RŁO-53/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Ul. Piotrkowska 120 90-006 Ł ód ź , P-36 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O/411- 6/06/TD- Ł ód ź , dnia 31 pa ź dziernika 2007 r. DECYZJA Nr R Ł O Nr 53/2007 Na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2005 r., Nr 244, poz. 2080, z 2006 r. Nr 157, poz. 1119, Nr 170, poz. 1217, Nr 249, poz. 1834) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy, w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, Nr 99, poz. 660), stosownie do § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002 r., Nr 18, poz. 172, ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du, w zwi ą zku z podejrzeniem naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cym na nadu ż ywaniu przez Miejski Zak ł ad Komunikacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Be ł chatowie pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku us ł ug komunikacji miejskiej w Be ł chatowie, poprzez pobieranie op ł at dodatkowych za sprzeda ż biletów w ś rodkach transportu komunikacji miejskiej, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nie stwierdza si ę stosowania przez Miejski Zak ł ad Komunikacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Be ł chatowie praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , w zwi ą zku pobieraniem op ł at dodatkowych za sprzeda ż biletów w ś rodkach transportu komunikacji miejskiej. Uzasadnienie W dniach od 16 stycznia 2006 r. do 16 marca 2006 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej: „Prezes Urz ę du”) przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie badania lokalnych rynków komunikacji miejskiej w województwach ł ódzkim i ś wi ę tokrzyskim, w celu ustalenia struktury konkurencji i zachowa ń przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą w zakresie przewozu osób ś rodkami komunikacji miejskiej na tych rynkach, w kontek ś cie przestrzegania art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku post ę powania ustalono, i ż Rada Miejska w Be ł chatowie, uchwa łą z dnia 31 sierpnia 2005 r. zmieniaj ą c ą uchwa łę w sprawie cen urz ę dowych za us ł ugi przewozowe lokalnego transportu zbiorowego w granicach administracyjnych miasta Be ł chatowa i cen urz ę dowych za us ł ugi przewozowe lokalnego transportu zbiorowego realizowane przez 2 Miejski Zak ł ad Komunikacji Sp. z o.o. w Be ł chatowie (zwany dalej: „MZK”) ustali ł a wysoko ść cen biletów jednorazowych normalnych i ulgowych miejskich ró ż nicuj ą c ich wysoko ść w zale ż no ś ci od miejsca zakupu biletu, tj. w ś rodku komunikacji miejskiej u kierowcy lub w pozosta ł ych punktach zakupu. Z informacji przekazanych przez MZK w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego wynika ł o, i ż MZK, maj ą cy form ę prawn ą spó ł ki prawa handlowego, prowadzi przewozy osób na liniach komunikacyjnych w granicach miasta i gminy Be ł chatów oraz do miejscowo ś ci w gminach: Szczerców, Rusiec, Zelów oraz do miasta Piotrków Trybunalski. Wysoko ść op ł at za przewóz osób i baga ż u ś rodkami komunikacji miejskiej w granicach administracyjnych miasta Be ł chatowa reguluje Uchwa ł a Rady Miejskiej w Be ł chatowie nr XXXVII/358/05 z dnia 31 sierpnia 2005 r. Ustalone ceny za przejazd w granicach administracyjnych miasta Be ł chatowa obowi ą zuj ą od dnia 15 pa ź dziernika 2005 r. Ceny biletów za przejazd poza granice administracyjne miasta Be ł chatowa ustala Zarz ą d MZK za zgod ą Rady Nadzorczej. Bilety jednorazowe pasa ż erowie mog ą nabywa ć u kierowcy oraz innych punktach sprzeda ż y (kioski). Kierowcy w ś rodkach komunikacji miejskiej pobierali zwi ę kszon ą op ł at ę za sprzeda ż nast ę puj ą cych biletów uprawniaj ą cych do przejazdu w granicach administracyjnych miasta: − jednorazowego biletu normalnego – cena wy ż sza o 0,20 z ł w porównaniu do biletu zakupionego w którym ś z pozosta ł ych ww. punktów sprzeda ż y, − jednorazowego biletu ulgowego – cena wy ż sza o 0,20 z ł w porównaniu do biletu zakupionego w którym ś z pozosta ł ych ww. punktów sprzeda ż y, − jednorazowego biletu z ulg ą 50% - cena wy ż sza o 0,30 z ł w porównaniu do biletu zakupionego w którym ś z pozosta ł ych ww. punktów sprzeda ż y. MZK podkre ś li ł , i ż podwy ż szenie ceny biletu na przejazd w granicach administracyjnych miasta, nabywanego u kierowców, ma na celu unikni ę cie opó ź nie ń przejazdów i zapewnienie bezpiecze ń stwa przewo ż onym pasa ż erom. Ma to si ę dzia ć dzi ę ki przewidywanemu wyeliminowaniu nagminnego nabywania biletów u kierowcy w sytuacji, kiedy w obr ę bie miasta istnieje rozbudowana sie ć punktów sprzeda ż y biletów wed ł ug normalnej taryfy. Analiza dokumentów i informacji zebranych w toku post ę powania da ł a podstaw ę do przyj ę cia, ż e MZK ma pozycj ę dominuj ą c ą na lokalnym rynku us ł ug komunikacji miejskiej w Ł asku, a jej dzia ł ania polegaj ą ce na ró ż nicowaniu cen biletów za przewozy komunikacji miejskiej ze wzgl ę du na miejsce ich sprzeda ż y uzasadniaj ą wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego. W dniu 9 marca 2006 r. Prezes Urz ę du Postanowieniem nr 1/411-6/06 wszcz ął z urz ę du post ę powanie antymonopolowe w zwi ą zku z podejrzeniem naruszenia nakazu okre ś lonego w art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cym na nadu ż ywaniu przez MZK pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku komunikacji miejskiej w Be ł chatowie, poprzez pobieranie op ł at dodatkowych za sprzeda ż biletów w ś rodkach transportu komunikacji miejskiej. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego, w pi ś mie z dnia 23 marca 2006 r. MZK podtrzyma ł wyra ż one wcze ś niej stanowisko dotycz ą ce powodów wprowadzenia zró ż nicowanych cen biletów na przewozy ś rodkami komunikacji miejskiej w Be ł chatowie. Stwierdzono, i ż o ró ż nicowaniu cen biletów nabywanych w autobusie oraz w innych punktach sprzeda ż y decyduj ą takie czynniki, jak: d ł u ż szy postój autobusu na przystanku w przypadku braku zró ż nicowania cenowego biletów, opó ź nienia i wyd ł u ż enie czasu przejazdu. To za ś stanowi dodatkowe koszty – zarówno ekonomiczne, jak i spo ł eczne. MZK nie odnotowa ł w okresie obowi ą zywania ww. uchwa ł y 3 Rady Miejskiej Be ł chatowa ż adnej skargi dotycz ą cej cen biletów sprzedawanych przez kierowców. Ponadto wskazano, ż e MZK nie pobiera op ł at dodatkowych za sprzeda ż biletów jednorazowych. Pracownicy MZK – kierowcy sprzedaj ą bilety zgodnie z cennikiem zatwierdzonym Uchwa łą Rady Miasta. W cenniku tym nie ma pozycji „op ł ata dodatkowa” w odniesieniu do biletów jednorazowych nabywanych u kierowców. Prezes Urz ę du ustali ł : Interes publicznoprawny: Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwana dalej: „ustawa o okik”) nale ż y do dziedziny prawa publicznego. Jako taka chroni interes ogólnospo ł eczny. W ś wietle art. 1 ust. 1 ustawy o okik „ustawa okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów.” W czasie post ę powania i przy wydawaniu decyzji Prezes Urz ę du jest zatem rzecznikiem interesu publicznego. W rozstrzyganych przez Prezesa Urz ę du post ę powaniach zasadnym jest zatem ustalenie czy okoliczno ś ci sprawy dotykaj ą interesu publicznego. Interes publiczny w post ę powaniu administracyjnym nie jest poj ę ciem jednolitym i sta ł ym. Zgodnie ze stanowiskiem S ą du Najwy ż szego (wyrok z dnia 29 maja 2001 r., sygn. akt I CKN 1217/98; por. te ż wyrok z dnia 27 sierpnia 2003 r., sygn. akt I CKN 523/01) publicznoprawny charakter ustawy antymonopolowej powoduje, i ż znajduje ona zastosowanie wówczas, gdy jest zagro ż ony lub naruszony interes publiczny polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków do powstania i rozwoju konkurencji. Za zagro ż enie lub naruszenie konkurencji nale ż y uzna ć – zdaniem S ą du – jedynie takie dzia ł ania, które dotykaj ą sfery interesów szerszego kr ę gu uczestników rynku gospodarczego. Poniewa ż do podmiotów funkcjonuj ą cych na rynku nale żą nie tylko przedsi ę biorcy, ale i konsumenci, naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o okik dotkni ę ta jest sfera interesów szerokiego kr ę gu konsumentów. O tym, i ż okoliczno ś ci niniejszej sprawy dotycz ą interesu publicznego, decyduje fakt, i ż kwestionowany obowi ą zek wniesienia dodatkowej op ł aty za bilety sprzedawane u kierowców jest stosowany powszechnie, a praktyka oddzia ł uje na ka ż dego potencjalnego konsumenta, który chcia ł by skorzysta ć z us ł ug lokalnego transportu zbiorowego wykupuj ą c bilet jednorazowy u kierowcy. Tym samym zasadne by ł o podj ę cie dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o okik dla ustalenia czy kwestionowana praktyka nosi znamiona praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę . Rynek w ł a ś ciwy Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę ujawniaj ą si ę na rynku. Z tego wzgl ę du punktem wyj ś cia dla rozstrzygni ę cia sprawy jest okre ś lenie rynku w ł a ś ciwego. Okre ś lenie rynku w ł a ś ciwego b ę dzie decydowa ł o o tym, czy przedsi ę biorca posiada pozycj ę dominuj ą c ą . Przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci uznawane s ą przez ich nabywców za substytuty oraz oferowane s ą na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu na rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji (art. 4 pkt 8 ustawy o okik – obecnie art. 4 pkt 9 ustawy). W ocenie Prezesa Urz ę du rynkiem w ł a ś ciwym, w znaczeniu produktowym, w niniejszej sprawie jest lokalny rynek us ł ug komunikacji miejskiej. 4 Okre ś laj ą c rynek w ł a ś ciwy w sprawie w uj ę ciu produktowym nale ż y pos ł u ż y ć si ę definicj ą przyj ę t ą w Ustawie z dnia 6 wrze ś nia 2001 r. o transporcie drogowym (tj. Dz. U. z 2007 r., Nr 125, poz. 874) – zwana dalej: „ustawa o transporcie drogowym”. Art. 4 pkt 7a tej ustawy definiuje komunikacj ę miejsk ą , jako przewóz regularny wykonywany w ramach lokalnego transportu zbiorowego w granicach administracyjnych miasta albo miasta i gminy, wzgl ę dnie miast albo miast i gmin s ą siaduj ą cych, je ż eli zawar ł y porozumienie lub utworzy ł y zwi ą zek mi ę dzygminny w sprawie realizacji komunikacji na swoim obszarze. Odnosz ą c si ę do definicji rynku w ł a ś ciwego zawartej w przepisach ustawy o okik, nale ż y przede wszystkim jednak podkre ś li ć , i ż mo ż liwe substytuty dla transportu miejskiego (takie jak: transport prywatnymi samochodami, transport dalekobie ż ny, czy taksówkowy) nie stanowi ą w istocie na tyle bliskich substytutów dla tego rynku, by mo ż na je by ł o zalicza ć do tego samego rynku w ł a ś ciwego. Wymienione rodzaje us ł ug przewozowych odpowiadaj ą bowiem ró ż nym zapotrzebowaniom nabywców lub ich cena i inne w ł a ś ciwo ś ci (w tym jako ść ) znacznie ró ż ni ą od tych charakteryzuj ą cych rynek transportu miejskiego. Rynkiem w ł a ś ciwym w sprawie jest zatem rynek ś wiadczenia us ł ug komunikacji miejskiej. Niezb ę dnym elementem rynku w ł a ś ciwego jest tak ż e jego wymiar geograficzny, oznaczaj ą cy konieczno ść wskazania obszaru, na którym warunki konkurencji, maj ą ce zastosowanie do okre ś lonych towarów, s ą jednakowe dla wszystkich konkurentów. W wymiarze geograficznym rynek komunikacji miejskiej ma charakter lokalny, bowiem istota us ł ug komunikacji miejskiej sprawia, i ż zaspokajaj ą one potrzeby spo ł eczno ś ci lokalnej. Zakres rynku geograficznego w niniejszej sprawie okre ś laj ą potrzeby mieszka ń ców, którzy zg ł aszaj ą popyt na przewóz w obr ę bie miasta. Wydaje si ę , ż e potrzeby przewozowe w ramach miasta (zaspokajane przez MZK) s ą odmienne od potrzeb zwi ą zanych z poruszaniem si ę na szerszym terytorium, natomiast ograniczenie rynku do terenu miasta Be ł chatowa znajduje uzasadnienie w jednorodno ś ci potrzeb dotycz ą cych transportu na tym terenie. W zwi ą zku z powy ż szym teren ograniczony granicami administracyjnymi Miasta Be ł chatów stanowi p ł aszczyzn ę , któr ą okre ś la rynek w ł a ś ciwy w sprawie w uj ę ciu geograficznym. Uczestnicy rynku w ł a ś ciwego Uczestnikiem rynku w ł a ś ciwego po stronie poda ż y jest MZK. MZK prowadzi dzia ł alno ść w zakresie transportu zbiorowego i jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o okik. MZK oszacowa ł a swój udzia ł w rynku us ł ug komunikacji miejskiej w Be ł chatowie na poziomie ok. (tajemnica przedsi ę biorcy) %. Po stronie popytu uczestnikami rynku w ł a ś ciwego s ą konsumenci korzystaj ą cy z us ł ug lokalnego transportu zbiorowego (komunikacji miejskiej). Kr ą g tych podmiotów jest nieograniczony. Stan faktyczny: Miejski Zak ł ad Komunikacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Be ł chatowie (MZK) jest przedsi ę biorc ą wpisanym do rejestru przedsi ę biorców KRS pod numerem 0000113970. Przedmiotem dzia ł alno ś ci MZK jest transport pasa ż erski miejski, transport pasa ż erski mi ę dzymiastowy i pozosta ł y transport l ą dowy (dowód: karty nr 60-66). 5 MZK w okre ś lonym w niniejszej sprawie rynku w ł a ś ciwym dysponuje udzia ł em na poziomie ok. (tajemnica przedsi ę biorcy) % (dowód: karta nr 5). W obszarze administracyjnym miasta Be ł chatowa ceny ustala Rada Miejska w Be ł chatowie. Ceny biletów na przejazd na pozosta ł ych liniach komunikacyjnych ustala Zarz ą d MZK za zgod ą Rady Nadzorczej MZK. (dowód: karta nr 6). Uchwa ł a Nr XXXVII/358/05 Rady Miejskiej w Be ł chatowie z dnia 31 sierpnia 2005 r. zmieniaj ą ca uchwa łę w sprawie cen urz ę dowych za us ł ugi przewozowe lokalnego transportu zbiorowego w granicach administracyjnych miasta Be ł chatowa i cen urz ę dowych za us ł ugi przewozowe lokalnego transportu zbiorowego realizowane przez Miejski Zak ł ad Komunikacji Sp. z o.o. w Be ł chatowie ustanowi ł a, co nast ę puje (dowód: karty nr 38-41): „§ 1 ust. 1. Ustala si ę ceny urz ę dowe za us ł ugi przewozowe ś rodkami lokalnego transportu zbiorowego w granicach administracyjnych miasta Be ł chatowa w kwocie: 1) bilet jednorazowy normalny za przejazd jednej osoby - 1,80 z ł , 2) bilet jednorazowy ulgowy za przejazd jednej osoby - 1,20 z ł , 3) bilet jednorazowy ulgowy za przejazd jednej osoby uprawnionej do korzystania z 50% ulgi, tj. kombatanta i studenta - 0,90 z ł .” Ponadto, w za łą czniku Nr 1 do ww. Uchwa ł y – b ę d ą cym wykazem cen za us ł ugi przewozowe ś rodkami lokalnego transportu zbiorowego w Be ł chatowie – w punkcie 1.3 ustalono: „Bilet jednorazowy zakupiony u kierowcy Normalny 2,00 z ł , Ulgowy 1,40 z ł , Ulgowy 50% 1,20 z ł .” (dowód: karta nr 40) Wy ż ej wymienione bilety jednorazowe zakupione u kierowcy maj ą nomina ł y identyczne z biletami uprawniaj ą cymi do przejazdów poza granice administracyjne miasta Be ł chatowa do miejscowo ś ci: - 2,00 z ł - Dobrzelów (normalny, linia 22); Rogowiec (linia nr 7), Bi ł goraj (linia nr 7), Zelów (linia nr 8) - ulgowy 37,5%; Piotrków Trybunalski (linia nr 22), Brosz ę cin (linia nr 12), Krasowa (linia nr 12) - ulgowy 50%; - 1,40 z ł – Por ę by (linie 1, Z, 7), Ł awy (linia nr 8), Nowy Ś wiat (linia 3 i 12) (ulgowy 37,5%); - 1,20 z ł – Ksi ęż y M ł yn (linie 1, Z, 7), Ole ś nik (linia nr 1), Helenów (linia nr 22), Wielopole (linia nr 22), Wola Mikorska (linia nr 8), Wierzchowiec (linie nr 3 i 12) (ulgowy 50%). MZK podpisa ł umow ę zobowi ą zuj ą c ą do zapewnienia regularnego kursowania autobusów na okre ś lonych liniach komunikacyjnych wed ł ug uzgodnionych rozk ł adów jazdy z Gmin ą Be ł chatów, Gmin ą Szczerców, Gmin ą Rusiec, Miastem i Gmin ą Zelów. (dowód: karty nr 46-55). 6 MZK jest zwi ą zany umow ą z zewn ę trznym dystrybutorem na sprzeda ż biletów jednorazowych komunikacji miejskiej. Umowa zosta ł a zawarta na czas nieokre ś lony. Na podstawie informacji o warto ś ci sprzedanych biletów w danym miesi ą cu kalendarzowym MZK udziela prowizji na nast ę pny okres rozliczeniowy. Aneksem do umowy z dnia 15 kwietnia 2000 r. wysoko ść udzielanej prowizji uzale ż niono od warto ś ci sprzedanych biletów: • warto ść sprzedanych biletów netto – do 53.000 z ł – (tajemnica przedsi ę biorcy) % prowizji, • od 53 000,01 z ł do 106 000 z ł – (tajemnica przedsi ę biorcy) %, • od 106 000,01 z ł do 149 000 z ł - (tajemnica przedsi ę biorcy) %, • powy ż ej 149 000 z ł – (tajemnica przedsi ę biorcy) % (dowód: karty nr 58-59) MZK szacuje liczb ę punktów sprzeda ż y biletów indywidualnym konsumentom w obr ę bie miasta Be ł chatów na ok. 40 (dowód: karta nr 73). Równie ż kierowcy ś rodków komunikacji miejskiej otrzymuj ą dodatkowe wynagrodzenie z tytu ł u sprzeda ż y biletów w ś rodkach komunikacji miejskiej. Wysoko ść i charakter udzielanych kierowcom prowizji reguluje Zarz ą dzenie Nr 13 Prezesa MZK z dnia 29 grudnia 2004 r., które stosownie do art. 14 ust. 6 Zak ł adowego Uk ł adu Zbiorowego dla pracowników MZK ustala dla kierowców prowizj ę w wysoko ś ci (tajemnica przedsi ę biorcy) % (2005 r.) (dowód: karta nr 59) Przychody ze sprzeda ż y biletów jednorazowych w ś rodkach transportu komunikacji miejskiej nigdy nie przekraczaj ą 10% w przychodach ze sprzeda ż y biletów jednorazowych ogó ł em. (dowód: karta nr 73) Sprzeda ż biletów jednorazowych uprawniaj ą cych do przejazdów poza granice administracyjne miasta Be ł chatowa prowadzona jest równie ż w stacjonarnych punktach sprzeda ż y (sklepy, kioski). Ceny tych biletów nie s ą zró ż nicowane w zale ż no ś ci od miejsca zakupu – ś rodek komunikacji lub innych punkt sprzeda ż y. Kierowcy nigdy nie byli upowa ż nieni do sprzeda ż y tych biletów w cenach wy ż szych od tych dost ę pnych w innych punktach sprzeda ż y. (dowód: karta nr 80) W 2005 r. MZK przewióz ł ogó ł em oko ł o 1 919 000 pasa ż erów, z czego pasa ż erowie przewiezieni wy łą cznie w granicach administracyjnych Miasta Be ł chatowa stanowili ok. 61% przewiezionych pasa ż erów ogó ł em. (dowód: karta nr 79) Zdaniem MZK podstaw ą wprowadzenia ró ż nych poziomów cen za przejazdy komunikacj ą miejsk ą by ł a konieczno ść odci ąż enia kierowców od sprzeda ż y znacznego woluminu biletów w trakcie obs ł ugi linii komunikacyjnych. Dochodzi ł o bowiem do sytuacji, ż e pasa ż erowie ignorowali stacjonarne punkty sprzeda ż y biletów, a nabywali nagminnie bilety u kierowców, co powodowa ł o du ż e opó ź nienia kursów autobusów. Do dnia 15 pa ź dziernika 2005 r. ceny biletów by ł y ujednolicone i nie zale ż a ł y od miejsca ich nabywania. Uchwa ł a Rady Miejskiej w Be ł chatowie nr XXXVII/358/05, która wesz ł a w ż ycie dnia 15 pa ź dziernika 2005 r., wprowadzi ł a ró ż nicowanie cen biletów jednorazowych na przejazd w granicach administracyjnych miasta Be ł chatowa. Wprowadzenie w ż ycie tej uchwa ł y, zdaniem MZK, spowodowa ł znaczne zmniejszenie sprzeda ż y biletów prowadzonej przez kierowców. (dowód: karta nr 84) 7 W dniu 27 kwietnia 2006 r. Uchwa łą Rady Miejskiej w Be ł chatowie Nr XLVI/435/06 ujednolicone zosta ł y ceny biletów nabywanych u kierowców oraz w pozosta ł ych punktach sprzeda ż y. Uchwa ł a zosta ł a og ł oszona w Dzienniku Urz ę dowym Województwa Ł ódzkiego w dniu 22 maja 2006 r. Zgodnie z § 6 tej uchwa ł y, wesz ł a ona w ż ycie z dniem 5 czerwca 2006 r. (dowód: karta nr 83) Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż y do dziedziny prawa publicznego i jako taka chroni interes ogólnospo ł eczny. W ś wietle art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o okik celem ustawy jest zapewnienie rozwoju konkurencji, przez ochron ę przedsi ę biorców nara ż onych na stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę i ochron ę interesów konsumentów. Ustawa znajduje zastosowanie tylko wówczas, gdy zagro ż ony lub naruszony jest interes publiczny poprzez zak ł ócenie funkcjonowania mechanizmów rynkowych. Ustawa w odniesieniu do przedsi ę biorców chroni konkurencj ę , a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym. Wymienione w art. 1 cele ustawy o okik zosta ł y okre ś lone jako równorz ę dne co sprawia, ż e praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę obejmuj ą nie tylko te, które godz ą w konkurencj ę , ale równie ż te, które – podejmowane przez przedsi ę biorców posiadaj ą cych pozycj ę dominuj ą c ą – nie godz ą c wprost w konkurencj ę , naruszaj ą interesy innych uczestników rynku. Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę mo ż na bowiem podzieli ć na praktyki antykonkurencyjne, wywieraj ą ce bezpo ś redni wp ł yw na stan lub rozwój konkurencji i interesy konkurencyjne innych przedsi ę biorców, oraz praktyki eksploatacyjne, których efektem lub celem jest naruszenie przede wszystkim innych ni ż konkurencyjne interesów innych uczestników rynku. W przypadku praktyk eksploatacyjnych bezpo ś rednim celem lub skutkiem dzia ł a ń przedsi ę biorców jest wykorzystanie przez przedsi ę biorców wcze ś niej istniej ą cej przewagi nad kontrahentami. Rozpatrywana sprawa ma, jak udowodniono wcze ś niej, charakter publiczno-prawny, co uzasadnia ocen ę dzia ł a ń MZK w ś wietle przepisów ustawy o okik. Przepis art. 8 ust. 1 ustawy o okik stanowi, ż e zakazan ą praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę jest nadu ż ywanie przez przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym. Dla uznania praktyki okre ś lonej w tym przepisie za ograniczaj ą c ą konkurencj ę , musz ą by ć spe ł nione łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: 1) podmiot stosuj ą cy praktyk ę jest przedsi ę biorc ą , 2) przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą na rynku w ł a ś ciwym, 3) przedsi ę biorca nadu ż ywa pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o okik ilekro ć w ustawie jest mowa o przedsi ę biorcy rozumie si ę przez to przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U. z 2004 r. Nr 173, poz. 1807, ze zm.) – zwana równie ż : „ustawa SDG”. Art. 2 ustawy SDG definiuje dzia ł alno ść gospodarcz ą jako zarobkow ą dzia ł alno ść wytwórcz ą , handlow ą , budowlan ą , us ł ugow ą oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatacja zasobów naturalnych, a tak ż e dzia ł alno ść zawodow ą wykonywan ą w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy SDG przedsi ę biorca mo ż e podj ąć dzia ł alno ść gospodarcz ą po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsi ę biorców w Krajowym Rejestrze S ą dowym lub Ewidencji Dzia ł alno ś ci Gospodarczej. 8 MZK jest przedsi ę biorc ą wpisanym do rejestru przedsi ę biorców KRS pod numerem 0000113970. Przedmiotem dzia ł alno ś ci MZK jest transport pasa ż erski miejski, transport pasa ż erski mi ę dzymiastowy i pozosta ł y transport l ą dowy. Tym samym nale ż y stwierdzi ć , i ż pierwsza przes ł anka zosta ł a spe ł niona. Rynkiem w ł a ś ciwym w sprawie jest lokalny rynek us ł ug komunikacji miejskiej w Be ł chatowie. Mo ż liwo ść stwierdzenia naruszenia przez przedsi ę biorc ę zakazu stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , polegaj ą cych na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej, uzale ż niona jest od uprzedniego stwierdzenia, i ż przedsi ę biorca posiada na tak okre ś lonym rynku pozycj ę dominuj ą c ą . Zgodnie z art. 4 pkt 9 ustawy o okik przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów. Domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. MZK oszacowa ł swój udzia ł w zdefiniowanym wy ż ej rynku na poziomie ok. (tajemnica przedsi ę biorcy) %. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o stwierdzi ć , i ż MZK posiada pozycj ę dominuj ą c ą na lokalnym rynku us ł ug komunikacji miejskiej w Be ł chatowie. Prezes Urz ę du stwierdzi ł , i ż druga przes ł anka zosta ł a spe ł niona. Sam fakt posiadania pozycji dominuj ą cej nie stanowi naruszenia prawa. Bezprawne jest dopiero nadu ż ywanie przez przedsi ę biorców pozycji dominuj ą cej. Istot ą praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę polegaj ą cych na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej jest bezprawne nadu ż ycie si ł y rynkowej przez przedsi ę biorc ę , prowadz ą ce do ograniczenia samodzielno ś ci innych uczestników rynku oraz wymuszenia uczestnictwa w rynku na zasadach narzuconych, z regu ł y mniej korzystnych, ni ż by to wynika ł o z dzia ł ania nieskr ę powanych mechanizmów rynkowych w warunkach istnienia konkurencji. Praktyki nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku mog ą by ć praktykami antykonkurencyjnymi lub eksploatacyjnymi. Istot ą praktyk antykonkurencyjnych jest zachowanie przedsi ę biorcy dominuj ą cego, które godzi bezpo ś rednio w istniej ą c ą lub potencjaln ą konkurencj ę . Praktyki eksploatacyjne godz ą natomiast w interesy kontrahentów i konsumentów na skutek wykorzystania si ł y rynkowej prowadz ą cego do uzyskania korzy ś ci niemo ż liwych do uzyskania w przypadku niezak ł óconego dzia ł ania mechanizmu konkurencji (E. Modzelewska-W ą chal, op. cit. s. 97). Jest jasne, i ż w omawianych okoliczno ś ciach faktycznych nie mo ż na ocenia ć praktyki MZK z punktu widzenia jej ewentualnego charakteru antykonkurencyjnego. W ocenie Prezesa Urz ę du nie istniej ą przes ł anki dla przyj ę cia ustalenia, i ż oceniana praktyka godzi bezpo ś rednio w istniej ą c ą lub potencjaln ą konkurencj ę MZK. W przedmiotowej sprawie nale ż y natomiast rozwa ż y ć , czy oceniana praktyka godzi w interesy konsumentów na skutek wykorzystania posiadanej si ł y rynkowej. Zgodnie z postanowieniami art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe (tj. Dz.U. z 2000 r., Nr 50, poz. 601, ze zm.) „Umow ę przewozu zawiera si ę przez nabycie biletu na przejazd lub spe ł nienie innych okre ś lonych przez przewo ź nika warunków dost ę pu o ś rodka transportowego, a w razie ich nieustalenia – przez samo zaj ę cie miejsca w ś rodku transportowym” . Umow ę przewozu konstytuuj ą przepisy kodeksu cywilnego w art. 774, zgodnie z którym „przewo ź nik zobowi ą zuje si ę w zakresie dzia ł alno ś ci swego przedsi ę biorstwa do przewiezienia za wynagrodzeniem osób lub rzeczy” . Zatem, do elementów przedmiotowo istotnych umowy przewozu nale ż y: ustalenie przedmiotu przewozu i trasy przewozu oraz 9 ustalenie wynagrodzenia za przewóz. Op ł ata za bilet jest zatem ekwiwalentem przysz ł ego ś wiadczenia us ł ugi przewozu. Rada Miejska w Be ł chatowie na mocy uchwa ł y Nr XXXVII/358/05 z dnia 31 sierpnia 2005 r. ustali ł a, i ż przy zakupie biletu jednorazowego u kierowcy na przejazd w strefie miejskiej Be ł chatowa pasa ż erowie b ę d ą mieli mo ż liwo ść nabycia wy łą cznie biletów w cenie 2,00 z ł (normalny) oraz 1,40 z ł (ulgowy), 1,20 z ł (ulgowy 50%). Ceny te s ą wy ż sze o odpowiednio 0,20 z ł (bilet normalny i ulgowy) oraz 0,30 z ł w stosunku do cen odpowiadaj ą cych biletów zakupionych w stacjonarnych punktach sprzeda ż y. Osoby, które z ró ż nych powodów nie mog ł y zakupi ć wcze ś niej biletu, zmuszone s ą wykupuj ą c go u kierowcy p ł aci ć wi ę c cen ę wy ż sz ą za przejazd na tej samej trasie. Wy ż ej wymienione ró ż nice cen stanowi ą tym samym op ł at ę dodatkow ą do biletów jednorazowych nabywanych u kierowców w ś rodkach komunikacji. Zdaniem Przedsi ę biorcy MZK nie pobiera dodatkowych op ł at za sprzeda ż biletów jednorazowych – pracownicy MZK sprzedaj ą bilety zgodnie z cennikiem zatwierdzonym Uchwa łą Rady Miasta. W cenniku tym nie ma pozycji „op ł ata dodatkowa”. Ustosunkowuj ą c si ę do stanowiska MZK nale ż y przywo ł a ć wyrok Naczelnego S ą du Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2002 r. (sygn. akt SA/Sz 279/2002), w którym to s ą d potwierdza zasadno ść rozstrzygni ę cia organu nadzorczego w stosunku do uchwa ł y rady miejskiej jednego z miast w sprawie o bardzo zbli ż onym stanie faktycznym – tj. ustalenie op ł at za przejazd ś rodkami komunikacji miejskiej. W kwestionowanych zapisach uchwa ł y rada zwi ę kszy ł a op ł aty ś rodkami komunikacji miejskiej w przypadku zakupu biletów jednorazowych u kierowcy o 0,30 z ł lub 0,40 z ł . Organ nadzorcy stwierdzi ł , i ż delegacja dla rady gminy (miasta) w zakresie ustalania op ł at za przewozy ś rodkami komunikacji miejskiej nie obejmuje dop ł aty z tytu ł u nabycia biletu u kieruj ą cego pojazdem, a tak nale ż y traktowa ć ró ż nicowanie op ł at w zale ż no ś ci od miejsca zakupu. Zró ż nicowanie przez Rad ę Miejsk ą w Be ł chatowie, wykorzystywane w praktyce przez MZK, cen biletów jednorazowych na przejazd ś rodkami komunikacji miejskiej w obr ę bie granic administracyjnych miasta Be ł chatowa mo ż na tym samym interpretowa ć jako stosowanie dop ł at (op ł at dodatkowych) do biletów nabywanych u kierowców. Oceniaj ą c ww. dzia ł ania pod wzgl ę dem znamion praktyki nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej nale ż y wzi ąć pod uwag ę nast ę puj ą ce okoliczno ś ci: Nie podlega w ą tpliwo ś ci fakt, i ż ustalenie i stosowanie zró ż nicowanych cen za bilety jednorazowe na przejazd w obr ę bie granic administracyjnych miasta Be ł chatowa przynosi okre ś lone korzy ś ci dla MZK. Zwi ą zane one s ą przede wszystkim z faktem, i ż nadmierny wolumin sprzeda ż y biletów w ś rodkach komunikacji miejskiej przez kierowców mo ż e generowa ć dodatkowe koszty eksploatacji taboru (wi ę ksze zu ż ycie paliwa na skutek d ł u ż szego przestoju pojazdu w miejscu przystankowym), zwi ę kszenie niebezpiecze ń stwa ruchu drogowego (niebezpieczne obci ąż enie kierowców zw ł aszcza w sytuacji, gdy sprzeda ż odbywa si ę , cho ć by sporadycznie, podczas ruchu pojazdu), opó ź nienia kursów wzgl ę dem ustalonego rozk ł adu jazdy. Wprowadzenie op ł at dodatkowych za sprzeda ż biletu w ś rodku komunikacji miejskiej niew ą tpliwie zniech ę ca pasa ż erów do wybierania takiego sposobu zaopatrywania si ę w bilet przejazdu, co zreszt ą potwierdzaj ą informacje MZK. Skutkuje to naturalnie wyeliminowaniem w znacznym stopniu wysoko ś ci kosztów wspomnianych powy ż ej. Nale ż y zwa ż y ć przy tym, i ż liczba pasa ż erów przewiezionych przez MZK w obr ę bie granic administracyjnych miasta Be ł chatowa stanowi ł a ponad 61% pasa ż erów przewiezionych ogó ł em przez MZK i to oni generuj ą najwi ę kszy popyt na bilety sprzedawane przez kierowców. Jednocze ś nie, wzrost cen biletów jednorazowego przejazdu w granicach administracyjnych miasta sprzedawanych przez kierowców przyniós ł oczywi ś cie MZK tak ż e bezpo ś rednie korzy ś ci finansowe – tym bardziej, ż e wysoko ść prowizji pobieranej przez 10 kierowców jest ni ż sza od prowizji udzielanych pozosta ł ym dystrybutorom. Korzy ś ci powy ż sze by ł y jednak ograniczane przez zmniejszenie liczby pasa ż erów nabywaj ą cych bilety t ą drog ą . Jak zaznacza MZK, wprowadzenie dro ż szych biletów sprzedawanych przez kierowców, przy obecno ś ci wielu stacjonarnych punktów sprzeda ż y na terenie miasta, znacznie obni ż y ł o liczb ę pasa ż erów nabywaj ą cych bilet u kierowcy. Nale ż y zatem rozwa ż y ć , czy korzy ś ci uzyskiwane przez MZK na skutek stosowania podlegaj ą cej ocenie praktyki, maj ą charakter eksploatacyjny – stanowi ą c o istocie nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej. Nale ż y oceni ć wi ę c czy koszty ponoszone z tego tytu ł u przez konsumentów-pasa ż erów s ą wy ż sze od kosztów ponoszonych przez nich w przypadkach zarówno braku mo ż liwo ś ci zakupu biletu u kierowcy jak i mo ż liwo ś ci ich zakupu w jednolitych cenach. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż mo ż liwo ść nabycia biletu u kierowcy w sytuacji, gdy z okre ś lonych powodów pasa ż er nie zakupi ł biletu w innym punkcie sprzeda ż y, jest dla niego korzystna: pozwala mu zrealizowa ć przejazd bez ponoszenia ryzyka zap ł aty op ł aty dodatkowej karnej za przejazd bez wa ż nego biletu. Z drugiej strony nale ż y zgodzi ć si ę z argumentacj ą MZK, i ż brak zró ż nicowania cen biletów ze wzgl ę du na miejsce zakupu, mo ż e w okre ś lonych wypadkach powodowa ć sytuacj ę , w której liczba pasa ż erów chc ą cych zakupi ć bilet w ś rodku transportu u kierowcy b ę dzie na tyle du ż a, i ż spowoduje to znaczne opó ź nienia kursu lub w przypadku sprzeda ż y biletu podczas jazdy – niebezpiecze ń stwo dla uczestników ruchu drogowego. Zgodnie z o ś wiadczeniem MZK, taka sytuacja dotyczy ł a przewozów w komunikacji miejskiej w obr ę bie granic administracyjnych miasta Be ł chatowa przed wej ś ciem w ż ycie uchwa ł y Rady Miejskiej w Be ł chatowie z dnia 31 sierpnia 2005 r. wprowadzaj ą cej zró ż nicowane ceny biletów w zale ż no ś ci od miejsca zakupu. Sytuacja opisana powy ż ej oznacza niew ą tpliwie dla ogó ł u pasa ż erów niedogodno ść w postaci przed ł u ż onego oczekiwania na przyjazd pojazdu zgodnie z rozk ł adem jazdy oraz ogólnego obni ż enia jako ś ci ś wiadczonych us ł ug przewozowych. Odr ę bn ą kwesti ą jest wzrost ponoszonych kosztów spo ł ecznych zwi ą zanych np. ze wzrostem emisji spalin w przypadku nagminnego nabywania biletów na przejazd u kierowców. Nale ż y te ż stwierdzi ć , i ż dodatkowe koszty wynikaj ą ce z podniesienia cen biletów sprzedawanych u kierowcy ponosz ą jedynie ci pasa ż erowie, którzy nie zakupili biletu w innym punkcie sprzeda ż y, natomiast opisane wy ż ej koszty wynikaj ą ce z nagminnego nabywania biletów u kierowców mo ż e odczu ć ogó ł pasa ż erów. Nale ż y równie ż zaznaczy ć , i ż na terenie miasta Be ł chatowa istnieje rozbudowana sie ć punktów sprzeda ż y biletów (ok. czterdziestu), nie ma wi ę c szczególnych trudno ś ci w nabyciu przez pasa ż erów biletów bez dodatkowej op ł aty. Poniewa ż konsumenci maj ą mo ż liwo ść ł atwego zaopatrzenia si ę w bilety po ni ż szej cenie, a wszystkie kana ł y dystrybucji biletów s ą co do zasady substytucyjne mi ę dzy sob ą , zwi ę kszenie cen biletów sprzedawanych u kierowcy nie stanowi praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę o charakterze eksploatacyjnym. W tym kontek ś cie nale ż y zwa ż y ć , i ż zgodnie ze z ł o ż onym o ś wiadczeniem, MZK nie otrzyma ł ż adnej skargi konsumenckiej dotycz ą c ą stosowanej praktyki, równie ż Prezes Urz ę du nie zanotowa ł skarg na MZK w tym zakresie. Mo ż e to po ś rednio ś wiadczy ć o tym, i ż konsumenci oceniaj ą przyj ę te rozwi ą zanie za co najmniej równie korzystne w porównaniu z poprzednio obowi ą zuj ą cymi (tj. do dnia 15 pa ź dziernika 2005 r.). Zwa ż ywszy okoliczno ś ci wskazane powy ż ej, zdaniem Prezesa Urz ę du, nie mo ż na stwierdzi ć spe ł nienia trzeciej przes ł anki naruszenia zakazu nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej. Wobec powy ż szego nale ż a ł o orzec, jak w sentencji. W dniu 21 kwietnia 2007 r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, Nr 99, poz. 660) na podstawie której straci ł a moc ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów 11 (tekst jednolity Dz. U. 2005 r., Nr 244, poz. 2080, ze zm.: Dz. U. z 2006 r. Nr 157, poz.1119; Nr 170, poz. 1217 i Nr 249, poz. 1834). Jednak ż e zgodnie z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, ze zm.) do post ę powa ń wszcz ę tych przed dniem 21 kwietna 2007 r. stosuje si ę przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o okik w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 i 3 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Ł odzi Iwona Bielska Otrzymuje: Miejski Zak ł ad Komunikacji Sp. z o.o. Ul. Przemys ł owa 11 97-400 Be ł chatów