RŁO-46/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Ul. Piotrkowska 120 90-006 Ł ód ź Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O/411- 7/06/TD- Ł ód ź , dnia 31 sierpnia 2007 r. DECYZJA Nr R Ł O 46/2007 Na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2005 r., Nr 244, poz. 2080, z 2006 r. Nr 157, poz. 1119, Nr 170, poz. 1217, Nr 249, poz. 1834) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy, w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, Nr 99, poz. 660), stosownie do § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002 r., Nr 18, poz. 172, ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du, w zwi ą zku z podejrzeniem naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cego na nadu ż ywaniu przez Gmin ę Ł ask pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku us ł ug komunikacji miejskiej w Ł asku, poprzez ró ż nicowanie cen biletów za przewozy komunikacji miejskiej ze wzgl ę du na miejsce ich sprzeda ż y, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nie stwierdza si ę stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę poprzez ró ż nicowanie przez Gmin ę Ł ask cen biletów za przewozy komunikacji miejskiej ze wzgl ę du na miejsce ich sprzeda ż y. Uzasadnienie W dniach od 16 stycznia 2006 r. do 16 marca 2006 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej: „Prezes Urz ę du”) przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie badania lokalnych rynków komunikacji miejskiej w województwach ł ódzkim i ś wi ę tokrzyskim, w celu ustalenia struktury konkurencji i zachowa ń przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą w zakresie przewozu osób ś rodkami komunikacji miejskiej na tych rynkach, w kontek ś cie przestrzegania art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwana dalej: „ustawa o okik”). W toku post ę powania ustalono, i ż Rada Miejska w Ł asku, uchwa łą z dnia 10 grudnia 2003 r. w sprawie ustalenia ulg i cen za us ł ugi przewozowe lokalnego transportu zbiorowego, ś wiadczone przez Zak ł ad Komunikacji Miejskiej w Ł asku (zwany dalej: „ZKM”) ustali ł a wysoko ść cen biletów jednorazowych normalnych i ulgowych miejskich ró ż nicuj ą c ich wysoko ść w zale ż no ś ci od miejsca zakupu biletu, tj. w ś rodku komunikacji miejskiej u kierowcy lub w pozosta ł ych punktach zakupu. Z informacji przekazanych przez Gmin ę Ł ask w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego wynika ł o, i ż ZKM, maj ą cy form ę prawn ą gminnej samorz ą dowej jednostki organizacyjnej, prowadzi przewozy osób na liniach komunikacyjnych w granicach miasta i gminy Ł ask oraz 2 do miast: Pabianice, Zdu ń ska Wola, Zelów. Wysoko ść op ł at za przewóz osób i baga ż u ś rodkami komunikacji miejskiej w Ł asku reguluje Uchwa ł a Rady Miejskiej w Ł asku nr XI/173/03 z dnia 10 grudnia 2003 r. Ustalone ceny obowi ą zuj ą od dnia 1 stycznia 2004 r. Podstaw ą rozliczenia za przejazd jest okre ś lona linia i strefy na poszczególnych liniach. Stosuje si ę bilety normalne, ulgowe 50% i ulgowe szkolne. Bilety jednorazowe pasa ż erowie mog ą nabywa ć u kierowcy, w Punkcie Sprzeda ż y Biletów ( Ł ask, Pl. 11 Listopada) oraz innych punktach sprzeda ż y (kioski). Sprzeda ż biletów okresowych prowadzona jest wy łą cznie w Punkcie Sprzeda ż y Biletów. Kierowcy w ś rodkach komunikacji miejskiej pobieraj ą zwi ę kszon ą op ł at ę za sprzeda ż nast ę puj ą cych biletów: − jednorazowego biletu miejskiego normalnego – cena wy ż sza o 0,30 z ł w porównaniu do biletu zakupionego w którym ś z pozosta ł ych ww. punktów sprzeda ż y, − jednorazowego biletu miejskiego z ulg ą 50% - cena wy ż sza o 0,15 z ł w porównaniu do biletu zakupionego w którym ś z pozosta ł ych ww. punktów sprzeda ż y. Zdaniem Gminy wprowadzenie ró ż nic w cenach biletów nie wynika wprost ze wzgl ę dów ekonomicznych, by ł o natomiast podyktowane ch ę ci ą poprawy efektywno ś ci eksploatacji taboru oraz realizacji ustalonego rozk ł adu jazdy. Ma to si ę dzia ć dzi ę ki przewidywanemu wyeliminowaniu nagminnego nabywania biletów u kierowcy w sytuacji, kiedy w obr ę bie miasta istnieje rozbudowana sie ć punktów sprzeda ż y biletów wed ł ug normalnej taryfy. Analiza dokumentów i informacji zebranych w toku post ę powania da ł a podstaw ę do przyj ę cia, ż e Gmina Ł ask ma pozycj ę dominuj ą c ą na lokalnym rynku us ł ug komunikacji miejskiej w Ł asku, a jej dzia ł ania polegaj ą ce na ró ż nicowaniu cen biletów za przewozy komunikacji miejskiej ze wzgl ę du na miejsce ich sprzeda ż y uzasadniaj ą wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego. W dniu 10 marca 2006 r. Prezes Urz ę du Postanowieniem nr 1/411-7/06 wszcz ął z urz ę du post ę powanie antymonopolowe w zwi ą zku z podejrzeniem naruszenia nakazu okre ś lonego w art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cym na nadu ż ywaniu przez Gmin ę Ł ask pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku komunikacji miejskiej w Ł asku, poprzez ró ż nicowanie cen biletów za przewozy komunikacji miejskiej ze wzgl ę du na miejsce ich sprzeda ż y. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego, w pi ś mie z dnia 28 marca 2006 r. Gmina Ł ask podtrzyma ł a wyra ż one wcze ś niej stanowisko dotycz ą ce powodów wprowadzenia zró ż nicowanych cen biletów na przewozy ś rodkami komunikacji miejskiej w Ł asku. Ponadto wskazano, ż e dystrybucja jednorazowych biletów miejskich w sta ł ych punktach sprzeda ż y (tj. poza ś rodkami komunikacji miejskiej) prowadzona jest w Ł asku do ok. godziny 17. Chc ą c umo ż liwi ć pasa ż erom zakup biletów po tej godzinie wprowadzono na liniach „1” – „5” sprzeda ż biletów w autobusach komunikacji miejskiej. Pasa ż er w godzinach 6-17 ma mo ż liwo ść zakupu ka ż dego biletu po cenie nominalnej w sta ł ych punktach sprzeda ż y biletów na terenie miasta i nie musi kupowa ć biletu dro ż szego u kierowców autobusów. Wsiadaj ą c do autobusu komunikacji miejskiej po godzinie 17 pasa ż er mo ż e skasowa ć wcze ś niej zakupiony bilet. Wy ż sza cena biletu zakupionego u kierowcy nie wynika z ch ę ci osi ą gni ę cia wy ż szego zysku, ma za ś spe ł nia ć rol ę zach ę ty do zakupu biletów w pozosta ł ych punktach sprzeda ż y, co znacznie odci ąż y ł oby kierowców i usprawni ł oby prac ę w sensie organizacji czasu przejazdu. 3 Prezes Urz ę du ustali ł : Interes publicznoprawny Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż y do dziedziny prawa publicznego. Jako taka chroni interes ogólnospo ł eczny. W ś wietle art. 1 ust. 1 ustawy o okik „ustawa okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów.” W czasie post ę powania i przy wydawaniu decyzji Prezes Urz ę du jest zatem rzecznikiem interesu publicznego. W rozstrzyganych przez Prezesa Urz ę du post ę powaniach zasadnym jest zatem ustalenie czy okoliczno ś ci sprawy dotykaj ą interesu publicznego. Interes publiczny w post ę powaniu administracyjnym nie jest poj ę ciem jednolitym i sta ł ym. Zgodnie ze stanowiskiem S ą du Najwy ż szego (wyrok z dnia 29 maja 2001 r., sygn. akt I CKN 1217/98; por. te ż wyrok z dnia 27 sierpnia 2003 r., sygn. akt I CKN 523/01) publicznoprawny charakter ustawy antymonopolowej powoduje, i ż znajduje ona zastosowanie wówczas, gdy jest zagro ż ony lub naruszony interes publiczny polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków do powstania i rozwoju konkurencji. Za zagro ż enie lub naruszenie konkurencji nale ż y uzna ć – zdaniem S ą du – jedynie takie dzia ł ania, które dotykaj ą sfery interesów szerszego kr ę gu uczestników rynku gospodarczego. Poniewa ż do podmiotów funkcjonuj ą cych na rynku nale żą nie tylko przedsi ę biorcy, ale i konsumenci, naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o okik dotkni ę ta jest sfera interesów szerokiego kr ę gu konsumentów. O tym, i ż okoliczno ś ci niniejszej sprawy dotycz ą interesu publicznego, decyduje fakt, i ż kwestionowany obowi ą zek wniesienia dodatkowej op ł aty za bilety sprzedawane u kierowców jest stosowany powszechnie, a praktyka oddzia ł uje na ka ż dego potencjalnego konsumenta, który chcia ł by skorzysta ć z us ł ug lokalnego transportu zbiorowego wykupuj ą c bilet jednorazowy u kierowcy. Tym samym zasadne by ł o podj ę cie dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o okik dla ustalenia czy kwestionowana praktyka nosi znamiona praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę . Rynek w ł a ś ciwy Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę ujawniaj ą si ę na rynku. Z tego wzgl ę du punktem wyj ś cia dla rozstrzygni ę cia sprawy jest okre ś lenie rynku w ł a ś ciwego. Okre ś lenie rynku w ł a ś ciwego, decyduje o tym, czy przedsi ę biorca posiada pozycj ę dominuj ą c ą . Przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci uznawane s ą przez ich nabywców za substytuty oraz oferowane s ą na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu na rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji (art. 4 pkt 8 ustawy o okik). W ocenie Prezesa Urz ę du rynkiem w ł a ś ciwym, w znaczeniu produktowym, w niniejszej sprawie jest lokalny rynek us ł ug komunikacji miejskiej. Okre ś laj ą c rynek w ł a ś ciwy w sprawie w uj ę ciu produktowym nale ż y pos ł u ż y ć si ę definicj ą przyj ę t ą w Ustawie z dnia 6 wrze ś nia 2001 r. o transporcie drogowym (tj. Dz. U. z 2004 r., Nr 204, poz. 2088 ze zm.) – zwana dalej: „ustawa o transporcie drogowym”. Art. 4 pkt 7a tej ustawy definiuje komunikacj ę miejsk ą , jako przewóz regularny wykonywany w ramach lokalnego transportu zbiorowego w granicach administracyjnych miasta albo miasta i gminy, wzgl ę dnie miast albo miast i gmin s ą siaduj ą cych, je ż eli zawar ł y porozumienie lub utworzy ł y zwi ą zek mi ę dzygminny w sprawie realizacji komunikacji na swoim obszarze. Odnosz ą c si ę do definicji rynku w ł a ś ciwego zawartej w przepisach ustawy 4 o okik, nale ż y przede wszystkim jednak podkre ś li ć , i ż mo ż liwe substytuty dla transportu miejskiego (takie jak: transport prywatnymi samochodami, transport dalekobie ż ny, czy taksówkowy) nie stanowi ą w istocie na tyle bliskich substytutów dla tego rynku, by mo ż na je by ł o zalicza ć do tego samego rynku w ł a ś ciwego. Wymienione rodzaje us ł ug przewozowych odpowiadaj ą bowiem ró ż nym zapotrzebowaniom nabywców lub ich cena i inne w ł a ś ciwo ś ci (w tym jako ść ) znacznie ró ż ni ą od tych charakteryzuj ą cych rynek transportu miejskiego. Rynkiem w ł a ś ciwym w sprawie jest zatem rynek ś wiadczenia us ł ug komunikacji miejskiej. Niezb ę dnym elementem rynku w ł a ś ciwego jest tak ż e jego wymiar geograficzny, oznaczaj ą cy konieczno ść wskazania obszaru, na którym warunki konkurencji, maj ą ce zastosowanie do okre ś lonych towarów, s ą jednakowe dla wszystkich konkurentów. W wymiarze geograficznym rynek komunikacji miejskiej ma charakter lokalny, bowiem istota us ł ug komunikacji miejskiej sprawia, i ż zaspokajaj ą one potrzeby spo ł eczno ś ci lokalnej. W opinii Prezesa Urz ę du, teren ograniczony granicami administracyjnymi Miasta Ł ask stanowi p ł aszczyzn ę , która okre ś la rynek w ł a ś ciwy w sprawie w uj ę ciu geograficznym. Wprawdzie ZKM wykonuje przewozy komunikacji miejskiej równie ż na terenie Gminy Ł ask oraz gmin s ą siednich (na podstawie zawartych z tymi gminami umów), jednak Prezes Urz ę du zwa ż y ł nast ę puj ą ce okoliczno ś ci. W wymiarze geograficznym rynek komunikacji miejskiej ma charakter lokalny, bowiem istota us ł ug komunikacji miejskiej sprawia, i ż zaspokajaj ą one potrzeby spo ł eczno ś ci lokalnej. Zakres rynku geograficznego w niniejszej sprawie okre ś laj ą potrzeby mieszka ń ców, którzy zg ł aszaj ą popyt na przewóz w obr ę bie miasta. Potrzeby przewozowe w ramach miasta (zaspokajane przez ZKM) s ą odmienne od potrzeb zwi ą zanych z poruszaniem si ę na szerszym terytorium (np. przejazd do s ą siednich gmin), natomiast ich jednorodno ść w ramach miasta czyni zasadnym przyj ę cie, i ż geograficzny zasi ę g rynku w ł a ś ciwego w sprawie nie jest mniejszy ni ż teren miasta Ł ask. Uczestnicy rynku w ł a ś ciwego Uczestnikiem rynku w ł a ś ciwego po stronie poda ż y jest Gmina Ł ask. Gmina jako jednostka samorz ą du terytorialnego dzia ł a na podstawie ustawy o samorz ą dzie gminnym. Dzia ł alno ść jednostek samorz ą du terytorialnego podlega rygorom ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W doktrynie podkre ś la si ę , ż e charakter zada ń samorz ą du terytorialnego oraz specyfika mienia samorz ą dowego nie pozwala uzna ć tych jednostek za przedsi ę biorców w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej, pomimo, ż e jednostki te uczestnicz ą w obrocie handlowym. Jednak art. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów rozszerza zakres podmiotowy ustawy, w łą czaj ą c do kategorii przedsi ę biorców tak ż e m.in. osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nie maj ą ce osobowo ś ci prawnej, organizuj ą ce b ą d ź ś wiadcz ą ce us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą (art. 4 pkt 1 lit. a ustawy o okik). Stosownie do art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorz ą dzie gminnym (wcze ś niejszy tytu ł : „ustawa o samorz ą dzie terytorialnym”, t.j. Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591, ze zm.) – zwana dalej: „ustawa o samorz ą dzie gminnym”, do zada ń w ł asnych gminy nale ż y zaspokojenie zbiorowych potrzeb wspólnoty. Zadania w ł asne obejmuj ą m.in. sprawy lokalnego transportu zbiorowego (art. 7 ust. 1 pkt 4 tej ustawy). Stanowi ą one kategori ę zada ń u ż yteczno ś ci publicznej. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 4 ustawy o samorz ą dzie gminnym „zadaniami u ż yteczno ś ci publicznej s ą zadania w ł asne gminy, okre ś lone w art. 7 ust. 1, których celem jest bie żą ce i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludno ś ci w drodze ś wiadczenia us ł ug powszechnie dost ę pnych”. Nale ż y uzna ć , i ż us ł ugi lokalnego transportu zbiorowego zaspokajaj ą zbiorowe potrzeby ludno ś ci. Niew ą tpliwie, aby potrzeby te by ł y w pe ł ni zaspokojone, us ł ugi te powinny by ć ś wiadczone nieprzerwanie, na bie żą co. Nale ż y tak ż e uzna ć , i ż us ł ugi lokalnego transportu zbiorowego s ą równie ż powszechnie 5 dost ę pne – ka ż dy, kto spe ł ni okre ś lone, powszechnie obowi ą zuj ą ce warunki (tj. zakup i skasowanie biletu przejazdu), ma wolny dost ę p do us ł ug. Sumuj ą c przes ł anki wskazane w powo ł anych przepisach nale ż y uzna ć , i ż zaspokajanie potrzeb w zakresie lokalnego transportu zbiorowego jest zadaniem u ż yteczno ś ci publicznej. Tym samym nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż Gmina Ł ask organizuj ą c us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej podejmowane w interesie konsumentów, posiada przymiot przedsi ę biorcy w rozumieniu art. 4 pkt 1a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Gmina Ł ask wskaza ł a kilkunastu przedsi ę biorców postrzeganych jako konkurenci dla ZKM. Ś wiadcz ą oni us ł ugi przewozu pasa ż erskiego na linii komunikacyjnej w relacji Zdu ń ska Wola – Ł ask – Pabianice. Tak okre ś lony zakres dzia ł alno ś ci tych przedsi ę biorców wykracza poza ramy okre ś lonego wy ż ej rynku w ł a ś ciwego w aspekcie geograficznym. Tym samym nale ż y wykluczy ć tych przedsi ę biorców, jako uczestników rynku w ł a ś ciwego w sprawie po stronie poda ż y. Po stronie popytu uczestnikami rynku w ł a ś ciwego s ą konsumenci korzystaj ą cy z us ł ug lokalnego transportu zbiorowego (komunikacji miejskiej). Kr ą g tych podmiotów jest nieograniczony. Stan faktyczny: Gmina Ł ask jest jednostk ą samorz ą du terytorialnego i dzia ł a na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorz ą dzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591, ze zm.) – zwana dalej „ustaw ą o samorz ą dzie gminnym”. Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy Gmina Ł ask posiada osobowo ść prawn ą . Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy o samorz ą dzie gminnym do zada ń w ł asnych gminy nale ż y zaspokajanie potrzeb zbiorowych wspólnoty w zakresie lokalnego transportu zbiorowego. Zak ł ad Komunikacji Miejskiej w Ł asku jest gminn ą samorz ą dow ą jednostk ą organizacyjn ą – zak ł adem bud ż etowym utworzonym w dniu 30 marca 1993 r. na mocy uchwa ł y Nr XXIX/298/93 Rady Miasta i Gminy w Ł asku (dowód: karta nr 7). ZKM prowadzi przewozy osób na liniach komunikacyjnych w granicach administracyjnych miasta i gminy Ł ask oraz przewozy pasa ż erskie do gmin s ą siaduj ą cych, tj. Pabianice, Zdu ń ska Wola, Zelów, Dobro ń , Buczek. Gmina Ł ask zwi ą zana jest w zakresie mi ę dzygminnej komunikacji autobusowej porozumieniem mi ę dzygminnym z Gmin ą Dobro ń oraz Pabianice, a tak ż e umow ą o ś wiadczenie us ł ug przewozowych z Gmin ą Zelów oraz Buczek (dowód: karty nr 13- 18). Zgodnie z § 7 Porozumienia komunalnego w sprawie mi ę dzygminnej komunikacji autobusowej zawartego w dniu 17 lutego 2004 r. pomi ę dzy Prezydentem Miasta Pabianice, Burmistrzem Miasta Ł ask oraz Wójtem Gminy Dobro ń : - na linii „D” obowi ą zuj ą jednocze ś nie bilety jednorazowe MZK Pabianice (Miejski Zak ł ad Komunikacyjny Sp. z o.o. z siedzib ą w Pabianicach) oznaczone symbolami D1, D2, D3 oraz bilety jednorazowe ZKM Ł ask oznaczone symbolami DI, DII, DIII (ust. 1), - wzajemnie honorowane s ą bilety okresowe i miesi ę czne oznaczone liter ą „D” (ust. 2), - w autobusach MZK Pabianice na linii „D” w obr ę bie miasta Pabianice dopuszcza si ę kasowanie biletów jednorazowych miejskich MZK, a w obr ę bie Miasta Ł ask obowi ą zuj ą bilety jednorazowe D1 lub DI (ust. 3). (dowód: karta nr 14) 6 Podstaw ą podj ę cia uchwa ł y Nr XI/173/03 Rady Miejskiej w Ł asku z dnia 10 grudnia 2003 r. w sprawie ustalenia ulg i cen za us ł ugi przewozowe lokalnego transportu zbiorowego ś wiadczone przez Zak ł ad Komunikacji Miejskiej w Ł asku (dalej zwana: „Uchwa ł a”) by ł y mi ę dzy innymi przepisy art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej. Uchwa ł a ustala ł a ceny biletów miejskich jednorazowych normalnych i ulgowych na liniach komunikacji miejskiej nr: „1”, „2”, „3”, „5” w nast ę puj ą cych wysoko ś ciach: - bilet normalny: 1,70 z ł , - bilet ulgowy szkolny: 1,00 z ł , - bilet ulgowy 50%: 0,85 z ł , - bilet zakupiony u kierowcy: - normalny 2,00 z ł , - szkolny i ulgowy 1,00 z ł . Ceny jednorazowych biletów podmiejskich na ww. liniach wynosz ą odpowiednio: - bilet normalny – 2,00 z ł , - bilet ulgowy szkolny – 1,20 z ł , - bilet ulgowy 50% – 1,00 z ł . Ceny biletów miejskich jednorazowych na liniach mi ę dzymiastowych „B”, „C’ i „D” s ą wy ż sze o wynosz ą odpowiednio: - bilet normalny – 2,00 z ł (2,20 z ł na linii „D-1”) - bilet ulgowy 50% – 1,00 z ł (1,10 z ł na linii „D-1”). Ceny w wysoko ś ci 2,00 z ł oraz 1,00 z ł obowi ą zuj ą równie ż dla biletów podmiejskich na liniach od „1” - „5”, odpowiednio dla biletu normalnego oraz ulgowego 50%. Bilety jednorazowe dystrybuowane s ą przez kierowców pojazdów komunikacji miejskiej, w Punkcie Sprzeda ż y Biletów nale żą cym do Gminy Ł ask, a tak ż e w siedmiu innych punktach sprzeda ż y (kioskach) na terenie miasta Ł ask na podstawie umowy z „RUCH” S.A. z siedzib ą w Warszawie, Oddzia ł Ł ód ź o dystrybucj ę biletów jednorazowych zawartej w dniu 1 stycznia 1994 r. zmienionej aneksem z dnia 1 kwietnia 2005 r. „RUCH” S.A. jest jedynym dystrybutorem zewn ę trznym biletów jednorazowych ZKM. ZKM udziela spó ł ce „RUCH” S.A. (tajemnica przedsi ę biorcy) % rabatu przy zakupie biletów w celu odsprzeda ż y.(dowód: karta nr 21) Bilety o nominale 1,00 z ł naby ć mo ż na u kierowców ś rodków komunikacji miejskiej, w Punkcie Sprzeda ż y Biletów obs ł ugiwanym przez ZKM oraz punktach sprzeda ż y „Ruch” S.A. Bilety o nominale 2,00 z ł naby ć mo ż na u kierowców oraz w Punkcie Sprzeda ż y Biletów. Bilety o ww. nomina ł ach sprzedawane przez kierowców na przejazd jednorazowy w strefie miejskiej linii „1”-„5” maj ą wzór graficzny to ż samy ze wzorem biletów o tych ż e nomina ł ach sprzedawanymi na przejazd w strefie podmiejskiej tych linii. (dowód: karty nr 31-32) Wp ł ywy za op ł aty dodatkowe ze sprzeda ż y biletów jednorazowych w ś rodkach komunikacji miejskiej stanowi ą element dochodu ZKM, natomiast kierowcy otrzymuj ą 5% prowizj ę od warto ś ci sprzedanych przez nich biletów. (dowód: karta nr 21) 7 Przychody ze sprzeda ż y biletów w ś rodkach komunikacji miejskiej stanowi ą przewa ż aj ą c ą cz ęść przychodów uzyskanych ze sprzeda ż y biletów jednorazowych ogó ł em i w 2005 r. osi ą gn ęł y udzia ł 87%. Nale ż y jednak zauwa ż y ć , i ż dystrybucja biletów jednorazowych mi ę dzymiastowych, strefowych oraz podmiejskich na liniach „B”, „C”, „D” prowadzona jest wy łą cznie u kierowców lub w Punkcie Sprzeda ż y Biletów ZKM, bez udzia ł u innych stacjonarnych punktów sprzeda ż y (dowód: karta nr 21 oraz 31), a w obr ę bie strefy pozamiejskiej przewieziono wi ę kszo ść spo ś ród ogó ł u przewiezionych w 2005 r. pasa ż erów (ok. 54%) W obr ę bie strefy miejskiej w Ł asku w roku 2005 przewieziono ś rodkami komunikacji miejskiej ZKM oko ł o ( tajemnica przedsi ę biorcy ) pasa ż erów, co stanowi ł o ok. 46% ogó ł u przewiezionych pasa ż erów. (dowód: karty nr 6 oraz 21) Miejski Zak ł ad Komunikacyjny Sp. z o.o. z siedzib ą w Pabianicach oszacowa ł , i ż w roku 2005 przewióz ł w ł asnymi ś rodkami komunikacji miejskiej oko ł o (tajemnica przedsi ę biorcy) pasa ż erów wy łą cznie w obr ę bie Miasta Ł ask. ZKM wymieni ł kilkunastu przedsi ę biorców postrzeganych jako konkurenci dla ZKM. Ś wiadcz ą oni us ł ugi przewozu pasa ż erskiego na linii komunikacyjnej w relacji Zdu ń ska Wola – Ł ask – Pabianice. (dowód: karta nr 20) Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż y do dziedziny prawa publicznego i jako taka chroni interes ogólnospo ł eczny. W ś wietle art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o okik celem ustawy jest zapewnienie rozwoju konkurencji, przez ochron ę przedsi ę biorców nara ż onych na stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę i ochron ę interesów konsumentów. Ustawa znajduje zastosowanie tylko wówczas, gdy zagro ż ony lub naruszony jest interes publiczny poprzez zak ł ócenie funkcjonowania mechanizmów rynkowych. Ustawa w odniesieniu do przedsi ę biorców chroni konkurencj ę , a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym. Wymienione w art. 1 cele ustawy o okik zosta ł y okre ś lone jako równorz ę dne co sprawia, ż e praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę obejmuj ą nie tylko te, które godz ą w konkurencj ę , ale równie ż te, które – podejmowane przez przedsi ę biorców posiadaj ą cych pozycj ę dominuj ą c ą – nie godz ą c wprost w konkurencj ę , naruszaj ą interesy innych uczestników rynku. Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę mo ż na bowiem podzieli ć na praktyki antykonkurencyjne, wywieraj ą ce bezpo ś redni wp ł yw na stan lub rozwój konkurencji i interesy konkurencyjne innych przedsi ę biorców, oraz praktyki eksploatacyjne, których efektem lub celem jest naruszenie przede wszystkim innych ni ż konkurencyjne interesów innych uczestników rynku. W przypadku praktyk eksploatacyjnych bezpo ś rednim celem lub skutkiem dzia ł a ń przedsi ę biorców jest wykorzystanie przez przedsi ę biorców wcze ś niej istniej ą cej przewagi nad kontrahentami. Rozpatrywana sprawa ma, jak udowodniono wcze ś niej, charakter publiczno-prawny, co uzasadnia ocen ę dzia ł a ń Gminy Ł ask w ś wietle przepisów ustawy o okik. Przepis art. 8 ust. 1 ustawy o okik stanowi, ż e zakazan ą praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę jest nadu ż ywanie przez przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym. Dla uznania praktyki okre ś lonej w tym przepisie za ograniczaj ą c ą konkurencj ę , musz ą by ć spe ł nione łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: 1) podmiot stosuj ą cy praktyk ę jest przedsi ę biorc ą , 2) przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą na rynku w ł a ś ciwym, 8 3) przedsi ę biorca nadu ż ywa pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym. Gmina Ł ask jest jednostk ą samorz ą du terytorialnego dzia ł aj ą c ą na podstawie ustawy o samorz ą dzie gminnym i wykonuje zadania z zakresu u ż yteczno ś ci publicznej, w tym m.in. lokalnego transportu zbiorowego (komunikacji miejskiej). Tym samym nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż Gmina Ł ask ś wiadcz ą c – za po ś rednictwem ZKM – us ł ugi komunikacji miejskiej, o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej podejmowane w interesie konsumentów, posiada przymiot przedsi ę biorcy w rozumieniu art. 4 pkt 1a ustawy o okik, co zosta ł o udowodnione wcze ś niej. Tym samym nale ż y stwierdzi ć , i ż pierwsza przes ł anka zosta ł a spe ł niona. Rynkiem w ł a ś ciwym w sprawie jest lokalny rynek us ł ug komunikacji miejskiej w Ł asku. Mo ż liwo ść stwierdzenia naruszenia przez przedsi ę biorc ę zakazu stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , polegaj ą cych na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej, uzale ż niona jest od uprzedniego stwierdzenia, i ż przedsi ę biorca posiada na tak okre ś lonym rynku pozycj ę dominuj ą c ą . Zgodnie z art. 4 pkt 9 ustawy o okik przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów. Domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. W przypadku Gminy Ł ask jej pozycj ę rynkow ą wyznacza okoliczno ść , i ż posiada ona wy łą czne prawo do ustalania cenników op ł at za korzystanie z us ł ug przewozowych komunikacji miejskiej. Ponadto – jak ustalono – jedynym przedsi ę biorc ą , który prowadzi dzia ł alno ść konkurencyjn ą dla ZKM na lokalnym rynku komunikacji miejskiej w Ł asku, jest Miejski Zak ł ad Komunikacyjny Sp. z o.o. z siedzib ą w Pabianicach. W ramach porozumienia mi ę dzygminnego pomi ę dzy Gmin ą Ł ask i Gmin ą Pabianice, Miejski Zak ł ad Komunikacyjny Sp. z o.o. z siedzib ą w Pabianicach przewioz ł a w 2005 r. ok. (tajemnica przedsi ę biorcy) pasa ż erów wy łą cznie w obr ę bie strefy miejskiej Miasta Ł ask. Wobec faktu, i ż ZKM przewióz ł w tym samym roku w obr ę bie tego samego obszaru ok. (tajemnica przedsi ę biorcy) pasa ż erów, nale ż y przyj ąć , i ż udzia ł Gminy Ł ask w rynku w ł a ś ciwym wynosi ok. 95%. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o stwierdzi ć , i ż Gmina Ł ask posiada pozycj ę dominuj ą c ą na lokalnym rynku us ł ug komunikacji miejskiej w Ł asku. Prezes Urz ę du stwierdzi ł , i ż druga przes ł anka zosta ł a spe ł niona. Sam fakt posiadania pozycji dominuj ą cej nie stanowi naruszenia prawa. Bezprawne jest dopiero nadu ż ywanie przez przedsi ę biorców pozycji dominuj ą cej. Istot ą praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę polegaj ą cych na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej jest bezprawne nadu ż ycie si ł y rynkowej przez przedsi ę biorc ę , prowadz ą ce do ograniczenia samodzielno ś ci innych uczestników rynku oraz wymuszenia uczestnictwa w rynku na zasadach narzuconych, z regu ł y mniej korzystnych, ni ż by to wynika ł o z dzia ł ania nieskr ę powanych mechanizmów rynkowych w warunkach istnienia konkurencji. Praktyki nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku mog ą by ć praktykami antykonkurencyjnymi lub eksploatacyjnymi. Istot ą praktyk antykonkurencyjnych jest zachowanie przedsi ę biorcy dominuj ą cego, które godzi bezpo ś rednio w istniej ą c ą lub potencjaln ą konkurencj ę . Praktyki eksploatacyjne natomiast godz ą natomiast w interesy kontrahentów i konsumentów na skutek wykorzystania si ł y rynkowej prowadz ą cego do uzyskania korzy ś ci niemo ż liwych do uzyskania w przypadku niezak ł óconego dzia ł ania mechanizmu konkurencji (E. Modzelewska-W ą chal, op. cit. s. 97). 9 Rada Miejska w Ł asku na mocy uchwa ł y Nr XI/173/03 z dnia 10 grudnia 2003 r. ustali ł a, i ż przy zakupie biletu jednorazowego u kierowcy na przejazd w strefie miejskiej na liniach komunikacyjnych „1”-„5”, pasa ż erowie b ę d ą mieli mo ż liwo ść nabycia wy łą cznie biletów w cenie 2,00 z ł (normalny) oraz 1,00 z ł (ulgowy 50%). Ceny te s ą wy ż sze o odpowiednio 0,30 z ł oraz 0,15 z ł w stosunku do cen odpowiadaj ą cych biletów zakupionych w stacjonarnych punktach sprzeda ż y. Nale ż y jednocze ś nie podkre ś li ć , i ż ww. bilety o nomina ł ach 2,00 z ł oraz 1,00 z ł obowi ą zuj ą równie ż dla przejazdu w strefie podmiejskiej na liniach komunikacyjnych „1” - „5”. Bilety o nominale 1,00 z ł naby ć mo ż na u kierowców ś rodków komunikacji miejskiej, w Punkcie Sprzeda ż y Biletów obs ł ugiwanym przez ZKM oraz punktach sprzeda ż y „Ruch” S.A. Bilety o nominale 2,00 z ł naby ć mo ż na u kierowców oraz w Punkcie Sprzeda ż y Biletów. Bilety o ww. nomina ł ach sprzedawane przez kierowców na przejazd jednorazowy w strefie miejskiej linii „1”-„5” maj ą wzór graficzny to ż samy ze wzorem biletów o tych ż e nomina ł ach sprzedawanymi na przejazd w strefie podmiejskiej tych linii. Tym samym ustalenia wprowadzone uchwa łą Rady Miejskiej w Ł asku w istocie oznaczaj ą , i ż osoby, które z ró ż nych powodów nie zakupi ł y (nie mog ł y zakupi ć ) biletu na jednorazowy przejazd w strefie miejskiej obs ł ugiwanej na liniach komunikacyjnych „1”-„5” w cenach 1,70 z ł lub 0,85 z ł , mog ą zaopatrzy ć si ę u kierowców w bilet podmiejski w cenie 2,00 z ł lub 1,00 z ł , który uprawnia do przejazdu zarówno w strefie miejskiej jak i poza t ą stref ę oraz w granicach strefy podmiejskiej linii „1” – „5”. W niniejszej sprawie Gmina Ł ask nie przewidzia ł a mo ż liwo ś ci sprzeda ż y przez kierowców biletów jednorazowych w cenach 1,70 z ł oraz 0,85 z ł na przejazd w strefie miejskiej na liniach komunikacyjnych „1” – „5”. Jednocze ś nie, na terenie miasta Ł ask dzia ł a 8 stacjonarnych punktów sprzeda ż y tych ż e biletów (Punkt Sprzeda ż y Biletów oraz 7 punktów „Ruch”). Fakt nie prowadzenia sprzeda ż y w ś rodkach komunikacji miejskiej niektórych rodzajów biletów, wobec mo ż liwo ś ci ich zakupienia w innych punktach sprzeda ż y, nie jest dzia ł aniem bezprawnym w ś wietle przepisów ustawy o okik. Przedmiotowe post ę powanie dotyczy oceny, czy Gmina Ł ask nadu ż ywa pozycji dominuj ą cej na rynku us ł ug komunikacji miejskiej w Ł asku poprzez ró ż nicowanie cen biletów za przewozy komunikacji miejskiej ze wzgl ę du na miejsce ich sprzeda ż y. Przedstawione wy ż ej okoliczno ś ci pozwalaj ą stwierdzi ć , i ż nie dochodzi do wspomnianego ró ż nicowania cen biletów, a tym samym nie ma miejsca praktyka naruszaj ą ca zakaz nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej, zwi ą zana z ró ż nicowaniem cen biletów. O istocie tej praktyki móg ł stanowi ć bowiem podnoszony w zarzucie domniemany fakt ró ż nicowania cen biletów jednorazowych ze wzgl ę du na miejsce ich sprzeda ż y. W toku niniejszego post ę powania ustalono natomiast, i ż bilety o nomina ł ach 1,00 z ł i 2,00 z ł – wymieniane w ww. uchwale Rady Miejskiej jako bilety miejskie zakupione u kierowcy – sprzedawane przez kierowców na przejazd jednorazowy w strefie miejskiej linii „1”-„5” s ą w istocie biletami podmiejskimi, uprawniaj ą cymi jednak równie ż do przejazdu w strefie miejskiej tych linii. Nie wprowadzono na podstawie ww. uchwa ł y Rady Miejskiej w Ł asku odr ę bnego rodzaju biletu o wy ż szej cenie i odpowiednim oznaczeniu, zakupywanego u kierowcy, a uprawniaj ą cego do przejazdu wy łą cznie w strefie miejskiej. Trzecia przes ł anka niezb ę dna dla stwierdzenia naruszenia zakazu nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej nie zosta ł a tym samym spe ł niona. Wobec powy ż szego, nale ż a ł o orzec jak w sentencji. W dniu 21 kwietnia 2007 r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, Nr 99, poz. 660) na podstawie której straci ł a moc ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity Dz. U. 2005 r., Nr 244, poz. 2080, ze zm.: Dz. U. z 2006 r. Nr 10 157, poz.1119; Nr 170, poz. 1217 i Nr 249, poz. 1834). Jednak ż e zgodnie z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, ze zm.) do post ę powa ń wszcz ę tych przed dniem 21 kwietna 2007 r. stosuje si ę przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o okik w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 i 3 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Z-ca Dyrektora Delegatury w Ł odzi Barbara Roma ń czak-Graca Otrzymuje: Gmina Ł ask Urz ą d Miejski w Ł asku ul. Warszawska 14 98-100 Ł ask