RLU-6/2003

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W LUBLINIE 20-074 Lublin, ul. Spokojna 9a Tel. (0-81) 532-35-31, 532-54-48, Tel/Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl Lublin , dnia 28 marca 2003 r. RLU – 56S- 19/02/MW DECYZJA RLU – 6/03 Stosownie do treści art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2000 r. Nr 122 poz. 1319 ze zm . ), oraz § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. nr18 poz. 172 ze zm . ), po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego z urzędu , działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów : na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy cyt. wyŜej nie stwierdza się stosowania przez Wiesława T. prowadzącego Zakład Pogrzebowy Ł. w Łukowie praktyk ograniczających konkurencję, polegających na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku usług prosektoryjnych, poprzez pobieranie od rodzin osób zmarłych w SP ZOZ w Łukowie opłat za mycie , golenie , ubieranie , włoŜenie do trumny zwłok oraz przechowywanie ich w chłodni do 3 dób , co wyczerpuje przesłanki art. 8 ust. 1 pkt. 6 cyt. wyŜej ustawy. Uzasadnienie Do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wpłynęła skarga Prokuratury Rejonowej w Łukowie nazwana „wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego” przeciwko Wiesławowi T. prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą Ł. w Łukowie . Prokuratura Rejonowa zarzucała przedsiębiorcy stosowanie praktyk, polegających na naduŜywaniu pozycji dominującej w związku z dzierŜawieniem budynku anatomii patologicznej w Łukowie, w którym przechowywane są zwłoki osób zmarłych . Zdaniem Prokuratury, Wiesław T. posiadając pierwszeństwo w kontaktach z członkami rodzin osób zmarłych w szpitalu – z racji dzierŜawy prosektorium, kieruje 2 te osoby do swojego zakładu pogrzebowego, gdzie oferowane są im usługi pogrzebowe i inne akcesoria, stwarzając tym mylne przekonanie, Ŝe jest to jedyny tego typu zakład na terenie Łukowie lub co najmniej jedyny uprawniony do korzystania z budynku prosektorium, a nawet do świadczenia niektórych usług pogrzebowych np. przewozu zwłok przechowywanych w prosektorium. Prokuratura Rejonowa zarzucała Wiesławowi T. stosowanie praktyk, polegających na przeciwdziałaniu ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania lub rozwoju konkurencji oraz pobieranie opłat od rodzin osób zmarłych w SP ZOZ w Łukowie za przechowywanie zwłok w chłodni , mycie, golenie , ubieranie , włoŜenie do trumny , pomimo , Ŝe umowa dzierŜawy prosektorium nr 5/99 z aneksem nr 1 przewiduje bezpłatne wykonywanie tego typu czynności przez dzierŜawcę prosektorium od SP ZOZ w Łukowie , przy czym opłata za powyŜsze , z załoŜenia bezpłatna ukryta jest w wystawionych rodzinom fakturach pod pozycją „usługa prosektoryjna” . Prokuratura Rejonowa wskazała osobę Pani Marii Teresy W. , wobec której Ł. pobrał opłatę w kwocie 200 zł oraz wobec kwestionowania przez nią zasadności opłaty , odmówił wydania faktury . Zdaniem Prokuratury Rejonowej w Łukowie Zakład Pogrzebowy Ł. naduŜywa pozycji dominującej na rynku równieŜ przez to, Ŝe odmawia rodzinie osoby zmarłej prawa do własnoręcznego przygotowania zwłok do pogrzebu w dzierŜawionym budynku prosektorium. Sprzeczne jest to, zdaniem Prokuratury, z dyspozycją art. 10 ust. 1 pkt. 1-5 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych ( tekst jedn. z 2000 r. nr 23 poz. 295 ze zm . ), w myśl której prawo pochowania zwłok ludzkich ma przede wszystkim najbliŜsza rodzina osoby zmarłej. Prawo to, było respektowane przed wydzierŜawieniem budynku prosektorium w Łukowie Zakładowi Pogrzebowemu Ł.. Prokuratura Rejonowa w Ł. wniosła o przesłuchanie 15 świadków w powyŜszej sprawie a ponadto do wniosku załączyła materiał dowodowy zebrany w sprawie o sygnaturze Pa 1/02 , w tym protokoły przesłuchania świadków. Organ antymonopolowy w dniu 25 października 2002 r, w związku z powyŜszą skargą wszczął z urzędu postępowanie administracyjne przeciwko Wiesławowi T. prowadzącemu firmę Ł. w Łukowie ( zwane dalej Ł. ) , w zakresie praktyk ograniczających konkurencję , polegających na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku usług „prosektoryjnych” w Łukowie, poprzez narzucanie uciąŜliwych warunków umowy , przynoszących przedsiębiorcy nieuzasadnione korzyści tj . praktykę z art. 8 ust. 2 pkt. 6 ustawy cyt. wyŜej ( do odrębnego postępowania wyodrębnił zarzut, polegający na przeciwdziałaniu 3 ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstaniu lub rozwoju konkurencji – art. 8 ust. 2 pkt. 5 ustawy ). O wszczęciu postępowania administracyjnego zadecydowało uprawdopodobnienie przez Prokuraturę Rejonową w Łukowie zagroŜenia interesu publiczno –prawnego. Gdyby w wyniku przeprowadzonego postępowania potwierdzona została zasadność zarzutów stawianych Wiesławowi T.i , to skutkami zarzucanych mu czynów dotknięty byłby szeroki , niepoliczalny krąg uczestników rynku. Oznacza to, Ŝe w przedmiotowej sprawie ewentualne skutki działań firmy Ł. mogą naruszać interes publiczno – prawny. Zarzut stawiany Wiesławowi T. , a mianowicie pobieranie przez przedsiębiorcę dzierŜawiącego prosektorium przyszpitalne opłat od rodzin osób zmarłych w szpitalu za przygotowanie zwłok do pogrzebu tj., mycie , golenie , ubieranie , włoŜenie do trumny oraz przechowywanie zwłok w chłodni do 3 dni organ antymonopolowy zakwalifikował jako naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, Ŝe zakazane jest naduŜywanie pozycji dominującej, poprzez narzucanie uciąŜliwych warunków umowy, przynoszących przedsiębiorcy nieuzasadnione korzyści . W opinii organu antymonopolowego , kryterium uciąŜliwych warunków umowy wypełniają opłaty pobierane przez przedsiębiorców dzierŜawiących od szpitali pomieszczania chłodni i prosektorium, od rodzin osób zmarłych w szpitalu, za przygotowanie zwłok do pogrzebu tj., mycie , golenie , ubieranie , włoŜenie do trumny oraz przechowywanie zwłok do chłodni do 3 dni. Usługi takie , zdaniem organu antymonopolowego, wykonywane w stosunku do osób zmarłych w szpitalu , powinny być wykonywane bezpłatnie. Wynika to, wobec braku szczegółowych regulacji prawnych w tym zakresie z treści art. 354 par 1 k.c., który stanowi , Ŝe` dłuŜnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno – gospodarczemu oraz zasadom współŜycia społecznego , a jeŜeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje – takŜe w sposób odpowiadający tym zwyczajom. Organ antymonopolowy na podstawie posiadanej w tym zakresie wiedzy stoi na stanowisku, Ŝe ustalonym zwyczajem tego typu jest , Ŝe obowiązki takie obciąŜają szpital , który powinien wykonywać je bezpłatnie w ramach świadczeń zdrowotnych. Zwyczaj ten ukształtował się w wyniku kilkudziesięcioletniego obowiązywania, aktualnie juŜ nieobowiązującej, Instrukcji 35/61 Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie regulaminów szpitalnych ( Dz.Urz.MziOS Nr 13, poz. 89) z dnia 9 czerwca 1961 r. , zgodnie z którą w par. 20 „ personel szpitala obowiązany jest zwłoki osób zmarłych w szpitalu przed włoŜeniem do 4 trumny umyć , ogolić , ubrać w odzieŜ w której zmarły przybył do szpitala”. O istnieniu zwyczaju w tym zakresie świadczy fakt, Ŝe wspomniany sposób postępowania jest powszechnie stosowany przez ogół szpitali , znany i aprobowany przez społeczeństwo. PowyŜsze stanowisko uzasadnione jest takŜe celem społeczno – gospodarczym usług zdrowotnych , albowiem usługi te w stosunku do osób ubezpieczonych powinny być wykonywane bezpłatnie ( wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego z dnia 20 lutego 2002 r. – sygn. akt XVII Ama 15/01). Szpital podzlecając wykonanie przedmiotowych usług nie zwolnił się z obowiązku i odpowiedzialności za wykonanie przedmiotowych usług stosownie do art. 474 k.c. Skoro zatem brak jest podstaw do pobierania opłat przez szpital za usługi związane z przygotowaniem ciała do pogrzebu , brak jest równieŜ podstaw, by podwykonawca szpitala – firma dzierŜawią za prosektorium miała prawo pobierania opłat za usługi mycia , golenia , ubierania , włoŜenia do trumny zwłok osób zmarłych w szpitalu. Uwagi powyŜsze dotyczą równieŜ usługi przechowywania zwłok w chłodni przez pierwsze 3 doby . Zatem, pobieranie przedmiotowych opłat przez dzierŜawcę prosektorium jest bezprawne . Skoro pobieranie opłat za usługi , które powinny być wykonywane bezpłatnie jest bezprawne, to stanowi to uciąŜliwy warunek umowy. Pieniądze jakie dzierŜawca prosektorium pobiera za wykonywanie w/w usług stanowią o nieuzasadnionych korzyściach po stronie przedsiębiorcy. Zatem , organ antymonopolowy wszczynając postępowanie z urzędu, w oparciu o treść skargi Prokuratury Rejonowej w Łukowie załoŜył tezę, Ŝe Wiesław T. pobiera bezprawnie przedmiotowe opłaty i pod tym kątem podjął postępowanie dowodowe w sprawie. Wiesław T. w odpowiedzi na wszczęcie postępowania odrzucił uczynione mu zarzuty jako nieprawdziwe oraz wyjaśnił , Ŝe jego konkurencja działająca na terenie Łukowa stosuje politykę oskarŜeń , pomówień i stosuje wszelkie sposoby , by zaszkodzić i podwaŜyć zaufanie do jego firmy . Ł. zaprzeczył, Ŝe pobiera opłaty za przygotowanie zwłok do pogrzebu w zakresie podstawowym, w odniesieniu do osób zmarłych w SP ZOZ w Łukowie oraz za przechowywanie zwłok w chłodni do 3 dób. Zakres podstawowych czynności wykonywanych przez Ł. bezpłatnie obejmuje mycie, ewentualnie golenie , włoŜenie zwłok do trumny oraz przechowywanie zwłok w chłodni przez 3 pierwsze doby . Od 2002 r. rodzinom osób zmarłych , których zwłoki przebywają w chłodni przedstawia blankiet zlecenia, na którym rodzina zmarłego podkreśla czynności, które zleca Ł. do wykonania. Są to czynności określone jako 5 ponad standardowe – czyli odpłatne i naleŜą do nich : blokada ciała , kosmetyka, zabezpieczenie ran, zorganizowanie uroczystego poŜegnania w kaplicy przyszpitalnej, kosmetyka w zakresie ponadpodstawowym. Na zleceniu uwidoczniona jest data i godzina odbioru zwłok z prosektorium oraz rzeczy ( ubrania , obuwie , dewocjonalia), które rodzina przekazuje Ł. w celu wykonania zlecenia. Gdy rodzina zmarłego nie zleca wykonania czynności ponad standartowych Ł. wręcza rodzinie osoby zmarłej wzór oświadczenia celem jego wypełnienia , gdzie znajduje się zlecenie na wykonanie czynności standardowych przy zmarłym ( bezpłatnych dla osób zmarłych w SP ZOZ ), informacje o dacie i godzinie odebrania zwłok, oświadczenie o treści „ Oświadczam , Ŝe biorę całkowitą odpowiedzialność za stan i wygląd zmarłej będące następstwem nie poblokowania ciała i nie stosowania Ŝadnych ponad standartowych czynności przy zmarłym. Jednocześnie nadmieniam , Ŝe nie będę rościł pretensji do firmy Ł. w Łukowie za ewentualne zniszczenia (pobrudzenia )” , oraz informacja o rzeczach osobistych przekazanych przez rodzinę osoby zmarłej celem wykonania zlecenia . Wiesław T. wyjaśnił , Ŝe nie przechowuje wypełnionych zleceń po wykonaniu usługi. Na okoliczność , Ŝe nie pobiera przedmiotowych opłat wniósł o przesłuchanie świadków : Marianny G., Reginy M, Zofii P., Marii Teresy W., Henryka D., Piotra Sz., Marcina W. Leszka S., Krzysztofa D., Adama N, Grzegorza S. . Ponadto do pisma z dnia 8.11. 2002 załączył cennik usług w Anatomii Patologicznej, wzorce zlecenia, w których klient określa jakie Ŝyczy sobie usługi ponad standartowe, wzorce zlecenia na okoliczność wykonywania usług podstawowych bezpłatnych, zlecenia klientów – 17 sztuk, regulamin w sprawie zasad wynajmu kaplicy przyszpitalnej oraz przyjęć ciał poza szpitalnych do chłodni , zarządzenie z dnia 25.02.2000 r. , paragony za rok 2002 od nr 0001/ 02 do nr 000388/ 02 oraz od nr 00673/02 do nr 00954/02 oraz faktury za rok 2002 – sztuk 42. W toku postępowania dowodowego , w celu ustalenia, czy Ł. pobiera od rodzin osób zmarłych w SP ZOZ w Łukowie opłaty za czynności związane z przygotowaniem zwłok do pochówku tj . mycie, względnie golenie, włoŜenie do trumny oraz za przechowywanie zwłok w chłodni Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uwzględnił wniosek Ł. i zwrócił się w trybie art. 56 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów do Sądu Rejonowego w Łukowie o przesłuchanie świadków na okoliczność czy Ł. pobiera w/w opłaty. Lista świadków , poza wnioskowanymi przez Ł. objęła równieŜ osoby 6 wskazane przez Prokuraturę Rejonową w Łukowie. Wnioskiem o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka nie została objęta Zofia P. zam. C. Jej wezwanie celem przesłuchania w opinii organu antymonopolowego było bezcelowe, gdyŜ z protokołu zeznań w Prokuraturze Rejonowej w Łukowie wynikało , Ŝe nie chce ona zeznawać w tej sprawie poniewaŜ nic nie pamięta. Przesłuchani w sprawie zostali pracownicy Ł. :Adam N., Grzegorz S.. Adam N. zeznał , Ŝe zakres zlecenia ustala rodzina osoby zmarłej z nim lub z Wiesławem T., poprzez wypełnienie blankietu zlecenia. Większość rodzin decyduje się na zlecenie usługi w zakresie ponad standartowym. Grzegorz S. zeznał , Ŝe pracuje w Ł. jako kierowca i nie ma nic wspólnego z pomieszczeniem prosektorium . Pracownicy Ł. nie wypowiadali się na temat ewentualnego pobierania opłat za przygotowanie zwłok do pogrzebu w zakresie podstawowym , twierdząc jedynie, Ŝe usługi standardowe wynikają z umowy dzierŜawy z SP ZOZ. Na powyŜszą okoliczność zeznawali równieŜ przedsiębiorcy pogrzebowi działający na rynku lokalnym tj Łukowa i okolic. Leszek S. zeznał, Ŝe nie wie za co płaci rodzina osoby zmarłej przy odbieraniu zwłok z w prosektorium, słyszał jedynie, Ŝe opłaty te wynoszą ok. 150 zł . Krzysztof D. , Adam K. oraz Stanisław ś. zeznali, Ŝe nie wiedzą jakie opłaty pobiera Ł. za świadczone usługi prosektoryjne . Ewa ś.zeznała , Ŝe widziała faktury wystawione przez „ H” na kwoty 200, 300 zł , z treści których wynikało , Ŝe jest to opłata za „usługi prosektoryjne”. Grzegorz K. zeznał , Ŝe słyszał od ludzi , Ŝe za mycie zwłok Ł. pobiera opłatę 120-150 zł , ale on nie wie za co . Piotr S. zeznał , Ŝe jedynie z gazet wie , Ŝe Ł. pobiera opłaty za przygotowanie zwłok do pogrzebu osób zmarłych w szpitalu. Marcin W. zeznał, Ŝe słyszał , Ŝe Ł. pobiera opłaty, ale on nie wie za co. Przesłuchano równieŜ rodziny osób zmarłych w SP ZOZ w Łukowie wskazane przez Ł. oraz przez Prokuraturę Rejonową w Łukowie : Regina M. zeznała, Ŝe nie pamięta Ŝadnych szczegółów dotyczących wykonywanej na jej zlecenie usługi prosektoryjnej, wie tylko, Ŝe zwłoki były umyte i ubrane. 7 Marianna G. zeznała, Ŝe nie zlecała osobiście usługi firmie Ł., faktura została wystawiona na jej nazwisko, ale ona nawet nie pamięta Ŝeby ją podpisywała . Henryk D. zeznał , Ŝe zlecił firmie Ł. usługę blokady ciała , za co zapłacił niewiele , ale sumy nie pamięta. Leonard R. zeznał, Ŝe zapłacił wg wystawionej faktury firmie Ł. 400 zł za wynajem kaplicy i za usługi prosektoryjne. Nie wie, co te usługi obejmowały, gdyŜ się tym nie interesował . Maria Teresa W. zeznała , Ŝe zapłaciła firmie Ł. 200 zł, ale nie wie za jakie usługi, gdyŜ nie dostała faktury, w kaŜdym razie zmarły był ubrany. Dodała , Ŝe zmarły był po sekcji zwłok . Marianna Sz. zeznała, Ŝe mąŜ zmarł 29.11.2001r. w szpitalu w Łukowie. Chciała ona odebrać ciało zmarłego męŜa w sobotę. Firma Ł. uzaleŜniła wydanie ciała w sobotę – dzień wolny od pracy od zapłaty kwoty 320 zł. Tyle miało kosztować ubranie ciała , wydanie ciała w sobotę oraz wynajem kaplicy . Zlecająca usługę otrzymała paragon za „usługi prosektoryjne”. Jarosław P. zeznał , Ŝe zlecił usługę pogrzebową firmie Pani ś. , lecz tej zepsuł się samochód i w transporcie trumny z domu na cmentarz wyręczyła ją firma Ł. . Zlecający zapłacił Ł. kwotę ok. 100 zł za transport i za „jakieś róŜne rzeczy dokonywane w prosektorium” . Władysław W. zeznał , Ŝe zapłacił firmie Ł. 200 zł w prosektorium , ale nie wie jakie usługi obejmowało zlecenie . Marian Sz. zeznał , Ŝe płacił jakąś kwotę w prosektorium , ale nie pamięta ile, i za jakie usługi. Krzysztof W. zeznał , Ŝe wszystkie opłaty ponosił jego brat Andrzej Wo , więc on nie wie jaka kwota została zapłacona . Zeznał , Ŝe zlecono wynajem kaplicy przyszpitalnej . Ryszard O. zeznał , Ŝe zapłacił Ł. 300 zł lub 400 zł, ale nie wie co obejmowała opłata , za wyjątkiem zlecenia wynajmu kaplicy przyszpitalnej oraz za odbiór ciała w wolną sobotę . Barbara G. zeznała , Ŝe nie pamięta ile zapłaciła firmie Ł. za usługę prosektoryjną . Marian K. nie stawił się na wezwanie SR w Łukowie ; pismem , które wpłynęło dnia 7.02.2002 r. wyjaśnił , Ŝe osoba zmarła w szpitalu w Łukowie dnia 18.03.2002 r. Firma „ H” pobrała za usługi prosektoryjne 100 zł , on nie wie jakie czynności zostały wykonane . 8 Andrzej W. nie stawił się na wezwanie SR w Łukowie oraz nie odpowiedział na 2 pisma organu antymonopolowego z dnia 29.01.2003 r. i z dnia 19.02. 2003 r. wzywające go do złoŜenia wyjaśnień. W oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy organ antymonopolowy ustalił następujący stan faktyczny : Wiesław T. jest przedsiębiorcą , który prowadzi na terenie Łukowie Zakład Pogrzebowy Ł. oraz na podstawie umowy Nr 5/99 z dnia 12.02. 1999 r. wraz z aneksem z dnia 12 lutego 1999 r. dzierŜawi od SP ZOZ w Łukowie część budynku anatomii patologicznej za wyjątkiem sali sekcyjnej . Ł. jest jedynym dzierŜawcą jedynych na terenie Łukowa i okolic pomieszczeń przystosowanych do przechowywania zwłok ludzkich. W związku z powyŜszym, rynkiem właściwym w przedmiotowej sprawie, w rozumieniu art. 4 pkt. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ( przez rynek właściwy rozumie się rynek towarów , który ze względu na ich przeznaczenie , cenę oraz właściwości , w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty, oraz są oferowane na obszarze, na którym ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące róŜnice cen i kosztów transportu, panują zbliŜone warunki konkurencji ) jest lokalny rynek usług oferowanych w budynku Anatomii Patologicznej (zwanym potocznie „prosektorium”) związany z przygotowaniem zwłok do pogrzebu łącznie z przechowywaniem zwłok w chłodni ( symbol z Klasyfikacji Wyrobów i usług – 93.03.12 ) . Dla potrzeb niniejszego postępowania w/w usługi określono jako usługi „ prosektoryjne „ . Jest to rynek lokalny , gdyŜ z w/w usług korzysta społeczność Łukowie i okolic w obszarze do 30 km Obowiązki przedsiębiorcy w zakresie świadczonych usług prosektoryjnych reguluje § 2 umowy , który stanowi , Ŝe najemca pod rygorem natychmiastowego rozwiązania umowy zobowiązany jest do wykonywania nieodpłatnie na rzecz wynajmującego następujących usług związanych ze zwłokami osób zmarłych w szpitalu : - transport zwłok z oddziałów szpitalnych do pomieszczeń chłodni w dni robocze w godz. od 8 00 do 15 00 oraz przyjmowanie ich do chłodni na Ŝądanie wynajmującego. Po godzinie 15 oo i w dni świąteczne transport zwłok zabezpiecza wynajmujący ; - przechowywanie w chłodni zwłok do czasy wydania ich rodzinie nie dłuŜej jednak, jak trzy doby, a w szczególnych przypadkach nie dłuŜej jak pięć dni, 9 - mycie, golenie, ubieranie w odzieŜ dostarczoną przez rodzinę oraz złoŜenie zwłok do trumny, - wydanie zwłok rodzinie zmarłego. Potwierdzeniem nieodpłatnego charakteru w/w usług jest pisemna informacja , jaka wręczana jest rodzinie osoby zmarłej przez personel szpitala przy wypisywaniu aktu zgonu „ Zakres usług wykonywanych bezpłatnie w imieniu SP ZOZ w Łukowie przez dzierŜawcę prosektorium przyszpitalnego”. Zgodnie z treścią Statutu- Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej ( § 18) Anatomia Patologiczna jest częścią składową SP ZOZ , a w jej skład wchodzą : sala sekcyjna, sala przechowywania zwłok , kaplica. Zakład Pogrzebowy Ł. w oparciu o przedstawiony cennik pobiera od 23.03.2002 r. następujące opłaty związane ze świadczeniem usług prosektoryjnych ( w nawiasie umieszczone są ceny obowiązujące wg poprzednio obowiązującego cennika od 10.12.1999 r. do 22.03.2002 r. ) : 1. Wynajęcie kaplicy A/poniedziałek – piątek 250 zł (120 zł) B/ w wolne soboty – 300 zł 2. umycie , ubranie , włoŜenie do trumny – 100 zł (100 zł) 3. Czynności ponad standartowe: A/blokada ciała – 90 zł (60 zł ) B/zabezpieczenie ran –20 zł ( 10-20 zł) C/ elementy kosmetyki pośmiertnej - makijaŜ – 20 zł (15 zł) - przycięcie paznokci –20 zł (15 zł) - czesanie – 10 zł - umieszczenie protez –20 zł 4. Przygotowanie ciała po sekcji ( opatrunki , szycie) – 100 zł (80 zł) 5. Przechowywanie ciała w chłodni – (doba) – 50 zł (40 zł) 6. Przyjęcie ciała i umieszczenie w chłodni – w dni robocze w godz. od 7 00 do 15 00 – 50 zł (50 zł) w godz. od 15 00 do 7 00 – 100 zł (50 zł) - w niedziele i święta od 7 00 do 15 00 - 150 zł (50 zł) 10 od15 00 do 7 00 200 zł (50 zł) 7. Wyjęcie zwłok z trumny –15 zł 8. UłoŜenie zwłok w trumnie – 20 zł Pod cennikiem Ł. umieścił adnotację , Ŝe zwłoki wydawane są w godz. 8 00 do 14 45 oraz, Ŝe świadczy usługi bezpłatnie przy zwłokach osób zmarłych w szpitalu w Łukowie w zakresie – umycie, ubranie, golenie, włoŜenie do trumny oraz trzy pierwsze doby w chłodni . Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w oparciu o analizę dokumentów finansowych firmy Ł. za rok 2002 r. tj wystawionych faktur oraz paragonów pod kątem wykonywanych usług prosektoryjnych oraz opłat pobieranych za te usługi ustalił , Ŝe Ł. w 2002 r. wystawił 42 faktury , z czego 17 dotyczy wykonanych usług prosektoryjnych oraz paragony od nr 0001/02 od nr 00388 oraz od nr 00673 do nr 00954 wystawione na usługi prosektoryjne i pogrzebowe . Z paragonów i faktur wynika , Ŝe „ H.” wykonał : - w styczniu 2002 – 12 usługi prosektoryjne na kwoty od 120 do 270zł, - w lutym 2002 – 13 usług prosektoryjnych ( od 60 zł do 270 zł), - w marcu 2002 – 14 usługi prosektoryjne ( od 100 do 390 zł ), - w kwietniu 2002 – 16 usługi prosektoryjne ( od100 do 500 zł), - w sierpniu 2002 – 9 usług prosektoryjnych ( od 120 do 300 zł ) - we wrześniu 2002 – 16 usługi prosektoryjne ( od 120 – 400 zł ), - w październiku 2002 – 13 usługi prosektoryjne ( od 120- 370 zł ) . Ł. nie przedstawił paragonów od nr 00337 do nr 00672 , twierdząc , Ŝe z powodu uszkodzenia kasy nie wydrukowały się . Ustalono , ze Ł. wystawiał faktury oraz paragony za świadczone usługi prosektoryjne . W rubrykach faktur – nazwa towaru lub usługi wpisano „Usługi prosektoryjne „ bez wymieniania czynności, które na te usługę się składały. Podobnie, na wystawionych paragonach dotyczących wykonanych usług prosektoryjnych jest jedynie adnotacja „usługi prosektoryjne”. Koszt tych usług jest bardzo zróŜnicowany i wynosi od 100 zł do 500 zł . Jak wspomniano wyŜej , nie moŜna na podstawie faktur i paragonów ustalić jakie opłaty pobierał Ł.za poszczególne usługi prosektoryjne , gdyŜ nie były one wyszczególnione ani w paragonie ani teŜ w fakturze. Ustalono , Ŝe „H wystawił w 2002 r. 17 faktur na usługi prosektoryjne , z czego 14 dla osób zmarłych w SP ZOZ w Łukowie . Faktury te wystawione są na kwoty od 120 zł – do 450 zł . Hades wystawił równieŜ 3 faktury dotyczące osób zmarłych poza SP ZOZ na kwoty od 400 – d0 430 zł . 11 Prezes Urzędu ustalił , Ŝe Ł. wręczał rodzinom osób zmarłych zlecenia dotyczących zakresu proponowanej usługi pogrzebowej o charakterze ponad standartowym . Analizie poddano 13 kserokopii zleceń , które przewaŜnie dotyczyły „ blokady ciała” , „kosmetyki” , „zabezpieczenia ran”, „ zorganizowania uroczystego poŜegnania w kaplicy„. Wszystkie zlecenia dotyczyły osób zmarłych w SP ZOZ w Łukowie , ale nie udało się ustalić jakie kwoty pobrał Ł. za wykonanie tych usług , bowiem przy treści zlecenia nie ma kwoty jaką naleŜy za usługę zapłacić. Ponadto, do Ŝadnego zlecenia nie została wystawiona faktura ( na podstawie której moŜna ustalić nazwisko osoby zmarłej i przypisać zlecenie konkretnej opłacie z faktury ) . Ponadto , Prezes Urzędu ustalił , Ŝe w roku 2002 r. w SP ZOZ w Łukowie zmarły : - w styczniu 40 osoby, w lutym 31 osób, w marcu 40 osób, w kwietniu 44 osoby , w maju 39 osób, w czerwcu 40 osób, w lipcu 34 osoby, w sierpniu 44 osoby, we wrześniu 30 osób , w październiku 39 osób , w listopadzie 34 osoby. Organ antymonopolowy zwaŜył co następuje : Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w postępowaniu administracyjnym wszczętym z urzędu w oparciu o tezę, Ŝe Wiesław T. stosuje praktyki , polegające na pobieraniu od rodzin osób zmarłych w SP ZOZ w Łukowie opłaty za przygotowanie zwłok do pogrzebu tj, mycie, golenie, ubieranie, włoŜenie do trumny oraz za przechowywanie zwłok osób zmarłych w szpitalu w Łukowie w chłodni przez pierwsze 3 doby zarzucił temu przedsiębiorcy naruszenie przepisów art. 8 ust.1 i 2 pkt. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , które stanowią , Ŝe zakazane jest naduŜywanie pozycji dominującej, poprzez narzucanie uciąŜliwych warunków umowy, przynoszących przedsiębiorcy nieuzasadnione korzyści . Dla stwierdzenia stosowania w/w praktyki konieczne jest łączne wypełnienie w stanie faktycznym sprawy następujących przesłanek : - narzucanie przez przedsiębiorcę warunków umowy, - uciąŜliwy charakter tych warunków, - nieuzasadnione korzyści jakie odnosi przedsiębiorca na skutek stosowania przedmiotowej praktyki . Narzucanie uciąŜliwych warunków umowy musi mieć charakter przymusowy , wymuszony przez przedsiębiorcę dominującego z racji posiadanej siły rynkowej . Fakt narzucenia przez przedsiębiorcę warunków umowy musi być w określonym stanie faktycznym udowodniony a nie domniemany . 12 Za uciąŜliwy warunek umowy uznać naleŜy kaŜdy warunek oznaczający dla jednej ze stron umowy cięŜar większy od powszechnie przyjętych w stosunkach danego rodzaju. Nieuzasadnione korzyści jakie przedsiębiorca osiąga na skutek stosowania praktyk zakazanych prawem są odpowiednikiem uciąŜliwych warunków umowy. Nieuzasadnione korzyści oznaczają sytuację korzystniejszą od powszechnie przyjętych w stosunkach danego rodzaju . Ocena stanu faktycznego ustalonego w przedmiotowej sprawie sprowadza się do następujących wniosków : Wiesław T. będąc jedynym dzierŜawcą jedynego w Łukowie budynku przeznaczonego do świadczenia usług prosektoryjnych posiada silną pozycję dominującą na lokalnym rynku usług prosektoryjnych w rozumieniu art. 4 pkt. 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (przez pozycję dominującą rozumie się pozycję przedsiębiorcy , która umoŜliwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym poprzez stworzenie mu moŜliwości działania w znacznym zakresie niezaleŜnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa się , Ŝe przedsiębiorca ma pozycje dominująca , jeŜeli jego udział w rynku przekracza 40 % ) . W przedmiotowej sprawie Wiesław T. świadcząc usługi prosektoryjne działa w warunkach pozbawionych konkurencji , a więc w stosunkach z kontrahentami oraz konsumentami potencjalnie moŜe wykorzystywać swoją siłę rynkową narzucając im warunki umowy. NaduŜywanie pozycji dominującej , poprzez narzucanie warunków umowy musi być udowodnione a nie domniemane . Zgodnie z art. 7 kpa (w toku postępowania organy administracji państwowej stoją na straŜy praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśniania stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy , mając na względzie interes społeczny i słuszny inters obywateli ) w związku z art. 77 1 kpa ( organ administracji państwowej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy) organ antymonopolowy obowiązany jest prowadzić postępowanie zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej . Oznacza to , Ŝe organ antymonopolowy wydaje decyzję administracyjną jedynie w oparciu o pełny , obiektywnie ustalony stan faktyczny. W postępowaniu administracyjnym wszczętym z urzędu , na podstawie art. 232 kpc w związku z art. 81 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, oraz na podstawie art. 77 1 kpa cięŜar dowodu spoczywa na organie administracyjnym. Oznacza to , Ŝe w 13 postępowaniu przed Prezesem UOKiK , na nim to spoczywa obowiązek udowodnienia zarzucanej praktyki . W ocenie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w zebranym w sprawie materiale nie ma dowodów na okoliczność , Ŝe Wiesław T. Ŝądał i pobierał od rodzin osób zmarłych w szpitalu – wbrew aktualnemu cennikowi opłaty za mycie , golenie , ubieranie , włoŜenie do trumny oraz za przechowywanie zwłok w chłodni do 3 dób. Analiza wystawionych przez Ł. faktur za rok 2002r. pozwoliła wydzielić 14 faktur wystawionych dla rodzin osób zmarłych w SP ZOZ w Łukowie. Faktury oraz paragony zostały wystawione na „usługi prosektoryjne” o symbolu SWW 93.03.12. W klasyfikacji wyrobów i usług po tym symbolem ( do 31 .12. 2002 r. ) wymienione były „ usługi związane z przygotowaniem zwłok do pogrzebu lub kremacji” (aktualnie tj. od 1.01. 2003 PKWi U symbol 93.03.12.00,00 usługa j.w. ) . W ocenie Prezesa Urzędu faktury i paragony wystawione są na usługę, która nie jest wymieniona w PKWiU a ponadto sposób jej wypełnienia uniemoŜliwia rodzinie osoby zmarłej kontrolę wysokości pobranej opłaty w stosunku do cennika. PoniewaŜ , jak wykazało prowadzone postępowanie Wiesław T. świadczy równieŜ usługi prosektoryjne , których odpłatny charakter nie jest przez organ antymonopolowy kwestionowany , nie moŜna wprost stwierdzić , czy faktury wystawione są za usługi , które są wg cennika bezpłatne , czy teź za usługi odpłatne . Porównanie kwot na jakie wystawione sa faktury – od 120 do 400 zł równieŜ nie pozwala na wyprowadzenie wniosku, Ŝe przynajmniej niektóre z nich wystawione są na usługi , które powinny być wykonane bezpłatnie . Z kolei zlecenia na usługi płatne złoŜone przez rodziny osób zmarłych w szpitalu załączone do materiału dowodowego nie dotyczą osób zmarłych , których nazwiska umieszczone są na fakturach . Z tego powodu nie moŜna ustalić na podstawie porównania zleceń i faktur na jakie usługi faktury zostały wystawione . Organ antymonopolowy przyjął za uzasadnione wyjaśnienia Wiesława T., Ŝe nie przechowuje zleceń po wykonaniu usługi , skoro Ŝaden przepis nie nakłada na niego takiego obowiązku . Organ antymonopolowy nie uwaŜa za uzasadnione domniemywać z ogólności zapisu „usługa prosektoryjna” tego , pod takim zapisem ukryta jest opłata za przygotowanie zwłok do pogrzebu w zakresie podstawowym, a więc, Ŝe Wiesław T. pobiera bezprawnie opłaty za przygotowanie zwłok do pogrzebu. Przeczy temu , w opinii organu antymonopolowego porównanie ilości zgonów w SP ZOZ w Łukowie z ilością wykonanych przez Wiesława T. usług prosektoryjnych . Skoro średnio miesięcznie w SP ZOZ umierało 40 osób , to oznacza , Ŝe 40 osób miesięcznie poddano usłudze prosektoryjnej w zakresie 14 podstawowym – bezpłatnym .Gdyby Wiesław T. pobierał za tę usługę opłatę , czego dowodem jest faktura lub paragon pt.„ usługa prosektoryjna” to ich ilość w miesiącu powinna być zbliŜona do ilości zgonów . Tymczasem ilość ta wynosi około 1/3 zgonów, przy czym dotyczy równieŜ usług wykonanych wobec osób , które nie zmarły w SP ZOZ w Łukowie. PoniewaŜ analiza faktur i paragonów nie dała jednoznacznej odpowiedzi na pytanie , czy Wiesław T. pobiera opłaty za usługi w zakresie podstawowym, organ antymonopolowy przesłuchał w charakterze świadków 24 osoby, w tym przedsiębiorców pogrzebowych świadczących usługi na rynku właściwym , pracowników Wiesława T. oraz rodziny osób zmarłych w SP ZOZ w Łukowie . Organ antymonopolowy uwzględnił wszystkie wnioski dowodowe w zakresie Ŝądania przesłuchania świadków. Świadkowie byli przesłuchiwane na okoliczność między innymi, Ŝądania i pobierania przez Wiesława T. opłat za mycie , golenie , ubieranie , włoŜenie do trumny oraz za chłodnię do 3 dób . śadna z tych osób nie potwierdziła w swoich zeznaniach, Ŝe Wiesław T. Ŝądał od nich i pobierał w/w opłaty. Wynika to z tego , Ŝe większość z nich nie pamięta szczegółów zdarzeń nawet z niedalekiej przeszłości. Osoby te nie pamiętają jaki był zakres zlecenia przez nich usługi przygotowania zwłoki do pogrzebu oraz jakie czynności zostały wykonane . Zeznania świadków organ antymonopolowy uznał za wiarygodne , a fakt , Ŝe większość z nich nie pamięta szczegółów zdarzeń jest zupełnie zrozumiały zwaŜywszy na okoliczności . Skoro fakt stosowania przez Wiesława T. opłat za mycie , golenie , ubieranie , włoŜenie do trumny , przechowywanie zwłok w chłodni do trzech dni nie został udowodniony , organ antymonopolowy stwierdza , Ŝe w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka dotycząca narzucenia przez Wiesława T. uciąŜliwych warunków umowy . Nie moŜna zatem przyjąć, Ŝe w przedmiotowej sprawie spełnione zostały kumulatywnie przesłanki art. 8 ust. 2 pkt. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Mając powyŜsze na względzie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie stwierdza naruszenia zakazu określonego w art. 8 ust. 1 i orzeka jak w sentencji . Stosownie do treści art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (... ) w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c.- od decyzji niniejszej przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - sądu ochrony konkurencji i konsumentów , w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia , za pośrednictwem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Lublinie . Otrzymuje : 1/ Wiesław T. Ł Z upowaŜnienia Prezesa UOKIK 15 Dyrektor Delegatury w Lublinie Ewa Wiszniowska