RPZ-1/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 31 stycznia 2006 roku RPZ– 400/28/05/AC/ DECYZJA nr RPZ 1/2006 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity Dz. U. z 2003 r. Nr 86 poz. 804 ze zm.) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów na podstawie art. 85 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów odmawia si ę wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego z wniosku Andrzeja Bakuna prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Zak ł ad Oczyszczania Terenu BAKUN w Roztoce, w sprawie nadu ż ywania przez Miejski Zak ł ad Us ł ug Komunalnych sp. z o.o. z siedzib ą w Kole pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku sk ł adowania odpadów komunalnych poprzez narzucanie Andrzejowi Bakunowi warunków sk ł adowania odpadów na sk ł adowisku w Maciejewie poprzez poddawanie go dodatkowej kontroli, która nie obowi ą zuje innych przedsi ę biorców, co mog ł o narusza ć art. 8 ust. 1 w/w ustawy. Uzasadnienie W dniu 6 pa ź dziernika 2005 r. do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu wp ł yn ął wniosek Andrzeja Bakuna – prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Zak ł ad Oczyszczania Terenu BAKUN w Roztoce (zwanego dalej Wnioskodawc ą ) o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego. Z uwagi na fakt, i ż z wniosku nie wynika ł o jednoznacznie przeciwko jakiemu podmiotowi ma by ć prowadzone post ę powanie i co ma by ć jego przedmiotem, Wnioskodawca zosta ł wezwany do jego sprecyzowania i uzupe ł nienia. W odpowiedzi na powy ż sze, Wnioskodawca w pi ś mie z dnia 25 pa ź dziernika 2005 r. wskaza ł , i ż post ę powanie ma by ć prowadzone przeciwko Urz ę dowi Gminy w Osieku Ma ł ym pod zarzutem wskazania jednego miejsca sk ł adowania odpadów, tj. sk ł adowiska w Maciejewie oraz przeciwko Miejskiemu Zak ł adowi Us ł ug Komunalnych w Kole pod zarzutem narzucania warunków umowy o sk ł adowanie odpadów na sk ł adowisku w Maciejewie i poddawaniu Wnioskodawcy „dodatkowej kontroli, jaka nie obowi ą zuje inne podmioty”. W ocenie Wnioskodawcy dzia ł ania obu podmiotów naruszaj ą art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Postanowieniem z dnia 2 listopada 2005 r., na podstawie art. 85 ust. 2 w zw. z art. 43 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wszcz ę te zosta ł o post ę powanie 1 wyja ś niaj ą ce w sprawie dzia ł a ń Miejskiego Zak ł adu Us ł ug Komunalnych sp. z o.o. (zwanego dalej MZUK), celem wst ę pnego ustalenia czy nast ą pi ł o naruszenie przepisów w/w ustawy. Decyzj ą nr RPZ 39/2005 z dnia 27 grudnia 2005 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Prezesem Urz ę du) odmówi ł Wnioskodawcy wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego w sprawie nadu ż ywania przez Gmin ę Osiek Ma ł y pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku organizowania us ł ug odbierania odpadów komunalnych od w ł a ś cicieli nieruchomo ś ci poprzez wskazanie, w decyzji zezwalaj ą cej Andrzejowi Bakunowi na prowadzenie dzia ł alno ś ci w zakresie odbierania odpadów komunalnych od w ł a ś cicieli nieruchomo ś ci z terenu gminy Osiek Ma ł y, sk ł adowiska w Maciejewie jako miejsca sk ł adowania odpadów komunalnych. Prezes Urz ę du analizuj ą c zarzut wnioskodawcy skierowany przeciwko MZUK, na podstawie wniosku, do łą czonych do niego dokumentów oraz materia ł ów zgromadzonych w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego, ustali ł , co nast ę puje: Wnioskodawca prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej nr 506 prowadzonej przez Wójta Gminy Krzymów pod firm ą Zak ł ad Oczyszczania Terenu „Bakun” Andrzej Bakun. Przedmiotem dzia ł ania przedsi ę biorcy jest mi ę dzy innymi gospodarowanie odpadami. Dowód: za ś wiadczenie o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej (k. 159 akt) W dniu 10 czerwca 1998 r. Gmina Osiek Ma ł y oraz Gmina Miejska Ko ł o zawar ł y porozumienie w sprawie realizacji inwestycji - budowy Zak ł adu Utylizacji Odpadów Komunalnych Sta ł ych we wsi Maciejewo w gminie Osiek Ma ł y. Inwestorem powy ż szej inwestycji zosta ł a Gmina Miejska Ko ł o (§ 2 porozumienia). Gmina Osiek Ma ł y przekaza ł a gminie Miejskiej Ko ł o grunty we wsi Maciejewo w u ż ytkowanie w celu budowy i prowadzenia Zak ł adu Utylizacji Odpadów Komunalnych na okres co najmniej 30 lat (§ 5 ust. 1 porozumienia). Zgodnie z § 9 wspomnianego porozumienia, po oddaniu do u ż ytku Zak ł adu Utylizacji Odpadów Komunalnych, Gmina Miejska Ko ł o zobowi ą za ł a si ę odbiera ć i przetwarza ć nieodp ł atnie odpady komunalne sta ł e z terenu gminy Osiek Ma ł y. Administratorem sk ł adowiska w Maciejewie jest MZUK. Dowód: porozumienie z dnia 10.06.1998 r. (k. 139-142 akt) W dniu 17 czerwca 2005 r. Andrzej Bakun wyst ą pi ł do MZUK o podpisanie z nim „umowy na zrzut odpadów komunalnych od w ł a ś cicieli i u ż ytkowników z terenu gminy Osiek Ma ł y na wysypisko w Maciejewie”. Dowód: pismo z dnia 17.06.2005 r. (k. 133 akt) W dniu 11 lipca 2005 r. MZUK zaproponowa ł Wnioskodawcy zawarcie umowy na odbiór odpadów komunalnych wytworzonych przez mieszka ń ców gminy Osiek Ma ł y na sk ł adowisko w Maciejewie i przes ł a ł przygotowany przez siebie wzór tej umowy. Zgodnie z § 2 ust. 1 proponowanej umowy odpady te mia ł y by ć przyjmowane nieodp ł atnie. § 1 ust 3 proponowanej umowy stanowi ł natomiast, i ż odbiór odpadów na sk ł adowisku w Maciejewie mia ł nast ę powa ć tylko po przedstawieniu ka ż dorazowo imiennego wykazu mieszka ń ców gminy Osiek Ma ł y, od których odebrano odpady, potwierdzonego ich w ł asnor ę cznym podpisem wed ł ug wzoru stanowi ą cego za łą cznik nr 1 do umowy. Dowód: wzór umowy na odbiór odpadów (k. 124 – 128 akt) Wnioskodawca nie zgodzi ł si ę na podpisanie umowy w zaproponowanym kszta ł cie, kwestionuj ą c postanowienie § 1 ust. 3. Wskaza ł jednocze ś nie, ż e wykonanie zawartego w nim obowi ą zku jest nierealne i niezgodne z prawem. Dowód: pismo z dnia 26.07.2005 r. (k. 120 akt) 2 W dniu 29 lipca 2005 r. pomi ę dzy MZUK a Wnioskodawc ą zawarta zosta ł a umowa na odbiór odpadów komunalnych wytworzonych przez mieszka ń ców gminy Osiek Ma ł y na sk ł adowisko w Maciejewie. W umowie nie by ł o postanowienia zawartego uprzednio w § 3 ust. 1 proponowanej umowy, jednak na spotkaniu w dniu 28 lipca 2005 r. w drodze przedumownych negocjacji strony ustali ł y, ż e celem sprawdzania pochodzenia odpadów przywo ż onych przez Wnioskodawc ę na sk ł adowisko w Maciejewie, pojazdy Wnioskodawcy b ę d ą kontrolowane. Kontrola polega ć mia ł a na sprawdzeniu, czy pojazdy Wnioskodawcy przed rozpocz ę ciem zbiórki odpadów z terenu gminy Osiek Ma ł y s ą puste. Nast ę pnie pomi ę dzy stronami dosz ł o do konfliktu na tle sposobu wykonywania kontroli, a tak ż e charakteru prawnego ustale ń z dnia 28.07.2005 r., zw ł aszcza, czy sta ł y si ę one „niepisan ą ” cz ęś ci ą umowy z dnia 29.07.2005 r. Dowód: - umowa z dnia 29.07.2005 r. (113-116 akt) - pismo Urz ę du Miejskiego w Kole z dnia 2.08.2005 r. (k. 112 akt) oraz z 8.08.2005 r. (k. 108 akt), - pismo Wnioskodawcy z dnia 10.08.2005 r. (k. 107 akt), - pisma MZUK z dnia 23.08.2005 r. (k. 93-94 oraz k. 95-96 akt) oraz z 8.09.2005 r. (k. 34 akt). W dniu 11 sierpnia 2005 r. MZUK wypowiedzia ł Wnioskodawcy umow ę z dnia 29.07.2005 r. ze skutkiem natychmiastowym, wskazuj ą c jako przyczyn ę - uniemo ż liwianie przeprowadzania kontroli ilo ś ci i ź róde ł pochodzenia odpadów przywo ż onych na sk ł adowisko w Maciejewie. Dowód: pismo MZUK z 11.08.2005 r. (k. 105 akt) Wnioskodawca podniós ł wówczas, i ż wypowiedzenie jest bezzasadne, poniewa ż „zgodny zamiar stron i cel umowy wynika z tre ś ci podpisanej przez strony umowy, a nie z dodatkowych ustale ń dokonywanych pomi ę dzy stronami na temat ewentualnej kontroli pojazdów.” Dowód: pismo Wnioskodawcy (k. 90 akt) Umow ę z MZUK na odbiór odpadów komunalnych wytworzonych przez mieszka ń ców gminy Osiek Ma ł y maj ą zawart ą tak ż e: Krzysztof Sobczak prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Wywóz ś mieci i odpadów” w Budzis ł awiu Nowym oraz Spó ł dzielnia Mieszkaniowa w D ę bach Szlacheckich. Umowa zawarta z Krzysztofem Sobczakiem jest analogiczna do pierwotnie proponowanej Wnioskodawcy, a zatem zawiera obowi ą zek ka ż dorazowego przedstawiania imiennego wykazu mieszka ń ców gminy Osiek Ma ł y, od których odebrano odpady, potwierdzonego ich podpisami (§ 1 ust. 3 umowy). Z kolei Spó ł dzielnia Mieszkaniowa w D ę bach Szlacheckich – ś wiadcz ą ca us ł ugi wy łą cznie na rzecz mieszka ń ców swojego osiedla licz ą cego 61 mieszka ń oraz na rzecz parafii w D ę bach Szlacheckich (tj. plebanii i cmentarza) - jest zobowi ą zana ka ż dorazowo przedstawia ć przewo ź nikowi o ś wiadczenie o pochodzeniu odpadów z gminy Osiek Ma ł y. Dowód: - umowa nr 6/2005/MSOK z 26.07.2005 r. (k. 176 – 180 akt) - umowa nr 5/2005/MSOK z 11.07.2005 r. (k. 181 – 185 akt) Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Okoliczno ś ci faktyczne niniejszej sprawy nie uzasadniaj ą postawienia MZUK zarzutu stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , o których mowa w art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wnioskodawca nie wskaza ł konkretnej praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę z katalogu praktyk wymienionych w art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ale ze sformu ł owanego we wniosku zarzutu oraz jego uzasadnienia jednoznacznie wynika, i ż w 3 rachub ę mo ż e wchodzi ć praktyka okre ś lona w art. 8 ust. 2 pkt 6 w/w ustawy. Istot ą tej praktyki jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym poprzez narzucanie przez przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci. W celu udowodnienia praktyki narzucania uci ąż liwych warunków umów konieczne jest zatem wykazanie kumulatywnego spe ł nienia trzech przes ł anek: narzucenia warunków, ich uci ąż liwo ś ci oraz uzyskiwania nieuzasadnionych korzy ś ci. Nie dopatruj ą c si ę podstaw do postawienia MZUK zarzutu Prezes Urz ę du zwa ż y ł przede wszystkim, ż e o narzuceniu warunków umownych nie mo ż e by ć mowy, kiedy dominant wykazuje si ę elastyczno ś ci ą w negocjowaniu i kszta ł towaniu warunków umowy. W niniejszej sprawie, na skutek dzia ł a ń Wnioskodawcy, MZUK odst ą pi ł od propozycji umowy w pierwotnym kszta ł cie przewiduj ą cej, i ż odbiór odpadów na sk ł adowisku w Maciejewie mia ł nast ę powa ć tylko po przedstawieniu ka ż dorazowo imiennego wykazu mieszka ń ców gminy Osiek Ma ł y, od których odebrano odpady, potwierdzonego ich w ł asnor ę cznym podpisem. Nie ulega równie ż w ą tpliwo ś ci, ż e strony umowy wspólnie ustali ł y, ż e pojazdy Wnioskodawcy maj ą by ć kontrolowane. Do sporu dosz ł o natomiast na tle sposobu wykonywania tej kontroli, co nie jest równoznaczne z narzuceniem warunków umowy w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Powy ż sze okoliczno ś ci dowodz ą , ż e w niniejszej sprawie nie wyst ę puje narzucenie warunków umowy, skoro Wnioskodawca mia ł realny wp ł yw na ich kszta ł t, natomiast MZUK wykaza ł si ę elastyczno ś ci ą w ich ustalaniu. Z wy ż ej wymienionych wzgl ę dów nie mo ż na zasadnie zarzuci ć MZUK nie tylko stosowania praktyki okre ś lonej w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ale równie ż praktyki do niej przedmiotowo zbli ż onej, wymienionej w art. 8 ust. 2 pkt 1 tej ustawy. Nie jest bowiem spe ł niona przes ł anka „narzucania warunków”. Ponadto Prezes Urz ę du zwa ż y ł na fakt, ż e odpady pochodz ą ce od w ł a ś cicieli nieruchomo ś ci z terenu gminy Osiek Ma ł y s ą odbierane na sk ł adowisku w Maciejewie nieodp ł atnie, co za tym idzie administrator sk ł adowiska musi mie ć realne mo ż liwo ś ci kontrolowania pochodzenia odpadów, aby zapobiec nadu ż yciom zwi ą zanym z przywo ż eniem odpadów pochodz ą cych od w ł a ś cicieli nieruchomo ś ci z innych gmin. Prezes Urz ę du zwa ż y ł równie ż na fakt, ż e kwestionowane przez Wnioskodawc ę dzia ł ania MZUK nie przynosz ą temu ostatniemu nieuzasadnionych korzy ś ci, co jest koniecznym warunkiem stwierdzenia praktyki opisanej w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kontrolowanie pochodzenia odpadów ma za zadanie jedynie uchroni ć MZUK przed stratami zwi ą zanymi z nieodp ł atnym przyjmowaniem odpadów nie pochodz ą cych z gminy Osiek Ma ł y. Nie mo ż na jednak na tej podstawie uzna ć , ż e w zwi ą zku z powy ż szym MZUK uzyskuje nieuzasadnione korzy ś ci. W ocenie Wnioskodawcy jest on poddawany „dodatkowej kontroli”, która nie obowi ą zuje innych przedsi ę biorców. W ocenie za ś Prezesa Urz ę du, w ś wietle ustale ń stanu faktycznego, stanowisko Wnioskodawcy jest niezasadne. Trzeba bowiem zauwa ż y ć , ż e kontrola ta jest wynikiem kompromisu pomi ę dzy stronami do jakiego dosz ł o po nie zaakceptowaniu przez Andrzeja Bakuna § 1 ust 3 proponowanej umowy, zgodnie z którym odbiór odpadów na sk ł adowisku w Maciejewie mia ł nast ę powa ć tylko po przedstawieniu ka ż dorazowo wykazu odebranych od mieszka ń ców gminy Osiek Ma ł y odpadów, potwierdzonego ich w ł asnor ę cznym podpisem. Takie postanowienie znajduje si ę natomiast w umowie z Krzysztofem Sobczakiem, ś wiadcz ą cym us ł ugi odbierania odpadów od w ł a ś cicieli nieruchomo ś ci z terenu gminy Osiek Ma ł y. Analogicznego postanowienia nie ma co prawda w umowie zawartej ze Spó ł dzielni ą Mieszkaniow ą w D ę bach Szlacheckich, ale zakres jej dzia ł ania jest bardzo niewielki. W ocenie Prezesa Urz ę du spó ł dzielnia nie ma faktycznej mo ż liwo ś ci uzyskiwania podpisów i deklaracji mieszka ń ców spó ł dzielni, którzy wyrzucaj ą 4 odpady do zbiorczych kontenerów. Niecelowe jest równie ż wymaganie od spó ł dzielni mieszkaniowej, aby poddawa ł a swoje pojazdy kontroli, skoro zajmuje si ę ona wy łą cznie odbieraniem odpadów od mieszka ń ców swojego osiedla licz ą cego 61 mieszka ń oraz od parafii w D ę bach Szlacheckich (tj. plebanii i cmentarza parafialnego), a nie trudni si ę odbieraniem odpadów komunalnych od w ł a ś cicieli innych nieruchomo ś ci. Konkluduj ą c nale ż y stwierdzi ć , i ż w ocenie Prezesa Urz ę du kontrola samochodów Wnioskodawcy nie stawia go w gorszej sytuacji wzgl ę dem innych przedsi ę biorców ś wiadcz ą cych takie same us ł ugi, a co za tym idzie nie mo ż na postawi ć MZUK zarzutu stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę okre ś lonych w art. 8 ust. 2 pkt 3 lub w art. 8 ust. 2 pkt 8, a polegaj ą cych na stosowaniu w podobnych umowach z osobami trzecimi uci ąż liwych lub niejednolitych warunków umów , stwarzaj ą cych tym osobom zró ż nicowane warunki konkurencji, oraz na podziale rynku wed ł ug kryteriów podmiotowych. Abstrahuj ą c od powy ż szego nale ż y wskaza ć , ż e w ś wietle art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jej celem jest zapewnienie rozwoju konkurencji, ochrona przedsi ę biorców nara ż onych na stosowanie praktyk monopolistycznych i ochrona interesów konsumentów. Ma ona zatem charakter publiczno – prawny i znajduje zastosowanie tylko wówczas, gdy zagro ż ony lub naruszony zostaje interes publiczny, polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków funkcjonowania rynku gospodarczego. Dzia ł aniami antykonkurencyjnymi, b ą d ź antykonsumenckimi s ą co do zasady takie dzia ł ania, które dotykaj ą sfery interesów szerszego kr ę gu uczestników rynku. Zdaniem Prezesa Urz ę du, niniejsza sprawa ma natomiast indywidualny charakter, a dzia ł anie MZUK jest zwi ą zane wy łą cznie z prywatnym interesem Wnioskodawcy. Co prawda, S ą d Najwy ż szy w wyroku z dnia 12 wrze ś nia 2003 r. (sygn. akt I CKN 504/2001) uzna ł , ż e dopuszczalne jest równie ż wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego gdy naruszony zosta ł bezpo ś rednio interes jednego podmiotu (w tamtym konkretnym przypadku – odbiorcy energii elektrycznej), zwracaj ą c przy tym uwag ę , ż e orzeczenie wydane w takiej sprawie ma wymiar szerszy – prewencyjny, to jednak w niniejszej sprawie nie ma potrzeby prewencyjnej interwencji w sferze dzia ł a ń MZUK. W ocenie Prezesa Urz ę du dzia ł ania MZUK nie stanowi ą narzucania uci ąż liwych warunków umów, czy dyskryminowania okre ś lonych kontrahentów, tym samym nie ma przes ł anek uzasadniaj ą cych podj ę cie kroków maj ą cych na celu zapobieganie ewentualnym naruszeniom prawa konkurencji w przysz ł o ś ci. Zgodnie z art. 85 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, odmówi ć wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego, je ż eli w sposób oczywisty z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez Prezesa Urz ę du informacji wynika, ż e nie naruszono zakazu okre ś lonego w art. 5, w zakresie niewy łą czonym na podstawie art. 6 i 7, lub zakazu okre ś lonego w art. 8. Maj ą c powy ż sze na uwadze orzeczono jak w sentencji. Stosownie do art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji s ł u ż y odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki 5 Otrzymuje: Andrzej Bakun Zak ł ad Oczyszczania Terenu BAKUN Roztoka 6 62 – 513 Krzymów 6