RŁO-41/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Aleja Pi ł sudskiego 8 90-051 Ł ód ź , P - 73 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O-411-16/06/TD Ł ód ź , dnia 28 grudnia 2006 r. DECYZJA Nr R Ł O 41/2006 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity Dz. U. 2005 r., Nr 244, poz. 2080, z 2006 r. Nr 157, poz. 1119, Nr 170, poz. 1217.) oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du w dniu 14 lipca 2006 r. przeciwko Przedsi ę biorstwu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Sandomierzu Sp. z o.o. z siedzib ą w Sandomierzu, – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 10 ust. 1 i ust. 2 wymienionej na wst ę pie ustawy uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Sandomierzu Sp. z o.o. pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar miasta Sandomierz w drodze narzucania uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków przez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Sandomierzu Sp. z o.o nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody lub obni ż enie jej ci ś nienia w przypadku braku wody na uj ę ciu i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 2 listopada 2006 r. ; II. Na podstawie art. 10 ust. 1 i ust. 2 wymienionej na wst ę pie ustawy uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Sandomierzu Sp. z o.o. pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar miasta Sandomierz w drodze narzucania uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków przez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Sandomierzu Sp. z o.o nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody lub obni ż enie jej ci ś nienia w przypadku zanieczyszczenia wody na uj ę ciu w sposób stwarzaj ą cy niebezpiecze ń stwo dla zdrowia i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 2 listopada 2006 r. ; III. Na podstawie art. 10 ust. 1 i ust. 2 wymienionej na wst ę pie ustawy uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Sandomierzu Sp. z o.o. pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar miasta Sandomierz w drodze narzucania uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków przez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Sandomierzu Sp. z o.o. nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody lub obni ż enie jej ci ś nienia oraz za ograniczenia lub przerwy w odbiorze ś cieków w przypadku przerw w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 2 listopada 2006 r. ; IV. Na podstawie art. 10 ust. 1 i ust. 2 wymienionej na wst ę pie ustawy uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Sandomierzu Sp. z o.o. pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar miasta Sandomierz w drodze narzucania uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, z których wynika, i ż w przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez odbiorc ę us ł ug lub wykazania, ż e uszkodzenie wodomierza nast ą pi ł o z jego winy ilo ść pobranej wody nalicza si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego od ostatniego odczytu wodomierza i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 2 listopada 2006 r.; V. Na podstawie art. 11 ust. 1 wymienionej na wst ę pie ustawy nie stwierdza si ę stosowania przez Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Sandomierzu Sp. z o.o. praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę naruszaj ą cej zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cej na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar miasta Sandomierz w drodze narzucania uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków przez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi odbiorca us ł ug Przedsi ę biorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Sandomierzu Sp. z o.o. dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie okre ś lonym w fakturze. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Prezesem Urz ę du”) prowadzone by ł o z urz ę du post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie badania lokalnych rynków zbiorowego zaopatrzenia w wod ę oraz zbiorowego odprowadzania ś cieków w województwie ł ódzkim i ś wi ę tokrzyskim, w tym badania warunków umów o 2 dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków stosowanych przez przedsi ę biorców, w kontek ś cie przestrzegania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (zwana dalej: „ustawa o okik”). Analiza zgromadzonych w post ę powaniu materia ł ów i informacji dotycz ą cych Przedsi ę biorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Sandomierzu Sp. z o.o. z siedzib ą w Sandomierzu (zwany dalej: „Przedsi ę biorca” lub „PGKiM”) da ł a podstawy do przyj ę cia, i ż Przedsi ę biorca naruszy ł przepisy ustawy o okik w zakresie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6. Maj ą c na uwadze powy ż sze, Postanowieniem Nr 1/61-16/06 z dnia 14 lipca 2006 r. zosta ł o wszcz ę te z urz ę du post ę powanie antymonopolowe, w zwi ą zku z podejrzeniem naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cym na nadu ż ywaniu przez Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Sandomierzu Sp. z o.o. pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar miasta Sandomierz poprzez: 1. narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi Przedsi ę biorca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody lub obni ż enia jej ci ś nienia w przypadku braku wody na uj ę ciu; 2. narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi Przedsi ę biorca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody lub obni ż enia jej ci ś nienia w przypadku zanieczyszczenia wody na uj ę ciu w sposób stwarzaj ą cy niebezpiecze ń stwo dla zdrowia; 3. narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi Przedsi ę biorca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody lub obni ż enia jej ci ś nienia oraz za ograniczenia lub przerwy w odbiorze ś cieków w przypadku przerw w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych; 4. narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi odbiorca us ł ug Przedsi ę biorcy dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie okre ś lonym w fakturze; 5. narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisów, z których wynika, i ż w przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez odbiorc ę us ł ug lub wykazania, ż e uszkodzenie wodomierza nast ą pi ł o z jego winy ilo ść pobranej wody nalicza si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego od ostatniego odczytu wodomierza. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego PGKiM w pi ś mie z dnia 28 lipca 2006 r. wskaza ł , co nast ę puje. W odniesieniu do zarzutów wymienionych w punktach 1-3 wy ż ej wymienionego postanowienia. PGKiM stwierdzi ł , i ż uznanie przez Prezesa Urz ę du kwestionowanych postanowie ń stosowanych wzorców umowy wynika zdaniem Przedsi ę biorcy z niejasnego sformu ł owania tre ś ci tych ż e postanowie ń . 3 Intencj ą Przedsi ę biorcy by ł o takie ukszta ł towanie odpowiedzialno ś ci z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, które by ł oby spójne z tre ś ci ą art. 471 Kodeksu cywilnego. Powy ż sze nie zmienia faktu – zdaniem PGKiM, i ż kwestionowane zapisy s ą nieprecyzyjne i wymagaj ą korekty. W odniesieniu do zarzutów podniesionych w punkcie 4, Przedsi ę biorca przyznaje, ż e tre ść ocenianego zapisu jest ogólnikowa, jednak nie przes ą dza to narzucania uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów, bowiem z mocy prawa nie mo ż e on by ć krótszy, ni ż 14 dni od daty jej dor ę czenia. Tak ż e w tym przypadku Przedsi ę biorca wyrazi ł wol ę doprecyzowania zapisu. W doniesieniu do zarzutów zawartych w punkcie 5, Przedsi ę biorca stwierdzi ł , ż e podniesiony zarzut jest zasadny z uwagi na fakt, i ż rozliczenie p ł atno ś ci od odbiorców us ł ug w sytuacji, gdy dosz ł o do zawinionego przez odbiorc ę zaboru lub uszkodzenia wodomierza , powinno opiera ć si ę na zasadach ogólnych wynikaj ą cych z Kodeksu cywilnego. PGKiM powiadomi ł , ż e podejmuje kroki w celu wyeliminowania nieprawid ł owego zapisu poprzez zmian ę tre ś ci kwestionowanego postanowienia posi ł kuj ą c si ę rozwi ą zaniem przyj ę tym w par. 18 ust. 1 rozporz ą dzenia ministra infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie okre ś lenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków (Dz. U. z 2002 r. Nr 26, poz. 257). W podsumowaniu Przedsi ę biorca poinformowa ł , i ż w celu umo ż liwienia przystosowania obecnie obowi ą zuj ą cych umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków do zalece ń Prezesa Urz ę du, poprzez zmian ę lub wykre ś lenie zapisów umownych uznanych za narzucane a jednocze ś nie uci ąż liwe i przynosz ą ce nieuzasadnione korzy ś ci przedsi ę biorcy, zobowi ą zuje si ę do dokonania korekty tre ś ci umów w taki sposób, aby ta by ł a zgodna z obowi ą zuj ą cym stanem prawnym. W pi ś mie z dnia 30 pa ź dziernika 2006 r. Przedsi ę biorca potwierdzi ł powy ż sze zobowi ą zanie. Ponadto zaproponowa ł termin realizacji tego ż zobowi ą zania na dzie ń 30 listopada 2006 r. W pismach z dnia 6 oraz 23 listopada 2006 r. Przedsi ę biorca przedstawi ł nowe wzorce umów oraz kopie zawartych umów wed ł ug tych wzorców. We wzorze umowy przedstawionym w pierwszym z wy ż ej wymienionych pism wykre ś lono zapisy b ę d ą ce przedmiotem zarzutu w punktach I-IV sentencji decyzji. W pi ś mie z dnia 23 listopada 2006 r. zmieniono równie ż zapis wzorca umowy w punkcie V sentencji decyzji dotycz ą cym terminu p ł atno ś ci za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki poprzez dodanie do sformu ł owania „ Odbiorca us ł ug dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie okre ś lonym fakturze” nast ę puj ą cego zdania: „(…) który nie b ę dzie krótszy ni ż 14 dni od daty jej wys ł ania lub dostarczenia w inny sposób” . W toku post ę powania Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Sandomierzu Sp. z o.o. jest przedsi ę biorstwem wodoci ą gowo-kanalizacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (Dz.U. Nr 72, poz. 747 ze zm.) – zwana dalej: „ustawa o zaopatrzeniu w wod ę ”. Przedsi ę biorca dzia ł a na podstawie wpisu do Rejestru Przedsi ę biorców Krajowego Rejestru S ą dowego pod numerem 0000145515 (dowód: karty nr 8-15). Przedmiotem dzia ł alno ś ci Przedsi ę biorcy jest m.in. pobór, uzdatnianie i rozprowadzanie wody oraz odprowadzanie 4 ś cieków ś ciekami. Na rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę PGKiM zaspokaja potrzeby odbiorców indywidualnych, zbiorowych i instytucjonalnych na obszarze miasta Sandomierz (dowód: karty nr 18 i 36). Na wskazanym obszarze PGKiM prowadzi dzia ł alno ść w oparciu o Decyzj ę Burmistrza Miasta Sandomierza z dnia 19 listopada 2002 r. zezwalaj ą c ą PGKiM na prowadzenia zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków na terenie miasta Sandomierza na czas nieograniczony pocz ą wszy od dnia 19 listopada 2002 r. (dowód: karty nr 20-29). PGKiM eksploatuje samodzielnie uj ę cia wody znajduj ą ce si ę na gruntach dzier ż awionych od Gminy Sandomierz (dowód: karta nr 42). Ustalono, i ż w dacie wszcz ę cia niniejszego post ę powania PGKiM przy zawieraniu umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków pos ł ugiwa ł si ę wzorcami umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, które znajdowa ł y si ę w obrocie gospodarczym od stycznia 2006 r. (dowód: karty nr 7 oraz 15-16). W okresie od dnia 1 stycznia 2006 r. do 31 pa ź dziernika 2006 r. PGKiM podpisa ł z odbiorcami 308 umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków wed ł ug przedstawionych wzorców umów (dowód: karty nr 93). PGKiM zwi ą zany jest umowami o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków z 2.246 odbiorcami, wy łą cznie o zaopatrzenie w wod ę z 856 odbiorcami oraz wy łą cznie o odprowadzanie ś cieków z 43 odbiorcami (dowód: karta nr 7). W tre ś ci wy ż ej wymienionego wzorca umownego zawarte s ą mi ę dzy innymi nast ę puj ą ce postanowienia umowne: − „Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenia albo wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane brakiem wody na uj ę ciu”; − „Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenia albo wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane zanieczyszczeniem wody na uj ę ciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i ż ycia”; − „Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenia albo wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków wywo ł ane przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych” , − „Odbiorca dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie okre ś lonym w fakturze”, − „W przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez Odbiorc ę lub wykazania, ż e uszkodzenie wodomierza nast ą pi ł o z jego winy, ilo ść pobranej wody nalicza si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego od dnia ostatniego odczytu wodomierza”, PGKiM w pi ś mie z dnia 28 lipca 2006 r. wyja ś ni ł , i ż w okresie od dnia 15 lipca 2005 r. przeprowadzono, przed zawarciem umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, rozmowy z Zak ł adem Gospodarki Komunalnej w Samborcu (zawarto umow ę wy łą cznie o zaopatrzenie w wod ę ), Komend ą Wojewódzk ą Policji w Kielcach (zmieniono termin p ł atno ś ci na 21 od dnia dostarczenia faktury), Archiwum Pa ń stwowym w Kielcach (w trakcie rozmów kontrahent PGKiM zgodzi ł si ę na tre ść zapisów przedstawionego wzorca umowy) (dowód: karta nr 35). 5 Opisuj ą c tryb zawierania umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzenie ś cieków Przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e zg ł aszaj ą cy si ę w celu podpisania umowy potencjalny us ł ugobiorca otrzymuje projekt umowy z pro ś b ą o zapoznanie si ę z jej tre ś ci ą oraz informacj ą o mo ż liwo ś ci uzyskania odpowiedzi i wyja ś nie ń w przypadku pojawienia si ę pyta ń lub w ą tpliwo ś ci. Po podpisaniu umowy przez odbiorc ę nast ę puje podpisanie umowy przez Zarz ą d Przedsi ę biorcy – w przewa ż aj ą cej liczbie przypadków w okresie od jednego do kilku dni. Odbiorca odbiera podpisan ą umow ę osobi ś cie lub otrzymuje w przesy ł ce pocztowej. W przypadku odbiorców posiadaj ą cych siedzib ę poza miastem Sandomierz – przes ł anie projektu umowy oraz zawarcie umowy nast ę puje drog ą korespondencyjn ą (dowód: karta nr 71). Na terenie miasta Sandomierz us ł ugi w zakresie zaopatrzenia w wod ę ś wiadczy – obok Przedsi ę biorcy b ę d ą cego stron ą niniejszego post ę powania – Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. w Tarnobrzegu (zwane dalej: „PGK Tarnobrzeg”). PGK Tarnobrzeg ś wiadczy na terenie miasta Sandomierz us ł ug ę zaopatrzenia w wod ę dla jednego odbiorcy, tj. Pilkington Polska Sp. z o.o. w Sandomierzu (dowód: karty nr 49 oraz 60-64). Przedsi ę biorca w toku post ę powania przedstawi ł nowe wzorce umów oraz kopie zawartych umów wed ł ug tych wzorców. We wzorze umowy przedstawionym w pi ś mie z dnia 6 listopada 2006 r. wykre ś lono zapisy b ę d ą ce przedmiotem zarzutu w punktach I-IV sentencji decyzji. Przyk ł adowe umowy zawarte z odbiorcami wed ł ug tego wzorca nosz ą dat ę 2 listopada 2006 r. W pi ś mie z dnia 23 listopada 2006 r. zmieniono równie ż zapis wzorca umowy w punkcie dotycz ą cym terminu p ł atno ś ci za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki poprzez dodanie do sformu ł owania „ Odbiorca us ł ug dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie okre ś lonym fakturze” nast ę puj ą cego zdania: „(…) który nie b ę dzie krótszy ni ż 14 dni od daty jej wys ł ania lub dostarczenia w inny sposób” . Przyk ł adowa umowa zawarta wed ł ug tego wzorca z odbiorc ą nosi dat ę 20 listopada 2006 r. (dowód: karty nr 80-91 oraz 94-99). Maj ą c powy ż sze na uwadze Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Dla uznania, ż e niniejsza sprawa ma charakter antymonopolowy, w pierwszej kolejno ś ci niezb ę dne jest ustalenie, czy w jej okoliczno ś ciach dosz ł o do naruszenia interesu publicznoprawnego. Ustawa o okik nale ż y do dziedziny prawa publicznego i jako taka chroni interes ogólnospo ł eczny. Zgodnie art.1 ust. 1 ustawy o okik „ustawa okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów.” W czasie post ę powania i przy wydawaniu decyzji Prezes Urz ę du jest rzecznikiem interesu publicznego. Publicznoprawny charakter ustawy oznacza, ż e nie wszystkie zachowania przedsi ę biorców i ich zwi ą zków, nawet formalnie podlegaj ą ce literze prawa, uzasadniaj ą uruchomienie przewidzianych przez ni ą instrumentów. Powinno to nast ę powa ć tylko wówczas, je ż eli w nast ę pstwie zachowa ń naruszaj ą cych ustaw ę o okik zagro ż ony jest interes ogólnospo ł eczny. Interes publiczny w post ę powaniu administracyjnym nie jest poj ę ciem jednolitym i sta ł ym. Zgodnie ze stanowiskiem S ą du Najwy ż szego (wyrok z dnia 29 maja 2001 r., sygn. akt I CKN 1217/98; por. te ż wyrok z dnia 27 sierpnia 2003 r., sygn. akt I CKN 523/01) publicznoprawny charakter ustawy antymonopolowej powoduje, i ż znajduje ona zastosowanie wówczas, gdy jest zagro ż ony lub naruszony interes publiczny polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków do powstania i rozwoju konkurencji. Za zagro ż enie lub naruszenie konkurencji nale ż y uzna ć – zdaniem S ą du – jedynie takie dzia ł ania, które dotykaj ą sfery interesów szerszego kr ę gu uczestników rynku gospodarczego. 6 Ź ród ł em dzia ł a ń podejmowanych przez PGKiM i b ę d ą cych przedmiotem zarzutu postawionego w niniejszej sprawie jest niew ą tpliwie jego si ł a rynkowa. Dla stwierdzenia naruszenia interesu publicznego wystarczaj ą ce jest dowolne nadu ż ycie si ł y rynkowej w relacjach ze s ł abszymi uczestnikami rynku, bowiem ju ż sam fakt nadu ż ycia posiadanej pozycji dominuj ą cej na rynku narusza interes publiczny. Dla oceny kwestii naruszenia interesu publicznego istotne jest tak ż e, i ż praktyki eksploatacyjne (tj. takie praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę , których istot ą jest uzyskanie korzy ś ci kosztem innych podmiotów, w tym nie prowadz ą cych dzia ł alno ś ci gospodarczej) urzeczywistniaj ą si ę g ł ównie poprzez stosunki umowne, które w okoliczno ś ciach niniejszej sprawy maj ą charakter powtarzalny. Zakwestionowane w niniejszym post ę powaniu postanowienia zawarte s ą we wzorcach umów o zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków powszechnie wykorzystywanych przez Przedsi ę biorc ę w obrocie gospodarczym, stosowanych zarówno wobec odbiorców b ę d ą cych konsumentami jak i wobec przedsi ę biorców. O naruszeniu interesu publicznoprawnego w omawianej sprawie ś wiadczy zatem fakt, ż e obj ę te zarzutami dzia ł ania Przedsi ę biorcy dotykaj ą szerokiego kr ę gu uczestników rynku, obejmuj ą cego odbiorców us ł ug, z którymi zawarto umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, a tak ż e potencjalnych odbiorców us ł ug Przedsi ę biorcy. Negatywne skutki wynikaj ą ce z zakwestionowanych zapisów godz ą w szeroki i bli ż ej nieokre ś lony kr ą g podmiotów, w ś ród których konsumenci – b ę d ą cy najs ł abszymi uczestnikami obrotu gospodarczego - maj ą znaczny udzia ł . Nale ż y w tym miejscu zwa ż y ć na fakt, i ż Przedsi ę biorca podpisa ł ponad 300 umów wed ł ug wzorców zawieraj ą cych podlegaj ą ce ocenie Prezesa Urz ę du zapisy, a wzorce te stosowane s ą w obrocie od stycznia 2006 r. Za przyj ę ciem, i ż w niniejszej sprawie dosz ł o do naruszenia interesu publicznoprawnego przemawia równie ż fakt, i ż przedmiotem umów zawieranych przez PGKiM jest dostarczanie wody. O szczególnym charakterze tego dobra przemawia niew ą tpliwie fakt, i ż ustawodawca wprowadzi ł odr ę bne regulacje maj ą ce na celu zapewnienie ochrony odbiorcom – ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (zwana dalej tak ż e: „ustawa o zaopatrzeniu w wod ę ). W zwi ą zku z powy ż szym Prezes Urz ę du uzna ł , ż e w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez PGKiM interesu publicznoprawnego, co uzasadnia jego ocen ę w ś wietle przepisów ustawy o okik. I.-III. W przedmiotowym post ę powaniu antymonopolowym Przedsi ę biorcy postawione zosta ł y zarzuty naruszenia art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o okik polegaj ą cego na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym poprzez narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków w drodze zamieszczania w ich tre ś ci zapisów przewiduj ą cych, ż e Przedsi ę biorca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za ograniczenia albo wstrzymanie dostaw wody b ą d ź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ś cieków w przypadku: − braku wody na uj ę ciu, − zanieczyszczenia wody na uj ę ciu w sposób stwarzaj ą cy niebezpiecze ń stwo dla zdrowia, − przerw w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, Zgodnie z art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o okik zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Nadu ż ywanie 7 pozycji dominuj ą cej polega w szczególno ś ci na narzucaniu przez przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci . Dla stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zdefiniowanej powy ż ej konieczne jest łą czne wyst ą pienie nast ę puj ą cych przes ł anek: − pozycji dominuj ą cej przedsi ę biorcy na rynku w ł a ś ciwym, − narzucania przez tego przedsi ę biorc ę okre ś lonych warunków umów, − warunki te maj ą uci ąż liwy charakter, − przynosz ą one przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Art. 4 pkt 1 ustawy o okik okre ś la przedsi ę biorc ę jako przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej. Ustawa Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej straci ł a moc z dniem wej ś cia w ż ycie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. z 2004 r. Nr 173, poz. 1807 z pó ź n. zm.) - dalej zwana: „ustawa o SDG” - zgodnie z art. 66 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. - Przepisy wprowadzaj ą ce ustaw ę o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. z 2004 r. Nr 173, poz. 1808). Przepis art. 86 ustawy - Przepisy wprowadzaj ą ce ustaw ę o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej - podaje równie ż , ż e ilekro ć w obowi ą zuj ą cych przepisach jest mowa o przepisach ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej, nale ż y przez to rozumie ć w ł a ś ciwe przepisy ustawy o SDG. Art. 2 ustawy o SDG definiuje dzia ł alno ść gospodarcz ą jako zarobkow ą dzia ł alno ść wytwórcz ą , handlow ą , budowlan ą , us ł ugow ą oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatacja zasobów naturalnych, a tak ż e dzia ł alno ść zawodow ą wykonywan ą w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. Przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie b ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą - wykonuj ą ca we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy SDG przedsi ę biorca mo ż e podj ąć dzia ł alno ść gospodarcz ą po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsi ę biorców w Krajowym Rejestrze S ą dowym albo do Ewidencji Dzia ł alno ś ci Gospodarczej. PGKiM jest wpisany do Rejestru Przedsi ę biorców Krajowego Rejestru S ą dowego pod numerem 0000145515. Tym samym PGKiM jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o okik. Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę ujawniaj ą si ę na rynku. Z tego wzgl ę du punktem wyj ś cia dla rozstrzygni ę cia sprawy jest okre ś lenie rynku w ł a ś ciwego. Okre ś lenie rynku w ł a ś ciwego b ę dzie decydowa ł o o tym, czy przedsi ę biorca posiada pozycj ę dominuj ą c ą . Przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci uznawane s ą przez ich nabywców za substytuty oraz oferowane s ą na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji – art. 4 pkt 8 ustawy o okik. Rynkiem w ł a ś ciwym w znaczeniu produktowym, w niniejszej sprawie jest rynek zbiorowego zaopatrzenia w wod ę oraz rynek zbiorowego odprowadzania ś cieków. Dzia ł alno ść ta ma charakter zarobkowy i ci ą g ł y. Niezb ę dnym elementem rynku w ł a ś ciwego jest jego wymiar geograficzny, oznaczaj ą cy konieczno ść wskazania obszaru, na którym warunki konkurencji, maj ą ce zastosowanie do 8 okre ś lonych towarów, s ą jednakowe dla wszystkich konkurentów. W wymiarze geograficznym w ł a ś ciwy rynek produktowy w tej sprawie ograniczony jest zasi ę giem sieci wodoci ą gowej nale żą cej do PGKiM. Zgodnie z udzielonym Przedsi ę biorcy zezwoleniami na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków (dowód: karty nr 18-21) obszar ten obejmuje miasto Sandomierz. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze za rynek w ł a ś ciwy w niniejszej sprawie nale ż y uzna ć lokalny rynek zbiorowego zaopatrzenia w wod ę oraz lokalny rynek zbiorowego odprowadzania ś cieków w mie ś cie Sandomierz. Zgodnie z art. 4 pkt 9 ustawy o okik przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów. Domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40 %. PGKiM na tak zdefiniowanym rynku w ł a ś ciwym jest monopolist ą naturalnym, co wynika z faktu sieciowego charakteru urz ą dze ń s ł u żą cych do dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. Wprawdzie w mie ś cie Sandomierz obok PGKiM na rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę funkcjonuje równie ż inny przedsi ę biorca – PGK Tarnobrzeg. Jednak PGK Tarnobrzeg poinformowa ł o, ż e do roku 2005 sprzedawa ł o wod ę dla PGKiM, które z kolei zaopatrywa ł o w wod ę mieszka ń ców jednej z dzielnic Sandomierza – Ko ć mierzów. PGK Tarnobrzeg nie zawiera ł o i nie zawiera natomiast umów z indywidualnymi odbiorcami z terenu Sandomierza – prócz jednego odbiorcy przemys ł owego. W 2005 r. PGKiM wybudowa ł o w ł asny wodoci ą g dla dzielnicy Ko ć mierzów, po czym nast ą pi ł o prze łą czenie zasilania na wod ę dostarczan ą bezpo ś rednio przez PGKiM (dowód: karty 49 i 66). Z tego te ż wzgl ę du podmioty ubiegaj ą ce si ę o przy łą czenie do sieci wodoci ą gowo-kanalizacyjnej na wskazanym obszarze nie maj ą mo ż liwo ś ci alternatywnego zakupu us ł ug zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków od innego przedsi ę biorcy. Nale ż y zatem uzna ć , ż e pierwsza przes ł anka niezb ę dna do wykazania naruszenia art. 8 ust 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o okik zosta ł a spe ł niona. Zgodnie z art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o okik przedmiotem oceny jest nie tylko tre ść zawieranych przez przedsi ę biorc ę umów, ale równie ż okoliczno ś ci, jakie towarzysz ą ich zawieraniu. Dla wykazania, ż e Przedsi ę biorca stosuje praktyk ę okre ś lon ą w wy ż ej wymienionym przepisie, konieczne jest wykazanie, ż e kwestionowane warunki umów zosta ł y odbiorcom us ł ug narzucone. Narzucenie warunku umowy ma miejsce wówczas, gdy przedsi ę biorca dysponuj ą cy pozycj ą dominuj ą c ą na rynku w ł a ś ciwym, ogranicza swobod ę kszta ł towania tre ś ci umów ze strony kontrahentów dzia ł aj ą cych pod przymusem. Dzi ę ki posiadanej sile rynkowej dominant mo ż e bowiem nie liczy ć si ę z wol ą innych uczestników rynku, którzy zmuszeni s ą akceptowa ć ustalone przez niego warunki umowne, nawet, je ś li nie gwarantuj ą one ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń . Warunki takie nie mia ł yby racji bytu, gdyby przedsi ę biorca dzia ł a ł na rynku konkurencyjnym, daj ą cym tym samym kontrahentowi mo ż liwo ść wyboru ofert konkuruj ą cych ze sob ą podmiotów. Wspomniany wy ż ej przymus kontrahenta wynika zatem z braku rzeczywistych alternatyw na rynku. Nale ż y w tym miejscu szczególnie podkre ś li ć fakt, ż e przedmiotowa sprawa dotyczy us ł ug dostaw wody, a wi ę c dostaw towaru nie znajduj ą cego substytutu na rynku, a maj ą cego zasadnicze znaczenie dla wielu dziedzin dzia ł alno ś ci gospodarczej, ale przede wszystkim dla konsumentów. PGKiM jako dostawca us ł ug zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków, dzia ł a w warunkach monopolu naturalnego, tym samym dysponuje 9 potencja ł em niezb ę dnym dla narzucania swoim odbiorcom warunków umowy. W swojej dzia ł alno ś ci Przedsi ę biorca pos ł uguje si ę wzorcem umowy, którego zapisy ustalane s ą przez niego arbitralnie. Wzorce te, z racji powszechno ś ci zapotrzebowania na us ł ugi, które definiuj ą rynek w ł a ś ciwy w niniejszej sprawie, stosowane s ą powszechnie. Tym samym utart ą praktyk ą sta ł o si ę zawieranie umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez aprobat ę przez odbiorców warunków umów – z góry okre ś lonych przez Przedsi ę biorc ę . Swoboda odbiorcy us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych ograniczona jest wi ę c do minimum, a zawarcie umowy nast ę puje poprzez przyst ą pienie. Potwierdza to po ś rednio informacja Przedsi ę biorcy mówi ą ca, i ż podpisanie umowy przez Zarz ą d Przedsi ę biorcy nast ę puje w przewa ż aj ą cej liczbie przypadków w okresie od jednego do kilku dni po podpisaniu umowy przez odbiorc ę . W przypadku umów o charakterze adhezyjnym, w których nie przewiduje si ę indywidualnego negocjowania warunków umownych, wystarczaj ą c ą przes ł ank ą dla uznania, ż e nast ę puje ich narzucanie jest samo ich oferowanie przez dominanta w stosunkach danego rodzaju (E. Modzelewska-W ą chal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Wydawnictwo Twigger, Warszawa 2002, s. 118). PGKiM poinformowa ł wprawdzie, ż e na wniosek jednego z kontrahentów (tj. Komenda Wojewódzka Policji w Kielcach) zmieniono zapis umowy w punkcie dotycz ą cym terminu p ł atno ś ci za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki. W okresie od 15 lipca 2005 r. negocjowane by ł y umowy równie ż z dwoma innymi odbiorcami: w jednym przypadku zaw ęż ono zakres us ł ug ś wiadczonych przez PGKiM wy łą cznie do dostarczania wody, natomiast w drugim przypadku po negocjacjach tre ść umowy nie zmieni ł a si ę , przy czym PGKiM nie poinformowa ł , jakie zapisy by ł y przedmiotem negocjacji. W ocenie Prezesa Urz ę du, wyst ą pienie powy ż szych okoliczno ś ci nie powoduje, ż e nie mo ż na okre ś li ć charakteru tych umów jako adhezyjnego. Co do zasady bowiem, zasadnicze warunki umowy – w tym okre ś laj ą ce zakres odpowiedzialno ś ci stron za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy – nie podlegaj ą w praktyce negocjacji. W okoliczno ś ciach niniejszej sprawy uzna ć nale ż y zatem, i ż warunki umów s ą przez Przedsi ę biorc ę odbiorcom us ł ug narzucane, co wi ąż e si ę z posiadan ą przez PGKiM si łą rynkow ą i adhezyjnym charakterem zawieranych umów. Zosta ł a zatem spe ł niona druga przes ł anka niezb ę dna do stwierdzenia naruszenia przez Przedsi ę biorc ę przepisu art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o okik. Kolejn ą przes ł ank ą niezb ę dn ą do wykazania naruszenia art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o okik jest dowiedzenie, ż e podlegaj ą ce ocenie Prezesa Urz ę du i kwestionowane postanowienia umów maj ą uci ąż liwy charakter. Za uci ąż liwy warunek umowy uznaje si ę ka ż dy warunek oznaczaj ą cy dla jednej ze stron ci ęż ar wi ę kszy od typowych, tj. powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Za typowe warunki umowne uzna ć nale ż y co do zasady te, które stosowane s ą na zbli ż onych produktowo rynkach konkurencyjnych. Dokonuj ą c analizy uci ąż liwo ś ci warunków umów mo ż na wszak ż e rozwa ż y ć , czy w hipotetycznej sytuacji istnienia konkurencji na danym rynku w ł a ś ciwym dominant by ł by w stanie wynegocjowa ć takie warunki umów (E. Modzelewska-W ą chal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Wydawnictwo Twigger, Warszawa 2002, s. 119). Wydaje si ę , ż e postanowienia okre ś laj ą ce zobowi ą zania stron oraz odpowiedzialno ść za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie tych zobowi ą za ń stanowi ą obok zapisów dotycz ą cych ceny najwa ż niejszy element porozumienia umawiaj ą cych si ę stron. Zwa ż y ć nale ż y, ż e w przedmiotowej sprawie cena us ł ugi nie podlega odr ę bnym ustaleniom co do zasady – taryfy op ł at za us ł ugi zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków uchwalane s ą przez upowa ż nione do tego organy administracji samorz ą dowej. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż y uzna ć , i ż zawarcie we wzorcach umownych zapisów zwalniaj ą cych PGKiM z odpowiedzialno ś ci za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie us ł ug w przypadku 10 braku wody na uj ę ciu, zanieczyszczenia wody na uj ę ciu w sposób zagra ż aj ą cy zdrowiu lub w przypadku przerw w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowo-kanalizacyjnych mog ł o by ć mo ż liwe dzi ę ki monopolistycznej pozycji, jak ą zajmuje PGKiM na rynku w ł a ś ciwym. Wskazane zapisy nie wskazuj ą bowiem, ż e zwolnienie z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej wzgl ę dem odbiorców dotyczy wy łą cznie sytuacji niezawinionych przez dostawc ę us ł ug i za które nie ponosi on odpowiedzialno ś ci. W tym kontek ś cie podstaw ą oceny uci ąż liwo ś ci analizowanych postanowie ń umownych b ę d ą przepisy zawarte w art. 471 i n. Kodeksu cywilnego reguluj ą ce odpowiedzialno ść za szkod ę spowodowana niewykonaniem lub nienale ż ytym wykonaniem zobowi ą zania. Art. 471 Kodeksu cywilnego stanowi, ż e „d ł u ż nik zobowi ą zany jest do naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania jest nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które d ł u ż nik odpowiedzialno ś ci nie ponosi”. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu w wod ę , podstawowym obowi ą zkiem przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego jest zapewnienie zdolno ś ci posiadanych urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilo ś ci i pod odpowiednim ci ś nieniem oraz dostaw wody i odprowadzania ś cieków w sposób ci ą g ł y i niezawodny. Zgodnie z re ż imem odpowiedzialno ś ci kontraktowej, przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne jest zatem obowi ą zane naprawi ć szkod ę wynik łą z niewykonania tego zobowi ą zania, czyli przerw lub ogranicze ń w ś wiadczeniu us ł ug, je ż eli jest to nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które przedsi ę biorstwo odpowiada. Zakres takich okoliczno ś ci obejmuje przede wszystkim dzia ł ania i zaniechania w ł asne przedsi ę biorcy nosz ą ce znamiona winy (tzn. zachowania umy ś lne lub b ę d ą ce skutkiem niedo ł o ż enia nale ż ytej staranno ś ci), ale równie ż dzia ł ania lub zaniechania osób, z których pomoc ą wykonuje zobowi ą zanie (art. 474 K.c.). Przedsi ę biorca w tre ś ci zawieranych umów mo ż e uchyli ć si ę od odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania jedynie w zakresie zgodnym z art. 471 k.c. tj. w takich sytuacjach, które nie s ą skutkiem zawinionych przez niego dzia ł a ń lub zaniecha ń i za które nie ponosi odpowiedzialno ś ci. Przyj ę cie odmiennego rozwi ą zania odbiega ć b ę dzie od kodeksowej zasady odpowiedzialno ś ci kontraktowej. PGKiM w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zwalnia si ę z odpowiedzialno ś ci za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody lub obni ż enie jej ci ś nienia oraz za ograniczenia lub przerwy w odbiorze ś cieków mi ę dzy innymi w przypadku braku wody na uj ę ciu, zanieczyszczenia wody na uj ę ciu w sposób stwarzaj ą cy niebezpiecze ń stwo dla zdrowia, przerw w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Poniewa ż z tre ś ci tych zapisów nie wynika, ż e zwolnienie z odpowiedzialno ś ci dotyczy jedynie sytuacji niezawinionych przez Przedsi ę biorc ę i od niego niezale ż nych, stwarzaj ą one zatem mo ż liwo ść wprowadzenia odbiorców w b łą d co do mo ż liwo ś ci dochodzenia swoich praw (postanowienie umowy nie mo ż e bowiem wy łą czy ć stosowania przepisów kodeksu cywilnego), a tym samym w praktyce unikni ę cia odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej w ka ż dej z wy ż ej wymienionych sytuacji niewykonania umowy lub nienale ż ytego jej wykonania niezale ż nie od przyczyn wyst ą pienia tych okoliczno ś ci. Tak wi ę c bez wzgl ę du na to, czy brak wody na uj ę ciu, zanieczyszczenie wody na uj ę ciu b ą d ź przerwy w zasilaniu energetycznym wyst ą pi ą na skutek dzia ł a ń lub zaniecha ń Przedsi ę biorcy (a wi ę c przyczyn zawinionych przez Przedsi ę biorc ę ) lub dzia ł a ń lub zaniecha ń osób, z których pomoc ą wykonuje zobowi ą zanie (np. zak ł ad energetyczny), czy te ż na skutek okoliczno ś ci niezawinionych przez niego, mo ż e on zwolni ć si ę z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej wobec odbiorców z tytu ł u ewentualnych szkód spowodowanych obni ż eniem jako ś ci 11 ś wiadczonych us ł ug. Stanowi to zatem o uci ąż liwo ś ci kwestionowanych zapisów, pozbawiaj ą one bowiem odbiorców mo ż liwo ś ci dochodzenia od us ł ugodawcy roszcze ń odszkodowawczych w razie powstania szkód w wyniku pogorszenia jako ś ci ś wiadczonych us ł ug na skutek okoliczno ś ci wymienionych we wzorcu umowy, a których pojawienie by ł oby skutkiem dzia ł ania lub zaniechania Przedsi ę biorcy lub osób, z których pomoc ą zobowi ą zanie wykonuje. Brak wody na uj ę ciu mo ż e wynika ć nie tylko z przyczyn naturalnych takich jak susza czy zmiany hydrogeologiczne, ale równie ż z przyczyn le żą cych po stronie Przedsi ę biorcy, który je eksploatuje. Nale ż y bowiem zwa ż y ć , ż e poj ę cie uj ę cia wody zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy o zaopatrzeniu w wod ę zawiera si ę w kategorii urz ą dze ń wodoci ą gowych, co do których przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne zobowi ą zane jest spe ł nia ć wymogi nale ż ytej dba ł o ś ci, tak aby zapewni ć dostaw ę wody w sposób ci ą g ł y i niezawodny. Mo ż e si ę zatem zdarzy ć , ż e brak wody na uj ę ciu mo ż e by ć spowodowany uszkodzeniem urz ą dze ń wchodz ą cych w sk ł ad uj ę cia wodnego, powsta ł ego np. na skutek ich nieprawid ł owej eksploatacji lub konserwacji. Analogicznie – zanieczyszczenie wody na uj ę ciu mo ż e by ć skutkiem dzia ł a ń lub zaniecha ń Przedsi ę biorcy w zakresie eksploatacji urz ą dze ń uj ę cia wody, w tym np. filtrów czy osadników wody. W takim przypadku Przedsi ę biorca, który – jak wskaza ł – jest w ł a ś cicielem eksploatowanych uj ęć wody, ponosi odpowiedzialno ść za niew ł a ś ciw ą realizacj ę lub brak realizacji umowy na mocy art. 471 i n. Kodeksu cywilnego. Je ż eli chodzi o przerwy w ś wiadczeniu us ł ug wywo ł ane brakiem zasilania energetycznego urz ą dze ń wodoci ą gowo-kanalizacyjnych, nale ż y wzi ąć pod uwag ę – jako jedn ą z mo ż liwych przyczyn wyst ą pienia tych okoliczno ś ci – zaleganie przez PGKiM z p ł atno ś ciami z tytu ł u dostaw energii elektrycznej na rzecz przedsi ę biorstwa energetycznego b ą d ź niedope ł nienia przez Przedsi ę biorc ę obowi ą zku utrzymania nale żą cej do niego wewn ę trznej instalacji elektrycznej w nale ż ytym stanie technicznym, ale równie ż dzia ł ania i zaniechania samego przedsi ę biorstwa energetycznego, które mia ł oby wp ł yw na wykonanie zobowi ą zania PGKiM wobec odbiorców jego us ł ug. Ca ł e ryzyko wyst ą pienia takich przypadków i zwi ą zanego z nimi pogorszenia jako ś ci ś wiadczonych us ł ug przenoszone jest – poprze zapisy umów – na odbiorc ę us ł ug. Sytuacj ę tak ą nale ż y uzna ć za niedopuszczaln ą , a charakter kwestionowanych zapisów umów za uci ąż liwy dla odbiorcy. Kolejn ą przes ł ank ą niezb ę dn ą do wykazania naruszenia art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o okik jest dowiedzenie, ż e podlegaj ą ce ocenie Prezesa Urz ę du kwestionowane postanowienia umów przynosz ą Przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Nieuzasadnione korzy ś ci uzyskiwane przez dominanta powinny odpowiada ć narzucanym odbiorcy uci ąż liwym warunkom umowy. Korzy ś ci wówczas mo ż na uzna ć za nieuzasadnione, je ż eli na tle umowy stwarzaj ą przedsi ę biorcy sytuacj ę korzystniejsz ą ani ż eli taka, która odzwierciedla ekwiwalentno ść w danym i podobnych stosunkach umownych. Orzecznictwo stoi na stanowisku, ż e korzy ś ci te powinny by ć osi ą gni ę te kosztem kontrahenta i pozostawa ć w normalnym zwi ą zku przyczynowym z narzuconymi kontrahentowi uci ąż liwymi warunkami umów. Jak zosta ł o wykazane powy ż ej, wy łą czenie odpowiedzialno ś ci PGKiM w ka ż dym przypadku pogorszenia jako ś ci ś wiadczonych us ł ug na skutek wyst ą pienia wskazanych w postanowieniach wzorca umowy okoliczno ś ci, stanowi o uci ąż liwym charakterze tych postanowie ń . Jednocze ś nie jest niew ą tpliwie korzystne dla Przedsi ę biorcy – nie musi si ę on bowiem liczy ć z konieczno ś ci ą wyp ł aty odszkodowania odbiorcy us ł ug w sytuacji, gdy zgodnie z ogóln ą zasad ą odpowiedzialno ś ci kontraktowej by ł oby do tego zobowi ą zane. W zwi ą zku z powy ż szym zosta ł y spe ł nione wszystkie przes ł anki, o których mowa w art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o okik wymagane do uznania postawionych w punktach I.-III. zarzutów za uzasadnione. 12 W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o orzec jak w punktach I., II. oraz III. sentencji niniejszej decyzji. IV . W przedmiotowym post ę powaniu antymonopolowym zosta ł równie ż postawiony Przedsi ę biorcy zarzut nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym polegaj ą cego na narzucaniu odbiorcom uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków w drodze zamieszczenia w ich tre ś ci zapisu przewiduj ą cego, i ż w przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez odbiorc ę us ł ug lub wykazania, ż e uszkodzenie wodomierza nast ą pi ł o z jego winy ilo ść pobranej wody nalicza si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego od ostatniego odczytu wodomierza, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o okik. Dla stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zdefiniowanej powy ż ej konieczne jest łą czne wyst ą pienie nast ę puj ą cych przes ł anek: − pozycji dominuj ą cej przedsi ę biorcy na rynku w ł a ś ciwym, − narzucania przez tego przedsi ę biorc ę okre ś lonych warunków umów, − warunki te maj ą uci ąż liwy charakter, − przynosz ą one przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Jak wykazano powy ż ej, PGKiM zajmuje siln ą pozycje dominuj ą c ą na rynku dostaw wody i odprowadzania ś cieków na wskazanych rynkach w ł a ś ciwych w sprawie. Dowiedziono równie ż , ż e w okoliczno ś ciach niniejszej sprawy dosz ł o do narzucenia przez Przedsi ę biorc ę odbiorcom us ł ug warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Dla stwierdzenia naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o okik konieczne jest zatem wykazanie, ż e kwestionowane warunki umów maj ą równie ż w tym przypadku uci ąż liwy charakter i przynosz ą przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. W zakwestionowanym w punkcie IV. sentencji niniejszej decyzji warunku umowy, PGKiM w sposób arbitralny uregulowa ł zasady ustalania ilo ś ci wody b ę d ą cej podstaw ą rozliczenia w przypadku zaistnienia opisanych wy ż ej sytuacji. Ustalono t ę ilo ść na maksymalnym mo ż liwym poziomie - w oderwaniu od zaistnia ł ego stanu faktycznego, tj. od rzeczywistej ilo ś ci wody pobranej przez odbiorc ę us ł ug oraz wysoko ś ci rzeczywi ś cie poniesionej przez Przedsi ę biorc ę szkody b ę d ą cej skutkiem niewykonywania warunków umowy przez us ł ugobiorc ę . Zdaniem Prezesa Urz ę du ś wiadczy to o uci ąż liwo ś ci rozpatrywanego postanowienia umownego. Wprawdzie ani ustawa o zaopatrzeniu w wod ę , ani przepisy wykonawcze do tej ustawy nie reguluj ą sposobu rozlicze ń w przypadku zawinionego przez us ł ugobiorc ę zaboru, uszkodzenia lub zerwania plomb wodomierza, jednak zwa ż y ć nale ż y, ż e ustawa ta przewiduje okre ś lone sankcje wzgl ę dem odbiorców, którzy spe ł niaj ą przes ł anki zawarte w kwestionowanych warunkach umownych. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy, w razie stwierdzenia nielegalnego poboru wody, tj. mi ę dzy innymi w przypadku celowego uszkodzenia wodomierza, przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne ma prawo odci ąć dostaw ę wody. Z kolei art. 28 ust. 2 pkt 1 tej ustawy stanowi, ż e ten, kto uszkadza wodomierz g ł ówny, zrywa lub uszkadza plomby umieszczone na wodomierzach, a tak ż e wp ł ywa na zmian ę , zatrzymanie lub utrat ę w ł a ś ciwo ś ci lub funkcji metrologicznych wodomierza g ł ównego lub urz ą dzenia pomiarowego, podlega karze grzywny w wysoko ś ci do 5000 z ł . 13 Niezale ż nie od powy ż szego Przedsi ę biorca mo ż e dochodzi ć od us ł ugobiorcy naprawienia wyrz ą dzonej szkody na zasadach ogólnych, tj. w oparciu o zasady odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez sprawc ę z w ł asnej winy b ą d ź odpowiedzialno ś ci za szkod ę z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania. Zastosowanie powinien zatem znale źć tu art. 415 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym kto z winy swej wyrz ą dzi ł drugiemu szkod ę , zobowi ą zany jest do jej naprawienia lub art. 471 kodeksu cywilnego mówi ą cy, i ż d ł u ż nik obowi ą zany jest do naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania jest nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które d ł u ż nik odpowiedzialno ś ci nie ponosi . Z brzmienia powy ż szych przepisów w zestawieniu z art. 6 k.c. wynika, ż e ci ęż ar dowodu co do wykazania przes ł anek odpowiedzialno ś ci za wyrz ą dzon ą przez us ł ugobiorc ę szkod ę , spoczywa na poszkodowanym – PGKiM. Przedsi ę biorca powinien zatem wykaza ć , ż e poniós ł szkod ę , wykaza ć wysoko ść tej szkody oraz istnienie zwi ą zku przyczynowo-skutkowego pomi ę dzy szkod ą a zawinionym dzia ł aniem us ł ugobiorcy. W ramach realizacji roszcze ń odszkodowawczych dostawca mo ż e dochodzi ć zap ł aty za napraw ę wodomierza lub zabudowanie nowego wodomierza i jego legalizacj ę , ale tak ż e uiszczenia przez us ł ugobiorc ę zap ł aty za wod ę pobran ą w okresie od ostatniego odczytu wodomierza do czasu usuni ę cia powsta ł ych z winy us ł ugobiorcy nieprawid ł owo ś ci, a maksymalna ilo ść pobranej wody, za któr ą zap ł aty mo ż e żą da ć dostawca w ramach odszkodowania mo ż e by ć istocie równa ilo ś ci wody, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego. Kwestionowane postanowienie umowne zwalnia jednak PGKiM z obowi ą zku udowodnienia powsta ł ej szkody jak i istnienia zwi ą zku pomi ę dzy szkod ą a zawinionym dzia ł aniem us ł ugobiorcy , co stawia PGKiM w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do kontrahentów. Jednocze ś nie w ocenie Prezesa Urz ę du, ustalaj ą c - w przypadkach stwierdzenia zawinionych przez us ł ugobiorc ę dzia ł a ń , o których mowa w przedmiotowym postanowieniu umownym – ilo ść pobranej wody w okresie od ostatniego odczytu wodomierza do czasu wykrycia nieprawid ł owo ś ci Przedsi ę biorca mo ż e wzorowa ć si ę na rozwi ą zaniach przyj ę tych w rozporz ą dzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie okre ś lenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, a mówi ą cych o ś rednim zu ż yciu wody w okre ś lonym przedziale czasowym, lub ewentualnie na rozwi ą zaniach przewidzianych przepisami rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002 r. w sprawie przeci ę tnych norm zu ż ycia wody. Oczywi ś cie, ustalona w ten sposób ilo ść pobranej wody mo ż e by ć skorygowana w przypadku udowodnienia, ż e faktyczne zu ż ycie wody ró ż ni ł o si ę od wcze ś niej przyj ę tego. W tym kontek ś cie nale ż y zauwa ż y ć , i ż domniemane zagospodarowanie wody w ilo ś ci jaka mo ż e przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wydaje si ę , zw ł aszcza w odniesieniu do osób fizycznych – konsumentów, z racjonalnego punktu widzenia wysoce nieprawdopodobne. W zwi ą zku z powy ż szym, Prezes Urz ę du uzna ł , i ż warunek umowy, zgodnie z którym w przypadku zawinionego przez us ł ugobiorc ę zaboru wodomierza lub wykazania, ż e uszkodzenie wodomierza nast ą pi ł o z jego winy, ilo ść pobranej wody nalicza si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego od dnia ostatniego odczytu wodomierza, ma uci ąż liwy charakter. Kolejn ą przes ł ank ą niezb ę dn ą do stwierdzenia naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o okik, jest wykazanie, i ż kwestionowany warunek umowy przynosi Przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Osi ą gane przez podmiot gospodarczy stosuj ą cy praktyk ę okre ś lon ą w tym przepisie nieuzasadnione korzy ś ci s ą odpowiednikiem uci ąż liwych 14 warunków umów w warunkach ekwiwalentno ś ci wzajemnych ś wiadcze ń stron umowy i oznaczaj ą sytuacj ę korzystniejsz ą od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Nieuzasadnione korzy ś ci powinny pozostawa ć w normalnym zwi ą zku przyczynowym z narzuconymi kontrahentowi uci ąż liwymi warunkami umowy. Nale ż y podkre ś li ć , i ż nieuzasadnione korzy ś ci mog ą pojawi ć si ę po stronie przedsi ę biorcy narzucaj ą cego warunki umów ju ż w chwili zawarcia umowy lub te ż w okresie pó ź niejszym, gdy zaistniej ą okoliczno ś ci pozwalaj ą ce na zastosowanie uci ąż liwego zapisu. Dla bytu praktyki nie jest bowiem konieczne wyst ą pienie negatywnego skutku w postaci eksploatacji pozycji rynkowej w warunkach ograniczonej konkurencji. Wystarczy, ż e zaistnia ł o zagro ż enie wyst ą pienia takiego skutku. Praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę jest ju ż bowiem sama próba osi ą gni ę cia przez przedsi ę biorc ę zajmuj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą na rynku okre ś lonego skutku (por. E. Modzelewska – W ą chal Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Wyd. Twigger, Warszawa 2002, s. 97). Tym samym sama mo ż liwo ść wyst ą pienia skutków praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę (w tym przypadku faktycznego osi ą gni ę cia przez PGKiM nieuzasadnionych korzy ś ci z tytu ł u realizacji uci ąż liwych warunków umownych) wystarcza dla stwierdzenia naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stanowisko takie znajduje odzwierciedlenie równie ż w orzecznictwie antymonopolowym (por. wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 23 czerwca 1999 r. sygn. akt XVII Ama 26/99 lub wyrok z dnia 7 lipca 2004 r. sygn. akt XVII Ama 65/03). Podobne stanowisko wyrazi ł wcze ś niej S ą d Najwy ż szy, który w wyroku z dnia 12 maja 1997 r. sygn. akt I CKN 114/97 wskaza ł , ż e istota rozpoznawanej sprawy nie sprowadza si ę do tego, czy przedsi ę biorca, któremu postawiono zarzut naruszenia ustawy antymonopolowej odnosi korzy ś ci z ca ł o ś ci prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej, lecz do tego, czy w zawieranych umowach zastrzega sobie nieuzasadnione korzy ś ci. Nieuzasadnione korzy ś ci osi ą gane przez PGKiM w analizowanej sytuacji polegaj ą na mo ż liwo ś ci obci ąż enia odbiorców us ł ug kosztami us ł ugi, która nie zosta ł a na ich rzecz wykonana, co jest bezpo ś redni ą konsekwencj ą narzucenia postanowie ń umownych zakwestionowanych w punkcie V sentencji niniejszej decyzji. Dzi ę ki tym postanowieniom Przedsi ę biorca ma ponadto mo ż liwo ść zwolnienia si ę z obowi ą zku udowodnienia, jaki by ł rzeczywisty lub domniemany pobór wody w okresie od ostatniego odczytu wodomierza do czasu usuni ę cia nieprawid ł owo ś ci. Unikni ę cie kosztów i wysi ł ków zwi ą zanych z wykazaniem wysoko ś ci poniesionej szkody równie ż mo ż e by ć dla PGKiM ź ród ł em dodatkowych korzy ś ci, których osi ą gni ę cie jest rezultatem zastosowania zakwestionowanych przez Organ Antymonopolowy uci ąż liwych warunków umownych. Tym samym zosta ł y spe ł nione wszystkie przes ł anki, o których mowa w art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o okik wymagane do uznania postawionego w punkcie IV. zarzutu za uzasadniony. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o orzec jak w punkcie IV. sentencji niniejszej decyzji. W pismach z dnia 6 oraz 23 listopada 2006 r. Przedsi ę biorca przedstawi ł nowe wzorce umów oraz kopie zawartych umów wed ł ug tych wzorców. We wzorze umowy przedstawionym w pierwszym z wy ż ej wymienionych pism wykre ś lono zapisy b ę d ą ce przedmiotem zarzutów w punktach 1-3 oraz 5 sentencji decyzji. Przyk ł adowe umowy zawarte z odbiorcami wed ł ug tego wzorca nosz ą dat ę 2 listopada 2006 r. Maj ą c na wzgl ę dzie powy ż sze, nale ż y uzna ć , i ż PGKiM zaniecha ł stosowania zarzucanej mu praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę w dniu 2 listopada 2006 r. W opinii Organu Antymonopolowego okoliczno ść , i ż PGKiM w zawieranych z odbiorcami us ł ug umowach nie stosuje d ł u ż ej 15 zakwestionowanych w ramach rozpatrywanych zarzutów postanowie ń pozwala stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania zarzucanych mu praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Jako ż e istot ą narzucania uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umownych jest w okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy pos ł ugiwanie si ę przez Przedsi ę biorc ę w obrocie gospodarczym wzorami umów o niedozwolonej z punktu widzenia ustawy antymonopolowej tre ś ci i zawieranie na ich podstawie umów o charakterze adhezyjnym, fakt wprowadzenia do obrotu wzorców umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, z których tre ś ci usuni ę to sporne zapisy ś wiadczy o tym, i ż Spó ł ka zaprzesta ł a narzucania uci ąż liwych warunków umów, a zatem, ż e zaistnia ł y podstawy do stwierdzenia zaniechania stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę stosownie do art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z tym przepisem w przypadku, gdy zachowanie rynkowe przedsi ę biorcy przesta ł o narusza ć zakaz, o którym mowa w art. 8 ustawy antymonopolowej, Organ Antymonopolowy wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o orzec jak w punktach I.- IV. sentencji niniejszej decyzji. V . W przedmiotowym post ę powaniu antymonopolowym zosta ł równie ż postawiony Przedsi ę biorcy zarzut nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym polegaj ą cego na narzucaniu odbiorcom uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków w drodze zamieszczenia w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi odbiorca us ł ug dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie okre ś lonym w fakturze, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o okik. Dla stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zdefiniowanej powy ż ej konieczne jest łą czne wyst ą pienie nast ę puj ą cych przes ł anek: − pozycji dominuj ą cej przedsi ę biorcy na rynku w ł a ś ciwym, − narzucania przez tego przedsi ę biorc ę okre ś lonych warunków umów, − warunki te maj ą uci ąż liwy charakter, − przynosz ą one przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Jak wykazano powy ż ej, PGKiM zajmuje siln ą pozycj ę dominuj ą c ą na rynku dostaw wody i odprowadzania ś cieków na wskazanych rynkach w ł a ś ciwych w sprawie. Dowiedziono równie ż , ż e w okoliczno ś ciach niniejszej sprawy dosz ł o do narzucenia przez Przedsi ę biorc ę odbiorcom us ł ug warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. W ocenie Prezesa Urz ę du fakt, i ż Przedsi ę biorca uwzgl ę dni ł sugesti ę jednego z kontrahentów (tj. Komendy Wojewódzkiej Policji w Kielcach), aby zmieni ć zapis powy ż szego postanowienia i ustali ć jego tre ść na nast ę puj ą c ą : „Zamawiaj ą cy dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki przelewem w terminie 21 dni od daty dostarczenia faktury na konto wskazane w fakturze” , nie jest wystarczaj ą cy dla niestwierdzenia narzucania odbiorcom warunku umowy zapisanego w stosowanych wzorcach umownych. Wyst ą pienie powy ż szej okoliczno ś ci nie powoduje, ż e nie mo ż na okre ś li ć charakteru tych umów jako adhezyjnego. Dla stwierdzenia naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o okik konieczne jest zatem wykazanie, ż e kwestionowane warunki umów maj ą równie ż w tym przypadku uci ąż liwy charakter i przynosz ą przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. 16 Jak ju ż podnoszono w uzasadnieniu niniejszej decyzji, uci ąż liwy warunek umowy to ka ż dy warunek oznaczaj ą cy dla jednej ze stron umowy ci ęż ar wi ę kszy od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju, co ustala si ę wed ł ug kryteriów obiektywnych. W szczególno ś ci rozwa ż a si ę , czy w hipotetycznej sytuacji istnienia wolnej konkurencji i tym samym swobody kszta ł towania przez obie strony tre ś ci umowy, podmiot narzucaj ą cy takie warunki by ł by je w stanie wynegocjowa ć . Podstaw ę oceny zapisu, o którym mowa w punkcie V sentencji decyzji, w ś wietle jego uci ąż liwo ś ci stanowi ł y przepisy Rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz. U. 2002, Nr 26, poz.257). Przepis tego rozporz ą dzenia w § 17 ust. 1 mówi ł wprost, ż e odbiorca us ł ug dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie okre ś lonym w fakturze, który nie mo ż e by ć krótszy ni ż 14 dni od daty jej dostarczenia. Z uwagi na fakt, ż e brzmienie tego przepisu uleg ł o zmianie w zwi ą zku z wej ś ciem w ż ycie w dniu 16 sierpnia 2006 r. rozporz ą dzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. o to ż samej nazwie oraz to ż samym zakresie regulacji (Dz. U. 2006, Nr 127, poz.886), kwestionowany zapis nale ż y rozpatrzy ć w ś wietle aktualnie obowi ą zuj ą cych przepisów reguluj ą cych warunki p ł atno ś ci za dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków wprowadzonych ww. wymienionym rozporz ą dzeniem. Aktualnie obowi ą zuj ą cym aktem prawnym okre ś laj ą cym warunki prowadzenia rozlicze ń z tytu ł u dostarczania wody i odprowadzania ś cieków jest zatem Rozporz ą dzenie Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków, które wesz ł o w ż ycie 16 sierpnia 2006 r. § 17 tego rozporz ą dzenia stanowi, i ż Odbiorca us ł ug dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie okre ś lonym w fakturze, który nie mo ż e by ć krótszy ni ż 14 dni od daty jej wys ł ania lub dostarczenia w inny sposób. Tre ść podlegaj ą cego ocenie Prezesa Urz ę du zapisu wzorca umownego nie stoi w sprzeczno ś ci z tre ś ci ą przepisów przywo ł anych wy ż ej rozporz ą dze ń , cho ć nie dope ł nia jej stwierdzenie, i ż termin zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki nie mo ż e by ć krótszy ni ż 14 dni od daty jej wys ł ania lub dostarczenia w inny sposób. Tym samym uzasadnionym mo ż e by ć podejrzenie, i ż taki zapis umowy daje Przedsi ę biorcy mo ż liwo ść wprowadzenia w b łą d jego kontrahenta co do rzeczywistych uprawnie ń jakie zosta ł y przyznane odbiorcy us ł ug przedsi ę biorstwa wodoci ą gowego na mocy przepisów wy ż ej wymienionego rozporz ą dzenia Ministra Budownictwa. Nale ż y jednak ż e zwróci ć uwag ę na fakt, i ż przedstawione przez Przedsi ę biorc ę wzorce umów zawieraj ą zapisy odsy ł aj ą ce miedzy innymi do przepisów regulaminu ś wiadczenia us ł ug zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków. Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków uchwalony Uchwa łą Nr XXXI/288/2005 Rady Miasta Sandomierza z dnia 30 listopada 2005 r. w sprawie regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków stwierdza za ś w par. 12, i ż „rozliczenia z Odbiorcami us ł ug za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków prowadzone s ą przez Przedsi ę biorstwo na podstawie Rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie okre ś lenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków ” (dowód: karta nr 25). Odbiorca us ł ug otrzymuje powy ż szy regulamin przy podpisaniu umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Tym samym, w ocenie Prezesa Urz ę du, oceniany zapis umowny nie ogranicza uprawnie ń kontrahentów Przedsi ę biorcy, a tym samym nie mo ż e by ć dla niego uci ąż liwy. 17 Rozpatruj ą c oceniane postanowienie w kategoriach uci ąż liwo ś ci nale ż y mie ć równie ż na uwadze, ż e umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków ma charakter umowy wzajemnej w rozumieniu art. 487 § 2 K.c. i zak ł ada wykonywanie ś wiadczenia ze strony dostawcy w sposób ci ą g ł y. Za punkt wyj ś cia w ocenie, czy stosowany przez PGKiM zapis wzorca umowy jest uci ąż liwy dla odbiorcy us ł ug nale ż y bra ć przepis art. 488 § 1 K.c., który wprowadza zasad ę , ż e ś wiadczenia stron b ę d ą ce przedmiotem zobowi ą za ń z umów wzajemnych powinny by ć spe ł nione jednocze ś nie. W niniejszej sprawie zasada ta nie znajduje zastosowania jako niewykonalna. Woda jest bowiem towarem specyficznym, dlatego ż e jest dostarczana ca ł y czas i to odbiorca decyduje o wysoko ś ci poboru. Nie jest mo ż liwe skorelowanie momentu dostawy i momentu rozlicze ń za te dostawy, dlatego rozliczenie za us ł ug ę mo ż e nast ę powa ć przed, w trakcie lub po jej dostarczeniu. W okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy to dostawca kredytuje odbiorc ę , albowiem rozliczenia za us ł ugi nast ę puj ą ju ż po ich dostarczeniu, a wi ę c po up ł ywie okresów rozliczeniowych. W tym miejscu nale ż y równie ż podnie ść , ż e odbiorca us ł ug Przedsi ę biorcy z du ż ym wyprzedzeniem wie, w jakiej wysoko ś ci i w jakim szacunkowo terminie b ę dzie zobowi ą zana wp ł aci ć dostawcy ś rodki pieni ęż ne. Odbiorca jest w stanie – znaj ą c ilo ść metrów sze ś ciennych zu ż ytej wody oraz wysoko ść taryfy – obliczy ć sum ę , jak ą b ę dzie musia ł ui ś ci ć w danym okresie rozrachunkowym. S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Antymonopolowy orzekaj ą c, ż e 7 – dniowy termin p ł atno ś ci nale ż no ś ci za dostaw ę jest równie powszechnie spotykany w obrocie gospodarczym jak termin 14 – dniowy. Zdaniem S ą du, termin 7 – dniowy w sta ł ych stosunkach stron jest wystarczaj ą cy dokonania przelewu nale ż no ś ci. Jak uzna ł S ą d, trudno dopatrzy ć si ę nieuzasadnionych korzy ś ci dla dostawcy z powodu wyznaczenia 7 – dniowego terminu p ł atno ś ci (por. w odniesieniu do prawa energetycznego – Wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Antymonopolowego z dnia 14 lipca 1999 r. sygn. akt XVII Ama 25/99). Wobec powy ż szego, nawet gdyby Przedsi ę biorca powo ł uj ą c si ę na przepis umowy wskazywa ł by w wystawianej fakturze termin p ł atno ś ci krótszy od tego, jaki przewiduje wspomniane rozporz ą dzenie Ministra Budownictwa (wzgl ę dnie obowi ą zuj ą ce wcze ś niej odpowiednie rozporz ą dzenie Ministra Infrastruktury) – ł ami ą c przy tym zasady obowi ą zuj ą cego regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków – trudno by ł oby zarzuca ć takiemu dzia ł aniu, i ż jest uci ąż liwe dla odbiorcy, o ile wyznaczony termin rozs ą dnie rzecz oceniaj ą c pozwala ł by odbiorcy na realizacj ę wymaganej p ł atno ś ci. Nie mo ż na jednak zak ł ada ć , i ż Przedsi ę biorca mo ż e dzia ł a ć nieracjonalnie wyznaczaj ą c termin p ł atno ś ci uniemo ż liwiaj ą cy swobodn ą realizacj ę p ł atno ś ci za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki. W tym kontek ś cie nale ż y podkre ś li ć , i ż PGKiM przedstawi ł w toku post ę powania przyk ł adowe faktury za zrealizowane us ł ugi, w których terminy p ł atno ś ci wyznaczone zosta ł y zgodnie z przepisami przywo ł anego rozporz ą dzenia Ministra Budownictwa. W zwi ą zku z powy ż szym, Prezes Urz ę du uzna ł , i ż warunek umowy, zgodnie z którym odbiorca us ł ug dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie okre ś lonym w fakturze, nie ma uci ąż liwego charakteru. W okoliczno ś ciach sprawy nie zosta ł y zatem spe ł nione wszystkie przes ł anki, o których mowa w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymagane do uznania praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę . Wobec powy ż szego nale ż a ł o orzec jak w punkcie V sentencji decyzji. Prezes Urz ę du zdecydowa ł o niena ł o ż eniu kary pieni ęż nej okre ś lonej w wy ż ej wymienionym przepisie. Prezes Urz ę du opar ł si ę na nast ę puj ą cych okoliczno ś ciach. Po pierwsze, Przedsi ę biorca niezw ł ocznie po zawiadomieniu o wszcz ę ciu post ę powania i z 18 w ł asnej inicjatywy przedsi ę wzi ął dzia ł ania zmierzaj ą ce do wyeliminowania z tre ś ci zawieranych umów postanowie ń zakwestionowanych w ramach niniejszego post ę powania i od dnia 2 listopada 2006 r. pos ł uguje si ę nowymi wzorcami umów, pos ł uguje si ę nowymi wzorcami umów, z tre ś ci których wyeliminowano zapisy uznane za uci ąż liwe i przynosz ą ce nieuzasadnione korzy ś ci Przedsi ę biorcy. Wzi ę to pod uwag ę równie ż wyja ś nienia Przedsi ę biorcy, z których wynika, i ż naruszenie przepisów ustawy o okik nie by ł o z jego strony dzia ł aniem zamierzonym, nakierowanym na osi ą gni ę cie korzy ś ci finansowych. Zwa ż ono ponadto, i z do Organu Antymonopolowego nie wp ł yn ęł y ż adne skargi odbiorców ś wiadczonych przez Przedsi ę biorc ę us ł ug w zwi ą zku realizacj ą zakwestionowanych w niniejszej decyzji warunków umów, a sam Przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia przepisów ustawy antymonopolowej po raz pierwszy. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o okik w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kodeksu post ę powania cywilnego – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Ł odzi Iwona Bielska Otrzymuje: Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Sandomierzu Sp. z o.o. Ul. Przemys ł owa 12 27-600 Sandomierz 19