RŁO-50/2013

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (42) 636 36 89, fax (42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl RŁO- 61- 21(8)/13/RB Łódź, dnia 26 listopada 2013 r. DECYZJA Nr RŁO 50/2013 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 5 i 6 tej ustawy po przeprowadzeniu postępowania w sprawie podejrzenia stosowania przez Michała Rościszewskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą NOWOTOMYSKIE CENTRUM REHABILITACJI ROSMED w Nowym Tomyślu, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów po uprawdopodobnieniu stosowania przez Michała Rościszewskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą NOWOTOMYSKIE CENTRUM REHABILITACJI ROSMED w Nowym Tomyślu praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 powołanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na stosowaniu we wzorcu umowy pod nazwą „UMOWA SPRZEDAŻY” postanowień o treści: − „ Pisma nie odebrane z powodu zmiany adresu bez powiadomienia NCR ROSMED będą pozostawiane w aktach ze skutkiem doręczenia. ”, − „ Ewentualne spory wynikające z realizacji niniejszej umowy Sprzedawca będzie rozstrzygał przed sądem właściwym ze względu na miejsce spełnienia świadczenia (sąd rzeczowo właściwy dla placówki prowadzącej rachunek bankowy Sprzedawcy w obowiązku świadczenia na ww. rachunek). ”, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) i przyjęciu zobowiązania Michała Rościszewskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą NOWOTOMYSKIE CENTRUM REHABILITACJI ROSMED w Nowym Tomyślu do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom poprzez usunięcie zakwestionowanych postanowień w terminie 14 dni (czternastu dni) od daty uprawomocnienia się niniejszej 2 decyzji oraz złożenie konsumentom propozycji zawarcia aneksów zmieniających zawarte umowy sprzedaży w sposób przedstawiony powyżej w terminie 1 miesiąca (jednego miesiąca) od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, nakłada się na Michała Rościszewskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą NOWOTOMYSKIE CENTRUM REHABILITACJI ROSMED w Nowym Tomyślu, obowiązek wykonania przyjętego zobowiązania poprzez usunięcie zakwestionowanych postanowień w terminie 14 dni (czternastu dni) od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji oraz złożenia konsumentom propozycji zawarcia aneksów zmieniających zawarte umowy sprzedaży w sposób przedstawiony powyżej w terminie 1 miesiąca (jednego miesiąca) od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji . II. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 5 i 6 tej ustawy po przeprowadzeniu postępowania w sprawie podejrzenia stosowania przez Michała Rościszewskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą NOWOTOMYSKIE CENTRUM REHABILITACJI ROSMED w Nowym Tomyślu, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów po uprawdopodobnieniu stosowania przez Michała Rościszewskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą NOWOTOMYSKIE CENTRUM REHABILITACJI ROSMED w Nowym Tomyślu praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 powołanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na stosowaniu w umowach zawieranych z konsumentami na podstawie wzorca umowy o nazwie „UMOWA SPRZEDAŻY” postanowienia o treści: „ W przypadku odstąpienia przez Kupującego od umowy kupna – sprzedaży, towary promocyjne zakupione w cenie 1 zł. winny być niezwłocznie (tj. w terminie 3 dni) zwrócone Sprzedającemu w stanie niezmienionym. ”, które narusza art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., Nr 1225 ze zm.), i przyjęciu zobowiązania Michała Rościszewskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą NOWOTOMYSKIE CENTRUM REHABILITACJI ROSMED w Nowym Tomyślu do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia temu naruszeniu poprzez usunięcie zakwestionowanego postanowienia w terminie 14 dni (czternastu dni) od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji oraz złożenie konsumentom propozycji zawarcia aneksów zmieniających zawarte umowy sprzedaży w sposób przedstawiony powyżej w terminie 1 miesiąca (jednego miesiąca) od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, nakłada się na Michała Rościszewskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą NOWOTOMYSKIE CENTRUM REHABILITACJI ROSMED w Nowym Tomyślu, obowiązek wykonania przyjętego zobowiązania poprzez usunięcie zakwestionowanego postanowienia w terminie 14 dni (czternastu dni) od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji oraz złożenie konsumentom propozycji zawarcia aneksów zmieniających zawarte umowy sprzedaży w sposób przedstawiony powyżej w terminie 1 miesiąca (jednego miesiąca) od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji . III. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 5 i 6 tej ustawy 3 – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na Michała Rościszewskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą NOWOTOMYSKIE CENTRUM REHABILITACJI ROSMED w Nowym Tomyślu, obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania w terminie 2 miesięcy (dwóch miesięcy) od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji zawierającej dowody zmiany stosowanego wzorca umowy o nazwie „UMOWA SPRZEDAŻY” polegającej na usunięciu zakwestionowanych postanowień oraz dowody złożenia konsumentom propozycji zawarcia aneksów zmieniających zawarte umowy sprzedaży w sposób przedstawiony powyżej. Uzasadnienie W toku postępowania wyjaśniającego, którego celem było wstępne ustalenie, czy na rynku sprzedaży urządzeń typu rezonator biofotonowy nastąpiło naruszenie przepisów ustawy uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (sygn. akt RŁO-405-20/12/RB) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwany dalej: „Prezesem Urzędu” – ustalił, iż Michał Rościszewski prowadzący działalność gospodarczą pod firmą NOWOTOMYSKIE CENTRUM REHABILITACJI ROSMED w Nowym Tomyślu – zwany dalej: „Michał Rościszewski” – prowadzi sprzedaż bezpośrednią poza lokalem przedsiębiorstwa urządzeń typu rezonator biofotonowy . Umowy sprzedaży są zawierane w oparciu o wzorzec umów pod nazwą „UMOWA SPRZEDAŻY” . Analiza przekazanego wzorca umów wykazała, iż zawiera on postanowienia o treści podobnej do postanowień umownych wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone – zwanego dalej: „Rejestrem” – o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) – zwanej dalej „k.p.c.” – oraz postanowienie naruszające art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., Nr 1225 ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o ochronie niektórych praw konsumentów”. W dniu 15 października 2013 r. Prezes Urzędu wszczął postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Michała Rościszewskiego praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegających na stosowaniu we wzorcu umów pod nazwą „UMOWA SPRZEDAŻY” postanowień o treści: − „ Pisma nie odebrane z powodu zmiany adresu bez powiadomienia NCR ROSMED będą pozostawiane w aktach ze skutkiem doręczenia. ”, − „ Ewentualne spory wynikające z realizacji niniejszej umowy Sprzedawca będzie rozstrzygał przed sądem właściwym ze względu na miejsce spełnienia świadczenia (sąd rzeczowo właściwy dla placówki prowadzącej rachunek bankowy Sprzedawcy w obowiązku świadczenia na ww. rachunek). ”, które zostały wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c, (dowód: karty Nr 1-2), oraz praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegającej na stosowaniu w umowach zawieranych z konsumentami na podstawie wzorca umowy o nazwie „UMOWA SPRZEDAŻY” postanowienia o treści: „ W przypadku odstąpienia przez Kupującego od umowy kupna – 4 sprzedaży, towary promocyjne zakupione w cenie 1 zł. winny być niezwłocznie (tj. w terminie 3 dni) zwrócone Sprzedającemu w stanie niezmienionym. ”, które narusza art. 2 ust. 3 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, o czym zawiadomił Michała Rościszewskiego (dowód: karta Nr 3). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania Michał Rościszewski w piśmie z dnia 21 października 2013 r. (dowód: karta Nr 15) zadeklarował wolę usunięcia zakwestionowanych postanowień umownych w terminie 14 dni (czternastu dni) od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji oraz wolę zawarcia aneksów do obowiązujących umów, które miały zmienić zakwestionowane postanowienia umowne w przedstawiony powyżej sposób w terminie do jednego miesiąca od dnia wydania decyzji zobowiązującej w niniejszej sprawie. W związku z powyższym wniósł o wydanie decyzji zobowiązującej w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pismem z dnia 05 listopada 2013 r. Prezes Urzędu zawiadomił Michała Rościszewskiego o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w przedmiotowym postępowaniu oraz o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy (dowód: karta Nr 20). Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Michał Rościszewski jest przedsiębiorcą wpisanym do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej. Przedmiotem działalności Michała Rościszewskiego jest m.in. sprzedaż detaliczna prowadzona poza siecią sklepową, straganami i targowiskami. Michał Rościszewski prowadzi sprzedaż bezpośrednią poza lokalem przedsiębiorstwa urządzeń typu rezonator biofotonowy . Umowy sprzedaży są zawierane w oparciu o wzorzec umów pod nazwą „UMOWA SPRZEDAŻY” (dowód: karta Nr 9-10). W stosowanym wzorcu umów pod nazwą „UMOWA SPRZEDAŻY” Michał Rościszewski zamieścił następujące postanowienia o treści: − „ Pisma nie odebrane z powodu zmiany adresu bez powiadomienia NCR ROSMED będą pozostawiane w aktach ze skutkiem doręczenia. ”, − „ Ewentualne spory wynikające z realizacji niniejszej umowy Sprzedawca będzie rozstrzygał przed sądem właściwym ze względu na miejsce spełnienia świadczenia (sąd rzeczowo właściwy dla placówki prowadzącej rachunek bankowy Sprzedawcy w obowiązku świadczenia na ww. rachunek). ”, − „ W przypadku odstąpienia przez Kupującego od umowy kupna – sprzedaży, towary promocyjne zakupione w cenie 1 zł. winny być niezwłocznie (tj. w terminie 3 dni) zwrócone Sprzedającemu w stanie niezmienionym. ” (dowód: karta Nr 9 odwrót). Do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c.: − w dniu 20 września 2006 r. pod numerem 879 zostało wpisane postanowienie o treści: „Sądem właściwym do rozstrzygnięcia będzie sąd właściwy dla miejsca siedziby MFRR”, uznane za niedozwolone przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Sąd Okręgowy w Warszawie – zwany dalej „Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów” w wyroku z dnia 20 lipca 2006 r., sygn. akt XVII AmC 9/06; 5 − w dniu 21 marca 2007 r. pod numerem 1074 zostało wpisane postanowienie o treści: „Ewentualne spory prawne wynikające z niniejszej umowy będą rozstrzygane przez Sąd Rejonowy dla miasta Stołecznego Warszawy”, uznane za niedozwolone przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 4 stycznia 2007 r., sygn. akt XVII AmC 37/06; − w dniu 29 października 2012 r. pod numerem 3909 zostało wpisane postanowienie o treści: „Wszelkie spory wynikłe z niniejszej umowy, Strony deklarują rozwiązywać polubownie. Przy braku porozumienia w kwestii polubownego rozstrzygnięcia sporu, sprawy rozpatrywane będą przez sąd powszechny w Krakowie właściwy dla miejsca wykonania umowy”, uznane za niedozwolone przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 18 czerwca 2012 r., sygn. akt XVII AmC 271/11; − w dniu 11 lipca 2007 r. pod numerem 1207 zostało wpisane postanowienie o treści: „W przypadku zmiany adresu, każda ze stron zobowiązana jest niezwłocznie pisemnie powiadomić o tym drugą stronę. W przypadku nie powiadomienia o zmianie adresu, korespondencja kierowana na ostatni znany adres będzie uznawana za skutecznie doręczoną.”, uznane za niedozwolone przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 16 kwietnia 2007 r., sygn. akt XVII AmC 43/06; − w dniu 23 września 2009 r. pod numerem 1681 zostało wpisane postanowienie o treści: „Wszelka korespondencja wysłana przez Bank do Kredytobiorcy pocztą lub kurierem na ostatni podany przez niego adres do korespondencji (adres zameldowania, w przypadku, gdy Kredytobiorca nie podał adresu do korespondencji), będzie uważana za doręczoną.”, uznane za niedozwolone przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt XVII AmC 513/09. Michał Rościszewski zawiera umowy z konsumentami poza siedzibą przedsiębiorstwa poprzez prezentacje swoich towarów. Odbywały się one w różnego rodzaju miejscach przeznaczonych do przyjmowania większej ilości osób (sale konferencyjne itp.). Urządzane tam prezentacje towarów oferowanych konsumentom nie miały charakteru stałego i cyklicznego (dowód: karty Nr 6 i 7). Michał Rościszewski złożył zobowiązanie do wyeliminowania stosowanych praktyk oraz ich skutków poprzez zaniechanie stosowania zakwestionowanych postanowień, przez ich usunięcie oraz złożenie konsumentom, propozycji zawarcia aneksów zmieniających zawarte umowy sprzedaży w sposób przedstawiony powyżej w terminie 1 miesiąca (jednego miesiąca) od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji (dowód: karta Nr 15). Prezes Urzędu zważył, co następuje: Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w ustawie jest zatem, aby działania przedsiębiorców – którym zarzucono naruszenie jej przepisów – stanowiły potencjalne zagrożenie interesu publicznego, nie zaś interesu jednostki lub grupy. Ustawa, w odniesieniu do przedsiębiorców chroni wobec tego konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym. 6 Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Michała Rościszewskiego. Podczas prezentacji, które nie miały zamkniętego charakteru, sprzedawał on urządzenie typu rezonator biofotonowy. Potencjalnie każdy konsument mógł zostać nabywcą sprzętu. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy, naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1 tej ustawy, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W decyzji tej, jak wynika z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Przytoczony powyżej przepis, jako przesłanki warunkujące możliwość wydania decyzji wskazuje: uprawdopodobnienie, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz zobowiązanie się przedsiębiorcy, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W niniejszym postępowaniu wymaga zatem rozważenia, czy zaistniały wskazane warunki w odniesieniu do działania i zobowiązania Michała Rościszewskiego, a ponadto, czy w przypadku ich wystąpienia uzasadnione jest przyjęcie zobowiązania strony postępowania i wydanie przez Prezesa Urzędu decyzji w oparciu o ww. przepis. Ad I. i II. sentencji niniejszej decyzji W przedmiotowym postępowaniu Prezes Urzędu postawił zarzut stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., które mogą stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz zarzut działania bezprawnego, które może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: − stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru, − naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, − nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Dla uprawdopodobnienia stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest każdorazowo uprawdopodobnienie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 7 1) kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy, 2) działanie to jest bezprawne, 3) działanie przedsiębiorcy godzi w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1) Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (…). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 672, ze zmianami) – zwanej dalej „ustawą o swobodzie działalności gospodarczej” – jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Michał Rościszewski jest przedsiębiorcą wpisanym do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Przedmiotem działalności Michała Rościszewskiego jest m.in. sprzedaż detaliczna prowadzona poza siecią sklepową, straganami i targowiskami. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że pierwsza przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Michała Rościszewskiego praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Ad 2) Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Porządek prawny obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt XVII AmA 45/07). Bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. Porządek prawny, którego naruszenie może skutkować naruszeniem artykułu 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Tym samym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem (por. wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 czerwca 2006 r. - sygn. akt XVII AmA 32/05). W art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawodawca wskazał natomiast przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów. Katalog ten nie jest wyczerpujący. Zatem oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Jak wyżej wskazano, art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera przykładowy katalog bezprawnych działań naruszających zbiorowe interesy konsumentów. 8 Stosownie do art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Na mocy art. 479 45 § 1 k.p.c. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest obowiązany przesyłać Prezesowi Urzędu odpis każdego prawomocnego wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. Prezes Urzędu jest zobowiązany do prowadzenia Rejestru. Przepis art. 479 45 § 3 k.p.c. ustanawia zasadę tzw. formalnej jawności Rejestru, stanowiąc, że Rejestr jest jawny. Jawność ta oznacza, że Rejestr jest dostępny dla każdego zainteresowanego, czyli wszyscy mają do niego prawo wglądu. Skutkiem formalnej jawności Rejestru jest niemożność zasłaniania się nieznajomością dokonanych w nim wpisów. W Rejestrze tym przytacza się treść postanowień wzorców umowy uznanych przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. Zgodnie z art. 479 43 k.p.c. od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do Rejestru prawomocny wyrok ma skutek wobec osób trzecich. W ocenie Prezesa Urzędu, wpisanie postanowień do tego Rejestru oznacza zatem, że od tej chwili są one zakazane we wszystkich wzorcach umów. Zakaz stosowania postanowień wpisanych do Rejestru dotyczy nie tylko tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz również innych przedsiębiorców z danej branży. Za takim ujęciem przemawia podstawowy cel postępowania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, jakim jest usunięcie z obrotu postanowień, które Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym, bądź dobrymi obyczajami. Chodzi bowiem o to, by prawa i obowiązki przyszłych potencjalnych konsumentów nie były kształtowane na podstawie postanowień umownych uznanych przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. Ponadto, zdaniem Prezesa Urzędu, zakaz stosowania niedozwolonych postanowień wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., dotyczy także postanowień podobnych. Może zdarzyć się bowiem taka sytuacja, w której przedsiębiorca stosować będzie umowę, w której zawarte będą postanowienia, których istota jest taka sama, lecz konstrukcja gramatyczna, szyk wyrazów w zdaniu są różne. W związku z tym, zakazane jest też stosowanie postanowienia, którego zakres jest tożsamy z zakresem postanowienia wpisanego do tego Rejestru. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność tychże postanowień. Stanowisko Prezesa Urzędu znajduje uzasadnienie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. o sygnaturze akt III SZP 3/06 wskazał, iż stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Sąd Najwyższy uznał również, iż jeżeli Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna określone postanowienie za niedozwolone w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ono wpisane do Rejestru, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (obecnie art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów) dopuszcza się każdy z przedsiębiorców, który wprowadza do stosowanych postanowień zmiany o charakterze kosmetycznym, polegające na przykład na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie użytych wyrazów, jeżeli zmiany te nie prowadzą do zmiany istoty postanowień. Bezprawność postanowień wskazanych w pkt I sentencji niniejszej decyzji. 9 W ocenie Prezesa Urzędu postanowienie o treści: „ Pisma nie odebrane z powodu zmiany adresu bez powiadomienia NCR ROSMED będą pozostawiane w aktach ze skutkiem doręczenia. ” jest tożsame co do celu i skutku z następującymi niedozwolonymi postanowieniami umownymi, wpisanymi do Rejestru: − pod numerem 1207, o treści: „W przypadku zmiany adresu, każda ze stron zobowiązana jest niezwłocznie pisemnie powiadomić o tym drugą stronę. W przypadku nie powiadomienia o zmianie adresu, korespondencja kierowana na ostatni znany adres będzie uznawana za skutecznie doręczoną.”; − pod numerem 1681, o treści: „Wszelka korespondencja wysłana przez Bank do Kredytobiorcy pocztą lub kurierem na ostatni podany przez niego adres do korespondencji (adres zameldowania, w przypadku, gdy Kredytobiorca nie podał adresu do korespondencji), będzie uważana za doręczoną.”. Z uzasadnień do wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wynika, że postanowienia te zostały uznane za niedozwolone, gdyż w świetle art. 61 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r., Nr 16, poz. 93, z późn. zm.) – zwanej dalej „k.c.” – oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Zatem oświadczenie woli składane innej osobie może być uznane za skutecznie doręczone jedynie wówczas, gdy dotarło do tej osoby w sposób umożliwiający jej zapoznanie się z jego treścią. Zarówno treść kwestionowanego postanowienia, jak i treść cytowanych wyżej postanowień wpisanych do Rejestru, stwierdzają domniemanie doręczenia korespondencji konsumentowi, a tym samym przyjęcie przez konsumenta oświadczenia woli przedsiębiorcy niezależnie od faktu, że konsument mógł nie mieć możliwości zapoznania się z treścią oświadczenia woli przedsiębiorcy. Zarówno postanowienie stosowane przez Michała Rościszewskiego, jak i postanowienia wpisane do Rejestru pod numerami 1207 i 1681 naruszają w ten sam sposób dobre obyczaje oraz rażąco naruszają interes konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu postanowienie o treści: „ Ewentualne spory wynikające z realizacji niniejszej umowy Sprzedawca będzie rozstrzygał przed sądem właściwym ze względu na miejsce spełnienia świadczenia (sąd rzeczowo właściwy dla placówki prowadzącej rachunek bankowy Sprzedawcy w obowiązku świadczenia na ww. rachunek). ” jest tożsame co do celu i skutku z następującymi niedozwolonymi postanowieniami, wpisanymi do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c.: − pod numerem 879, o treści: „Sądem właściwym dla rozstrzygnięcia będzie sąd właściwy dla miejsca siedziby MFRR.”; − pod numerem 1074, o treści: „Ewentualne spory prawne wynikające z niniejszej umowy będą rozstrzygane przez Sąd Rejonowy dla miasta Stołecznego Warszawy”; − pod numerem 3909, o treści: „Wszelkie spory wynikłe z niniejszej umowy, Strony deklarują rozwiązywać polubownie. Przy braku porozumienia w kwestii polubownego rozstrzygnięcia sporu, sprawy rozpatrywane będą przez sąd powszechny w Krakowie właściwy dla miejsca wykonania umowy”. Wskazane postanowienia naruszają art. 385 1 § 1 k.c. i stanowią odpowiednik postanowienia z art. 385 3 pkt 23 k.c., gdyż wyłączają zasadę właściwości ogólnej i przemiennej sądu, a to może stanowić dodatkową dolegliwość dla konsumenta, a także ograniczać realizację przysługujących mu uprawnień. Wskazane postanowienia stanowią tzw. klauzulę prorogacyjną i ustalają wyłączną właściwość sądu do rozpoznania ewentualnych sporów z umowy na podstawie faktycznej siedziby przedsiębiorcy. W przypadku powstania sporu na tle wykonywania umowy, 10 postanowienia te bezprawnie narzucają konsumentom właściwość miejscową sądu i ograniczają ich prawa do wytoczenia powództwa, wynikające z przepisów k.p.c. o właściwości ogólnej i przemiennej. Zmiana właściwości miejscowej sądu stanowi zagrożenie interesu konsumenta w sytuacjach, kiedy zmuszałoby go to do prowadzenia procesu przed sądem w odległej miejscowości. Zarówno postanowienie stosowane przez Michała Rościszewskiego, jak i postanowienia wpisane do Rejestru pod numerami 879, 1074 i 3909 naruszają w ten sam sposób dobre obyczaje oraz rażąco naruszają interes konsumentów. Mając na uwadze powyższe Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Michała Rościszewskiego praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Bezprawność postanowienia wskazanego w pkt II sentencji niniejszej decyzji. Michał Rościszewski we wzorcu umowy pn. „UMOWA SPRZEDAŻY” wprowadził postanowienie o treści „ W przypadku odstąpienia przez Kupującego od umowy kupna – sprzedaży, towary promocyjne zakupione w cenie 1 zł. winny być niezwłocznie (tj. w terminie 3 dni) zwrócone Sprzedającemu w stanie niezmienionym. ”. W ramach prowadzonej działalności Michał Rościszewski zawiera umowy z konsumentami poza siedzibą swojej firmy, za pośrednictwem przedstawicieli handlowych. W związku z powyższym cytowane wyżej postanowienie wzorca umowy należy uznać za sprzeczne z art. 2 ust. 3 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Warunki odstąpienia od umowy konsumenckiej zawartej poza lokalem przedsiębiorcy uregulowane są w ustawie o ochronie niektórych praw konsumentów. Zgodnie art. 2 ust. 3 tej ustawy w razie odstąpienia od umowy umowa jest uważana za niezawartą, a konsument jest zwolniony z wszelkich zobowiązań. To, co strony świadczyły, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba że zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu. Zwrot powinien nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie czternastu dni. Tymczasem przewidziany przez Michała Rościszewskiego termin 3 dni, zamiast 14, skraca ustawowy termin, w ramach którego winien nastąpić zwrot zakupionego towaru, w przypadku skorzystania przez konsumenta z uprawnienia do odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa. Michał Rościszewski oświadczył również, że zawiera umowy z konsumentami poza siedzibą przedsiębiorstwa poprzez prezentacje swoich towarów. Odbywały się one w różnego rodzaju miejscach przeznaczonych do przyjmowania większej ilości osób (sale konferencyjne itp.). Urządzane tam prezentacje towarów oferowanych konsumentom nie miały charakteru stałego i cyklicznego. Tym samym należy przyjąć, iż kwestionowane postanowienie umowy narusza cytowany wcześniej przepis ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Mając na uwadze powyższe Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Michała Rościszewskiego praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Ad 3) Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 24 ust. 3 tej ustawy stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. 11 Ze zbiorowym interesem konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. Prezes Urzędu podkreśla, że o tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W jednym z orzeczeń Sąd Najwyższy stwierdził, iż „ (…) nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów można wszcząć tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczbie potencjalnych konsumentów.” (wyrok SN z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt I CKN 504/01). W przedmiotowej sprawie Prezes Urzędu ma do czynienia z naruszeniem praw nieograniczonej i nieokreślonej liczby konsumentów, którzy zapoznali się, bądź mogli zapoznać się z dostępnym wzorcem umowy i zawarli, bądź mogli zawrzeć z Michałem Rościszewskim umowę zawierającą niedozwolone postanowienia umowne oraz bezprawne postanowienie. W tej sytuacji bezprawne zachowanie Michała Rościszewskiego nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy kontrahentów Michała Rościszewskiego. Stosowanie opisanych wyżej praktyk może godzić zatem w zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że trzecia przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Michała Rościszewskiego praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Ponadto, stosownie do art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przyjmując zobowiązanie Prezes Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań. Prezes Urzędu wykazał w niniejszej decyzji okoliczności sprawy, które uprawdopodobniły, że Michał Rościszewski stosuje praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, określone w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Michał Rościszewski poprzez wyrażenie woli wprowadzenia w ciągu 14 dni (czternastu dni) od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, zmiany we wzorcu umów pod nazwą „UMOWA SPRZEDAŻY”, polegającej na usunięciu zakwestionowanych postanowień podjął działania, które mają zmierzać do zapobieżenia naruszaniu zbiorowych interesów konsumentów. 12 Ze względu na fakt, iż w obrocie prawnym znajdują się jeszcze umowy zawierające kwestionowane postanowienie, Michał Rościszewski jednocześnie zobowiązał się do doręczenia konsumentom propozycji zawarcia aneksów wprowadzających zmianę do zawartych umów polegającą na usunięciu zakwestionowanych postanowień. W ocenie Prezesa Urzędu, złożone przez Michała Rościszewskiego zobowiązanie jest zupełne, gdyż w równorzędny sposób zabezpiecza interesy prawne konsumentów, którzy zawarli umowy z Michałem Rościszewskim, jak i tych, którzy mogą zawrzeć tego typu umowy w przyszłości. Prezes Urzędu uznał, iż wskazane przez Michała Rościszewskiego terminy na wykonanie obowiązków wynikających ze złożonego zobowiązania są wystarczające na ich zrealizowanie, a także pozwolą na szybkie wyeliminowanie skutków praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Wobec spełnienia przesłanek wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu orzekł jak w punktach I i II sentencji niniejszej decyzji. Ad III sentencji niniejszej decyzji Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji nakładającej na przedsiębiorcę obowiązek wykonania zobowiązania, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę również obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Wobec tego Prezes Urzędu nałożył na Michała Rościszewskiego obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania w terminie 2 miesięcy (dwóch miesięcy) od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, zawierającej dowody przesłania wszystkim konsumentom, z którymi zawarto umowy na podstawie spornego wzorca umów propozycji zawarcia aneksów, na mocy których zakwestionowane postanowienia zostaną usunięte oraz dowody zmiany wzorca umowy. Prezes Urzędu uznał, że tak określony termin jest wystarczający dla Michała Rościszewskiego do przygotowania i przekazania Prezesowi Urzędu dowodów wykonania złożonego zobowiązania. W związku z tym Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie III sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art . 479 28 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Z-ca Dyrektora Delegatury Andrzej Kędzia 13 Otrzymuje: Michał Rościszewski NOWOTOMYSKIE CENTRUM REHABILITACJI ROSMED