieci wodoci ą gowo- kanalizacyjnej na wskazanym obszarze nie maj ą mo ż liwo ś ci alternatywnego zakupu us ł ug zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków od innego przedsi ę biorcy. Nadto Przedsi ę biorca wskaza ł , ż e na terenie miasta Brzeziny ZUK jest jedynym podmiotem ś wiadcz ą cym us ł ugi zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków. Nale ż y zatem uzna ć , ż e pierwsza przes ł anka niezb ę dna do wykazania naruszenia art. 8 ust 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o okik zosta ł a spe ł niona. Zgodnie z art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o okik przedmiotem oceny jest nie tylko tre ść zawieranych przez przedsi ę biorc ę umów, ale równie ż okoliczno ś ci, jakie towarzysz ą ich zawieraniu. Dla wykazania, ż e Przedsi ę biorca stosuje praktyk ę okre ś lon ą w wy ż ej wymienionym przepisie, konieczne jest wykazanie, ż e kwestionowane warunki umów zosta ł y odbiorcom us ł ug narzucone. Narzucenie warunku umowy ma miejsce wówczas, gdy przedsi ę biorca dysponuj ą cy pozycj ą dominuj ą c ą na rynku w ł a ś ciwym, ogranicza swobod ę kszta ł towania tre ś ci umów ze strony kontrahentów dzia ł aj ą cych pod przymusem. Dzi ę ki posiadanej sile rynkowej dominant mo ż e bowiem nie liczy ć si ę z wol ą innych uczestników rynku, którzy zmuszeni s ą akceptowa ć ustalone przez niego warunki umowne, nawet, je ś li nie gwarantuj ą one ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń . Warunki takie nie mia ł yby racji bytu, gdyby przedsi ę biorca dzia ł a ł na rynku konkurencyjnym, daj ą cym tym samym kontrahentowi mo ż liwo ść wyboru ofert konkuruj ą cych ze sob ą podmiotów. Wspomniany wy ż ej przymus kontrahenta wynika zatem z braku rzeczywistych alternatyw na rynku. Nale ż y w tym miejscu szczególnie podkre ś li ć fakt, ż e przedmiotowa sprawa dotyczy us ł ug dostaw wody, a wi ę c dostaw towaru nie znajduj ą cego substytutu na rynku, a maj ą cego zasadnicze znaczenie dla wielu dziedzin dzia ł alno ś ci gospodarczej, ale przede wszystkim dla konsumentów. ZUK jako dostawca us ł ug zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków, dzia ł a w warunkach monopolu naturalnego, tym samym dysponuje potencja ł em niezb ę dnym dla narzucania swoim odbiorcom warunków umowy. W swojej dzia ł alno ś ci Przedsi ę biorca pos ł uguje si ę wzorcem umowy, którego zapisy ustalane s ą przez niego arbitralnie. Wzorce te, z racji powszechno ś ci zapotrzebowania na us ł ugi, które definiuj ą rynek w ł a ś ciwy w niniejszej sprawie, stosowane s ą powszechnie. Tym samym utart ą praktyk ą 10 sta ł o si ę zawieranie umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez aprobat ę przez odbiorców warunków umów – z góry okre ś lonych przez Przedsi ę biorc ę . Swoboda odbiorcy us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych ograniczona jest wi ę c do minimum, a zawarcie umowy nast ę puje poprzez przyst ą pienie. Stanowi to o adhezyjnej naturze tych umów. W przypadku umów o charakterze adhezyjnym, w których nie przewiduje si ę indywidualnego negocjowania warunków umownych, wystarczaj ą c ą przes ł ank ą dla uznania, ż e nast ę puje ich narzucanie jest bowiem samo ich oferowanie przez dominanta w stosunkach danego rodzaju (E. Modzelewska-W ą chal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Wydawnictwo Twigger, Warszawa 2002, s. 118). ZUK poinformowa ł , ż e otwarty jest na rozmowy z ka ż dym potencjalnym odbiorc ą , zg ł aszaj ą cym w ą tpliwo ś ci co do tre ś ci przedstawionych projektów umów. W odpowiedzi na wezwanie Prezesa Urz ę du z dnia 27 lipca 2006 r. zawieraj ą ce mi ę dzy innymi pytanie o przedmiot ewentualnych negocjacji i ich ustale ń , ZUK poinformowa ł , ż e przeprowadzono rozmowy z jednostk ą PKN Orlen, w wyniku których uwzgl ę dniono postulat odbiorcy o przesy ł anie mu ka ż dorazowo zmienianej taryfy, mimo, ż e taki obowi ą zek nie spoczywa na ZUK. Wydaje si ę zatem, ż e ewentualne indywidualne uzgodnienia ZUK z potencjalnymi odbiorcami nie dotycz ą kwestii zasadniczych umowy, w tym w szczególno ś ci okre ś laj ą cych zakres zobowi ą za ń i odpowiedzialno ś ci stron za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania. W ocenie Prezesa Urz ę du, fakt, i ż ZUK dopuszcza w pewnym ograniczonym zakresie mo ż liwo ść prowadzenia rozmów z potencjalnymi odbiorcami (w tym z innymi przedsi ę biorcami) na temat indywidualnych uzgodnie ń tre ś ci umowy, nie powoduje, ż e nie mo ż na okre ś li ć charakteru tych umów jako adhezyjnego. Co do zasady bowiem, zasadnicze warunki umowy – w tym okre ś laj ą ce zakres odpowiedzialno ś ci stron za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy – nie podlegaj ą w praktyce negocjacji. ZUK wskaza ł jednocze ś nie, i ż w przypadku umów z odbiorcami indywidualnymi umowy te s ą dostarczane przez pracownika ZUK i po zapoznaniu si ę z tre ś ci ą podpisywane przez odbiorc ę i przesy ł ane poczt ą lub dor ę czane osobi ś cie do siedziby ZUK. Okoliczno ś ci te wskazuj ą , i ż w przypadku odbiorców indywidualnych (tj. konsumentów) równie ż mamy do czynienia z umowami o charakterze adhezyjnym. W okoliczno ś ciach niniejszej sprawy uzna ć nale ż y zatem, i ż warunki umów s ą przez Przedsi ę biorc ę odbiorcom us ł ug narzucane, co wi ąż e si ę z posiadan ą przez ZUK si łą rynkow ą i adhezyjnym charakterem zawieranych umów. Zosta ł a zatem spe ł niona druga przes ł anka niezb ę dna do stwierdzenia naruszenia przez Przedsi ę biorc ę przepisu art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o okik. Kolejn ą przes ł ank ą niezb ę dn ą do wykazania naruszenia art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o okik jest dowiedzenie, ż e podlegaj ą ce ocenie Prezesa Urz ę du i kwestionowane postanowienia umów maj ą uci ąż liwy charakter. Za uci ąż liwy warunek umowy uznaje si ę ka ż dy warunek oznaczaj ą cy dla jednej ze stron ci ęż ar wi ę kszy od typowych, tj. powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Za typowe warunki umowne uzna ć nale ż y co do zasady te, które stosowane s ą na zbli ż onych produktowo rynkach konkurencyjnych. Dokonuj ą c analizy uci ąż liwo ś ci warunków umów mo ż na wszak ż e rozwa ż y ć , czy w hipotetycznej sytuacji istnienia konkurencji na danym rynku w ł a ś ciwym dominant by ł by w stanie wynegocjowa ć takie warunki umów (E. Modzelewska-W ą chal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Wydawnictwo Twigger, Warszawa 2002, s. 119). Wydaje si ę , ż e postanowienia okre ś laj ą ce zobowi ą zania stron oraz odpowiedzialno ść za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie tych zobowi ą za ń stanowi ą obok zapisów dotycz ą cych sposobu rozlicze ń i ceny najwa ż niejszy element porozumienia umawiaj ą cych si ę stron. Zwa ż y ć nale ż y, ż e w przedmiotowej sprawie cena us ł ugi nie podlega odr ę bnym ustaleniom co do zasady – taryfy op ł at za us ł ugi zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i 11 odprowadzania ś cieków uchwalane s ą przez upowa ż nione do tego organy administracji samorz ą dowej. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż y uzna ć , i ż zawarcie we wzorcach umownych zapisów zwalniaj ą cych ZUK z odpowiedzialno ś ci za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie us ł ug w przypadku braku wody na uj ę ciu, zanieczyszczenia wody na uj ę ciu w sposób zagra ż aj ą cy zdrowiu lub w przypadku przerw w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowo-kanalizacyjnych mog ł o by ć mo ż liwe dzi ę ki monopolistycznej pozycji, jak ą zajmuje ZUK na rynku w ł a ś ciwym. Wskazane zapisy nie wskazuj ą bowiem, ż e zwolnienie z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej wzgl ę dem odbiorców dotyczy wy łą cznie sytuacji niezawinionych przez dostawc ę us ł ug i za które nie ponosi on odpowiedzialno ś ci. W tym kontek ś cie podstaw ą oceny uci ąż liwo ś ci analizowanych postanowie ń umownych b ę d ą przepisy zawarte w art. 471 i n. Kodeksu cywilnego reguluj ą ce odpowiedzialno ść za szkod ę spowodowana niewykonaniem lub nienale ż ytym wykonaniem zobowi ą zania. Art. 471 Kodeksu cywilnego stanowi, ż e „d ł u ż nik zobowi ą zany jest do naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania jest nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które d ł u ż nik odpowiedzialno ś ci nie ponosi”. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu w wod ę , podstawowym obowi ą zkiem przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego jest zapewnienie zdolno ś ci posiadanych urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilo ś ci i pod odpowiednim ci ś nieniem oraz dostaw wody i odprowadzania ś cieków w sposób ci ą g ł y i niezawodny. Zgodnie z re ż imem odpowiedzialno ś ci kontraktowej, przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne jest zatem obowi ą zane naprawi ć szkod ę wynik łą z niewykonania tego zobowi ą zania, czyli przerw lub ogranicze ń w ś wiadczeniu us ł ug, je ż eli jest to nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które przedsi ę biorstwo odpowiada. Zakres takich okoliczno ś ci obejmuje przede wszystkim dzia ł ania i zaniechania w ł asne przedsi ę biorcy nosz ą ce znamiona winy (tzn. zachowania umy ś lne lub b ę d ą ce skutkiem nie do ł o ż enia nale ż ytej staranno ś ci), ale równie ż dzia ł ania lub zaniechania osób, z których pomoc ą wykonuje zobowi ą zanie (art. 474 K.c.). Przedsi ę biorca w tre ś ci zawieranych umów mo ż e uchyli ć si ę od odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania jedynie w zakresie zgodnym z art. 471 K.c. tj. w takich sytuacjach, które nie s ą skutkiem zawinionych przez niego dzia ł a ń lub zaniecha ń i za które nie ponosi odpowiedzialno ś ci. Przyj ę cie odmiennego rozwi ą zania odbiega ć b ę dzie od kodeksowej zasady odpowiedzialno ś ci kontraktowej. ZUK w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zwalnia si ę z odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody lub obni ż enie jej ci ś nienia oraz za ograniczenia lub przerwy w odbiorze ś cieków mi ę dzy innymi w przypadku braku wody na uj ę ciu, zanieczyszczenia wody na uj ę ciu w sposób stwarzaj ą cy niebezpiecze ń stwo dla zdrowia, przerw w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Poniewa ż z tre ś ci tych zapisów nie wynika, ż e zwolnienie z odpowiedzialno ś ci dotyczy jedynie sytuacji niezawinionych przez Przedsi ę biorc ę i od niego niezale ż nych, stwarzaj ą one zatem mo ż liwo ść unikni ę cia odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej w ka ż dej z wy ż ej wymienionych sytuacji niewykonania umowy lub nienale ż ytego jej wykonania niezale ż nie od przyczyn wyst ą pienia tych okoliczno ś ci. Tak wi ę c bez wzgl ę du na to, czy brak wody na uj ę ciu, zanieczyszczenie wody na uj ę ciu b ą d ź przerwy w zasilaniu energetycznym wyst ą pi ą na skutek dzia ł a ń lub zaniecha ń Przedsi ę biorcy (a wi ę c przyczyn zawinionych przez Przedsi ę biorc ę ) lub dzia ł a ń lub zaniecha ń osób, z których pomoc ą wykonuje zobowi ą zanie (np. zak ł ad energetyczny), czy te ż na skutek okoliczno ś ci niezawinionych przez niego, mo ż e on zwolni ć si ę z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej wobec odbiorców z tytu ł u 12 ewentualnych szkód spowodowanych obni ż eniem jako ś ci ś wiadczonych us ł ug. Stanowi to zatem o uci ąż liwo ś ci kwestionowanych zapisów, pozbawiaj ą one bowiem odbiorców mo ż liwo ś ci dochodzenia od us ł ugodawcy roszcze ń odszkodowawczych w razie powstania szkód w wyniku pogorszenia jako ś ci ś wiadczonych us ł ug na skutek okoliczno ś ci wymienionych we wzorcu umowy, a których pojawienie by ł oby skutkiem dzia ł ania lub zaniechania Przedsi ę biorcy lub osób, z których pomoc ą zobowi ą zanie wykonuje. Brak wody na uj ę ciu mo ż e wynika ć nie tylko z przyczyn naturalnych takich jak susza czy zmiany hydrogeologiczne, ale równie ż z przyczyn le żą cych po stronie Przedsi ę biorcy, który je eksploatuje. Nale ż y bowiem zwa ż y ć , ż e poj ę cie uj ę cia wody zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy o zaopatrzeniu w wod ę zawiera si ę w kategorii urz ą dze ń wodoci ą gowych, co do których przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne zobowi ą zane jest spe ł nia ć wymogi nale ż ytej dba ł o ś ci, tak aby zapewni ć dostaw ę wody w sposób ci ą g ł y i niezawodny. Mo ż e si ę zatem zdarzy ć , ż e brak wody na uj ę ciu mo ż e by ć spowodowany uszkodzeniem urz ą dze ń wchodz ą cych w sk ł ad uj ę cia wodnego, powsta ł ego np. na skutek ich nieprawid ł owej eksploatacji lub konserwacji. Analogicznie – zanieczyszczenie wody na uj ę ciu mo ż e by ć skutkiem dzia ł a ń lub zaniecha ń Przedsi ę biorcy w zakresie eksploatacji urz ą dze ń uj ę cia wody, w tym np. filtrów czy osadników wody. W takim przypadku Przedsi ę biorca, który – jak wskaza ł – jest w ł a ś cicielem eksploatowanego uj ę cia wody, ponosi odpowiedzialno ść za niew ł a ś ciw ą realizacj ę lub brak realizacji umowy na mocy art. 471 i n. Kodeksu cywilnego. Je ż eli chodzi o przerwy w ś wiadczeniu us ł ug wywo ł ane brakiem zasilania energetycznego urz ą dze ń wodoci ą gowo-kanalizacyjnych, nale ż y wzi ąć pod uwag ę – jako jedn ą z mo ż liwych przyczyn wyst ą pienia tych okoliczno ś ci – zaleganie przez ZUK z p ł atno ś ciami z tytu ł u dostaw energii elektrycznej na rzecz przedsi ę biorstwa energetycznego b ą d ź niedope ł nienia przez Przedsi ę biorc ę obowi ą zku utrzymania nale żą cej do niego wewn ę trznej instalacji elektrycznej w nale ż ytym stanie technicznym, ale równie ż dzia ł ania i zaniechania samego przedsi ę biorstwa energetycznego, które mia ł oby wp ł yw na wykonanie zobowi ą zania ZUK wobec odbiorców jego us ł ug. Ca ł e ryzyko wyst ą pienia takich przypadków i zwi ą zanego z nimi pogorszenia jako ś ci ś wiadczonych us ł ug przenoszone jest – poprze zapisy umów – na odbiorc ę us ł ug. Sytuacj ę tak ą nale ż y uzna ć za niedopuszczaln ą , a charakter kwestionowanych zapisów umów za uci ąż liwy dla odbiorcy. Kolejn ą przes ł ank ą niezb ę dn ą do wykazania naruszenia art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o okik jest dowiedzenie, ż e podlegaj ą ce ocenie Prezesa Urz ę du kwestionowane postanowienia umów przynosz ą Przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Nieuzasadnione korzy ś ci uzyskiwane przez dominanta powinny odpowiada ć narzucanym odbiorcy uci ąż liwym warunkom umowy. Korzy ś ci wówczas mo ż na uzna ć za nieuzasadnione, je ż eli na tle umowy stwarzaj ą przedsi ę biorcy sytuacj ę korzystniejsz ą ani ż eli taka, która odzwierciedla ekwiwalentno ść w danym i podobnych stosunkach umownych. Orzecznictwo stoi na stanowisku, ż e korzy ś ci te powinny by ć osi ą gni ę te kosztem kontrahenta i pozostawa ć w normalnym zwi ą zku przyczynowym z narzuconymi kontrahentowi uci ąż liwymi warunkami umów. Jak zosta ł o wykazane powy ż ej, wy łą czenie odpowiedzialno ś ci ZUK w ka ż dym przypadku pogorszenia jako ś ci ś wiadczonych us ł ug na skutek wyst ą pienia wskazanych w postanowieniach wzorca umowy okoliczno ś ci, stanowi o uci ąż liwym charakterze tych postanowie ń . Jednocze ś nie jest niew ą tpliwie korzystne dla Przedsi ę biorcy – nie musi si ę on bowiem liczy ć z konieczno ś ci ą wyp ł aty odszkodowania odbiorcy us ł ug w sytuacji, gdy zgodnie z ogóln ą zasad ą odpowiedzialno ś ci kontraktowej by ł oby do tego zobowi ą zane. ZUK podniós ł , ż e ż adne z okoliczno ś ci przewidzianych w kwestionowanych zapisach w praktyce nigdy nie wyst ą pi ł y, a tym samym nie móg ł osi ą ga ć korzy ś ci wynikaj ą cych z tych zapisów. Jednak dla stwierdzenia bytu praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zdefiniowanej w 13 art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o okik wystarczaj ą ca jest hipotetyczna mo ż liwo ść osi ą gni ę cia takich korzy ś ci, na skutek wyst ą pienia okoliczno ś ci przewidzianych w umowie pozwalaj ą cych na wykorzystanie uci ąż liwego zapisu. W zwi ą zku z powy ż szym zosta ł y spe ł nione wszystkie przes ł anki, o których mowa w art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o okik wymagane do uznania postawionych ZUK zarzutów za uzasadnione. W za łą czeniu do pisma z dnia 2 sierpnia 2006 r. Przedsi ę biorca przedstawi ł nowe wzorce umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. W ich tre ś ci postanowienia okre ś laj ą ce zakres odpowiedzialno ś ci ZUK za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody, b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków nie maj ą charakteru uci ąż liwego dla odbiorców i zgodne s ą z re ż imem odpowiedzialno ś ci kontraktowej stron przewidzianym w przepisach Kodeksu cywilnego. W zwi ą zku z tym, ż e nowe wzorce umów zosta ł y wprowadzone do obrotu gospodarczego z odbiorcami us ł ug Przedsi ę biorcy w dniu 3 sierpnia 2006 r., tj. w dniu zawarcia pierwszej umowy w oparciu o nowy wzorzec umowy, z dniem tym ZUK zaniecha ł stosowania zarzucanej mu praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę . W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o orzec jak w punktach 1, 2 oraz 3 sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o okik, je ż eli przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę zakazu okre ś lonego w art. 8 ustawy, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć w drodze decyzji kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10 % przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Prezes Urz ę du zdecydowa ł o nie na ł o ż eniu kary pieni ęż nej okre ś lonej w wy ż ej wymienionym przepisie. Prezes Urz ę du opar ł si ę na nast ę puj ą cych okoliczno ś ciach. Po pierwsze, Przedsi ę biorca niezw ł ocznie po zawiadomieniu o wszcz ę ciu post ę powania i z w ł asnej inicjatywy przedsi ę wzi ął dzia ł ania zmierzaj ą ce do wyeliminowania z tre ś ci zawieranych umów postanowie ń zakwestionowanych w ramach niniejszego post ę powania i od dnia 3 sierpnia 2006 r. pos ł uguje si ę nowymi wzorcami umów, które w swojej tre ś ci okre ś laj ą zakres odpowiedzialno ś ci przedsi ę biorcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania zgodnie z re ż imem odpowiedzialno ś ci kontraktowej wynikaj ą cym z przepisów Kodeksu cywilnego. Wzi ę to pod uwag ę równie ż wyja ś nienia Przedsi ę biorcy, z których wynika, i ż naruszenie przepisów ustawy o okik nie by ł o z jego strony dzia ł aniem zamierzonym, nakierowanym na osi ą gni ę cie korzy ś ci finansowych, a przewidziane w kwestionowanych postanowieniach okoliczno ś ci (tj. brak wody na uj ę ciu, brak zasilania energetycznego, zanieczyszczenie wody na uj ę ciu) w praktyce nigdy nie wyst ą pi ł y. Zwa ż ono ponadto, i z do Organu Antymonopolowego nie wp ł yn ęł y ż adne skargi odbiorców ś wiadczonych przez Przedsi ę biorc ę us ł ug w zwi ą zku realizacj ą zakwestionowanych w niniejszej decyzji warunków umów, a sam Przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia przepisów ustawy antymonopolowej po raz pierwszy. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o okik w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kodeksu post ę powania cywilnego – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Ł odzi. 14 Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Ł odzi Iwona Bielska Otrzymuje: Zak ł ad Us ł ug Komunalnych Sp. z o.o. ul. Ś wi ę tej Anny 57 95-060 Brzeziny 15