RLU-16/2003

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Lublinie 20-074 Lublin, ul. Spokojna 9a Tel. (0-81) 532-35-31, 743-77-30, 532-54-48, Tel/Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl Lublin, dnia 17 czerwca 2003 r. RLU – 57S – 106 /810/02/EW DECYZJA RLU Nr 16/03 Na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 122 poz. 1319 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172), po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego na wniosek Izby Gospodarczej Medycyna Polska w Warszawie , – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nie stwierdza się stosowania przez Narodowy Fundusz Ochrony Zdrowia z Warszawie praktyk ograniczających konkurencję, o których mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 5 ww. ustawy, polegających na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku organizowania świadczenia usług w zakresie protetyki słuchu, poprzez niezorganizowanie konkursu ofert na świadczenie tych usług w roku 2003, utrzymując w tym przedmiocie monopol jednego świadczeniodawcy. Uzasadnienie W dniu 18.11.2002 r. do Delegatury UOK i K w Lublinie wpłynął wniosek Izby Gospodarczej Medycyna Polska z Warszawy o wszczęcie 2 postępowania antymonopolowego przeciwko Lubelskiej Regionalnej Kasie chorych w Lublinie, pod zarzutem naduŜywania pozycji dominującej na rynku organizowania świadczenia usług w zakresie protetyki słuchu , poprzez niezorganizowanie na rok 2003 konkursu ofert w tym przedmiocie, lecz utrzymywanie na nim monopolu jednego świadczeniodawcy, tj. w sposób określony w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 5 ustawy o ochronie (…). W oparciu o powyŜszy wniosek, uzupełniony o naleŜną opłatę za wniosek, organ antymonopolowy wszczął postępowanie antymonopolowe w dniu 31 grudnia 2002 r. We wniosku o wszczęcie postępowania antymonopolowego Izba gospodarcza Medycyna Polska stwierdziła, Ŝe : 1. Lubelska Regionalna Kasa Chorych nie przeprowadziła na rok 2003 konkursu ofert na świadczenie usług w zakresie protetyki słuchu lecz przedłuŜyła umowę z dotychczasowym świadczeniodawcą – firmą N ZOZ Słuchmed z Lublina, która jako jedyna od trzech lat świadczy usługi na tym rynku. 2. Takie działanie Kasy jest naruszeniem zasady równego dostępu do świadczeń zdrowotnych określonej w art. 1a ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Wybiórcze zaniechanie konkursu ofert w zakresie protetyki słuchu odbiera moŜliwość świadczenia usług w 2003 r. innym przedsiębiorcom. Utrudnia im to dostęp do rynku tych usług i jest sprzeczne z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów… . Odpowiadając na postawione zarzuty, LRKCH stwierdziła, Ŝe zarzuty te nie znajdują oparcia w rzeczywistym stanie faktycznym oraz wyjaśnił, co następuje : 1. W celu zabezpieczenia świadczeń zdrowotnych dla ubezpieczonych w LRKCH Zarząd Kasy podjął Uchwałę Nr 85 z dnia 07 listopada 2002 r., iŜ w drodze aneksów zostaną przedłuŜone umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych do dnia 31 marca 2003 r. zachowując dotychczasowe ich warunki. W załączeniu przekazano stanowisko Ministra Zdrowia w sprawie ujednolicenia zasad kontraktowania świadczeń medycznych na 2003 r., z którego wynika, Ŝe ze względu na ujednolicenie systemu kontraktowania świadczeń medycznych w 2003 r. finansowanie tych świadczeń w I kwartale 2003 r. będzie się odbywało na podstawie aktualnych zasad, po podpisaniu aneksów do obecnie obowiązujących umów. 2. W Lubelskiej Regionalnej Kasie Chorych w Lublinie w konkursie ogłoszonym na świadczenie usług w zakresie protetyki słuchu na 2002 r. wzięło udział trzech oferentów. Komisja konkursowa oddaliła dwie oferty wskutek 3 niespełnienia warunków szczegółowych konkursu. Na 2002 r. podpisano umowę z jednym świadczeniodawcą NZOZ „Słuchmed ” z Lublina. Tylko ta firma spełniała wymóg posiadania czterech sklepów wskazanych przez LRKCH w miejscowościach na terenie jej działania - Lublin, Zamość Chełm, Biała Podlaska. Wymogi te zostały ustalone w celu umoŜliwienia ubezpieczonym skorzystania w pobliŜu miejsca zamieszkania ze świadczeń w ramach ubezpieczenia w LRKCH. 3. Zgodnie z wytycznymi Ministra Zdrowia pod koniec 2002 r. przedłuŜono aneksem umowę na I kwartał 2003 r. z N ZOZ Słuchmed z Lublina. 4. Ponadto LRKCH stwierdziła, Ŝe ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym i rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 27.11.1998 r. w sprawie konkursu ofert na zawieranie przez Kasy Chorych umów o udzielanie świadczeń zdrowotnych ( Dz. ponadto. Nr 148 poz.978 z póŜń. zm.) nie precyzują kiedy mają być przeprowadzane konkursy ofert oraz na jaki okres Kasa Chorych ma podpisać z wybranym przez siebie świadczeniodawcą umowę. Te akty prawne zobowiązują Kasy Chorych do określenia warunków zasad udzielania świadczeń, nie precyzując jednak bliŜej, co naleŜy rozumieć przez te warunki. 5. Istnienie monopolu na rynku lubelskim w zakresie usług protetyki słuchu nie zostało spowodowane naduŜywaniem pozycji dominującej przez Kasę. Istnienie monopolu spowodowane zostało niewielką ilością oferentów. 6. LRKCH poinformowała, Ŝe w dniu 14 lutego 2003 r. zamieściła ogłoszenie w Gazecie Wyborczej - Lublin, na stronie internetowej LRKCH, w Izbach Lekarskich i Pielęgniarskich oraz na tablicy ogłoszeń w siedzibie Kasy , jak równieŜ w oddziałach w sprawie konkursu ofert na zawieranie umów o udzielanie świadczeń zdrowotnych w okresie od 01 kwietnia 2003 r. do 31 grudnia 2003 r. Do konkursu ofert przystąpiła tylko jedna firma N ZOZ Słuchmed z Lublina. Z tą teŜ firmą podpisano umowę na 2003 r. w zakresie świadczenia usług protetyki słuchu dla ubezpieczonych w LRKCH. Odnosząc się – na wezwanie organu antymonopolowego - do przedstawionych wyjaśnień i dowodów, wnioskodawca stwierdził, iŜ znanych jest mu kilka podmiotów, które zamierzają uczestniczyć w przetargach organizowanych przez LRKCH w zakresie protetyki słuchu. JednakŜe nie wyraziły one zgody na ujawnienie ich danych. Dane zgodziła się ujawnić tylko firma GEERS Akustyka Słuchu z Ł. oraz firma SONO z W. Izbie znany jest fakt 4 ogłoszenia przetargu przez LRKCH na 2003 r. jednak jej zdaniem, warunki w nim określone (wymóg posiadania czterech sklepów w czterech miejscowościach na terenie działania Kasy) spełnia tylko jedna firma. Pozostałe firmy nie spełniając tego warunku nie mogą w nim uczestniczyć. Koszt uruchomienia takich punktów jest duŜy i podmioty boją się ryzykować. Oceniając przedstawiony stan faktyczny organ antymonopolowy ustalił i zwaŜył, co następuje : Z dniem 1 kwietnia 2003 r. weszła w Ŝycie i zaczęła obowiązywać ustawa o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia ( Dz. U. z 2003 r. nr 45 poz. 391). Zgodnie z przepisami tej ustawy został utworzony Narodowy Fundusz Zdrowia. W skład funduszu wchodzą Centrala i Oddziały Wojewódzkie Funduszu. Zgodnie z treścią art. 202 ustawy Fundusz z dniem wejścia w Ŝycie ustawy stał się podmiotem wszelkich praw i obowiązków kas chorych. Zaś Regionalne Kasy Chorych przekształciły się z mocy prawa w Oddziały Wojewódzkie Funduszu. NFZ zapewnił ciągłość udzielania świadczeń zdrowotnych ubezpieczonym, w szczególności wstąpił w prawa i obowiązki kas chorych wynikające z umów o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawartych przed dniem wejścia w Ŝycie ustawy między kasami chorych a świadczeniodawcami . Dotychczasowe umowy będą obowiązywały do czasu zawarcia nowych umów na warunkach wynikających z nowych regulacji prawnych w tym zakresie. Wobec powyŜszego na mocy upowaŜnienia wydanego przez Prezesa UOK i K z dnia 14 maja 2003 r., postanowieniem z dnia 22 maja 2003 r. uległ zmianie podmiot przeciwko, któremu prowadzone było postępowanie antymonopolowe w niniejszej sprawie z Lubelskiej Regionalnej Kasy Chorych w Lublinie na Narodowy Fundusz Ochrony Zdrowia w Warszawie. Funduszowi został postawiony zarzut naduŜywania pozycji dominującej na lokalnym rynku organizowania świadczeń zdrowotnych dla ubezpieczonych w Funduszu na terenie województwa lubelskiego w zakresie świadczenia usług protetyki słuchu na 2003 r. w zakresie niezorganizowanie konkursu ofert w tym przedmiocie lecz utrzymanie na rynku monopolu na te usługi przez jednego świadczeniodawcę, wyłonionego w konkursie ofert na 2002 r., co moŜe stanowić naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 5 ustawy o ochronie (…). Dla uznania praktyki określonej w tym przepisie za ograniczającą konkurencję, zachowanie przedsiębiorcy musi spełniać łącznie następujące przesłanki : 1) posiadanie pozycji dominującej na rynku właściwym, 2) przeciwdziałanie ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji działań. Zgodnie z art. 4 pkt 9 ustawy – przez pozycję dominującą rozumie się pozycję przedsiębiorcy, która umoŜliwia mu zapobieganie skutecznej 5 konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu moŜliwości działania w znacznym zakresie niezaleŜnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów. Domniemywa się, Ŝe przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeŜeli jego udział w rynku przekracza 40 %. Z kolei, wg pkt 8 tego artykułu – pod pojęciem rynku właściwego rozumie się rynek towarów, które ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznane przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym, ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku , preferencje konsumentów , znaczące róŜnice ceny i koszty transportu, panują zbliŜone warunki konkurencji. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania, organ antymonopolowy przyjął, Ŝe „Fundusz” funkcjonuje - w aspekcie produktowym - na rynku organizowania usług na świadczenie dla ubezpieczonych w tym Funduszu świadczeń w zakresie protetyki słuchu , natomiast w ujęciu geograficznym – na obszarze województwa lubelskiego, gdzie ma swoja siedzibę Wojewódzki Oddział NFZ w miejsce LRKCH. Tak więc rynkiem właściwym w nin. sprawie jest rynek organizowania usług w zakresie protetyki słuchu na terenie województwa lubelskiego. Na tak określonym rynku Fundusz zajmuje niekwestionowaną pozycję monopolistyczną. Jest podmiotem, który organizuje usługi o charakterze uŜyteczności publicznej. Jednym z rodzajów tych usług są usługi w zakresie protetyki słuchu. Do dnia 01.04.2003 r. ten rodzaj usług był organizowany przez Regionalne Kasy Chorych, w tym przypadku przez Lubelską Regionalną Kasę Chorych w Lublinie dla osób ubezpieczonych na terenie działania tej Kasy. Przepisami prawa, które regulowały ten tryb była ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym ( Dz. U. z 1997 r. Nr 28 poz. 153 ze zm.) i rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 27.11.1998 r. w sprawie konkursu ofert na zawieranie przez Kasy Chorych umów o udzielanie świadczeń zdrowotnych. Zgodnie z art. 54. 1. 12 Zawieranie przez kasy chorych umów o udzielanie świadczeń zdrowotnych odbywa się po uprzednim przeprowadzeniu konkursu ofert. Natomiast § 2 rozporządzenia, o którym mowa wyŜej wskazuje, Ŝe umowy mogą być zawarte przez Kasy Chorych, zwane dalej „ zamawiającym”, wyłącznie ze świadczeniodawcami, którzy złoŜyli ofertę, zwanymi dalej oferentami” i zostali wybrani na zasadach określonych w rozporządzeniu. Z dniem 01 kwietnia 2003 r. weszła w Ŝycie i zaczęła obowiązywać ustawa o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia ( Dz. U. z 2003 r. Nr 45 poz. 391). Zgodnie z przepisami – art. 202 tej ustawy, Fundusz z dniem wejścia jej w Ŝycie zapewnił ciągłość udzielania świadczeń zdrowotnych ubezpieczonym, w szczególności wstąpił w prawa i obowiązki kas chorych wynikające z umów o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawartych 6 przed dniem wejścia w Ŝycie ustawy między kasami chorych a świadczeniodawcami. Umowy te obowiązują do czasu zawarcia nowych umów na warunkach wynikających z przedmiotowej ustawy. W niniejszej sprawie początkowo LRKCH nie zorganizowała na 2003 r. konkursu ofert na świadczenie usług w zakresie protetyki słuchu na 2003 r. PrzedłuŜyła natomiast do końca pierwszego kwartału 2003 r. umowę ze świadczeniodawcą z 2002 r. tj. Niepublicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej „Słuchmed” z Lublina. W trakcie prowadzonego postępowania w niniejszej sprawie Prezes UOK i K zwrócił się do Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń Zdrowotnych w Warszawie o stanowisko w przedmiocie trybu zawierania przez Kasy Chorych umów na świadczenie usług medycznych. Pismem z dnia 28 stycznia 2003 r. Prezes UNUZ-u wyjaśnił, Ŝe: 1. UNUZ chroniąc interesy ubezpieczonych przypomniał kasom chorych, Ŝe są one zobowiązane do zapewnienia ciągłości świadczeń zdrowotnych dla ubezpieczonych w 2003 r. 2. Zgodnie z ustawa o poz kasy chorych zawierają umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych ze świadczeniodawcami po uprzednim przeprowadzeniu konkursu ofert. Z cytowanego przepisu wynika, iŜ podstawowym instrumentem zapewniającym ubezpieczonym ustawowy katalog świadczeń zdrowotnych jest umowa zawierana przez kasę chorych ze świadczeniodawcami po uprzednim przeprowadzeniu konkursu ofert. Z cywilnoprawnego charakteru umów zawieranych pomiędzy kasami chorych a świadczeniodawcami wynika moŜliwość wprowadzania w nich zmian w formie odpowiedniego aneksu do umowy. MoŜliwe jest zatem takŜe zawieranie w aneksach do umów postanowień dotyczących przedłuŜania obowiązywania umowy pomiędzy stronami. 3. UNUZ wyraŜa pogląd, Ŝe kontraktowanie świadczeń zdrowotnych na 2003 r. powinno nastąpić na zasadzie zawierania umów po uprzednim przeprowadzeniu postępowań konkursowych bądź aneksowania dotychczas obowiązujących umów. Kontraktowanie świadczeń powinno być przeprowadzone w sposób ewolucyjny , a nie rewolucyjny. Istotne jest aby poziom finansowania świadczeń zdrowotnych nie doprowadził do ograniczenia, a wręcz załamania rynku świadczeniodawców, a w konsekwencji do braku dostępności ubezpieczonych do świadczeń. 4. Fakt wchodzenia na rynek usług medycznych nowych podmiotów, nie zobowiązuje zdaniem UNUZ, kasy chorych do ogłaszania dla tych podmiotów konkursu ofert w zakresie świadczeń, które opisywane podmioty mają do zaoferowania, w 7 sytuacji gdy obowiązujące umowy są realizowane prawidłowo i zabezpieczają dostępność do świadczeń w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego. W niniejszej sprawie Prezes UOK i K zwrócił się takŜe do wszystkich Kas Chorych Polsce o informacje na temat kontraktowania świadczeń zdrowotnych w zakresie protetyki słuchu na 2003 r. Z nadesłanych informacji wynika, Ŝe Ŝadna z Kas nie zorganizowała na 2003 r. w tym zakresie konkursu ofert, gdyŜ mając stanowisko w tej sprawie Ministra Zdrowia z informacją o zmianie sytemu działania ( wejściem w Ŝycie ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ, likwidację kas chorych) przedłuŜono umowy ze świadczeniodawcami z 2002 r. na pierwszy kwartał 2003 r. lub na cały 2003 r. Dodatkowo LRKCH pismem z dnia 31.03.2003 r. DN – 2465/03 (DSO – 323) poinformowała, Ŝe w dniu 14 lutego 2003 r. zamieściła ogłoszenie w Gazecie Wyborczej Lublin, na stronie internetowej LRKCH, w Izbach Lekarskich Pielęgniarskich oraz na tablicy ogłoszeń w swojej siedzibie w sprawie konkursu ofert na zawieranie umów o udzielanie świadczeń zdrowotnych w okresie 01 kwietnia 2003 r. do dnia 31 grudnia 2003 r. Do konkursu ofert przystąpiła tylko jedna firma N ZOZ Słuchmed z Lublina. Z tą teŜ firmą podpisano umowę do końca 2003 r. W trakcie postępowania antymonopolowego Prezes UOK i K uzyskał stanowiska potencjalnych konkurentów na rynku świadczenia usług określonym w niniejszej sprawie w zakresie protetyki słuchu, odnośnie obowiązujących rozwiązań przyjętych przez LRKCH. Z uzyskanych informacji wynika, Ŝe firmy te ze względu na znaczne nakłady finansowe potrzebne do spełnienia stawianych przez Kasę wymagań w przedmiocie posiadania czterech punktów sprzedaŜy na terenie działania Kasy nie mają środków na podjęcie takiego ryzyka finansowego i z tych względów nie przystąpiły do ogłoszonego konkursu na 2003 r. Kryteria konkursu ofert w tym zakresie są przedmiotem odrębnego postępowania wyjaśniającego ze względu na nie objęcie tego tematu zakresem złoŜonego przez wnioskodawcę wniosku o wszczęcie postępowania antymonopolowego przeciwko LRKCH. W ocenie Prezesa UOK i K trudno zarzucić na podstawie zebranego materiału dowodowego LRKCH a obecnie Funduszowi, Ŝe swoim działaniem naruszył przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (… ) polegające na przeciwdziałaniu ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji, gdyŜ zorganizowany został na trzy kwartały 2003 r. konkurs w zakresie świadczenia usług protetyki słuchu dla osób ubezpieczonych w NFZ. To, Ŝe firmy nie przystąpiły do tego konkursu wychodząc z załoŜenia, Ŝe nie są w stanie spełnić niezbędnych kryteriów jest juŜ odmienną sprawą, która podlega badaniu w ramach kompetencji Prezesa UOK i K. Biorąc zatem 8 pod uwagę stanowisko Prezesa UNUZ w niniejszej sprawie, Prezes UOK i K podziela przedstawioną w nim argumentację oraz fakt, Ŝe Ŝadna z Kas w Polsce nie przyjęła odmiennego toku postępowania w związku ze zmianami jakie nastąpiły od 01.04.2003 r. naleŜy przyjąć, Ŝe działanie to LRKCH , a obecnie Funduszu nie naruszyło interesów ubezpieczonych i nie ograniczyło konkurencji na rynku. Potencjalni konkurenci mogli zgłosić swój udział w postępowaniu konkursowym i ewentualnie zakwestionować kryteria tego postępowania, jeŜeli uznaliby, Ŝe ograniczają one konkurencję na rynku. Jednak Ŝaden z konkurentów tego nie zrobił. Trudno więc czynić w tym przedmiocie funduszowi zarzut, o którym mowa we wniosku wnioskodawcy. Z tych względów orzeczono jak w sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Delegatury UOK i K w Lublinie. Otrzymują : 1. Izba Gospodarcza Medycyna Polska 2. Narodowy Fundusz Zdrowia Decyzja została podpisana przez dyrektora Delegatury w Lublinie Ewę Wiszniowską. 9