RŁO-30/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Aleja Pi ł sudskiego 8 90-051 Ł ód ź , P - 73 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O/411-8/05/RA- Ł ód ź , dnia 8 listopada 2005 r. DECYZJA Nr R Ł O 30 / 2005 Na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (j. t. Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804; zm.: Nr 60, poz. 535; Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004 r. Nr 93, poz. 891; Nr 96, poz. 959; Dz. U. z 2005 r., Nr 163, poz. 1362) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2002 r., Nr 18, poz. 172, zm.: Dz. U. z 2003 r. Nr 6, poz. 68), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę nadu ż ywanie przez Gmin ę Piotrków Trybunalski w Piotrkowie Trybunalskim pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku udost ę pniania przystanków autobusowych komunikacji miejskiej znajduj ą cych si ę w granicach administracyjnych Miasta Piotrków Trybunalski, poprzez odmow ę wyra ż enia zgody na korzystanie z tych przystanków przez przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść w zakresie regularnego zbiorowego przewozu osób w granicach administracyjnych Miasta Piotrków Trybunalski, co stanowi naruszenie zakazu, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 5 cytowanej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 11 sierpnia 2005 r. Uzasadnienie Do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej „Prezes Urz ę du”) - Delegatury w Ł odzi wp ł yn ęł o pismo Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie podejrzenia naruszenia przez Miasto Piotrków Trybunalski z siedzib ą w Piotrkowie Trybunalskim, Pasa ż Rudowskiego 10, 97 – 300 Piotrków Trybunalski (dalej zwane: „Miasto Piotrków Trybunalski” lub „Miasto”) zasad wolnej konkurencji na rynku organizacji regularnych przewozów osób autobusami w komunikacji miejskiej w granicach administracyjnych Miasta Piotrków Trybunalski. Podstaw ą zarzutu by ł a odmowa Miejskiego Zarz ą du Dróg i Komunikacji w Piotrkowie Trybunalskim, dzia ł aj ą cego w imieniu Miasta Piotrków Trybunalski, udzielenia przewo ź nikom zgody na udost ę pnienie, w drodze odp ł atnej umowy, przystanków autobusowych komunikacji miejskiej. Z tre ś ci pisma wynika ł o, ż e skutkiem odmowy by ł a niemo ż no ść uzyskania przez tych przedsi ę biorców licencji przewozowej, co eliminowa ł o ich z rynku us ł ug przewozowych na tym obszarze. Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich zachowanie w ł adz Miasta Piotrków Trybunalski mog ł o narusza ć regu ł y konkurencji i stanowi ć zakazan ą praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę w rozumieniu ustawy dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej zwana: „ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów”). W celu rozstrzygni ę cia o zasadno ś ci prowadzenia post ę powania antymonopolowego w tej sprawie, Prezes Urz ę du w dniu 28 czerwca 2005 r. wszcz ął post ę powanie wyja ś niaj ą ce. W toku post ę powania ustalono, ż e w latach 2004 – 2005 mia ł y miejsce trzy przypadki odmowy przez Miasto Piotrków Trybunalski udost ę pnienia przewo ź nikom przystanków autobusowych komunikacji miejskiej. Dotyczy ł y one nast ę puj ą cych przedsi ę biorców: - S ł awomir D ą browski, Milejowiec 2, 97 – 340 Rozprza - odmowa korzystania z przystanków autobusowych na linii komunikacji miejskiej Okólna ,,Gliniana – Gliniana” - Rafa ł St ę pie ń , Laski 12, 97 – 371 Wola Krzysztoporska – odmowa korzystania z przystanków autobusowych na linii komunikacji miejskiej Okólna ,,Gliniana – Gliniana” - Stanis ł aw Kaczmarek, ul. Ogrodowa 19, 97 – 371 Wola Krzysztoporska – odmowa korzystania z przystanków autobusowych na linii komunikacji miejskiej „Dworska (POM) – Witosa”. W tym samym czasie przystanki zlokalizowane na tych liniach udost ę pniane by ł y innym przedsi ę biorcom, w tym Miejskiemu Zak ł adowi Komunikacyjnemu Sp. z o.o. z siedzib ą w Piotrkowie Trybunalskim (dalej MZK Piotrków Trybunalski), b ę d ą cemu w ł asno ś ci ą Miasta Piotrków Trybunalski. W dniu 29 lipca 2005 r. Prezes Urz ę du postanowi ł o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego przeciwko Miastu Piotrków Trybunalski pod zarzutem nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku udost ę pniania przystanków autobusowych komunikacji miejskiej znajduj ą cych si ę w granicach administracyjnych Miasta Piotrków Trybunalski, poprzez odmow ę wyra ż enia zgody na korzystanie z tych przystanków przez przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść w zakresie regularnego zbiorowego przewozu osób w granicach administracyjnych Miasta Piotrków Trybunalski, co mo ż e stanowi ć naruszenie zakazu, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dowód: karta nr 1). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego, w pi ś mie z dnia 11 sierpnia 2005 r. Miasto Piotrków Trybunalski zgodzi ł o si ę z przedstawionym zarzutem i poinformowa ł o Prezesa Urz ę du, ż e bezzw ł ocznie podejmie kroki niezb ę dne do wyeliminowania zaistnia ł ych nieprawid ł owo ś ci. Miasto Piotrków Trybunalski zobowi ą za ł o si ę , ż e od dnia 11 sierpnia 2005 r. b ę dzie udziela ć zgody na korzystanie z przystanków autobusowych komunikacji miejskiej w granicach administracyjnych Miasta Piotrków Trybunalski wszystkim przewo ź nikom prowadz ą cym dzia ł alno ść w zakresie regularnego przewozu osób, którzy wyst ą pi ą do Miasta o tak ą zgod ę . Miasto Piotrków Trybunalski poinformowa ł o tak ż e, ż e wystosuje pisma do tych przedsi ę biorców, którym dotychczas odmówiono zgody na udost ę pnienie przystanków, z propozycj ą ponownego wyst ą pienia w tej sprawie i zawarcia umowy na korzystanie z przystanków (dowód: karta nr 44). W dniu 23 sierpnia 2005 r. Prezes Urz ę du wezwa ł Miasto Piotrków Trybunalski do przedstawienia dowodów zaprzestania stosowania zarzucanej praktyki. Równocze ś nie Prezes 2 Urz ę du zwróci ł si ę z zapytaniem do przedsi ę biorców, którym wcze ś niej odmówiono wydania zgody na korzystanie z przystanków komunikacji miejskiej w granicach administracyjnych Miasta, czy zostali poinformowani o mo ż liwo ś ci ponownego z ł o ż enia wniosku w tej sprawie i zawarcia umowy na korzystanie z tych przystanków. W odpowiedzi, wezwani przedsi ę biorcy potwierdzili, ż e Miasto Piotrków Trybunalski poinformowa ł o ich, ż e w zwi ą zku z „(...) nowymi okoliczno ś ciami faktycznymi (...)” maj ą mo ż liwo ść ponownego ubiegania si ę o zawarcie umowy na korzystanie z przystanków autobusowych na wskazanych przez nich liniach komunikacji miejskiej. W dniu 27 wrze ś nia 2005 r. Miasto Piotrków Trybunalski poinformowa ł o, ż e w dniu 26 wrze ś nia 2005 r. zawar ł o umowy na korzystanie z przystanków ze S ł awomirem D ą browskim z Rozprzy (umowa nr 62 /MZDiK/ DK /2005) i z Rafa ł em St ę pniem z Lasek (umowa nr 63/MZDiK/DK/2005), natomiast Stanis ł aw Kaczmarek z Woli Krzysztoporskiej do dnia 27 wrze ś nia 2005 r. nie z ł o ż y ł ponownego wniosku o zawarcie umowy (dowód: karty nr 88–89). Prezes Urz ę du ustali ł co nast ę puje: Miasto Piotrków Trybunalski jest jednostk ą samorz ą du terytorialnego i dzia ł a na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorz ą dzie gminnym (tj. Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1691, ze zm.– dalej zwana: „ustawa o samorz ą dzie gminnym”). Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy Miasto Piotrków Trybunalski posiada osobowo ść prawn ą . Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy o samorz ą dzie gminnym do zada ń w ł asnych gminy nale ż y zaspokajanie potrzeb zbiorowych wspólnoty w zakresie lokalnego transportu zbiorowego. Miasto Piotrków Trybunalski powo ł a ł o do realizacji tego zadania zak ł ad bud ż etowy pod nazw ą Miejski Zarz ą d Dróg i Komunikacji (uchwa ł a Nr XV/223/03 Rady Miasta w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 30 grudnia 2003 r. w sprawie utworzenia jednostki bud ż etowej pod nazw ą „Miejski Zarz ą d Dróg i Komunikacji” i przyj ę cia jej statutu) - dalej zwany: ,,MZDiK”. Przedmiotem dzia ł ania MZDiK jest, mi ę dzy innymi zarz ą dzanie drogami publicznymi i wewn ę trznymi na terenie Miasta Piotrkowa Trybunalskiego oraz organizowanie lokalnego transportu zbiorowego i pobieranie op ł at za zaj ę cie pasa drogowego, parkingowych oraz transportu zbiorowego . MZDiK wykonuje w tym zakresie uprawnienia Miasta Piotrków Trybunalski wynikaj ą ce z art. 19 ust. 1 i ust. 5 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2086, ze zm.) – dalej zwana: ,,ustawa o drogach publicznych”. Zgodnie z tym przepisem Miasto Piotrków Trybunalski jest zarz ą dc ą wszystkich dróg w granicach miasta, z wyj ą tkiem autostrad i dróg ekspresowych, tworzy przystanki na swoim terenie i decyduje o korzystaniu z tych przystanków przez przewo ź ników wykonuj ą cych przewozy regularne w komunikacji miejskiej. Z wnioskiem o udost ę pnienie przystanków wyst ę powa ć mog ą przedsi ę biorcy ju ż prowadz ą cy dzia ł alno ść przewozow ą w przypadku ubiegania si ę o uruchomienie przewozów na nowych liniach komunikacyjnych, jak równie ż przedsi ę biorcy dopiero rozpoczynaj ą cy dzia ł alno ść w tym zakresie. W roku 2004 ni ż ej wskazani przedsi ę biorcy wyst ą pili do MZDiK z wnioskami o udost ę pnienie przystanków autobusowych komunikacji miejskiej w granicach administracyjnych Miasta Piotrków Trybunalski, w drodze zawarcia umowy cywilno- prawnej: S ł awomir D ą browski z Rozprzy na linii Okólna ,,Gliniana– Gliniana”, Rafa ł St ę pie ń z Lasek, Wola Krzysztoporska na linii Okólna ,,Gliniana– Gliniana” oraz Stanis ł aw 3 Kaczmarek z Woli Krzysztoporskiej na linii ,,Dworska (POM)–Witosa”. MZDiK odmówi ł podaj ą c w uzasadnieniu, ż e wyra ż enie zgody na udost ę pnienie przystanków wnioskodawcom na tych liniach spowodowa ł oby znacz ą ce zag ę szczenie ruchu na g ł ównych ci ą gach komunikacyjnych w mie ś cie oraz w zatokach przystankowych, istotnie zwi ę kszaj ą c ich obci ąż enie. Zdaniem MZDiK potrzeby przewozowe na tych liniach komunikacyjnych s ą w pe ł ni realizowane przez innych przewo ź ników. Wskaza ć nale ż y, ż e w ww. przypadkach odmowa dotyczy ł a przystanków na liniach komunikacyjnych, na których dzia ł alno ść prowadzi MZK Piotrków Trybunalski, a tak ż e inni przewo ź nicy. Skutkiem odmowy udost ę pnienia przystanków by ł a odmowa wydania zezwolenia na prowadzenie dzia ł alno ś ci na wnioskowanych liniach przez tych przedsi ę biorców. Zgodnie bowiem z art. 22 ustawy z dnia 6 wrze ś nia 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2004 r. Nr 204 poz. 2088, z pó ź n. zm.) – dalej zwana: „ustawa o transporcie drogowym”, przedsi ę biorcy ubiegaj ą cy si ę o wydanie przez w ł a ś ciwy organ zezwolenia na wykonywanie przewozów regularnych w krajowym transporcie drogowym, obowi ą zani s ą do łą czy ć do wniosku o wydanie zezwolenia, mi ę dzy innymi potwierdzenie uzgodnienia zasad korzystania z przystanków dokonane z ich w ł a ś cicielami lub zarz ą dzaj ą cymi. Brak tego za łą cznika skutkuje odmow ą udzielenia zezwolenia. Tak ż e, zgodnie z art. 24 ust. 4 pkt 2 ustawy o transporcie drogowym zezwolenie cofa si ę w razie naruszenia lub zmiany warunków na jakich zezwolenie zosta ł o wydane oraz okre ś lonych w zezwoleniu. W dniu 11 sierpnia 2005 r. Miasto Piotrków Trybunalski wyrazi ł o wol ę wyeliminowania zaistnia ł ych nieprawid ł owo ś ci w zakresie zawierania umów o udost ę pnianie przystanków na liniach komunikacji miejskiej (dowód: karty 44–45). W dniu 5 wrze ś nia 2005r. Miasto Piotrków Trybunalski poinformowa ł o Prezesa Urz ę du o zawarciu umów na korzystanie z przystanków z nowymi przedsi ę biorcami, którzy z ł o ż yli wnioski w trakcie niniejszego post ę powania antymonopolowego (dowód: karty nr 60–61). W kolejnym pi ś mie z dnia 27 wrze ś nia 2005 r. Miasto Piotrków Trybunalski poinformowa ł o, ż e podpisa ł o umowy na korzystanie z przystanków z przedsi ę biorcami, których dotyczy ł y postawione w post ę powaniu antymonopolowym zarzuty. S ą to nast ę puj ą ce umowy: umowa nr 62/MZDiK/DK/2005 z dnia 26 wrze ś nia 2005 r. ze S ł awomirem D ą browskim z Rozprzy i umowa nr 63/MZDiK/DK/2005 z Rafa ł em St ę pniem z Lasek, Wola Krzysztoporska (dowód: pismo i kopie umów, karty nr 88–89). Stanis ł aw Kaczmarek z Woli Krzysztoporskiej do dnia 27 wrze ś nia 2005 r. nie z ł o ż y ł ponownego wniosku o zawarcie umowy. Prezes Urz ę du zwa ż y ł co nast ę puje : Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż y do dziedziny prawa publicznego i jako taka chroni interes ogólnospo ł eczny. W ś wietle art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „ustawa okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów.” W czasie post ę powania i przy wydawaniu decyzji Prezes Urz ę du jest rzecznikiem interesu publicznego. Publicznoprawny charakter ustawy oznacza, ż e nie wszystkie zachowania przedsi ę biorców i ich zwi ą zków, nawet formalnie podlegaj ą ce literze prawa, uzasadniaj ą uruchomienie przewidzianych przez ni ą instrumentów. W rozstrzyganych przez Prezesa Urz ę du post ę powaniach zasadnym jest zatem ustalenie czy nast ą pi ł o naruszenie interesu publicznoprawnego. Interes publiczny w post ę powaniu administracyjnym nie jest poj ę ciem jednolitym i sta ł ym. Zgodnie ze stanowiskiem S ą du Najwy ż szego (wyrok z dnia 29 maja 2001 r., sygn. akt I CKN 1217/98; por. te ż wyrok z dnia 27 sierpnia 2003 r., sygn. akt I CKN 523/01) 4 publicznoprawny charakter ustawy antymonopolowej powoduje, i ż znajduje ona zastosowanie wówczas, gdy jest zagro ż ony lub naruszony interes publiczny polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków do powstania i rozwoju konkurencji. Za zagro ż enie lub naruszenie konkurencji nale ż y uzna ć – zdaniem S ą du – jedynie takie dzia ł ania, które dotykaj ą sfery interesów szerszego kr ę gu uczestników rynku gospodarczego. W rozpatrywanej sprawie skutkami praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę dotkni ę ci zostali przedsi ę biorcy prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą w zakresie krajowego transportu drogowego osób, ubiegaj ą cy si ę o zawarcie umów na korzystanie z przystanków autobusowych komunikacji miejskiej na terenie Miasta Piotrków Trybunalski. Zachowania Miasta mog ą równie ż dotyka ć potencjalnych przedsi ę biorców, chc ą cych uczestniczy ć w obrocie gospodarczym na tym rynku. To z kolei ma bezpo ś redni wp ł yw na interesy wszystkich konsumentów – pasa ż erów korzystaj ą cych ze ś rodków komunikacji miejskiej w celu dojazdu do miejsc przeznaczenia. Tak szeroki kr ą g uczestników rynku dotkni ę tych skutkami praktyki uzasadnia zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mamy bowiem tutaj do czynienia z naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Natomiast art. 8 ust. 2 pkt 5 tej ustawy stanowi, ż e nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej, w szczególno ś ci mo ż e polega ć na przeciwdzia ł aniu ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji. Dla stwierdzenia zarzucanej praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę na podstawie art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest łą czne wyst ą pienie nast ę puj ą cych przes ł anek: 1) pozycji dominuj ą cej przedsi ę biorcy na rynku w ł a ś ciwym, 2) nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej poprzez przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji. Miasto Piotrków Trybunalski jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis ten stanowi, ż e ilekro ć w ustawie jest mowa o przedsi ę biorcy, rozumie si ę przez to osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą nie maj ą ca osobowo ś ci prawnej, organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej. Miasto Piotrków Trybunalski jest jednostk ą samorz ą du terytorialnego i dzia ł a na podstawie ustawy o samorz ą dzie gminnym. Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy Miasto ma osobowo ść prawn ą . Miasto Piotrków Trybunalski wykonuje zadania o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej okre ś lone w art. 7 ust. 1 wy ż ej cytowanej ustawy, w tym zgodnie z pkt 4 przywo ł ywanego przepisu, zadania z zakresu organizacji lokalnego transportu zbiorowego. W ramach realizacji tego zadania, na podstawie art. 19 ust. 1 i ust. 5 ustawy o drogach publicznych Miasto Piotrków Trybunalski zarz ą dza wszystkimi drogami w granicach miasta, z wyj ą tkiem autostrad i dróg ekspresowych i jest w ł a ś cicielem przystanków, zatok i p ę tli autobusowych na swoim terenie. Korzystaj ą c z tych uprawnie ń MZDiK jako jednostka bud ż etowa Miasta Piotrków Trybunalski decyduje o udost ę pnianiu przystanków przewo ź nikom. Prezesa Urz ę du stwierdzi ł , ż e Miasto Piotrków Trybunalski jako zarz ą dzaj ą cy przystankami autobusowymi komunikacji miejskiej znajduj ą cymi si ę w 5 granicach administracyjnych Miasta, spe ł nia przes ł anki przedsi ę biorcy w rozumieniu art. 4 ust. 1a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę ujawniaj ą si ę na rynku. Z tego wzgl ę du punktem wyj ś cia dla rozstrzygni ę cia sprawy jest okre ś lenie rynku w ł a ś ciwego. Zgodnie z brzmieniem art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci uznawane s ą przez ich nabywców za substytuty oraz oferowane s ą na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. Rynkiem w ł a ś ciwym produktowym w niniejszej sprawie jest rynek udost ę pniania przystanków autobusowych komunikacji miejskiej. Produkt ten nie ma substytutów. Wsiadanie i wysiadanie z pojazdów komunikacji miejskiej jest mo ż liwe wy łą cznie na wyznaczonych do tego celu przystankach. Miasto Piotrków Trybunalski jako zarz ą dca wszystkich dróg publicznych w granicach miasta, z wyj ą tkiem autostrad i dróg ekspresowych, jest wy łą cznie uprawnione do tworzenia przystanków komunikacji miejskiej na tym obszarze, a tak ż e do wyra ż ania zgody na korzystanie z tych przystanków przez inne podmioty. Rynek geograficzny zakre ś lony granicami administracyjnymi Miasta Piotrków Trybunalski spe ł nia przes ł anki cytowanego art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Reasumuj ą c rynkiem w ł a ś ciwym w niniejszej sprawie jest rynek udost ę pniania przystanków autobusowych komunikacji miejskiej znajduj ą cych si ę w granicach administracyjnych Miasta Piotrków Trybunalski. Zgodnie z art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów. Domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40 %. Miasto Piotrków Trybunalski ma pozycj ę dominuj ą c ą na rynku w ł a ś ciwym. Miasto nie ma konkurentów na rynku w ł a ś ciwym. Miasto Piotrków Trybunalski jest jedynym w ł a ś cicielem przystanków autobusowych komunikacji miejskiej w granicach administracyjnych Miasta, co zosta ł o wykazane wy ż ej. Si łę monopolu Miasta na tym rynku wzmacnia fakt, ż e ka ż dy przedsi ę biorca, potencjalny przewo ź nik w komunikacji miejskiej, musi uzyska ć zezwolenie Miasta na t ę dzia ł alno ść , a warunkiem wydania zezwolenia jest zgoda Miasta na udost ę pnienie przystanków. Pozycja ta daje Miastu mo ż liwo ść dzia ł ania nie tylko niezale ż nie od kontrahentów, ale tak ż e niezale ż nie od konsumentów. Dowodem tego jest arbitralne stwierdzenie Miasta w toku post ę powania, ż e istniej ą cy przewo ź nicy realizuj ą wystarczaj ą co potrzeby pasa ż erów. Tym samym spe ł niona zosta ł a pierwsza przes ł anka art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sam fakt posiadania pozycji dominuj ą cej nie stanowi naruszenia prawa. Bezprawne jest dopiero nadu ż ywanie przez przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej. Istot ą praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę polegaj ą cej na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej jest bezprawne nadu ż ycie si ł y rynkowej przez przedsi ę biorc ę , prowadz ą ce do ograniczenia samodzielno ś ci 6 innych uczestników rynku oraz wymuszenie uczestnictwa w rynku na zasadach narzuconych, z regu ł y mniej korzystnych ni ż by to wynika ł o z dzia ł ania nieskr ę powanych mechanizmów rynkowych w warunkach istnienia konkurencji. Stosownie do art. 18 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym wykonywanie regularnych przewozów osób w krajowym transporcie drogowym wymaga zezwolenia. Zgodnie z art. 22 ust. 1 tej ż e ustawy, do wniosku o wydanie zezwolenia do łą cza si ę nast ę puj ą ce dokumenty: - proponowany rozk ł ad jazdy uwzgl ę dniaj ą cy przystanki, godziny odjazdów ś rodków transportowych, d ł ugo ść linii komunikacyjnej, podan ą w kilometrach, i odleg ł o ś ci mi ę dzy przystankami, kursy oraz liczb ę pojazdów niezb ę dnych do wykonywania codziennych przewozów, zgodnie z rozk ł adem jazdy, - schemat po łą cze ń komunikacyjnych z zaznaczon ą lini ą komunikacyjn ą i przystankami, - potwierdzenie uzgodnienia zasad korzystania z obiektów dworcowych i przystanków, dokonanego z ich w ł a ś cicielami lub zarz ą dzaj ą cymi, - zobowi ą zanie do zamieszczania informacji o godzinach odjazdów na tabliczkach przystankowych na przystankach, - cennik, - wykaz pojazdów, z okre ś leniem ich liczby oraz liczby miejsc, którymi wnioskodawca zamierza wykonywa ć przewozy. Brak któregokolwiek z powy ż szych za łą czników do wniosku skutkuje odmow ą udzielenia zezwolenia. Wymienieni wy ż ej przewo ź nicy zwrócili si ę do Miasta o zawarcie umowy na udost ę pnienie przystanków autobusowych na wskazanych liniach komunikacji miejskiej. Miasto Piotrków Trybunalski nie wyrazi ł o zgody na udost ę pnienie przystanków tym przewo ź nikom. Jednocze ś nie zgod ę tak ą wyrazi ł o mi ę dzy innymi MZK Piotrków Trybunalski. W niniejszej sprawie nale ż y rozstrzygn ąć , czy Miasto Piotrków Trybunalski poprzez odmow ę wyra ż enia zgody na korzystanie z przystanków nadu ż y ł o pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym. Zgodnie z postanowieniami art. 2a ust. 2 ustawy o drogach publicznych „Drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowi ą w ł asno ść w ł a ś ciwego samorz ą du województwa, powiatu lub gminy”. Stosownie natomiast do art. 20 cytowanej ustawy gmina jako zarz ą dca wszystkich dróg publicznych na swoim obszarze mo ż e mi ę dzy innymi pe ł ni ć funkcj ę inwestora w odniesieniu do tych dróg publicznych, a tak ż e nabywa ć nieruchomo ś ci pod pasy drogowe dróg publicznych i gospodarowa ć nimi w ramach posiadanego prawa do tych nieruchomo ś ci. Z kolei wedle art. 22 tej ustawy zarz ą dca drogi sprawuje nieodp ł atny trwa ł y zarz ą d gruntami w pasie drogowym, w ramach którego mo ż e te grunty oddawa ć w najem czy dzier ż aw ę oraz pobiera ć z tych tytu ł ów op ł aty w wysoko ś ci ustalonej w umowie, albo je u ż ycza ć . Uprawnienia te nie maj ą jednak ż e charakteru absolutnego i podlegaj ą ograniczeniom. W szczególno ś ci, niedopuszczalne jest ich wykorzystywanie w sposób, który mo ż e przeciwdzia ł a ć ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania lub rozwoju konkurencji. Ograniczenie to wynika wprost z postanowie ń ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ustawa ta uchwalona jest w interesie publicznoprawnym i zawiera regulacje bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą ce, dlatego te ż w ł a ś ciciel rzeczy lub wykonuj ą cy w stosunku do rzeczy uprawnienia w ł a ś cicielskie jest obowi ą zany czyni ć to w zgodno ś ci z t ą ustaw ą . Mo ż e on pobiera ć po ż ytki i inne dochody z rzeczy, jednak ż e nie mo ż e tego czyni ć kosztem ograniczenia konkurencji. 7 Zwróci ć nale ż y ponadto uwag ę na tre ść art. 1 ustawy o drogach publicznych, z którego wynika, ż e z drogi publicznej mo ż e korzysta ć ka ż dy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyj ą tkami okre ś lonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych. Uprawnienie to dotyczy tak ż e przedsi ę biorców wykonuj ą cych regularne przewozy osób w krajowym transporcie drogowym na podstawie zezwolenia udzielonego przez w ł a ś ciwy organ lub te ż ubiegaj ą cych si ę o udzielenie takiego zezwolenia. Przedsi ę biorcy ci powinni mie ć mo ż liwo ść zatrzymywania swoich pojazdów na przeznaczonych do tego przystankach autobusowych, które stanowi ą wydzielone w pasie drogowym zatoki przystankowe, odpowiednio oznakowane. Takie jest te ż stanowisko Ministerstwa Infrastruktury przyj ę te w dniu 4 marca 2004 r. na naradzie po ś wi ę conej interpretacji poj ęć i przepisów wyst ę puj ą cych w ustawie o transporcie drogowym oraz w rozporz ą dzeniach wykonawczych do tej ustawy. Wedle interpretacji Ministerstwa „ (...) poniewa ż droga publiczna jest z definicji otwarta dla ruchu publicznego nie istniej ą przes ł anki, zgodnie z którymi zarz ą dca (zarz ą d) drogi móg ł by odmówi ć korzystania przez przedsi ę biorc ę z istniej ą cego przystanku”. Interpretacja powy ż sza zosta ł a opublikowana na stronie serwisu internetowego Ministerstwa Infrastruktury ( www.mi.gov.pl ). Miasto Piotrków Trybunalski uzasadni ł o odmow ę tym, ż e wyra ż enie takiej zgody w sposób znacz ą cy spowodowa ł oby zag ę szczenie g ł ównych ci ą gów komunikacyjnych miasta oraz zatok przystankowych, istotnie zwi ę kszaj ą c ich obci ąż enie. Miasto wskazywa ł o ponadto, ż e potrzeby przewozowe na wyszczególnionych liniach komunikacyjnych s ą zabezpieczone przez innych przewo ź ników. Prezes Urz ę du uzna ł , ż e kwestia obci ąż enia przystanków przez pojazdy ró ż nych przewo ź ników powinna by ć rozwi ą zana poprzez w ł a ś ciw ą koordynacj ę rozk ł adów jazdy i to w ł a ś nie Miasto posiada uprawnienia w zakresie ich uzgadniania. Powy ż szy pogl ą d znajduje pe ł ne poparcie w orzecznictwie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W wyroku z dnia 24 kwietnia 2003 r. (sygn. Akt XVII Ama 51/02) S ą d stwierdzi ł , ż e „ (…) uprawnienie gmin w zakresie uzgadniania rozk ł adów jazdy ma s ł u ż y ć jedynie przeciwdzia ł aniu sytuacjom kolizyjnym, np. koncentrowaniu si ę zbyt wielu ofert przewozowych na tej samej trasie w jednym czasie, nie mo ż e zatem stanowi ć mechanizmu ingerowania w prowadzon ą przez przewo ź ników dzia ł alno ść gospodarcz ą w formie decyzji stanowczych. W konsekwencji nie udzielenie zgody na korzystanie z przystanków, kiedy gmina w tym zakresie zajmuje pozycj ę dominuj ą c ą , nale ż y uzna ć za nadu ż ycie tej pozycji bowiem bezpo ś rednio przeciwdzia ł a ukszta ł towaniu racjonalnej konkurencji”. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż na mocy przepisów art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy o samorz ą dzie gminnym, gmina odpowiada za kszta ł t i organizacj ę transportu zbiorowego na swoim terenie i musi dba ć o zapewnienie bezpiecze ń stwa ruchu drogowego. W ka ż dym jednak przypadku gmina jako organ administracji samorz ą dowej powinna równorz ę dnie traktowa ć wszystkich przewo ź ników na swoim terenie. Brak jest uzasadnienia dla dzia ł a ń polegaj ą cych na tym, ż e niektórzy przewo ź nicy prowadz ą swoj ą dzia ł alno ść w sposób „uprzywilejowany”, a inni zmuszani s ą do prowadzenia dzia ł alno ś ci na warunkach mniej korzystnych. Nie do przyj ę cia jest w zwi ą zku z tym, zdaniem Prezesa Urz ę du sytuacja, w której odmowy udost ę pnienia przystanków uzasadnia si ę argumentem, ż e „potrzeby przewozowe na wyszczególnionych liniach komunikacyjnych s ą zabezpieczone przez innych przewo ź ników”. Takie dzia ł anie pozostaje w sprzeczno ś ci z postanowieniami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w szczególno ś ci jej art. 1 i art. 8 ust. 2 pkt 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. z 2004 r. Nr 173, poz. 1807, ze. zm.) – dalej zwana: „ustawa o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej”, który wyra ź nie stanowi, ż e „podejmowanie, wykonywanie i zako ń czenie dzia ł alno ś ci gospodarczej jest wolne dla ka ż dego na równych prawach, z zachowaniem warunków okre ś lonych przepisami prawa”. Wolna konkurencja oznacza bowiem dost ę p do rynku na równych prawach dla wszystkich 8 przedsi ę biorców. Przedsi ę biorcy rywalizuj ą o to, aby w drodze oferowania lepszych cen lub warunków ś wiadczenia us ł ug pozyska ć jak najwi ę ksz ą liczb ę kontrahentów. Im wi ę cej jest konkurentów na rynku tym mniej jest mo ż liwo ś ci jednostronnego dyktowania przez przedsi ę biorc ę warunków umów niezale ż nych od konkurentów i kontrahentów. Mechanizmy rynkowe funkcjonuj ą efektywniej, gdy na rynku dzia ł a wi ę cej przedsi ę biorców. Z powy ż szego wynika, ż e Miasto Piotrków Trybunalski odmawiaj ą c przewo ź nikom prawa do prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej z wykorzystaniem miejskich przystanków komunikacyjnych i traktuj ą c w sposób uprzywilejowany MZK Piotrków Trybunalski oraz innych przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na rynku w ł a ś ciwym, w ten sposób stworzy ł o bardzo siln ą barier ę dost ę pu do rynku w ł a ś ciwego i jednocze ś nie zniekszta ł ci ł o warunki do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji na rynku przewozów. Sie ć przystanków autobusowych w granicach Miasta tworzy kluczowy element infrastruktury komunikacji miejskiej. Na obszarze Miasta przewo ź nicy konkuruj ą ze sob ą o dost ę p do rynku przewozów w komunikacji miejskiej, a udost ę pnienie przystanków jest warunkiem uzyskania zezwolenia na t ę dzia ł alno ść . Dzia ł anie takie jest wbrew interesowi pasa ż erów korzystaj ą cych aktualnie i potencjalnie z us ł ug komunikacji miejskiej. Przedsi ę biorcy traktowani przez Miasto w sposób uprzywilejowany, w znacznym stopniu pozbawieni s ą bowiem nacisków na to, aby oferowa ć lepsze ceny lub warunki ś wiadczonych przez siebie us ł ug. Bior ą c pod uwag ę wy ż ej wymienione okoliczno ś ci, nale ż y uzna ć i ż zosta ł a spe ł niona druga przes ł anka art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Miasto Piotrków Trybunalski uzna ł o tu ż po wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego, swoje zachowanie za bezprawne i sprzeczne z ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów i wyrazi ł o jednoznaczn ą wol ę zawierania umów o korzystanie z przystanków z wszystkimi wyst ę puj ą cymi o to przedsi ę biorcami, nie stawiaj ą c w tym wzgl ę dzie ż adnych warunków. Potwierdza to zebrany w sprawie materia ł dowodowy wskazuj ą cy na podpisanie umów nie tylko z przedsi ę biorcami, których dotyczy ł o post ę powanie ale i z innymi przedsi ę biorcami wyst ę puj ą cymi o wyra ż enie zgody na korzystanie z przystanków. W zwi ą zku z powy ż szym stwierdza si ę , ż e Miasto Piotrków Trybunalski zaniecha ł o stosowania zarzucanej mu praktyki. Jako dat ę zaniechania stosowania praktyki uznano dzie ń 11 sierpnia 2005 r. to jest dzie ń , w którym Prezydent Miasta podpisa ł pismo informuj ą ce o podj ę ciu dzia ł a ń prawnych zmierzaj ą cych do udost ę pnienia przystanków wszystkim zainteresowanym przedsi ę biorcom. Zgodnie z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje si ę decyzji, o której mowa w art. 9, je ż eli zachowanie rynkowe przedsi ę biorcy przesta ł o narusza ć zakazy okre ś lone w art. 8. W ww. przypadku Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę orzeczono jak w sentencji. Pomimo stwierdzenia naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du postanowi ł odst ą pi ć od nak ł adania kary pieni ęż nej na Miasto Piotrków Trybunalski w trybie art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę fakt, ż e zamiarem Miasta nie by ł o naruszenie przepisów ustawy, a jego post ę powanie by ł o spowodowane nieznajomo ś ci ą 9 orzecznictwa uznaj ą cego tego typu dzia ł ania za naruszaj ą ce regu ł y konkurencji. Miasto Piotrków Trybunalski od razu, tu ż po wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego zadeklarowa ł o ch ęć wyeliminowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę i zamiar ten szybko urzeczywistni ł o. Z tego powodu, a tak ż e uwzgl ę dniaj ą c fakt, ż e odmowa udost ę pnienia przystanków dotyczy ł a jedynie kilku przystanków maj ą cych charakter peryferyjnych oraz to, ż e sytuacja taka mia ł a miejsce po raz pierwszy, Prezes Urz ę du odst ą pi ł od wymierzenia kary pieni ęż nej. Wskaza ć nale ż y, ż e stanowisko zaj ę te w niniejszej sprawie nie oznacza pob ł a ż liwo ś ci dla podmiotów b łę dnie oceniaj ą cych legalno ść swoich dzia ł a ń z punktu widzenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a jedynie akcentuje potrzeb ę indywidualnej oceny ka ż dego przypadku i uchronienia si ę od automatyzmu przy stosowaniu przepisu art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Nale ż y tak ż e wskaza ć , ż e wol ą ustawodawcy by ł o fakultatywne, nie za ś obligatoryjne stosowanie ww. przepisu. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o orzec jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Ł odzi Iwona BIELSKA Otrzymuje: Gmina Piotrków Trybunalski Pasa ż Rudowskiego 10 97 – 300 Piotrków Trybunalski 10