RŁO-38/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK w Ł ODZI Aleja Pi ł sudskiego 8 90-051 Ł ód ź , P - 73 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl RLO-411-28/06-AB- Ł ód ź , dnia 21 grudnia 2006 r. DECYZJA Nr R Ł O 38/2006 I. Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity Dz. U. 2005 r., Nr 244, poz. 2080; zm. Dz. U. z 2006 r., Nr 157, poz. 1119; Dz. U. z 2006 r., Nr 170, poz. 1217) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. 2002 r. Nr 18 poz. 172; Dz. U. 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego z urz ę du przeciwko Przedsi ę biorstwu Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o., ul. Krótka 1, 26-300 Opoczno - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1. Na podstawie art. 10 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą art. 8 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 6 tej ustawy praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o. o. z siedzib ą w Opocznie pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar Gminy – Miasto Opoczno poprzez narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków polegaj ą cych na zamieszczaniu w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody lub odbioru ś cieków wywo ł ane brakiem wody na uj ę ciu i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 1 pa ź dziernika 2006 r. 2. Na podstawie art. 10 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą art. 8 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 6 tej ustawy praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o. o. z siedzib ą w Opocznie pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar Gminy – Miasto Opoczno poprzez narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków polegaj ą cych na zamieszczaniu w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody lub odbioru ś cieków wywo ł ane zanieczyszczeniem wody na uj ę ciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i ż ycia i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 1 pa ź dziernika 2006 r. 3. Na podstawie art. 10 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą art. 8 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 6 tej ustawy praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o. o. z siedzib ą w Opocznie pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar Gminy – Miasto Opoczno poprzez narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków polegaj ą cych na zamieszczaniu w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi w przypadku zw ł oki Odbiorcy w natychmiastowym powiadomieniu Przedsi ę biorstwa o zerwaniu plomby lub os ł on, uszkodzeniu, przemieszczeniu lub utracie wodomierza g ł ównego lub w razie wykazania celowego uszkodzenia wodomierza przez Odbiorc ę lub z przyczyn zawinionych przez Odbiorc ę (umy ś lno ść , ra żą ce niedbalstwo), ilo ść pobranej wody nalicza si ę jako równ ą ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 1 pa ź dziernika 2006 r. Uzasadnienie W okresie od 23 maja 2006 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej zwany: „Prezes Urz ę du”) - Delegatura w Ł odzi prowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie badania lokalnych rynków zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków w województwie ł ódzkim i ś wi ę tokrzyskim. Badanie obejmowa ł o warunki umów o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków, stosowanych przez przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo-kanalizacyjne, w kontek ś cie przestrzegania przez tych przedsi ę biorców przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej zwana: „ustawa o okik”). W trakcie przedmiotowego post ę powania zbadano warunki umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawieranych z odbiorcami indywidualnymi i przedsi ę biorcami przez Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzib ą w Opocznie (dalej zwane: „Spó ł ka” lub „PGK Opoczno”) w oparciu o wykorzystywane w obrocie wzorce tych umów (karty nr 46- 56). Analiza tre ś ci tych dokumentów oraz tryb zawierania umów da ł y podstawy do przyj ę cia, i ż w przedmiotowej sprawie mog ł o doj ść do naruszenia przepisów ustawy o okik. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę , Postanowieniem Nr 1/411-28/06 z dnia 2 pa ź dziernika 2006 r. Prezes Urz ę du wszcz ął z urz ę du post ę powanie antymonopolowe przeciwko PGK Opoczno w zwi ą zku z podejrzeniem naruszenia przez tego przedsi ę biorc ę zakazu okre ś lonego w art. 8 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 6 ustawy o okik, polegaj ą cego na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar Gminy – Miasto Opoczno poprzez: 1. narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody lub odbioru ś cieków wywo ł ane brakiem wody na uj ę ciu; 2. narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci 2 zapisów, zgodnie z którymi Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody lub odbioru ś cieków wywo ł ane zanieczyszczeniem wody na uj ę ciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i ż ycia; 3. narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi w przypadku zw ł oki Odbiorcy w natychmiastowym powiadomieniu Przedsi ę biorstwa o zerwaniu plomby lub os ł on, uszkodzeniu, przemieszczeniu lub utracie wodomierza g ł ównego lub w razie wykazania celowego uszkodzenia wodomierza przez Odbiorc ę lub z przyczyn zawinionych przez Odbiorc ę (umy ś lno ść , ra żą ce niedbalstwo), ilo ść pobranej wody nalicza si ę jako równ ą ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza (dowód: karty nr 1-2). Prezes Urz ę du zawiadomi ł PGK Opoczno o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego w dniu 2 pa ź dziernika 2006 r. stosownie do przepisu art. 84 ust. 3 ustawy o okik (dowód: karta nr 3). Prezes Urz ę du na mocy Postanowienia Nr 2/411-28/06 z dnia 2 pa ź dziernika 2006 r. zaliczy ł w poczet dowodów nast ę puj ą ce dokumenty zgromadzone w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym w sprawie badania lokalnych rynków zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków w województwie ł ódzkim i ś wi ę tokrzyskim, w tym badania warunków umów o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków stosowanych przez przedsi ę biorców, w kontek ś cie przestrzegania przepisów ustawy o okik: 1) pismo Przedsi ę biorstwa Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzib ą w Opocznie z dnia 5 czerwca 2006 r. wraz z za łą cznikami, sygn. akt R Ł O-401-8/06/TD-23 (dowód: karty nr 5-36) ; 2) pismo Przedsi ę biorstwa Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzib ą w Opocznie z dnia 4 lipca 2006 r. wraz z za łą cznikami, sygn. akt R Ł O-401-8/06/TD-77 (dowód: karty nr 37-89); 3) pismo Przedsi ę biorstwa Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzib ą w Opocznie z dnia 26 wrze ś nia 2006 r., sygn. akt R Ł O-401-8/06/TD-174 (dowód: karty nr 90-91) o czym zawiadomi ł Spó ł k ę pismem z dnia 2 pa ź dziernika 2006 r.(dowód: karta nr 4). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego w pi ś mie z dnia 11 pa ź dziernika 2006 r. PGK Opoczno ustosunkowa ł o si ę do przedstawionych zarzutów i podnios ł o co nast ę puje: Spó ł ka podnios ł a, ż e przypadki, w których nie ponosi odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody lub odbioru ś cieków wywo ł ane brakiem wody na uj ę ciu, zanieczyszczeniem wody na uj ę ciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i ż ycia by ł y przez Spó ł k ę rozumiane jako wy łą czaj ą ce odpowiedzialno ść w sytuacji, gdy zdarzenia te nast ą pi ł y z przyczyn od niej niezale ż nych. Spó ł ka przyzna ł a brak precyzji w tych zapisach i o ś wiadczy ł a, i ż stosowne zmiany we wzorcach umów zosta ł y ju ż dokonane (dowód: karta nr 94). Zapis, zgodnie z którym w przypadku zw ł oki Odbiorcy w natychmiastowym powiadomieniu Przedsi ę biorstwa o zerwaniu plomby lub os ł on, uszkodzeniu, przemieszczeniu lub utracie wodomierza g ł ównego lub w razie wykazania celowego uszkodzenia wodomierza przez Odbiorc ę lub z przyczyn zawinionych przez Odbiorc ę (umy ś lno ść , ra żą ce niedbalstwo), ilo ść pobranej wody nalicza si ę jako równ ą ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza pe ł ni ł w pewnym zakresie 3 funkcj ę kary umownej. Spó ł ka wprowadzi ł a go, aby zwróci ć Odbiorcom us ł ug szczególn ą uwag ę na dba ł o ść o zabezpieczenie wodomierzy (dowód: karta nr 94). Spó ł ka wskaza ł a, ż e usun ęł a kwestionowane postanowienie ze stosowanych wzorców umów (dowód: karta nr 95). Ponadto PGK Opoczno wskaza ł o, i ż jego zamiarem nigdy nie by ł o naruszanie zasad równej konkurencji oraz jakiekolwiek wykorzystywanie pozycji dominuj ą cej w zakresie swojej dzia ł alno ś ci. G ł ównym celem Spó ł ki jest sta ł a poprawa jako ś ci ś wiadczonych us ł ug w tym jak najlepszy kontakt i relacje z odbiorcami tych us ł ug (dowód: karta nr 96). W za łą czeniu Spó ł ka przes ł a ł a aktualne wzory umów z wprowadzonymi poprawkami, które w pe ł ni uwzgl ę dni ł y zarzuty Prezesa Urz ę du (dowód: karty nr 97-116). W pi ś mie tym Spó ł ka wnios ł a równie ż o umorzenie przedmiotowego post ę powania antymonopolowego (dowód: karta nr 96). W pi ś mie z dnia 20 pa ź dziernika 2006 r. Spó ł ka opisa ł a szczegó ł owo tryb zawierania umów (dowód: karty nr 120-121). Zapisy umowy, których tre ść jest okre ś lona przez odbiorc ę us ł ug dotycz ą jedynie: miejsca zamontowania wodomierza, rodzaju us ł ug (woda, ś cieki), prognozowanej ilo ś ci ś wiadczonych us ł ug oraz okresu obrachunkowego (dowód: karty nr 120 i 121). W pozosta ł ym zakresie umowy nie podlegaj ą negocjacjom. Do pisma z dnia 29 listopada 2006 r. PGK Opoczno za łą czy ł o kopie czterech umów zawartych wed ł ug wzorca, w którym nie wyst ę puj ą zapisy kwestionowane przez Prezesa Urz ę du (dowód: karty 123-147). W dniu 6 grudnia 2006 r. Spó ł ka zosta ł a zawiadomiona o mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z aktami sprawy i ko ń cowego wypowiedzenia si ę co do zebranych dowodów oraz przedstawionych zarzutów (dowód: karta nr 148). Spó ł ka nie skorzysta ł a z tej mo ż liwo ś ci. Prezes Urz ę du ustali ł , nast ę puj ą cy stan faktyczny: Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzib ą w Opocznie jest wpisane do Krajowego Rejestru S ą dowego pod numerem 0000110297 przez S ą d Rejonowy dla Ł odzi Ś ródmie ś cia w Ł odzi, XX Wydzia ł Krajowego Rejestru S ą dowego (dowód: karty nr 39-45). PGK Opoczno prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą polegaj ą c ą na zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków na terenie Gminy – Miasto Opoczno. Podstaw ę prawn ą dzia ł ania Spó ł ki na tym terenie stanowi Decyzja Burmistrza Miasta Opoczno z dnia 5 grudnia 2002 r. w sprawie udzielenia zezwolenia na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków (dowód: karty nr 80- 89). Spó ł ka jest jedynym przedsi ę biorc ą ś wiadcz ą cym us ł ugi zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków na obszarze obj ę tym niniejszym zezwoleniem, z wyj ą tkiem budynków po ł o ż onych w miejscowo ś ci Idzikowice, gdzie PGK Opoczno nie ma sieci (dowód: karta nr 37). Spó ł ka jest w ł a ś cicielem uj ęć wody, z których s ą zasilane sieci wodoci ą gowe (dowód: karta nr 95). Spó ł ka przy zawieraniu umów z odbiorcami na dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków, pos ł uguje si ę nast ę puj ą cymi wzorcami umów: 1) Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków stosowana w obrocie ze wszystkimi odbiorcami us ł ug z wyj ą tkiem zarz ą dców budynków wielolokalowych oraz lokatorów tych budynków (dowód: karty nr 46-49), 2) Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków stosowana w obrocie z zarz ą dcami budynków wielolokalowych (dowód: karty nr 50-53), 4 3) Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków stosowana w obrocie z lokatorami budynków wielolokalowych (dowód: karty nr 54-56). Wzorce te s ą stosowane od 1 stycznia 2006 r. (dowód: karta nr 95). Spó ł ka ś wiadczy us ł ugi na rzecz 5701 odbiorców, z czego 5660 to odbiorcy indywidualni – konsumenci (dowód: karta nr 37). W tre ś ci wy ż ej wymienionych wzorców umów zawarte s ą mi ę dzy innymi nast ę puj ą ce postanowienia umowne: - „Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody lub odbioru ś cieków wywo ł ane brakiem wody na uj ę ciu” . Zapis ten wyst ę puje w § 10 ust. 3 wzorów umów wymienionych w pkt 1 i 2; w §10 ust. 4 wzoru umowy wymienionej w pkt 3; - „Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody lub odbioru ś cieków wywo ł ane zanieczyszczeniem wody na uj ę ciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i ż ycia” Zapis ten wyst ę puje w §10 ust. 4 wzorów umów wymienionych w pkt 1 i 2; w §10 ust. 5 wzoru umowy wymienionej w pkt 3; - „ W przypadku zw ł oki odbiorcy w wykonaniu obowi ą zku okre ś lonego w ust. 1 lub wykazania celowego uszkodzenia wodomierza przez Odbiorc ę lub Z przyczyn zawinionych przez Odbiorc ę (umy ś lno ść , ra żą ce niedbalstwo), ilo ść pobranej wody nalicza si ę jako równ ą ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza.” Zapis ten wyst ę puje w § 9 ust. 2 wszystkich wzorów umów. W pi ś mie z dnia 26 wrze ś nia 2006 r. Spó ł ka wskaza ł a, i ż warunki zawieranych umów zasadniczo nie s ą przedmiotem negocjacji, bez wzgl ę du na to czy odbiorc ą us ł ug jest podmiot prowadz ą cy dzia ł alno ść czy konsument (osoba fizyczna). Zapisy umowy, na tre ść których odbiorca ma wp ł yw dotycz ą : okre ś lenia miejsca realizacji us ł ug (wskazanie nieruchomo ś ci i tytu ł u prawnego do nieruchomo ś ci), okre ś lenia miejsca podzia ł u kompetencji w zwi ą zku ze ś wiadczeniem us ł ug i utrzymaniem infrastruktury, okre ś lenia prognozowanej ilo ś ci ś wiadczonych us ł ug, ustalenia okresu obrachunkowego, warunki konserwacji przy łą czy, okre ś lenia rodzaju, ilo ś ci i jako ś ci odprowadzanych ś cieków. W pozosta ł ym zakresie umowy nie podlegaj ą negocjacji (dowód: karta nr 90). W pi ś mie z dnia 11 pa ź dziernika 2006 r. Spó ł ka przedstawi ł a nowe wzorce umowy, które ju ż wprowadzi ł a do obrotu z odbiorcami (dowód: karty nr 97-116). Kwestionowany w niniejszym post ę powaniu zapis: „ Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody lub odbioru ś cieków wywo ł ane brakiem wody na uj ę ciu” zosta ł zmieniony na: „Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody lub odbioru ś cieków wywo ł ane brakiem wody na uj ę ciu, na skutek dzia ł ania si ł y wy ż szej albo osoby trzeciej, za któr ą Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci.” Zapisowi: „ Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody lub odbioru ś cieków wywo ł ane zanieczyszczeniem wody na uj ę ciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i ż ycia.” nadano nowe brzmienie: „Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody lub odbioru ś cieków wywo ł ane zanieczyszczeniem wody na uj ę ciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i 5 ż ycia, na skutek dzia ł ania si ł y wy ż szej albo osoby trzeciej, za któr ą Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci.” Zapis: „ W przypadku zw ł oki odbiorcy w wykonaniu obowi ą zku okre ś lonego w ust. 1 lub wykazania celowego uszkodzenia wodomierza przez Odbiorc ę lub Z przyczyn zawinionych przez Odbiorc ę (umy ś lno ść , ra żą ce niedbalstwo), ilo ść pobranej wody nalicza si ę jako równ ą ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza.” w nowym wzorcu nie wyst ę puje. Na dowód stosowania PGK Opoczno do pisma z dnia 29 listopada 2006 r. za łą czy ł o kopie czterech umów zawartych wed ł ug nowego wzorca (dowód: karty 123-147). Pierwsza z tych umów zosta ł a zawarta w dniu 1 pa ź dziernika 2006 r. (dowód: karty nr 129-133). Maj ą c powy ż sze na uwadze Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Dla uznania, ż e niniejsza sprawa ma charakter antymonopolowy, w pierwszej kolejno ś ci nale ż y ustali ć , czy w jej okoliczno ś ciach dosz ł o do naruszenia interesu publicznoprawnego. Ustawa o okik nale ż y do dziedziny prawa publicznego i jako taka chroni interes ogólnospo ł eczny. W ś wietle art. 1 ust. 1 ustawy o okik „ustawa okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów.” W czasie post ę powania i przy wydawaniu decyzji Prezes Urz ę du jest rzecznikiem interesu publicznego. Publicznoprawny charakter ustawy oznacza, ż e nie wszystkie zachowania przedsi ę biorców i ich zwi ą zków, nawet formalnie podlegaj ą ce literze prawa, uzasadniaj ą uruchomienie przewidzianych przez ni ą instrumentów. W rozstrzyganych przez Prezesa Urz ę du post ę powaniach zasadnym jest zatem ustalenie czy nast ą pi ł o naruszenie interesu publicznoprawnego. Interes publiczny w post ę powaniu administracyjnym nie jest poj ę ciem jednolitym i sta ł ym. Zgodnie ze stanowiskiem S ą du Najwy ż szego (wyrok z dnia 29 maja 2001 r., sygn. akt I CKN 1217/98; por. te ż wyrok z dnia 27 sierpnia 2003 r., sygn. akt I CKN 523/01) publicznoprawny charakter ustawy antymonopolowej powoduje, i ż znajduje ona zastosowanie wówczas, gdy jest zagro ż ony lub naruszony interes publiczny polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków do powstania i rozwoju konkurencji. Za zagro ż enie lub naruszenie konkurencji nale ż y uzna ć – zdaniem S ą du – jedynie takie dzia ł ania, które dotykaj ą sfery interesów szerszego kr ę gu uczestników rynku gospodarczego. W ś wietle ustawy o okik naruszenie interesu publicznego nast ę puje m.in. w drodze stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę mo ż na podzieli ć na praktyki antykonkurencyjne, wywieraj ą ce bezpo ś redni wp ł yw na stan lub rozwój konkurencji oraz praktyki eksploatacyjne, których istot ą jest uzyskanie korzy ś ci kosztem innych podmiotów, w tym nie prowadz ą cych dzia ł alno ś ci gospodarczej. W przypadku praktyk eksploatacyjnych celem lub skutkiem dzia ł a ń przedsi ę biorcy jest naruszenie innych ni ż konkurencyjne interesów uczestników rynku poprzez wykorzystanie przez przedsi ę biorców istniej ą cej nad kontrahentami przewagi. Dla stwierdzenia naruszenia interesu publicznoprawnego wystarczaj ą ce jest dowolne nadu ż ycie si ł y rynkowej w relacjach ze s ł abszymi uczestnikami rynku, bowiem ju ż sam fakt nadu ż ycia posiadanej pozycji dominuj ą cej na rynku narusza interes publiczny (por. E. Modzelewska – W ą chal Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Wyd. Twigger, Warszawa 2002, s.15). Zarzucana praktyka stosowana jest w sektorze us ł ug 6 wodoci ą gowo – kanalizacyjnych, które co do zasady maj ą charakter powszechny. Korzystaj ą z nich wszyscy konsumenci i wszyscy przedsi ę biorcy na ka ż dym rynku geograficznym. Przedsi ę biorstwa z tego sektora dzia ł aj ą w warunkach monopolu sieciowego i w zwi ą zku z tym ź ród ł em dzia ł a ń podejmowanych przez PGK Opoczno jest niew ą tpliwie jego si ł a rynkowa. Praktyki eksploatacyjne podejmowane przez Spó ł k ę , zakwestionowane w niniejszym post ę powaniu dotykaj ą szerokiego kr ę gu uczestników rynku, obejmuj ą cego odbiorców us ł ug, z którymi zawarto umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, a tak ż e potencjalnych odbiorców us ł ug. A wi ę c negatywne skutki mog ą godzi ć w szeroki, bli ż ej nie okre ś lony kr ą g podmiotów, obejmuj ą cy zarówno przedsi ę biorców jak i konsumentów – najs ł abszych uczestników obrotu gospodarczego. Nie budzi wi ę c w ą tpliwo ś ci, ż e w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie interesu publicznoprawnego, a interwencja Prezesa Urz ę du w formie post ę powania administracyjnego wszcz ę tego na gruncie ustawy o okik sta ł a si ę konieczna ze wzgl ę du na ochron ę interesu mieszka ń ców gminy – miasto Opoczno. I.1, I.2 W przedmiotowym post ę powaniu antymonopolowym Spó ł ce zosta ł postawiony zarzut stosowania praktyk naruszaj ą cych konkurencj ę polegaj ą cych na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar gminy – miasto Opoczno poprzez: 1. narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody lub odbioru ś cieków wywo ł ane brakiem wody na uj ę ciu; 2. narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody lub odbioru ś cieków wywo ł ane zanieczyszczeniem wody na uj ę ciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i ż ycia. Dyspozycje zakwestionowanych w pkt I.1 i I.2 warunków umownych s ą to ż same. W zwi ą zku z tym przes ł anki, których spe ł nienie jest niezb ę dne aby stwierdzi ć naruszenie art. 8 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 6 ustawy o okik w odniesieniu do obydwu zarzutów mog ą by ć rozwa ż ane łą cznie. Art. 8 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 6 ustawy o okik stanowi, i ż zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców; nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej polega w szczególno ś ci na narzucaniu przez przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci. Zachodzi wi ę c tutaj konieczno ść wykazania kumulatywnego spe ł nienia przez Spó ł k ę okre ś lonych ni ż ej nast ę puj ą cych przes ł anek: 1/ posiadania przez przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym, 2/ narzucania warunków umowy, 3/ uci ąż liwy charakter warunków umowy, 4/ osi ą gania przez przedsi ę biorc ę narzucaj ą cego warunki umowy nieuzasadnionych korzy ś ci. 7 Aby wykaza ć spe ł nienie pierwszej przes ł anki nale ż y przede wszystkim okre ś li ć rynek w ł a ś ciwy w niniejszej sprawie. Art. 4 pkt 8 ustawy o okik stanowi, ż e rynkiem w ł a ś ciwym jest rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. Przedmiotem dzia ł alno ś ci Spó ł ki jest zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków, us ł ugi te ś wiadczone s ą przy pomocy scentralizowanej sieci wodoci ą gowej i kanalizacyjnej. Ten rodzaj us ł ug nie ma substytutów. W zwi ą zku z tym rynkiem produktowym w tej sprawie jest rynek zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków. Z uwagi na technologi ę dostaw wody i odprowadzania ś cieków (sieci ą wodoci ą gow ą i kanalizacyjn ą ) rynek w aspekcie geograficznym wyznaczony jest przez znajduj ą c ą si ę na terenie Gminy – Miasto Opoczno sie ć wodoci ą gowo – kanalizacyjn ą , poprzez któr ą dostarczana jest woda i odprowadzane ś cieki. Reasumuj ą c rynkiem w ł a ś ciwym w niniejszej sprawie jest lokalny rynek zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków obejmuj ą cy obszar Gminy – Miasto Opoczno. Poj ę cie posiadania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym okre ś la art. 4 pkt 9 ustawy o okik. Zgodnie z jego tre ś ci ą przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów i konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą na rynku, je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. Spó ł ka na rynku w ł a ś ciwym ma pozycj ę monopolistyczn ą , co jest konsekwencj ą specyfiki rynku, na którym do funkcjonowania niezb ę dny jest dost ę p do sieci wodoci ą gowo – kanalizacyjnej, której ewentualna duplikacja jest zbyt kosztowna, by umo ż liwi ć dzia ł anie wi ę cej ni ż jednemu przedsi ę biorstwu wodoci ą gowo - kanalizacyjnemu. To w ł a ś nie dzi ę ki sieci, Spó ł ka w stosunku do swoich odbiorców posiada pozycj ę monopolu naturalnego, w zwi ą zku z czym podmioty ubiegaj ą ce si ę o przy łą czenie do sieci wodoci ą gowej i sieci kanalizacyjnej nie maj ą mo ż liwo ś ci alternatywnego zakupu us ł ug dostawy wody i odprowadzania ś cieków od innego przedsi ę biorcy. Pozycja monopolistyczna jest kwalifikowan ą postaci ą pozycji dominuj ą cej. Sankcjonowaniu w trybie przewidzianym w art. 8 ustawy o okik podlega nie samo posiadanie na rynku pozycji dominuj ą cej, ale jej nadu ż ywanie. Z faktu ustalenia, ż e dany podmiot zajmuje na rynku pozycj ę dominuj ą c ą wynika, ż e podmiot ten podlega ograniczeniom przeciwdzia ł aj ą cym nadu ż ywaniu si ł y rynkowej wynikaj ą cym z ustawy o okik. Mi ę dzy innymi ograniczony jest w podejmowaniu dzia ł a ń eksploatuj ą cych pozycj ę zajmowan ą na rynku kosztem kontrahentów. W niniejszej sprawie zarzucane PGK Opoczno dzia ł ania eksploatuj ą ce zajmowan ą na rynku w ł a ś ciwym pozycj ę polegaj ą na narzucaniu uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów. Istota sprawy b ę d ą cej przedmiotem niniejszej decyzji sprowadza si ę do oceny tre ś ci zapisów umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz oceny zachowania PGK Opoczno z punktu widzenia narzucenia odbiorcom us ł ug uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci, a wi ę c stosowania zakazanej praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , o której mowa w art. 8 ust.1 oraz ust. 2 pkt 6 ustawy o okik. Przedmiotem oceny jest nie tylko tre ść zawieranych przez Spó ł k ę 8 umów, ale i okoliczno ś ci zwi ą zane z ich zawieraniem. Dla wykazania, ż e PGK Opoczno stosuje praktyk ę okre ś lon ą ww. przepisie konieczne jest wykazanie, ż e kwestionowane warunki umów zosta ł y przez niego odbiorcom us ł ug narzucone. Do narzucania warunków umów dochodzi wówczas, gdy przedsi ę biorca wykorzystuj ą c swoj ą przewag ę ekonomiczn ą w warunkach niedostatecznej konkurencji na rynku, ogranicza swobod ę kszta ł towania tre ś ci umów ze strony kontrahentów dzia ł aj ą cych pod przymusem. Dzi ę ki posiadanej sile rynkowej dominant mo ż e bowiem nie liczy ć si ę z wol ą innych uczestników rynku, którzy zmuszeni s ą zaakceptowa ć ustalone przez niego warunki umowne, nawet je ś li nie gwarantuj ą one ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń . Tym samym narzuca on kontrahentom takie warunki umów, które nie mia ł yby racji bytu w przypadku, gdyby na rynku istnia ł a konkurencja i mo ż liwo ść wyboru oferty spo ś ród ofert konkuruj ą cych ze sob ą podmiotów gospodarczych. Narzucanie warunków umów ma zatem miejsce wtedy, gdy przedsi ę biorca eksploatuj ą c zajmowan ą na rynku pozycj ę dominuj ą c ą i sytuacj ę przymusow ą kontrahentów wynikaj ą c ą z braku rzeczywistych alternatyw na rynku, wymusza na nich okre ś lone zachowania. W ocenie Prezesa Urz ę du zawierane przez Spó ł k ę umowy maj ą charakter adhezyjny, a warunki w nich zawarte s ą narzucane. PGK Opoczno prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą w warunkach, w których dysponuje potencja ł em niezb ę dnym do narzucenia swoim odbiorcom warunków umowy. Sprzyja temu fakt, i ż przy zawieraniu umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków przedsi ę biorca pos ł uguje si ę opracowanymi przez siebie wzorcami umownymi (dowód: karty nr 46-56). Stosowanie wzorców przy zawieraniu jednorodzajowych umów o charakterze masowym, jakimi niew ą tpliwie s ą umowy o zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków, wymaga aprobaty przez odbiorców ich warunków, które s ą z góry jednostronnie ustalane przez profesjonalist ę . Tre ść umów, do których przychylaj ą si ę us ł ugobiorcy jest arbitralnie ustalana. Swoboda odbiorcy us ł ug wodoci ą gowo – kanalizacyjnych w zakresie kszta ł towania warunków umownych jest tutaj ograniczona do minimum, a zawarcie umowy nast ę puje przez przyst ą pienie do warunków ustalonych autorytatywnie przez dostawc ę us ł ug. Odbiorca ma wp ł yw na kszta ł towanie postanowie ń umowy tylko w odniesieniu do cz ęś ci dotycz ą cej indywidualnego charakteru ś wiadczenia tj. okre ś lenia miejsca realizacji us ł ug (wskazanie nieruchomo ś ci i tytu ł u prawnego do nieruchomo ś ci), okre ś lenia miejsca podzia ł u kompetencji w zwi ą zku ze ś wiadczeniem us ł ug i utrzymaniem infrastruktury, okre ś lenia prognozowanej ilo ś ci ś wiadczonych us ł ug, ustalenia okresu obrachunkowego, warunki konserwacji przy łą czy, okre ś lenia rodzaju, ilo ś ci i jako ś ci odprowadzanych ś cieków (dowód: karta nr 90). Maj ą c powy ż sze na uwadze, nale ż y stwierdzi ć , i ż w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z narzucaniem uci ąż liwych warunków umów kontrahentom, które wi ąż e si ę z posiadan ą si łą rynkow ą oraz z adhezyjnym charakterem zawieranych umów tj. takich, które s ą zawierane przez przyst ą pienie i w których indywidualnie nie negocjuje si ę warunków umownych. W przypadku umów tego typu dla uznania, ż e nast ę puje narzucenie ich warunków wystarczaj ą ce jest oferowanie ich przez dominanta w stosunkach danego rodzaju (E. Modzelewska – W ą chal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Wydawnictwo Twigger, Warszawa 2002, s. 118). Sytuacja taka ma miejsce w przedmiotowej sprawie, albowiem sposobem dzia ł ania PGK Opoczno jest zawieranie umów w oparciu o gotowy, opracowany jednostronnie wzór umowy. Odbiorca aprobuje zatem warunki umowy z góry arbitralnie ustalone przez przedsi ę biorc ę , przyst ę puje do umowy bez indywidualnego negocjowania jej postanowie ń . Przyj ę t ą przez Spó ł k ę regu łą post ę powania w kontaktach z odbiorcami us ł ug jest zawieranie umów przez przyst ą pienie. W tym za ś stanie rzeczy nale ż y uzna ć , i ż kwestionowane warunki umów s ą przez PGK Opoczno odbiorcom us ł ug narzucane, 9 a zatem druga przes ł anka niezb ę dna do stwierdzenia naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o okik zosta ł a spe ł niona. Kolejn ą przes ł ank ą niezb ę dn ą do wykazania naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o okik jest dowiedzenie, ż e kwestionowane w ramach analizowanych zarzutów zapisy umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków maj ą uci ąż liwy charakter. Rozpatruj ą c uci ąż liwo ść kwestionowanych warunków umów nale ż y przede wszystkim zauwa ż y ć , i ż do umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków maj ą zastosowanie nie tylko przepisy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , ale tak ż e przepisy prawa cywilnego – Kodeks cywilny. Art. 471 i nast ę pne Kodeksu cywilnego reguluj ą odpowiedzialno ść odszkodowawcz ą za szkod ę spowodowan ą niewykonaniem lub nienale ż ytym wykonaniem zobowi ą zania. Przepis ten stanowi, ż e d ł u ż nik zobowi ą zany jest do naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania jest nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które d ł u ż nik nie ponosi odpowiedzialno ś ci. Ten w ł a ś nie przepis stanowi punkt wyj ś cia w ocenie uci ąż liwo ś ci analizowanych postanowie ń umownych, zgodnie z którymi Spó ł ka nie ponosi odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody lub odbioru ś cieków wywo ł ane brakiem wody na uj ę ciu oraz wywo ł ane zanieczyszczeniem wody na uj ę ciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i ż ycia. Art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków ( tekst jednolity: Dz. U. 2006 r. Nr 123, poz. 858 ) (dalej zwana: „ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę ”) stanowi, i ż jednym z podstawowych obowi ą zków przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego jest zapewnienie zdolno ś ci posiadanych urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody i odprowadzania ś cieków w sposób ci ą g ł y i niezawodny. W toku post ę powania ustalono, i ż Spó ł ka jest w ł a ś cicielem tych urz ą dze ń (dowód: karta nr 95). Je ż eli niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie tego zobowi ą zania jest nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które przedsi ę biorstwo ponosi odpowiedzialno ść i powoduje ono szkod ę , to zgodnie z re ż imem odpowiedzialno ś ci kontraktowej przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne jest obowi ą zane do naprawienia tej szkody. Zakres takich okoliczno ś ci obejmuje przede wszystkim dzia ł ania i zaniechania przedsi ę biorstwa nosz ą ce znamiona winy tj. zachowania umy ś lne lub b ę d ą ce skutkiem niedo ł o ż enia nale ż ytej staranno ś ci. Zakres przypadków, w których przedsi ę biorca mo ż e w tre ś ci zawieranych umów uchyli ć si ę od odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania okre ś la art. 471 Kodeksu cywilnego. S ą to tylko sytuacje, gdy niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie jest nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które d ł u ż nik odpowiedzialno ś ci nie ponosi. PGK Opoczno w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zwalnia si ę z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody lub odbioru ś cieków wywo ł ane brakiem wody na uj ę ciu oraz wywo ł ane zanieczyszczeniem wody na uj ę ciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i ż ycia. Z tre ś ci tych zapisów nie wynika, ż e dotycz ą one wy łą cznie sytuacji niezawinionych przez dostawc ę us ł ug i niezale ż nych od niego. Postanowienie to stwarza zatem mo ż liwo ść unikni ę cia odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej w ka ż dym przypadku niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania z powodu obni ż enia jako ś ci ś wiadczonych us ł ug wywo ł anych brakiem wody na uj ę ciu lub zanieczyszczeniem wody na uj ę ciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i ż ycia bez wzgl ę du na przyczyny wyst ą pienia powy ż szych zak ł óce ń i tego czy s ą one zawinione przez Spó ł k ę , czy nie. Takie rozwi ą zanie jest dla odbiorców us ł ug zdecydowanie uci ąż liwe, gdy ż wprowadza ich w b łą d co do mo ż liwo ś ci dochodzenia od us ł ugodawcy roszcze ń odszkodowawczych w razie poniesienia szkody, gdy brak wody na uj ę ciu lub zanieczyszczenie wody na uj ę ciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i ż ycia 10 powoduj ą ce przerwy w dostarczaniu wody lub odprowadzaniu ś cieków b ę d ą wynikiem jego dzia ł a ń lub zaniecha ń . Nale ż y w tym miejscu wspomnie ć tak ż e o odpowiedzialno ś ci wynikaj ą cej z art. 474 Kodeksu cywilnego, który wskazuje mi ę dzy innymi, i ż d ł u ż nik odpowiedzialny jest jak za w ł asne dzia ł ania i zaniechania osób, z których pomoc ą zobowi ą zanie wykonuje. Podobnie mo ż liwe s ą sytuacje, gdy Spó ł ka b ę dzie ponosi ć odpowiedzialno ść za przerwy lub ograniczenia w dostarczaniu wody spowodowane brakiem wody na uj ę ciu. Jak ustalono PGK Opoczno jest w ł a ś cicielem uj ęć wody (dowód: karta nr 95), które - zgodnie z art. 2 pkt 16 ustawy o zbiorowym zapatrzeniu w wod ę – nale żą do kategorii urz ą dze ń wodoci ą gowych. Stosownie zatem do art. 5 ust. 1 ww. wymienionej ustawy przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo –kanalizacyjne obowi ą zane jest do nale ż ytej dba ł o ś ci o te urz ą dzenia, tak aby zapewni ć dostaw ę wody w sposób ci ą g ł y i niezawodny. Uj ę cie wody sk ł ada si ę z wielu elementów, takich jak studnia g łę binowa, stacja wodoci ą gowa, osadnik wód, agregat pr ą dotwórczy. Brak wody na uj ę ciu mo ż e wynika ć nie tylko z przyczyn naturalnych np. suszy czy zmian hydrogeologicznych, lecz tak ż e z uszkodzenia urz ą dze ń wchodz ą cych w sk ł ad uj ę cia wodnego, powsta ł ego np. wskutek ich nieprawid ł owej eksploatacji lub konserwacji. Stwierdzi ć zatem nale ż y, ż e postanowienia umowne, na mocy których PGK Opoczno zwalnia si ę z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody lub odbioru ś cieków wywo ł ane brakiem wody na uj ę ciu oraz wywo ł ane zanieczyszczeniem wody na uj ę ciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i ż ycia, maj ą uci ąż liwy charakter. Tym samym zosta ł a spe ł niona trzecia przes ł anka niezb ę dna do stwierdzenia praktyki okre ś lonej w art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o okik. Nieuzasadnione korzy ś ci osi ą gane przez podmiot gospodarczy stosuj ą cy praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę okre ś lon ą w art. 8 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 6 ustawy o okik s ą odpowiednikiem uci ąż liwych warunków umów w warunkach ekwiwalentno ś ci wzajemnych ś wiadcze ń stron umowy i oznaczaj ą sytuacj ę korzystniejsz ą od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Wy łą czenie odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej w ka ż dym przypadku przerw w ś wiadczeniu us ł ug na skutek wskazanych powy ż ej okoliczno ś ci jest bez w ą tpienia korzystne dla Spó ł ki, gdy ż nie musi liczy ć si ę z konieczno ś ci ą wyp ł acenia odszkodowania swojemu kontrahentowi w sytuacji, gdy zgodnie z ogóln ą zasad ą odpowiedzialno ś ci kontraktowej by ł aby do tego zobowi ą zana. Zatem za nieuzasadnion ą korzy ść nale ż y uzna ć mo ż liwo ść unikni ę cia odpowiedzialno ś ci za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy i wyp ł aty odbiorcom ewentualnego odszkodowania. Dla bytu praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zdefiniowanej w art. 8 ust.1 oraz ust. 2 pkt 6 ustawy o okik wystarczaj ą ca jest ju ż hipotetyczna mo ż liwo ść osi ą gni ę cia korzy ś ci przez przedsi ę biorc ę zajmuj ą cego na rynku pozycj ę dominuj ą c ą . Bez znaczenia jest wi ę c w niniejszej sprawie fakt, ż e Spó ł ka w rzeczywisto ś ci nie osi ą ga ł a korzy ś ci wynikaj ą cych z przedmiotowych postanowie ń umownych. Nieuzasadnione korzy ś ci mog ą bowiem pojawi ć si ę po stronie przedsi ę biorcy narzucaj ą cego uci ąż liwe warunki umów ju ż w chwili zawarcia umowy lub te ż dopiero gdy zaistniej ą okoliczno ś ci przewidziane w umowie pozwalaj ą ce na wykorzystanie uci ąż liwego zapisu. W okoliczno ś ciach niniejszej sprawy, w odniesieniu do omawianego zarzutu nadu ż ywania przez PGK Opoczno pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym zosta ł y spe ł nione wszystkie przes ł anki niezb ę dne do stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę okre ś lonej w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o okik. Postanowienia umowne, zgodnie z którymi przedsi ę biorca nie ponosi odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody lub odbioru ś cieków wywo ł ane brakiem wody 11 na uj ę ciu oraz wywo ł ane zanieczyszczeniem wody na uj ę ciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i ż ycia maj ą uci ąż liwy charakter i wi ążą si ę z mo ż liwo ś ci ą uzyskania przez Spó ł k ę nieuzasadnionych korzy ś ci. Spó ł ka w za łą czeniu do pisma z dnia 11 pa ź dziernika 2006 r. przes ł a ł a aktualne wzory umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Nowe wzorce zosta ł y wprowadzone do obrotu gospodarczego z odbiorcami us ł ug PGK Opoczno od dnia 1 pa ź dziernika 2006 r., w zwi ą zku z tym data ta jest dat ą zaniechania stosowania zarzucanej Spó ł ce praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę . W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o orzec jak w pkt I.1 i I.2 sentencji niniejszej decyzji. I.3 Kolejn ą praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę , której stosowanie zarzucono Spó ł ce jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym polegaj ą ce na narzucaniu uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi w przypadku zw ł oki Odbiorcy w natychmiastowym powiadomieniu Przedsi ę biorstwa o zerwaniu plomby lub os ł on, uszkodzeniu, przemieszczeniu lub utracie wodomierza g ł ównego lub w razie wykazania celowego uszkodzenia wodomierza przez Odbiorc ę lub z przyczyn zawinionych przez Odbiorc ę (umy ś lno ść , ra żą ce niedbalstwo), ilo ść pobranej wody nalicza si ę jako równ ą ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust.1 i 2 pkt 6 ustawy o okik. Dla stwierdzenia stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę b ę d ą cej przedmiotem powy ż szego zarzutu niezb ę dne jest wykazanie spe ł nienia przez PGK Opoczno czterech przes ł anek wynikaj ą cych bezpo ś rednio z art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o okik. Niezb ę dne jest ustalenie, i ż : - przedsi ę biorca zajmuje na rynku pozycj ę dominuj ą c ą , - przedsi ę biorca narzuca okre ś lone warunki umów, - maj ą one uci ąż liwy charakter, - przynosz ą narzucaj ą cemu je przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Jak wykazano powy ż ej PGK Opoczno zajmuje pozycj ę dominuj ą c ą na rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar gminy – miasto Opoczno. Dowiedziono, ż e w niniejszej sprawie ma miejsce narzucanie przez Spó ł k ę okre ś lonych warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Nale ż y jeszcze dowie ść , i ż kwestionowany warunek ma uci ąż liwy charakter i przynosi przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. W zakwestionowanym w pkt I.3 niniejszej decyzji warunku umownym, PGK Opoczno okre ś li ł o sposób naliczania nale ż no ś ci za pobran ą wod ę wzgl ę dem odbiorców, którzy: - nie powiadomili natychmiast Przedsi ę biorstwa o stwierdzeniu zerwania plomby lub os ł on wodomierza g ł ównego, jego uszkodzeniu, przemieszczeniu lub utracie; - celowo uszkodzili wodomierz lub zawinili jego uszkodzeniu, przyznaj ą c sobie prawo do ustalenia nale ż no ś ci odpowiednio do ilo ś ci wody, jaka mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza. W ten sposób Spó ł ka arbitralnie uregulowa ł a zasady ustalania ilo ś ci wody b ę d ą cej podstaw ą rozliczenia w wypadku zaistnienia opisanych powy ż ej sytuacji. Jednocze ś nie okre ś lono t ę ilo ść na maksymalnym mo ż liwym poziomie – w oderwaniu od faktycznego zu ż ycia wody i wysoko ś ci rzeczywi ś cie poniesionej szkody b ę d ą cej skutkiem 12 niedotrzymania warunków umowy przez us ł ugobiorc ę , co zdaniem Prezesa Urz ę du ś wiadczy o uci ąż liwo ś ci rozpatrywanego postanowienia umownego. Oceniaj ą c, czy ww. sposób rozliczania odbiorców ma uci ąż liwy charakter zwa ż y ć nale ż y, i ż ani ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , ani rozporz ą dzenia wykonawcze do tej ustawy nie reguluj ą sposobu rozlicze ń w razie zaistnienia zdarze ń opisanych w zakwestionowanym postanowieniu umownym. W opinii Prezesa Urz ę du, dostawca us ł ug powinien ka ż dorazowo udowodni ć wysoko ść poniesionej szkody i dochodzi ć jej naprawienia przez odbiorc ę na zasadach ogólnych wynikaj ą cych z Kodeksu cywilnego. Wymienione w umowie zachowania odbiorcy us ł ug, które na podstawie umowy mog ą skutkowa ć obci ąż eniem go kosztami us ł ugi za dostarczenie wody, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza, powinny by ć rozpatrywane na gruncie przepisów Kodeksu cywilnego, w oparciu o zasady odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez sprawc ę z w ł asnej winy b ą d ź odpowiedzialno ś ci za szkod ę z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania. Mog ą one by ć kwalifikowane jako czyny bezprawne stanowi ą ce przes ł ank ę do dochodzenia roszcze ń z tytu ł u odpowiedzialno ś ci deliktowej b ą d ź jako nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania b ę d ą ce podstaw ą do dochodzenia przez dostawc ę roszcze ń z tytu ł u odpowiedzialno ś ci kontraktowej. Zastosowanie powinien zatem znale źć tutaj art. 415 k.c., zgodnie z którym Kto z winy swej wyrz ą dzi ł drugiemu szkod ę zobowi ą zany jest do jej naprawienia, art. 471 k.c., który stanowi, ż e D ł u ż nik obowi ą zany jest do naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania jest nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które d ł u ż nik odpowiedzialno ś ci nie ponosi. Z brzmienia powy ż szych przepisów w zestawieniu z art. 6 k.c. wynika, ż e ci ęż ar dowodu co do wykazania przes ł anek odpowiedzialno ś ci za wyrz ą dzon ą dzia ł aniem us ł ugobiorcy szkod ę , obci ąż a poszkodowanego. PGK Opoczno powinno zatem wykaza ć , ż e ponios ł o szkod ę , wykaza ć wysoko ść tej szkody oraz wykaza ć zdarzenie (dzia ł anie lub zaniechanie us ł ugobiorcy), które spowodowa ł o szkod ę a tak ż e zwi ą zek przyczynowy pomi ę dzy szkod ą a zawinionym dzia ł aniem lub zaniechaniem us ł ugobiorcy. Rozpatrywane postanowienie umowne zwalnia us ł ugodawc ę z tego obowi ą zku, co stawia go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do kontrahentów – odbiorców us ł ug, co do których domniemanie, i ż zagospodarowali wod ę w ilo ś ci wskazanej w umowie jest z racjonalnego punktu widzenia nieprawdopodobne. W ramach realizacji roszcze ń odszkodowawczych dostawca mo ż e tak ż e dochodzi ć uiszczenia przez odbiorc ę zap ł aty za wod ę pobran ą w okresie od ostatniego odczytu wodomierza do czasu usuni ę cia powsta ł ych z winy odbiorcy nieprawid ł owo ś ci, a maksymalna ilo ść pobranej wody, za któr ą zap ł aty mo ż e żą da ć dostawca w ramach odszkodowania, mo ż e by ć w istocie równa ilo ś ci wody, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza. Jednak ż e to w gestii przedsi ę biorcy le ż y udowodnienie, i ż taki w ł a ś nie by ł faktyczny pobór wody. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby w tre ś ci umowy znalaz ł si ę zapis przewiduj ą cy, ż e w przypadku wyst ą pienia sytuacji okre ś lonych w analizowanym postanowieniu umownym Spó ł ka b ę dzie dochodzi ć odszkodowania do maksymalnej wysoko ś ci nale ż no ś ci za pobran ą wod ę odpowiadaj ą cej ilo ś ci, jaka mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza, jednak ż e taki sposób rozliczania nie mo ż e stanowi ć przyj ę tej w umowie podstawy do naliczania nale ż no ś ci i ogólnie obowi ą zuj ą cej regu ł y. 13 Maj ą c powy ż sze na uwadze Prezes Urz ę du uzna ł , i ż analizowany w ramach rozpatrywanych zarzutów warunek umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków ma uci ąż liwy charakter. Osi ą gane przez podmiot gospodarczy stosuj ą cy praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę okre ś lon ą w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o okik nieuzasadnione korzy ś ci s ą odpowiednikiem uci ąż liwych warunków umów w warunkach ekwiwalentno ś ci wzajemnych ś wiadcze ń stron umowy i oznaczaj ą sytuacj ę korzystniejsz ą od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Nieuzasadnione korzy ś ci osi ą gane przez PGK Opoczno w analizowanej sytuacji polegaj ą na mo ż liwo ś ci obci ąż enia odbiorców us ł ug kosztami us ł ugi, która nie zosta ł a na ich rzecz wykonana, co jest bezpo ś redni ą konsekwencj ą narzucania w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zakwestionowanych w pkt I.3 niniejszej decyzji zasad rozlicze ń . Dopuszczenie, na podstawie umowy, mo ż liwo ś ci przyj ę cia przez dostawc ę za ł o ż enia, ż e w przypadku zw ł oki Odbiorcy w natychmiastowym powiadomieniu Przedsi ę biorstwa o zerwaniu plomby lub os ł on, uszkodzeniu, przemieszczeniu lub utracie wodomierza g ł ównego lub w razie celowego uszkodzenia wodomierza przez Odbiorc ę lub z przyczyn zawinionych przez Odbiorc ę (umy ś lno ść , ra żą ce niedbalstwo), ka ż dorazowo nast ę puje nieprzerwany, ca ł odobowy pobór wody mo ż e prowadzi ć do nieuzasadnionego wzbogacenia dostawcy us ł ug z tytu ł u zastrze ż enia zap ł aty za pobran ą wod ę w ilo ś ci, jaka mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza. Dzi ę ki spornemu postanowieniu umownemu przedsi ę biorca ma ponadto mo ż liwo ść zwolnienia si ę z obowi ą zku udowodnienia, jaki by ł rzeczywisty lub domniemany pobór wody w okresie od ostatniego odczytu wodomierza do czasu usuni ę cia nieprawid ł owo ś ci. Unikni ę cie kosztów i wysi ł ków zwi ą zanych a wykazaniem wysoko ś ci poniesionej szkody równie ż mo ż e by ć dla PGK Opoczno ź ród ł em dodatkowych korzy ś ci, których osi ą gni ę cie jest rezultatem zastosowania zakwestionowanego przez Prezesa Urz ę du uci ąż liwego warunku umownego. W okoliczno ś ciach niniejszej sprawy, w odniesieniu do omawianego zarzutu nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej przez PGK Opoczno pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym zosta ł y spe ł nione wszystkie przes ł anki niezb ę dne dla stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę okre ś lonej w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o okik. Spó ł ka w za łą czeniu do pisma z dnia 11 pa ź dziernika 2006 r. przes ł a ł a aktualne wzory umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Nowe wzorce zosta ł y wprowadzone do obrotu gospodarczego z odbiorcami us ł ug PGK Opoczno od dnia 1 pa ź dziernika 2006 r., w zwi ą zku z tym data ta jest dat ą zaniechania stosowania zarzucanej Spó ł ce praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę . W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o orzec jak w pkt I.3 sentencji niniejszej decyzji. Prezes Urz ę du nie przychyli ł si ę do wniosku PGK Opoczno o umorzenie post ę powania antymonopolowego. Zgodnie z art. 105 § 1 kpa post ę powanie administracyjne podlega umorzeniu tylko wtedy, gdy z jakiejkolwiek przyczyny sta ł o si ę bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowo ść post ę powania oznacza, ż e brak jest którego ś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie mo ż na wyda ć decyzji za ł atwiaj ą cej spraw ę przez rozstrzygni ę cie jej co do istoty. Umorzenie post ę powania nie jest zale ż ne ani od woli organu administracji, ani, tym bardziej pozostawione do uznania organu – organ ten jest zobowi ą zany do umorzenia post ę powania w przypadku stwierdzenia bezprzedmiotowo ś ci. Poniewa ż Prezes Urz ę du nie stwierdzi ł bezprzedmiotowo ś ci niniejszego post ę powania nie móg ł przychyli ć si ę do wniosku Spó ł ki o umorzenie post ę powania antymonopolowego. 14 Zgodnie z art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o okik, je ż eli przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę zakazu okre ś lonego w art. 8 ustawy o okik, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć w drodze decyzji kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10 % przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Prezes Urz ę du zdecydowa ł o niena ł o ż eniu kary pieni ęż nej okre ś lonej w wy ż ej wymienionym przepisie. Prezes Urz ę du opar ł swoje rozstrzygni ę cie na nast ę puj ą cych okoliczno ś ciach. Po pierwsze, Spó ł ka przedsi ę wzi ęł a dzia ł ania zmierzaj ą ce do wyeliminowania z tre ś ci zawieranych umów postanowie ń zakwestionowanych w ramach niniejszego post ę powania z w ł asnej inicjatywy jeszcze przed wszcz ę ciem post ę powania antymonopolowego. Spó ł ka w trakcie post ę powania aktywnie wspó ł dzia ł a ł a z Prezesem Urz ę du dostarczaj ą c dokumenty istotne do rozstrzygni ę cia sprawy. Wzi ę to pod uwag ę równie ż wyja ś nienia Spó ł ki, z których wynika, i ż naruszenie przepisów ustawy o okik nie by ł o z jej strony dzia ł aniem zamierzonym, a kwestionowane postanowienia by ł y stosowane przez okres zaledwie kilku miesi ę cy i nigdy nie by ł y ź ród ł em korzy ś ci finansowych. Ponadto zarzucana Spó ł ce w niniejszym post ę powaniu praktyka mog ł a ujawni ć si ę tylko na rynku lokalnym ograniczonym terytorialnie jedynie do gminy – miasto Opoczno. Zwa ż ono ponadto, i ż do Organu Antymonopolowego nie wp ł yn ęł y ż adne skargi odbiorców ś wiadczonych przez Spó ł k ę us ł ug w zwi ą zku z realizacj ą zakwestionowanych w niniejszej decyzji warunków umów, a Spó ł ka dopu ś ci ł a si ę naruszenia przepisów ustawy antymonopolowej po raz pierwszy. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o okik w zwi ą zku z art. 47928 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Ł odzi Iwona Bielska Otrzymuje: Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o. o. ul. Krótka 1 26-300 Opoczno 15