RLU-22/2004

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW CEZARY BANASIŃSKI Delegatura w Lublinie 20-079 Lublin, ul. Dolna 3-go Maja 5 Tel. (0-81) 532-35-31, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl Lublin, dnia 23 czerwca 2004 r. RLU – 411 – 4/04/PZ Decyzja RLU Nr 22/2004 (wersja nie zawierająca informacji objętych tajemnicą przedsiębiorcy) I. Na podstawie art. 9 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r. Nr 86 poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2002 r. Nr 18 poz. 172), po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego z urzędu przeciwko Województwu L. - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje się za ograniczającą konkurencję praktykę Województwa L. polegającą na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku lokalnym udostępniania urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej połoŜonych na wale przeciwpowodziowym na rzece W. w mieście K. D. poprzez nieuzasadnioną odmowę udostępnienia przez Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w L., będący jednostką budŜetową Województwa L., Leszkowi S. prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą „ś.P.” z siedzibą w P. oraz Bartoszowi F. prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą „H.” z siedzibą w W., schodów i polerów cumowniczych połoŜonych na wale przeciwpowodziowym na rzece W. w K. D., co stanowi naruszenie art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 5 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz nakazuje się zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r. Nr 86 poz. 804 ze zm.), stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie określenia 2 właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2002 r. Nr 18 poz. 172), - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na Województwo L. karę pienięŜną w wysokości 50 000 zł (słownie: pięćdziesiąt tysięcy złotych), stanowiącą według kursu średniego walut obcych ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski w dniu 31 grudnia 2003 r. równowartość 10 599,96 euro, płatną do budŜetu państwa, w związku z dopuszczeniem się naruszenia zakazu określonego w art. 8 ust. 2 pkt 5 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. III. Na podstawie art. 90 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r. Nr 86 poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2002 r. Nr 18 poz. 172), działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nadaje się niniejszej decyzji w zakresie punktu I rygor natychmiastowej wykonalności. Uzasadnienie W dniu 4 sierpnia 2003 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej organem antymonopolowym, wszczął na wniosek Leszka S., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą „ś. P.” z siedzibą w P., postępowanie antymonopolowe w związku z podejrzeniem naduŜywania przez Henryka S., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą „ś. P.” z siedzibą w K. D., pozycji dominującej na rynku Ŝeglugi rzecznej pasaŜerskiej na rzece W. w rejonie miasta K. D., co stanowić mogło naruszenie art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 15 grudnia o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku powyŜszego postępowania organ antymonopolowy ustalił, Ŝe jednym z podstawowych czynników decydujących o ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania i rozwoju konkurencji na rynku usług Ŝeglugi rzecznej na rzece W. w rejonie miasta K. D. jest dostęp przedsiębiorców zainteresowanych świadczeniem tego rodzaju usług do infrastruktury słuŜącej obsłudze Ŝeglugi rzecznej, tj. schodów i polerów cumowniczych. Urządzenia takie zlokalizowane są w mieście K. D. na wale przeciwpowodziowym na rzece W.. Wał ten stanowi urządzenie melioracji 3 wodnych podstawowych w rozumieniu art. 71 ustawy Ζ dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. Ζ 2001 r. Nr 115 poz. 1229 ze zm.), w związku z czym jest przedmiotem wyłącznej własności Skarbu Państwa wraz z urządzeniami takimi jak schody i polery cumownicze, które są częściami składowymi wału w rozumieniu art. 47 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Ζ 1964 r. Nr 16 poz. 93 ze zm.). Na podstawie art. 14 ust. 4 w związku z art. 11 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy Prawo wodne, mieniem tym gospodaruje Marszałek Województwa L., a jego zadania w tym zakresie wykonuje Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w L., zwany dalej Zarządem. W latach 2002 i 2003 Leszek S., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „ś. P.” z siedzibą w P., kilkakrotnie zwracał się do Zarządu z wnioskiem o wydzierŜawienie schodów i polerów cumowniczych. Podobnie Bartosz F., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „H.” z siedzibą w W., który był zainteresowany świadczeniem w rejonie K. D. usług w zakresie Ŝeglugi rzecznej pasaŜerskiej. Zarząd udzielił wymienionym przedsiębiorcom odmownych odpowiedzi argumentując, iŜ nie dysponuje wolnymi urządzeniami obsługi Ŝeglugi rzecznej. Tymczasem ze zgromadzonych w toku postępowania przeciwko Henrykowi S. dokumentów wynikało, iŜ w chwili gdy przedsiębiorcy zwracali się do Zarządu, spośród dziewięciu zlokalizowanych na wale przeciwpowodziowym schodów zaledwie pięć było wydzierŜawionych innym przedsiębiorcom na podstawie zawartych z nimi przez Zarząd umów. Ponadto, w odniesieniu do umowy dzierŜawy jednych ze schodów oraz sąsiadujących polerów, zawartej z Edwardem W., zachodziły przesłanki do jej rozwiązania, gdyŜ przedsiębiorca ten nie prowadził działalności w zakresie usług Ŝeglugi rzecznej, w świetle zaś umowy urządzenia stanowiące przedmiot dzierŜawy przeznaczone były na cele tych właśnie usług. Mając powyŜsze na uwadze, w dniu 1 marca 2004 r. wszczęto z urzędu postępowanie antymonopolowe w sprawie stosowania przez Województwo L., zwane dalej Województwem, praktyk ograniczających konkurencję polegających na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku lokalnym udostępniania urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej połoŜonych na wale przeciwpowodziowym na rzece W. w mieście K. D.. W postanowieniu o wszczęciu postępowania wezwano Województwo do ustosunkowania się do zarzutów i przedstawienia dowodów na poparcie swoich twierdzeń, poinformowano takŜe stronę o przysługującym jej prawie wglądu do materiału dowodowego na kaŜdym etapie postępowania. Jednocześnie zaliczono w poczet dowodów w niniejszym postępowaniu niektóre materiały uzyskane w toku postępowania antymonopolowego prowadzonego przeciwko Henrykowi S., w szczególności: 1) Wniosek Leszka S. o wszczęcie postępowania antymonopolowego przeciwko Henrykowi S.. We wniosku Leszek S. podaje, iŜ Edward 4 W. nie korzysta ze schodów zgodnie z przeznaczeniem, gdyŜ nie posiada jednostek pływających. Leszek S. podał takŜe, iŜ podczas spotkania przedstawicieli Zarządu, władz miast K. D. i P. w dniu 22 maja 2003 r. w K. D. jeden z przedstawicieli Zarządu stwierdził, Ŝe Ŝaden prywatny przedsiębiorca nie zostanie dopuszczony do nabrzeŜa w K.. Ponadto w dołączonym do wniosku piśmie do Leszka S. z dnia 25 lipca 2002 r. Zarząd stwierdza, Ŝe schody, o wydzierŜawienie których wystąpił Leszek S., są na podstawie umowy z dnia 1 lipca 2001 r. wydzierŜawione Edwardowi W. i nie zachodzą przesłanki do rozwiązania tejŜe umowy. 2) Pismo Leszka S. do organu antymonopolowego z dnia 18 sierpnia 2003 r. W piśmie tym Leszek S. podniósł, iŜ Edward W. nie korzysta z dzierŜawionych przez siebie schodów, korzystają z nich natomiast – wbrew treści umowy – osoby trzecie, co nie wywołuje jakiejkolwiek reakcji ze strony Zarządu. 3) Odpowiedź Zarządu na pismo Leszka S. z dnia 14 lipca 2003 r. dotyczące wydzierŜawienia schodów udostępnionych Edwardowi W. wobec łamania przez tego ostatniego warunków umowy dzierŜawy. W odpowiedzi Zarząd wskazuje swoje pismo z dnia 25 lipca 2002 r., w którym stwierdza, Ŝe nie zachodzą przesłanki rozwiązania umowy. 4) Pismo Zarządu do organu antymonopolowego z dnia 26 sierpnia 2003 r. wraz z załącznikami. W piśmie tym Zarząd wskazał, iŜ na wale przeciwpowodziowym w K. D. na odcinku przystani Ŝeglugowej zlokalizowanych jest 9 sztuk schodów. Ζ tej liczby w latach 2002- 2003 wydzierŜawionych było 5 sztuk, z czego: Henryk S. na podstawie umowy Nr 39/OL/2001 dzierŜawił 3 sztuki schodów (usytuowane w wale przeciwpowodziowym odpowiednio w km [informacje objęte ograniczeniem prawa wglądu] ) i 12 sztuk polerów (usytuowane w wale w km: [informacje objęte ograniczeniem prawa wglądu] ), Edward W. na podstawie umowy Nr 40/OL/2001 dzierŜawił 1 sztukę schodów (usytuowane w wale w km 2+514) i 4 sztuki polerów (usytuowane w wale w km: 2+502 – 2 szt., 2+526 – 2 szt.), Stanisław P. na podstawie umowy Nr 41/OL/2001 dzierŜawił 1 sztukę schodów (usytuowane w wale w km 2+135) i 10 sztuk polerów (usytuowane w wale w km: 2+088 – 2 szt., 2+112 – 2 szt., 2+122 – 2 szt., 2+142 – 2 szt., 2+448 – 1 szt., 2+474 – 1 szt.). Wszystkie powyŜsze umowy Zarząd zawarł z dzierŜawcami w dniu 1 lipca 2001 r. w L.. Ζ brzmienia § 2 pkt 1 ww. umów wynikało, iŜ wydzierŜawione schody i polery miały być przez dzierŜawców przeznaczone na cele usługowe – Ŝeglugi rzecznej. Ponadto Zarząd wskazał, Ŝe 3 sztuki schodów zostały wykonane na koszt Henryka S. i 1 sztuka na koszt Edwarda W.. Zarząd wskazał takŜe, Ŝe w latach 2002 i 2003 o dzierŜawę schodów zwracali się Leszek S. oraz Bartosz F.. W piśmie z dnia 25 czerwca Zarząd poinformował Pana F., który 5 był zainteresowany prowadzeniem rejsów pasaŜerskich na trasie K. D. – P., iŜ nie dysponuje wolnymi polerami do cumowania statków w K. D.. Ζ kolei Leszkowi S. Zarząd odmawiał wydzierŜawienia schodów pismami z dnia 25 lipca 2002 r., 15 kwietnia 2003 r. i 23 lipca 2003 r. informując, iŜ schody o które się ubiega wydzierŜawione są Edwardowi W. i nie zachodzą przesłanki do rozwiązania umowy. Ponadto Zarząd zaznaczył, iŜ biorąc pod uwagę dotychczasową współpracę pomiędzy dzierŜawcami do czasu obowiązywania umowy nie moŜe on udzielić nowych pozwoleń na dzierŜawę wału. 5) Pismo Zarządu do Leszka S. z dnia 8 września 2003 r. W piśmie tym Zarząd podtrzymał swoje stanowisko w sprawie wydzierŜawienia schodów, odwołując się po raz kolejny do pisma z dnia 25 lipca 2002 r. 6) Pismo Zarządu do organu antymonopolowego z dnia 10 października 2003 r. W piśmie tym Zarząd wskazał, iŜ Leszek S. nie otrzymał zgody na dzierŜawę schodów na wale przeciwpowodziowym dlatego, gdyŜ nie zwracał się o dzierŜawę urządzeń w okresie zawierania umów z innymi uŜytkownikami. Ponadto Zarząd podniósł, iŜ na odcinku wału poza odcinkiem dzierŜawionym nie ma warunków do świadczenia usług Ŝeglugi rzecznej, gdyŜ nie ma wymaganych urządzeń cumowniczych, które to urządzenia zaprojektowano i wykonano na odcinkach do tego przeznaczonych. Na odcinku wału w km 1+807 – 2+775 przeznaczonym pod urządzenia obsługi Ŝeglugi rzecznej jest 26 sztuk polerów do cumowania statków i 9 sztuk schodów, z czego dzierŜawionych jest 5 sztuk schodów, pozostałe zaś zostały wykonane we własnym zakresie przez dzierŜawców. DzierŜawcy posiadają pozwolenie wodnoprawne na uŜytkowanie tych urządzeń, wydane przez Starostę Powiatu P.. Wszystkie schody mają charakter ogólnodostępny, w tym dla celów eksploatacyjnych i nie mają specjalnych oznaczeń. Dla Ŝeglugi są niezbędne polery, na eksploatację których zainteresowani uzyskali w 2000 r. pozwolenie wodnoprawne od ww. Starosty. 7) Pismo Edwarda W. do organu antymonopolowego, doręczone dnia 14 listopada 2003 r. W piśmie tym Edward W. wskazał, iŜ dzierŜawi 1 sztukę schodów wraz z przyległymi polerami, na podstawie umowy zawartej z Zarządem, nie wykonywał natomiast schodów ani polerów na własny koszt. Nie świadczył on w latach 2002-2003 usług Ŝeglugi rzecznej, nie posiada takŜe statku pasaŜerskiego, jedynie dwie łodzie drewniane. W piśmie z dnia 11 marca 2004 r. Województwo ustosunkowało się do zarzutów przedstawionych w postanowieniu o wszczęciu postępowania antymonopolowego. Województwo wyjaśniło, iŜ w roku 1999 opracowano projekt modernizacji wału przeciwpowodziowego w K. D., na odcinku 6 obejmującym równieŜ istniejącą przystań Ŝeglugi pasaŜerskiej. W trakcie realizacji tego zadania Urząd Miasta w K. D. zorganizował w dniu 1 lutego 2000 r. spotkanie, w którym udział wzięli między innymi przedsiębiorcy zainteresowani prowadzeniem działalności w zakresie usług Ŝeglugi rzecznej. Nie było wśród nich Leszka S. i Bartosza F.. Na spotkaniu ustalono, Ŝe zainteresowani prowadzeniem usług Ŝeglugi rzecznej na własny koszt opracują dokumentację techniczną z elementami operatu wodnoprawnego na wykonanie dodatkowych 4 sztuk schodów na stronie odwodnej wału oraz 9 sztuk podwójnych polerów w skarpie wału i opasce brzegowej, oraz uzyskają pozwolenia wodnoprawne. Po przeprowadzeniu rozprawy wodnoprawnej Starostwo Powiatowe w P. udzieliło zainteresowanym pozwoleń wodnoprawnych, zobowiązując ich jednocześnie do zawarcia z administratorem wału, tj. Zarządem, umów określających szczegółowe zasady eksploatacji urządzeń objętych pozwoleniem wodnoprawnym. W związku z powyŜszym, Stanisław P., Henryk S. i Edward W. zwrócili się do Zarządu o zawarcie umów dzierŜawnych na okres 3 lat, tj. do dnia 31 grudnia 2004 r. Województwo podniosło, iŜ na odcinku funkcjonowania przystani Ŝeglugi rzecznej istnieje 9 sztuk schodów od strony odwodnej, z których 5 sztuk wybudowano na koszt Skarbu Państwa i w zawartych umowach na korzystanie z nich dzierŜawcy ponoszą koszty utrzymania wyznaczonych odcinków wałów, natomiast korzystają ze wszystkich 9 sztuk schodów. Zarzut, Ŝe wydzierŜawiono jedynie pięć sztuk schodów jest niesłuszny, gdyŜ przedmiotem dzierŜawy są wszystkie schody, ale poniewaŜ 4 z nich wybudowali uŜytkownicy na własny koszt, nie ponoszą przez okres 3 lat opłat z tytułu ich uŜytkowania. Ζ chwilą wygaśnięcia umowy dzierŜawnej wszystkie schody i polery będą przedmiotem nowych umów. Ponadto Województwo podniosło, iŜ wymówienie zawartych umów dzierŜawnych wiązałoby się z koniecznością zapłaty za wykonane urządzenia, zaś zmiana szczegółowych zasad korzystania z przystani określonych w umowach w okresie ich obowiązywania „naruszyłaby zaufanie Obywateli do Państwa oraz pewność obrotu gospodarczego”. Jednocześnie zarówno Urząd Marszałkowski Województwa L., jak i Zarząd nie otrzymały Ŝadnych informacji, Ŝe jeden z przedsiębiorców, z którym zawarto umowę, nie prowadził działalności w zakresie usług Ŝeglugi rzecznej. Faktu takiego nie stwierdzono równieŜ w czasie okresowych kontroli. W opinii Województwa „brak jest w niniejszej sprawie przesłanek z art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów”. W dniu 19 marca 2004 r. do organu antymonopolowego wpłynął wniosek Leszka S. o dopuszczenie go do udziału w charakterze podmiotu zainteresowanego w postępowaniu antymonopolowym prowadzonym przeciwko Województwu. PoniewaŜ skutki zarzucanych Województwu praktyk ograniczających konkurencję mogły bezpośrednio dotykać Leszka S., stwierdzono, iŜ ma on interes prawny w udziale w niniejszym 7 postępowaniu. Wobec powyŜszego postanowieniem Nr 3/04 z dnia 26 marca 2004 r. organ antymonopolowy dopuścił Leszka S. do udziału w niniejszym postępowaniu w charakterze podmiotu zainteresowanego, działając na podstawie art. 87 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W dniu 7 kwietnia 2004 r. organ antymonopolowy przeprowadził rozprawę, której przedmiotem było przesłuchanie świadka Jerzego F., Dyrektora Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w P., na okoliczność wypowiedzi pracowników Zarządu na spotkaniu z przedstawicielami władz miast K. D. i P. w dniu 22 maja 2003 r. w K. D. odnośnie ograniczeń w dostępie do rynku usług Ŝeglugi rzecznej w K. D. Świadek był obecny na spotkaniu, które miało miejsce u Burmistrza miasta K. D. w dniu 22 maja 2003 r. W spotkaniu tym wzięli udział między innymi przedstawiciele Zarządu, zaś jego inicjatorem były władze miasta P., zainteresowane turystyką wodną, w szczególności wspieraniem rejsów statkami pasaŜerskimi na trasie P. – K. D. Według zeznań świadka, Leszek S. – armator puławski w rozmowie ze świadkiem oraz z Wiceprezydentem P. Zbigniewem S. stwierdził, iŜ nie ma moŜliwości przybijania do brzegu w K. D. Spotkanie w dniu 22 maja 2003 r. miało na celu rozwiązanie tego problemu. Jak zeznał świadek, podczas spotkania pracownicy Zarządu – Pan Andrzej P. oraz Pan Józef K. powiedzieli, Ŝe obecnie istniejące schody są wydzierŜawione trzem przedsiębiorcom (tj. Henrykowi S., Stanisławowi P. i Edwardowi W.) i nie ma moŜliwości udostępnienia ich innym przedsiębiorcom. Pan K. stwierdził ponadto, wedle zeznań świadka, Ŝe jest juŜ dostateczna ilość prywatnych kontrahentów i tylko miasto P. moŜe inwestować na wale w K. D. W tym stanie sprawy w dniu 26 kwietnia 2004 r. zamknięto postępowanie dowodowe. 8 W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje: Wał przeciwpowodziowy na rzece W. w K. D. jest urządzeniem melioracji wodnych podstawowych administrowanym przez Zarząd. Na odcinku wału w km 1+807 do 2+775, przeznaczonym pod urządzenia obsługi Ŝeglugi rzecznej, zlokalizowanych jest obecnie 9 sztuk schodów oraz 32 sztuki polerów cumowniczych. Schody stanowią stałe ciągi komunikacyjne, umoŜliwiające m.in. dostęp do jednostek pływających konsumentom – pasaŜerom korzystającym z usług Ŝeglugowych świadczonych przez armatorów. Schody takie usytuowane są w skarpie obwałowania. Polery (pierścienie cumownicze) to stałe urządzenia cumownicze osadzone w zagłębionych w skarpie wału blokach betonowych, tworzące z reguły parami stanowiska do cumowania jednostek pływających. W dniu 1 lipca 2001 r. Zarząd zawarł umowy z Stanisławem P., Henrykiem S. i Edwardem W., na podstawie których to umów wymienionym przedsiębiorcom oddano w dzierŜawę niektóre spośród wyŜej opisanych urządzeń. Henryk S. na podstawie umowy Nr 39/OL/2001 dzierŜawi 3 sztuki schodów, usytuowanych w km: [informacje objęte ograniczeniem prawa wglądu] , oraz 12 sztuk polerów, usytuowanych w km: [informacje objęte ograniczeniem prawa wglądu] . Edward W. na podstawie umowy Nr 40/OL/2001 dzierŜawi 1 sztukę schodów usytuowanych w km 2+514 oraz 4 sztuki polerów usytuowanych w km: 2+502 – 2 szt. i 2+526 – 2 szt. Stanisław P. na podstawie umowy Nr 41/OL/2001 dzierŜawi 1 sztukę schodów, usytuowanych w km 2+135 oraz 10 sztuk polerów usytuowanych w km: 2+088 – 2 szt., 2+112 – 2 szt., 2+122 – 2 szt., 2+142 – 2 szt., 2+448 – 1 szt., 2+474 – 1 szt. Wszystkie umowy zawarte zostały na okres od dnia 1 lipca 2001 r. do dnia 31 grudnia 2004 r. Zgodnie z § 2 ww. umów, wydzierŜawione schody i polery przeznaczone są na cele usługowe – Ŝeglugi rzecznej. DzierŜawcy nie mają prawa oddania przedmiotu dzierŜawy w podnajem osobom trzecim bez uzyskania pisemnej zgody wydzierŜawiającego (Zarządu), a takŜe są zobowiązani utrzymać urządzenia i teren wokół nich w stanie nienaruszonym oraz zachować czystość wokół nich. Stosownie do treści § 9 pkt 1 c) umów, naruszenie istotnych postanowień umowy, w szczególności określonych we wskazanym powyŜej § 2, skutkować mogło rozwiązaniem umowy przez wydzierŜawiającego bez zachowania okresu wypowiedzenia. Z tytułu dzierŜawy wskazanych w umowach urządzeń dzierŜawcy obowiązani byli płacić Zarządowi roczny czynsz dzierŜawny, przy czym w § 4 pkt 4 umów strony przewidziały moŜliwość zamiany naleŜnego czynszu na świadczenie usługi polegającej na wykonaniu robót konserwacyjnych ustalonego odcinka wału. Zamiany takiej dokonano na podstawie pisemnych porozumień zawartych przez Zarząd z dzierŜawcami, w wyniku których czynsz w pieniądzu zastąpiono obowiązkami utrzymania w naleŜytym 9 porządku i stanie technicznym dzierŜawionych urządzeń oraz przyległego do nich terenu i dwukrotnego w ciągu roku koszenia i wygrabienia skarpy odwodnej i odpowietrznej wału przeciwpowodziowego na wyznaczonych w porozumieniach odcinkach. Na odcinku wału w kilometraŜu 1+807 – 1+980 drugi z wymienionych obowiązków wykonywać miał Edward W., na odcinku w km 2+080 – 2+165 – Stanisław P., [informacje objęte ograniczeniem prawa wglądu] , na odcinku w km 2+440 – 2+490 – Stanisław P., [informacje objęte ograniczeniem prawa wglądu] . Ponadto Stanisław P. i Henryk S. korzystają bezumownie z pozostałych urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej zlokalizowanych na omawianym odcinku wału: Pan P. uŜytkuje schody usytuowane w km 2+100, natomiast Pan S. uŜytkuje pozostałe 3 sztuki schodów i 6 sztuk polerów. Niektóre spośród urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej zlokalizowanych na wale przeciwpowodziowym w K. D., zostały wykonane na koszt wskazanych wyŜej przedsiębiorców na podstawie pozwoleń wodnoprawnych udzielonych im przez Starostę P.. I tak Pan P., działając na podstawie pozwolenia wodnoprawnego udzielonego przez Starostę P. decyzją z dnia 7 kwietnia 2004 r., wykonał 1 sztukę schodów usytuowanych w km 2+100 i 4 sztuki polerów usytuowanych w km 2+088 (2 szt.) i 2+112 (2szt.). Natomiast na podstawie pozwolenia wodnoprawnego udzielonego Panom P., S. i W. decyzją z dnia 10 kwietnia 2000 r., wykonane zostały schody (kosztem Pana S.) usytuowane w km 2+165 i 2+597 oraz 22 sztuki polerów w km od 2+120 do 2+620. Spośród powyŜszej trójki przedsiębiorców posiadających urządzenia obsługi Ŝeglugi rzecznej zlokalizowane na wale przeciwpowodziowym w K. D., działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług w zakresie Ŝeglugi rzecznej prowadzą Stanisław P. i Henryk S. Pan P. posiada cztery jednostki pływające, z których jedna („Dz.”) nie odbywa rejsów po W., albowiem jest zacumowana na stałe, słuŜąc do świadczenia usług hotelarskich. Natomiast Pan S. jest właścicielem ośmiu statków pasaŜerskich, jednakŜe w sezonach 2002 i 2003 odbywały rejsy nie więcej niŜ trzy statki, w zaleŜności od stanu wody, zapotrzebowania na usługi Ŝeglugowe oraz bieŜących napraw, remontów i konserwacji. Natomiast Pan W. przez okres obowiązywania zawartej z Zarządem umowy dzierŜawy nie prowadził działalności w zakresie usług Ŝeglugi rzecznej, a zatem nie korzysta z dzierŜawionych urządzeń w sposób określony w umowie. Leszek S. posiada dwa statki pasaŜerskie. W 2002 r. rozpoczął rejsy na trasie P. – K. D., przybijając w K. do swojej przystani zacumowanej w pobliŜu schodów, które dzierŜawił Edward W. PoniewaŜ korzystanie ze stałych urządzeń takich jak schody i polery ułatwia obsługę rejsów oraz niewątpliwie podnosi bezpieczeństwo pasaŜerów korzystających z usług armatora, zwiększając jednocześnie atrakcyjność jego oferty, Leszek S. podjął starania (zresztą bezskuteczne) o uzyskanie pozwolenia 10 wodnoprawnego na wykonanie schodów i polerów, a takŜe zwrócił się do Zarządu o udostępnienie schodów usytuowanych w km 2+514, wydzierŜawionych Edwardowi W., który nie świadczył usług Ŝeglugowych. Ζ wnioskiem takim Leszek S. występował do Zarządu w pismach z dnia 19 lipca 2002 r., 8 kwietnia 2003 r., 14 lipca 2003 r., 17 sierpnia 2003 r. oraz 19 marca 2004 r. W odpowiedzi na pierwsze z powyŜszych, w piśmie z dnia 25 lipca 2002 r. Zarząd odmówił wydzierŜawienia przedmiotowych schodów Leszkowi S., stwierdzając iŜ nie zachodzą przesłanki rozwiązania umowy zawartej z Edwardem W. Odpowiadając na dalsze pisma Pana S. w tej materii, Zarząd konsekwentnie podtrzymywał swoje stanowisko, odwołując się stale do wspomnianego pisma z dnia 25 lipca 2002 r. W międzyczasie, w dniu 22 maja 2003 r. w K. D. miało miejsce spotkanie z udziałem przedstawicieli władz miast P. i K. oraz Zarządu, na którym omawiano m.in. kwestię dostępu Leszka S. do nabrzeŜa w K. Podczas spotkania przedstawiciele Zarządu stwierdzili, Ŝe w K. jest juŜ dostateczna ilość prywatnych kontrahentów korzystających z urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej. W efekcie, w początku sezonu 2003 Leszek S. zawiesił rejsy statków z P. do K. D. Taki stan rzeczy utrzymuje się do chwili obecnej. Ζ kolei Bartosz F., zainteresowany uruchomieniem połączenia pasaŜerskiego K. D. – P., zwrócił się do Zarządu o udostępnienie urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej w piśmie z dnia 2 czerwca 2003 r. W piśmie z dnia 25 czerwca 2003 r. Zarząd stwierdził, iŜ nie dysponuje wolnymi polerami do cumowania statków w K. D., wobec czego Bartosz F. porzucił swoje zamierzenia. Postanowieniem Nr 15/04 z dnia 21 kwietnia 2004 r. organ antymonopolowy ograniczył podmiotowi zainteresowanemu Leszkowi S. prawo wglądu do materiału dowodowego w niniejszym postępowaniu w części dotyczącej treści umowy dzierŜawy Nr 39/OL/2001, dotyczącej 3 sztuk schodów i 12 sztuk polerów zlokalizowanych na wale przeciwpowodziowym w K. D., zawartej w dniu 1 lipca 2001 r. pomiędzy Zarządem a Henrykiem S. Treść tejŜe umowy została objęta ograniczeniem prawa strony do wglądu w postępowaniu antymonopolowym wszczętym na wniosek Leszka S. przeciwko Henrykowi S. W postępowaniu tym organ antymonopolowy postanowił ograniczyć Leszkowi S. prawo wglądu do materiału dowodowego po rozpatrzeniu wniosku Henryka S. PoniewaŜ dokument umowy dzierŜawy został zaliczony w poczet dowodów w postępowaniu przeciwko Województwu, zaś Leszek S. został dopuszczony do udziału w tym postępowaniu w charakterze podmiotu zainteresowanego, organ antymonopolowy uznał za zasadne wydanie postanowienia w przedmiocie ograniczenia prawa wglądu zainteresowanego do materiału dowodowego w niniejszym postępowaniu antymonopolowym. 11 Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwaŜył, co następuje: Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r. Nr 86 poz. 804 ze zm.) chroni interes publiczny, co wynika z brzmienia art. 1 tejŜe ustawy. A zatem do zastosowania jej przepisów niezbędne jest stwierdzenie, iŜ miało miejsce naruszenie interesu publicznoprawnego, którym nie jest interes jednostki czy określonej grupy osób, lecz interes dotyczący bliŜej nieokreślonego, szerszego kręgu adresatów. W niniejszej sprawie zasięg oddziaływania niedozwolonych praktyk obejmuje nie tylko przedsiębiorców, którym Województwo poprzez działania swojej jednostki budŜetowej uniemoŜliwiło dostęp do rynku usług Ŝeglugi na rzece W. w rejonie K. D. Antykonkurencyjny skutek tych działań moŜe dotykać kaŜdego przedsiębiorcę, który podejmie działalność w zakresie usług Ŝeglugi rzecznej w omawianym rejonie. Utrzymywanie się takiego stanu rzeczy jest niekorzystne takŜe dla konsumentów, którzy mają ograniczone moŜliwości wyboru w zakresie tras rejsów, rodzaju i standardu jednostek pływających czy chociaŜby cen usług. Zwiększenie swobody konsumentów w zakresie wyboru najbardziej atrakcyjnej oferty usług Ŝeglugowych jest tym bardziej istotne wobec wybitnie turystycznego charakteru miasta, jakim jest K. D. Uwzględniając powyŜsze naleŜy stwierdzić, iŜ w niniejszej sprawie przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów znajdują zastosowanie. Przed przystąpieniem do dalszych wywodów konieczne jest uzasadnienie stanowiska organu antymonopolowego dotyczącego zakresu ograniczenia prawa wglądu podmiotu zainteresowanego do materiału dowodowego w niniejszym postępowaniu. Jak zaznaczono powyŜej, na mocy postanowienia Nr 15/04 ograniczono podmiotowi zainteresowanemu prawo wglądu do materiału dowodowego w niniejszym postępowaniu w części obejmującej treść umowy dzierŜawy schodów i polerów zawartej przez Zarząd z Henrykiem S. NaleŜy zauwaŜyć, iŜ odwołując się w uzasadnieniu niniejszej decyzji do treści umów dzierŜawy urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej, jakie Zarząd zawarł z przedsiębiorcami, organ antymonopolowy w przewaŜającej mierze przywołuje zapisy, których treść jest toŜsama we wszystkich trzech umowach. PoniewaŜ zaś w postępowaniu przeciwko Henrykowi S. część materiału dowodowego została utajniona na jego wniosek, w niniejszym postępowaniu zainteresowanemu ograniczono prawo wglądu do materiału dowodowego w takim zakresie, w jakim treść umowy zawartej przez Zarząd z Henrykiem S. odbiega od treści umów dzierŜawy zawartych z pozostałymi przedsiębiorcami. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest naduŜywanie pozycji dominującej na rynku właściwym przez jednego lub kilku przedsiębiorców. Natomiast art. 8 ust. 2 pkt 5 tej ustawy wskazuje, iŜ naduŜywanie pozycji dominującej moŜe polegać w 12 szczególności na przeciwdziałaniu ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji. Dla uznania zatem określonego działania za praktykę ograniczającą konkurencję konieczne jest łączne wystąpienie następujących przesłanek: - posiadanie przez przedsiębiorcę pozycji dominującej na rynku właściwym, - naduŜywanie pozycji dominującej polegające na przeciwdziałaniu ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji. Ζ godnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez przedsiębiorcę naleŜy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. z 1999 r. Nr 101 poz. 1178 ze zm.), a takŜe m.in. osobę fizyczną, osobę prawną, a takŜe jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze uŜyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej. W świetle art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 1998 r. Nr 91 poz. 576 ze zm.), województwo jest osobą prawną. Dla oceny, czy w niniejszej sprawie dopuszczalne jest uznanie Województwa L. za przedsiębiorcę w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, niezbędne jest określenie charakteru usług świadczonych przez Województwo w zakresie udostępniania urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej zlokalizowanych na wale przeciwpowodziowym na rzece W. w K. D. W tym miejscu naleŜy zauwaŜyć, iŜ w świetle art. 71 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2001 Nr 115 poz. 1229 ze zm.), budowle przeciwpowodziowe zaliczane są do urządzeń melioracji wodnych podstawowych i jako takie stanowią wyłączną własność Skarbu Państwa, co wynika z art. 72 ustawy Prawo wodne. Marszałek Województwa gospodaruje takim mieniem na podstawie art. 14 ust. 4 w związku z art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo wodne. Stosownie do treści art. 75 tej ustawy Marszałek Województwa programuje, planuje i nadzoruje wykonywanie urządzeń melioracji wodnych podstawowych oraz utrzymuje melioracje wodne podstawowe, realizując te zadania jako zadania z zakresu administracji rządowej. Odpłatne udostępnianie zlokalizowanych na wale przeciwpowodziowym urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej przedsiębiorcom świadczącym takie usługi ma zatem charakter uŜyteczności publicznej, nie nosi natomiast cech działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej. Potwierdzeniem tego jest niezarobkowy charakter usług udostępniania urządzeń – ustalone w zawartych z dzierŜawcami urządzeń obsługi Ŝeglugi umowach czynsze dzierŜawne zamienione zostały na świadczenie usług w zakresie wykonywania robót konserwacyjnych ustalonych odcinków wału. Wskutek opisanej zamiany Województwo nie osiąga przychodu z 13 działalności polegającej na udostępnianiu omawianych urządzeń. A zatem w niniejszej sprawie Województwo naleŜy uznać za przedsiębiorcę w znaczeniu art. 4 pkt 1a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pojęcie „pozycji dominującej” zdefiniowane jest w art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wedle którego przez pozycję dominującą rozumie się pozycję przedsiębiorcy, która umoŜliwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu moŜliwości działania w znacznym zakresie niezaleŜnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów. Domniemywa się, Ŝe przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeŜeli jego udział w rynku przekracza 40%. Z kolei „rynek właściwy” to wedle art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów rynek towarów, które ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty (rynek produktowy) oraz są oferowane na obszarze, na którym, ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące róŜnice cen i koszty transportu, panują zbliŜone warunki konkurencji (rynek geograficzny). A zatem dla ustalenia, czy przedsiębiorca posiada pozycję dominującą, niezbędne jest wyznaczenie rynku właściwego. W niniejszej sprawie, za rynek produktowy naleŜy uznać udostępnianie urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej – schodów i polerów. Korzystanie z takich urządzeń jest nieodzowne przy świadczeniu usług w zakresie Ŝeglugi rzecznej. Polery umoŜliwiają zacumowanie przy nabrzeŜu przystani dla jednostek pływających oraz samych jednostek pływających, natomiast zlokalizowane na skarpie wału przeciwpowodziowego schody stanowią ciągi komunikacyjne, umoŜliwiające bezpieczny dostęp pasaŜerów do zacumowanych przy nabrzeŜu statków i łodzi. Natomiast od strony geograficznej za rynek naleŜy uznać wał przeciwpowodziowy na rzece W. w mieście K. D. WzdłuŜ wału zlokalizowana jest przystań Ŝeglugi rzecznej, obejmująca wskazane wyŜej urządzenia – schody i polery. Tylko na tym odcinku rzeki W. w K. D. moŜliwe jest cumowanie jednostek pływających w celu zabierania na pokład oraz wysadzania pasaŜerów. Dla armatorów świadczących usługi Ŝeglugi pasaŜerskiej odcinek ten jest tym bardziej atrakcyjny z uwagi na bezpośrednią bliskość centrum miejscowości o istotnym znaczeniu turystycznym. A zatem w niniejszej sprawie rynkiem właściwym jest rynek lokalny udostępniania urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej połoŜonych na wale przeciwpowodziowym na rzece W. w mieście K. D. Na tak wyznaczonym rynku właściwym Województwo L. bezsprzecznie posiada pozycję monopolistyczną, która jest kwalifikowaną postacią pozycji dominującej. Jak bowiem zauwaŜono powyŜej, w myśl przepisów ustawy Prawo wodne wał przeciwpowodziowy stanowi wyłączną własność Skarbu Państwa, natomiast gospodaruje nim – na podstawie upowaŜnienia zawartego w tejŜe ustawie – marszałek województwa. NaleŜy 14 zauwaŜyć, iŜ zarówno schody jak i polery to urządzenia trwale związane z wałem przeciwpowodziowym, które nie mogą być od niego odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości, albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany schodów czy polerów. Urządzenia obsługi Ŝeglugi rzecznej stanowią zatem części składowe wału przeciwpowodziowego w rozumieniu art. 47 Kodeksu cywilnego i jako takie nie mogą być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. Samo posiadanie pozycji dominującej nie stanowi jednak naruszenia prawa. Naruszeniem takim jest jej naduŜywanie, polegające w szczególności na przeciwdziałaniu ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji. W niniejszej sprawie naleŜy rozstrzygnąć, czy odmawiając udostępnienia schodów i polerów cumowniczych Leszkowi S. oraz Bartoszowi F., Województwo naduŜyło posiadanej przez nie pozycji dominującej na rynku udostępniania urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej połoŜonych na wale przeciwpowodziowym na rzece W. w mieście K. D. Leszek S. oraz Bartosz F. to przedsiębiorcy świadczący usługi w zakresie Ŝeglugi rzecznej pasaŜerskiej. Leszek S. posiada dwa statki pasaŜerskie, które odbywają rejsy po rzece W. w rejonie miast P., K. D. oraz miejscowości J. Przedsiębiorca był zainteresowany uruchomieniem linii P. – K. D., niewątpliwie atrakcyjnej turystycznie, a takŜe nawiązującej do dawnych tradycji Ŝeglugi. Na takiej samej trasie zamierzał prowadzić rejsy takŜe Pan F. Działając niezaleŜnie od siebie przedsiębiorcy zwrócili się do Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w L., będącego jednostką budŜetową Województwa, wykonującą zadania Marszałka w zakresie gospodarowania wałem przeciwpowodziowym, o udostępnienie urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej administrowanych przez Zarząd. NaleŜy zauwaŜyć, iŜ w czasie gdy Pan S. i Pan F. zwracali się do Zarządu, spośród zlokalizowanych na wale przeciwpowodziowym 9 sztuk schodów i 32 sztuk polerów, wydzierŜawionych innym przedsiębiorcom było 5 sztuk schodów i 26 sztuk polerów, czego dowód stanowią zawarte z tymi przedsiębiorcami umowy dzierŜawy, wskazujące taksatywnie wszystkie urządzenia, z których odpłatne korzystanie jest przedmiotem umów. W takiej sytuacji przedsiębiorca świadczący usługi Ŝeglugi rzecznej, zwracając się do aministratora wału przeciwpowodziowego o udostępnienie zlokalizowanych na wale urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej nie powinien spotkać się z odmową. W prawie cywilnym zasadą jest swoboda umów, wyraŜona na gruncie powszechnie obowiązującego prawa w art. 353 1 Kodeksu cywilnego, w myśl którego strony zawierające umowę mogą ułoŜyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współŜycia społecznego. Ζ powyŜszego przepisu wynika swoboda podmiotów prawa w zakresie treści umowy, jej zawarcia lub nie, a takŜe wyboru kontrahenta. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów jest 15 jedną z ustaw, do których odsyła przytoczony wyŜej przepis Kodeksu cywilnego dla określenia granic swobody kontraktowania. JeŜeli udostępnienie urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej moŜe nastąpić w formie cywilnoprawnej – poprzez zawarcie umowy dzierŜawy, administrator takich urządzeń nie moŜe odmówić udostępnienia, jeŜeli odmowa przeciwdziałałaby rozwojowi konkurencji na rynku usług Ŝeglugi rzecznej. Ponadto obowiązujące przepisy prawa nie przewidują realizowania przez organy samorządu województwa kompetencji o charakterze regulatora w odniesieniu do działalności gospodarczej w zakresie usług Ŝeglugi rzecznej. W uprawnienia takie wyposaŜony jest dyrektor urzędu Ŝeglugi śródlądowej, który działa na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o Ŝegludze śródlądowej (Dz. U. Ζ 2001 r. Nr 5 poz. 43 ze zm.). W tym kontekście jednoznacznie negatywnie naleŜy ocenić wypowiedź pracownika Zarządu, stwierdzającą, iŜ jest dostateczna ilość prywatnych kontrahentów korzystających z urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej. Jednocześnie naleŜy zwrócić uwagę na treść umów dzierŜawy schodów i polerów, jakie Zarząd zawarł ze Stanisławem P., Henrykiem S. i Edwardem W., w szczególności zapis, wedle którego wydzierŜawione urządzenia mają być przeznaczone na cele usługowe – Ŝeglugi rzecznej, pod groźbą rozwiązania umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia. Wydaje się w tej sytuacji, Ŝe jeŜeli Województwo, gospodarując na podstawie ustawowego upowaŜnienia mieniem stanowiącym własność Skarbu Państwa, zawiera z przedsiębiorcą umowę cywilnoprawną, której przedmiotem jest odpłatne korzystanie przez przedsiębiorcę z części składowej tego mienia w określony sposób, powinno ono czuwać nad wykonywaniem zobowiązania przez drugą stronę, w szczególności nad tym, czy dzierŜawca korzysta z przedmiotu dzierŜawy w sposób zgodny z określonym w umowie przeznaczeniem. Tymczasem fakt, Ŝe Edward W. nie świadczył usług Ŝeglugi rzecznej, co przedsiębiorca ten sam przyznał w odpowiedzi na wezwanie organu antymonopolowego, nie wywołał jakiejkolwiek reakcji ze strony Zarządu. Odmowa udostępnienia Leszkowi S. oraz Bartoszowi F. schodów i polerów nie była zatem uzasadniona. Wskutek odmowy Pan F. porzucił zamierzenia świadczenia usług Ŝeglugi pasaŜerskiej na trasie P. – K. D. TakŜe Pan S. – wobec braku dostępu do urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej w K. D. – wstrzymał rejsy na tej trasie. Działanie Województwa przeciwdziałało zatem rozwojowi konkurencji na rynku usług Ŝeglugi rzecznej w rejonie K. D. W tych okolicznościach uzasadnione jest stwierdzenie, iŜ Województwo naduŜyło posiadanej przez siebie pozycji dominującej na rynku właściwym. A zatem drugą z przesłanek uznania działania Województwa za praktykę ograniczającą konkurencję naleŜy uznać za udowodnioną. Odnosząc się do stanowiska Województwa, w myśl którego przedsiębiorcy, z którymi zawarto umowy dzierŜawy 5 sztuk schodów 16 wykonanych na koszt Skarbu Państwa, korzystają z pozostałych 4 sztuk schodów, gdyŜ wybudowali je na własny koszt i w związku z tym nie ponoszą przez okres 3 lat opłat z tytułu ich uŜytkowania, naleŜy zwrócić uwagę na status prawny wału przeciwpowodziowego i połoŜonych na nim urządzeń, stanowiących jego części składowe. OtóŜ jak wynika ze wspomnianego wyŜej art. 72 ustawy Prawo wodne, wał przeciwpowodziowy jako urządzenie melioracji wodnych podstawowych wykonywany jest na koszt Skarbu Państwa i stanowi jego wyłączną własność. Nie istotne jest zatem, kto faktycznie poniósł koszt wykonania na wale przeciwpowodziowym w K. D. schodów i polerów. Wał wraz z tymi urządzeniami stanowi wyłączną własność Skarbu Państwa, natomiast Województwo przy udostępnianiu urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej przedsiębiorcom świadczącym takie usługi obowiązane jest przestrzegać przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zawarte zaś obecnie z przedsiębiorcami umowy dzierŜawy precyzują wyraźnie, iŜ przedmiotem korzystania jest 5 sztuk schodów połoŜonych na wale przeciwpowodziowym. W tym sensie sytuacja prawna pozostałych schodów jest nieuregulowana. NaleŜy przy tym zauwaŜyć, iŜ jest nieuzasadnione faktyczne korzystanie przez Henryka S. z 6 sztuk schodów, zwaŜywszy, Ŝe w latach 2002 i 2003 wykonywał rejsy po rzece W. z wykorzystaniem najwyŜej 3 statków. Nie moŜna zgodzić się z poglądem Województwa, wedle którego wymówienie zawartych umów dzierŜawnych wiązałoby się z koniecznością zapłaty za wykonane urządzenia. Ζ treści zawartych umów nie wynika bowiem tego rodzaju obowiązek. W Ŝaden sposób nie moŜna go zresztą odnieść do umowy zawartej z Edwardem W., który nie wykonał na własny koszt jakichkolwiek schodów czy polerów. Za chybiony naleŜy uznać zarzut Województwa, iŜ zmiana przez Urząd Marszałkowski zasad korzystania z przystani w okresie obowiązywania umów te zasady określających naruszyłaby zaufanie obywateli do Państwa i pewność obrotu gospodarczego. Zaufanie obywateli do Państwa nie moŜe usprawiedliwiać stosowania praktyk ograniczających konkurencję przez jednostkę samorządu terytorialnego, występującą na określonym rynku jako przedsiębiorca posiadający pozycję monopolistyczną. Jednocześnie naleŜy zauwaŜyć, iŜ zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa jest jedną z zasad, na których opiera się postępowanie administracyjne. W relacji organ administracji państwowej – strona postępowania administracyjnego charakterystyczny jest brak równorzędności stron i władcze rozstrzygnięcia organu, korzystającego z imperium. Gdy natomiast jednostka samorządu terytorialnego jest podmiotem stosunków cywilnoprawnych, występuje na równorzędnej pozycji wobec innych uczestników obrotu cywilnoprawnego. Do tego rodzaju stosunków zasada pogłębiania zaufania obywateli do Państwa nie ma zastosowania. 17 Z kolei pewność obrotu gospodarczego nie moŜe prowadzić do ograniczenia konkurencji. Taka „nadmierna pewność” obrotu gospodarczego jest bowiem w istocie negatywnym zjawiskiem występującym na rynku, prowadzącym do zakłóceń wolnej gry popytu i podaŜy, w efekcie oddziaływującym negatywnie na asortyment, jakość i ceny usług świadczonych konsumentom Okoliczność, iŜ wskutek przeprowadzonych przez Zarząd i Urząd Marszałkowski Województwa okresowych kontroli nie stwierdzono, Ŝe jeden z przedsiębiorców, z którym zawarto umowę dzierŜawy schodów i polerów, nie prowadził działalności w zakresie usług Ŝeglugi rzecznej, dowodzi jedynie braku zachowania przez Województwo naleŜytej staranności przy sprawdzaniu, czy strona umowy wykonywa zobowiązanie. Przedsiębiorca ten sam bowiem przyznał, Ŝe nie świadczy usług Ŝeglugi rzecznej. W świetle powyŜszego naleŜy stwierdzić, iŜ odmawiając udostępnienia Panu S. oraz Panu F. schodów i polerów, Województwo naduŜyło pozycji dominującej na rynku udostępniania urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej połoŜonych na wale przeciwpowodziowym na rzece W. w mieście K. D. Brak dostępu do takich urządzeń uniemoŜliwił przedsiębiorcom prowadzenie rejsów na linii P. – K. D. Pan F. nie został dopuszczony do rynku, zaś Pan S. – praktycznie zeń wyeliminowany. Zachowanie Województwa miało na celu przeciwdziałanie rozwojowi konkurencji na rynku usług Ŝeglugi rzecznej pasaŜerskiej w rejonie K. D. Świadczy o tym takŜe stanowisko Zarządu wyraŜone podczas spotkania w K. D. w dniu 22 maja 2003 r., w myśl którego z urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej korzysta dostateczna ilość przedsiębiorców. Zahamowanie rozwoju konkurencji na rynku przewozów Ŝeglugowych w rejonie K. jest niekorzystne dla konsumentów, którzy mają ograniczone moŜliwości wyboru ofert, w szczególności z uwagi na zróŜnicowanie przebiegu tras rejsów. Intensyfikacja konkurencji na rynku usług Ŝeglugi rzecznej pasaŜerskiej wpłynęłaby takŜe pozytywnie na rozwój samego miasta K. D., zwiększając jego atrakcyjność turystyczną. Na marginesie sprawy, naleŜy zwrócić uwagę na jednoznacznie antykonkurencyjną treść oraz sposób zawarcia umów dzierŜawy urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej. DzierŜawcom schodów i polerów przyznano wyłączność na korzystanie z tych urządzeń, umowy zaś nie były zawierane w drodze publicznie ogłoszonego przetargu, co umoŜliwiłoby wzięcie w nim udziału wszystkich zainteresowanych świadczeniem usług Ŝeglugi rzecznej w omawianym rejonie. Wobec powyŜszego naleŜało orzec, jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy moŜe w drodze decyzji nałoŜyć na przedsiębiorcę karę pienięŜną w wysokości nie większej niŜ 10% przychodu 18 osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary, jeŜeli przedsiębiorca choćby nieumyślnie dopuścił się naruszenia zakazu określonego w art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W niniejszej sprawie organ antymonopolowy uznał, Ŝe Województwo L. naduŜyło pozycji dominującej poprzez działania, o których mowa w art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z tym znajduje zastosowanie przytoczony wyŜej przepis dotyczący nałoŜenia kary. Łączny przychód Województwa w roku 2003 wyniósł 310 856 267 zł. 10% wyliczone od tej kwoty wynosi 31 085 626,70 zł, co stanowi równowartość 6 590 126,50 euro, po przeliczeniu – stosownie do treści art. 115 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – według kursu średniego walut obcych ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski w ostatnim dniu roku kalendarzowego poprzedzającego rok nałoŜenia kary, tj. w dniu 31 grudnia 2003 r. A zatem organ antymonopolowy moŜe nałoŜyć na Województwo karę pienięŜną w wysokości nie przekraczającej równowartości 6 590 126,50 euro. W niniejszej sprawie organ antymonopolowy nałoŜył na Województwo karę pienięŜną w wysokości 50 000 zł, co stanowi równowartość 10 599,96 euro. Kwota ta stanowi 0,16% maksymalnej kwoty, w wysokości której organ antymonopolowy mógł nałoŜyć na Województwo karę. Fakt nałoŜenia kary podkreślać ma naganność zachowania podmiotu, który dopuścił się stosowania praktyk ograniczających konkurencję, a tym samym naruszył ustawę o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocześnie nałoŜona kara pełnić ma funkcję prewencyjną, zapobiegającą stosowaniu sprzecznych z interesem publicznym praktyk monopolistycznych. Przy ustaleniu wysokości kary organ antymonopolowy uwzględnił stopień naruszenia interesu publicznoprawnego. Stosowana przez Województwo praktyka miała na celu niedopuszczenie do rynku armatorów zainteresowanych prowadzeniem Ŝeglugi pasaŜerskiej na trasie P. – K. D. i w efekcie przeciwdziałanie rozwojowi konkurencji na rynku usług Ŝeglugi rzecznej pasaŜerskiej na rzece W. w rejonie K. Ponadto, jak stwierdził Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Antymonopolowy w wyroku z dnia 24 kwietnia 1996 r. (sygn. akt: XVII Amr 34/95), „kary pienięŜne powinny być stosowane w sytuacji, gdy zachowanie podmiotu gospodarczego nie tylko jest bezprawne, ale moŜna takŜe przypisać sprawcy winę w znaczeniu subiektywnym.” Analizując zachowanie Województwa w tym kontekście naleŜy zwrócić uwagę, iŜ jako administrator urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej nie moŜe ono odmówić korzystania z tych urządzeń przedsiębiorcom prowadzącym działalność w zakresie usług Ŝeglugowych. Obowiązujące przepisy prawa nie przyznają Województwu kompetencji regulatora w odniesieniu do tego rodzaju usług. Celem Województwa było niedopuszczenie Pana S. i Pana F. do rynku usług 19 Ŝeglugi rzecznej w rejonie K. D., czego dowodzi wskazywane juŜ w uzasadnieniu niniejszej decyzji stanowisko Zarządu, wyraŜone podczas spotkania w K. D. w dniu 22 maja 2003 r.. Ustalając wysokość nałoŜonej kary organ antymonopolowy wziął takŜe pod uwagę okoliczność, iŜ samorząd Województwa wykonuje określone ustawami zadania publiczne słuŜące zaspokajaniu zbiorowych potrzeb regionalnej wspólnoty samorządowej. Okoliczności te przemawiają za wymierzeniem kary w umiarkowanej wysokości. Zgodnie z art. 105 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pienięŜną naleŜy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na rachunek Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: Narodowy Bank Polski, Oddział Okręgowy w Warszawie, nr 51101010100078782231000000. Wobec powyŜszego naleŜało orzec, jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. W punkcie III niniejszej decyzji organ antymonopolowy nadał jej – w zakresie punktu I – rygor natychmiastowej wykonalności. Zgodnie z treścią art. 90 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy moŜe nadać rygor natychmiastowej wykonalności decyzji w całości lub w części, jeŜeli wymaga tego ochrona konkurencji lub waŜny interes konsumentów. W punkcie I niniejszej decyzji organ antymonopolowy nakazał Województwu zaniechanie stosowania praktyki ograniczającej konkurencję ujawniającej się przez nieuzasadnioną odmowę udostępnienia przez jednostkę budŜetową Województwa Panu S. oraz Panu F. schodów i polerów cumowniczych połoŜonych na wale przeciwpowodziowym na rzece W. w K. D. Nadając decyzji w zakresie powyŜszego punktu I rygor natychmiastowej wykonalności organ antymonopolowy uwzględnił charakter spraw gospodarczych, które wymagają moŜliwie szybkich reakcji. Długotrwały brak wiąŜących rozstrzygnięć moŜe bowiem doprowadzić do nieodwracalnych skutków rynkowych. Brak dostępu do urządzeń obsługi Ŝeglugi rzecznej uniemoŜliwia przedsiębiorcom prowadzenie rejsów na trasach do- i z- K. D., skutkując ich wyeliminowaniem lub niedopuszczeniem do rynku, a przez to zniekształceniem konkurencji i zmniejszeniem atrakcyjności turystycznej rejonu. Z powyŜszych względów organ antymonopolowy uznał za konieczne i uzasadnione nadać niniejszej decyzji w zakresie punktu I rygor natychmiastowej wykonalności. Od niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, przysługuje Stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji 20 i Konsumentów – Delegatura w Lublinie, w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia decyzji.