RPZ-15/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl RPZ- 411/2/04/SS Pozna ń , dnia 1 marca 2007 r. DECYZJA Nr RPZ 15/2007 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity - Dz. U. 2005 r. nr 244, poz. 2080 z pó ź niejszymi zmianami) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 roku w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. 2002 r. Nr 18 poz. 172; Dz. U. 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego, wszcz ę tego na wniosek Pozna ń skiej Spó ł dzielni Mieszkaniowej z siedzib ą w Poznaniu - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 1. na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie stwierdza si ę stosowania przez AQUANET S.A. z siedzib ą w Poznaniu, praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , o której mowa w art. 8 ust. 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cej na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i lokalnym rynku zbiorowego odprowadzania ś cieków w mie ś cie Pozna ń oraz miastach i gminach: Brodnica, Czerwonak, Dopiewo, Kórnik, Lubo ń , Mosina, Murowana Go ś lina, Puszczykowo, Rokietnica, Suchy Las, Swarz ę dz i Tarnowo Podgórne, poprzez narzucanie w 2004, 2005 i 2006 r. nieuczciwych, nadmiernie wygórowanych cen za dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków, 2. na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie stwierdza si ę stosowania przez AQUANET S.A. z siedzib ą w Poznaniu, praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , o której mowa w art. 8 ust. 2 pkt. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cej na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i lokalnym rynku zbiorowego odprowadzania ś cieków w mie ś cie Pozna ń oraz miastach i gminach: Brodnica, Czerwonak, Dopiewo, Kórnik, Lubo ń , Mosina, Murowana Go ś lina, Puszczykowo, Rokietnica, Suchy Las, Swarz ę dz i Tarnowo Podgórne, poprzez narzucanie w 2004, 2005 i 2006 r. uci ąż liwych warunków umów na dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków, przynosz ą cych AQUANET S.A. nieuzasadnione korzy ś ci, w zakresie stosowanych cen za dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków, Uzasadnienie Pismem z dnia 2 marca 2004 r. Pozna ń ska Spó ł dzielnia Mieszkaniowa z siedzib ą w Poznaniu (zwana dalej „Wnioskodawc ą ”) wnios ł a o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego przeciwko AQUANET sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu – obecnie AQUANET S.A. (zwanej dalej AQUANET lub Spó ł k ą ), zarzucaj ą c stosowanie przez AQUANET zakazanej praktyki okre ś lonej w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej Ustawy), polegaj ą cej na narzucaniu cen dostawy wody i odbioru ś cieków, których wzrost nie znajduje rynkowego i spo ł ecznego uzasadnienia. Wnioskodawca wskaza ł , ż e z dniem 1 stycznia 2004 r. łą czne op ł aty za dostaw ę wody i odbiór ś cieków zosta ł y podwy ż szone z kwoty 5,39 z ł brutto do kwoty 6,15 z ł brutto. Zdaniem wnioskodawcy taka skala wzrostu cen nie wynika z poziomu inflacji, ani te ż nie uzasadnia jej rozbudowa sieci wodno – kanalizacyjnej, poniewa ż odbiorcy powinni p ł aci ć za eksploatacj ę i naprawy ju ż istniej ą cej sieci. Oprócz tego Wnioskodawca zarzuci ł naruszenie przez AQUANET zakazu z art. 8 ust. 2 pkt 6 Ustawy, poprzez stosowanie uci ąż liwych warunków umów dostawy wody i odprowadzania ś cieków w cz ęś ci dotycz ą cej stosowanych op ł at. Wobec faktu, ż e wniosek nie zawiera ł wszystkich niezb ę dnych dla wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego informacji, w oparciu o art. 85 w zwi ą zku z art. 43 Ustawy organ antymonopolowy przeprowadzi ł z urz ę du post ę powanie wyja ś niaj ą ce. W wyniku analizy zebranego w ten sposób materia ł u dowodowego, w dniu 20 lipca 2004 r. zosta ł o wszcz ę te post ę powanie antymonopolowe, pod zarzutem nadu ż ywania przez „AQUANET” sp. z o.o. siedzib ą w Poznaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków w Poznaniu i aglomeracji pozna ń skiej, polegaj ą cego na narzucaniu w 2004 r. nieuczciwych, nadmiernie wygórowanych cen (taryf) za dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków, odbiegaj ą cych od faktycznej zmiany warunków ekonomicznych, oraz na stosowaniu uci ąż liwych warunków umów dostawy wody i odprowadzania ś cieków w cz ęś ci dotycz ą cej stosowanych op ł at, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 1 i 6 Ustawy. Odpowiadaj ą c na postawione zarzuty AQUANET – w pi ś mie z dnia 28 lipca 2004 r. - stwierdzi ł , ż e nie stosuje nieuczciwych i nadmiernie wygórowanych taryf oraz wyja ś ni ł , i ż wniosek o zatwierdzenie taryf obowi ą zuj ą cych w roku 2003 i 2004 zosta ł przygotowany zgodnie z wymogami rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie okre ś lenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz. U. Nr 26, poz. 257). Spó ł ka o ś wiadczy ł a, ż e taryfy zosta ł y okre ś lone na podstawie niezb ę dnych przychodów po dokonaniu ich alokacji na poszczególne taryfowe grupy odbiorców. Taryfy te podlega ł y weryfikacji przez s ł u ż by Prezydenta Miasta Poznania i w zwi ą zku z brakiem decyzji w zakresie uchwalenia ich przez Rad ę Miasta Poznania, wesz ł y w ż ycie. Kwestia ta mia ł a rozstrzygaj ą ce znaczenie dla uznania w ł a ś ciwo ś ci Prezesa Urz ę du i wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego w niniejszej sprawie. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem s ą dów (np. wyrok SN z 27.08.2003 I CKN 185/03), taryfy przedsi ę biorstw wodno-kanalizacyjnych podlegaj ą ocenie organu antymonopolowego o ile wcze ś niej nie zosta ł y one, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu 2 w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (Dz. U. z 2001 r., Nr 72, poz. 747), uchwalone przez rad ę gminy. Pismem z dnia 28 lutego 2006 r. Wnioskodawca o ś wiadczy ł , i ż jego wniosek dotyczy tak ż e cen dostawy wody i odprowadzania ś cieków ustalonych na 2005 i 2006 r., popieraj ą c go t ą sam ą argumentacj ą jak w przypadku stawek okre ś lonych na rok 2004 – wzrost cen w kolejnych latach nie odpowiada poziomowi inflacji i spowodowany jest nadmiern ą dzia ł alno ś ci ą inwestycyjn ą AQUANET, ukierunkowan ą na nowych klientów. Postanowieniem z dn. 7 marca 2006 r. Prezes Urz ę du rozszerzy ł zakres post ę powania, poddaj ą c ocenie pod k ą tem naruszenia przepisów art. 8 ust. 2 pkt 1 i 6 Ustawy równie ż ceny pobierane przez AQUANET w latach 2005 i 2006. AQUANET potwierdzi ł , ż e taryfy obowi ą zuj ą ce w roku 2005 i 2006 równie ż wesz ł y w ż ycie w zwi ą zku z niepodj ę ciem uchwa ł y przez Rad ę Miasta Poznania. Z uwagi na konieczno ść zebrania obszernego materia ł u dowodowego oraz nast ę pnie dokonanie jego wyczerpuj ą cej analizy, a tak ż e konieczno ść umo ż liwienia stronom zapoznania i wypowiedzenia si ę , co do zebranego materia ł u dowodowego, termin zako ń czenia post ę powania w niniejszej sprawie by ł przed ł u ż any, ostatecznie do dnia 28 lutego 2007 r., o czym strony zosta ł y poinformowane. W zwi ą zku z zawiadomieniem o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego i w wyniku skorzystania z przys ł uguj ą cemu stronom post ę powania prawa do zapoznania si ę z tym materia ł em Wnioskodawca pismem z dnia 9 lutego 2007 r. podniós ł , ż e wysoko ść cen AQUANET-u jest wynikiem strategii tej Spó ł ki, polegaj ą cej na rozszerzaniu terytorialnego zakresu dzia ł ania i przejmowanie infrastruktury wodoci ą gowo-kanalizacyjnej kolejnych gmin, wraz z potrzebami modernizacji tej infrastruktury. Dochodzi w ten sposób do obci ąż ania odbiorców w Poznaniu kosztami dzia ł alno ś ci Spó ł ki w tych gminach, a skutecznym sposobem przeciwdzia ł ania tej praktyce przerzucania kosztów na mieszka ń ców Poznania winno by ć ewidencjonowanie kosztów odr ę bnie dla ka ż dego obszaru administracyjnego i odpowiednie ró ż nicowanie taryf. Wnioskodawca ponownie stwierdzi ł , ż e inn ą przyczyn ą nadmiernie wygórowanych cen wody i ś cieków jest przerzucanie na AQUANET kosztów uzbrajania w sie ć wodno-kanalizacyjn ą terenów pod przysz ł e inwestycje budownictwa mieszkaniowego i gospodarczego, b ę d ą cych w posiadaniu Miasta Poznania. Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: AQUANET jest przedsi ę biorstwem ś wiadcz ą cym us ł ugi zbiorowego zaopatrywania w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków podmiotom zamieszka ł ym lub zlokalizowanym na terenie Poznania oraz miast i gmin: Brodnica, Czerwonak, Dopiewo, Kórnik, Lubo ń , Mosina, Murowana Go ś lina, Puszczykowo, Rokietnica, Suchy Las, Swarz ę dz i Tarnowo Podgórne. Od 1 lipca 1976 r. istnia ł o Wojewódzkie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji w Poznaniu. Przedsi ę biorstwo to w 1991 r. zosta ł o podzielone Zarz ą dzeniem Wojewody Pozna ń skiego na 15 przedsi ę biorstw, w tym Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji w Poznaniu (dalej zwanego „PWiK”), które swym zasi ę giem obejmowa ł o miasta i gminy: Pozna ń , Czerwonak, Lubo ń , Mosina, Murowana Go ś lina, Puszczykowo i Swarz ę dz. W 1997 – zgodnie z ustaw ą o gospodarce komunalnej z dnia 1 lipca 1997 r. – PWiK przekszta ł ci ł o si ę z mocy prawa w jednoosobow ą Spó ł k ę Miasta Poznania - Pozna ń skie Wodoci ą gi i Kanalizacja sp. z o.o. 3 „AQUANET” sp. z o.o. w pierwotnej strukturze w ł asno ś ciowej powsta ł a w wyniku umów zawartych na bazie „Porozumienia Wspólników” z dnia 22 lipca 2002 r. pomi ę dzy Miastem Pozna ń , a miastami i gminami: Lubo ń , Puszczykowo, Mosina, Murowana Go ś lina, Swarz ę dz oraz od 6 maja 2003 r. – Gmin ą Czerwonak. Intencj ą tego Porozumienia by ł a realizacja postanowie ń zawartych w Porozumieniu Komunalnym z dnia 26 marca 1993 r., którego stronami by ł y ww. gminy i miasto Pozna ń . Na mocy Porozumienia Komunalnego z 1993 r. jego strony powierzy ł y miastu Pozna ń wykonywanie zada ń publicznych - us ł ug dostawy wody i odprowadzania ś cieków, za pomoc ą urz ą dze ń nale żą cych do PWiK. Mienie nale żą ce do PWiK mia ł o sta ć si ę po komunalizacji mieniem wspólnym, w którym udzia ł y o wielko ś ciach okre ś lonych w Porozumieniu Komunalnym, obj ąć mia ł y poszczególne miasta i gminy. Na mocy wspomnianego Porozumienia Wspólników z dnia 22 lipca 2002 r. miasto Pozna ń zobowi ą za ł o si ę m.in. do przeniesienia na miasta i gminy: Lubo ń , Puszczykowo, Murowan ą Go ś lin ę , Swarz ę dz, Mosina udzia ł ów w spó ł ce PWiK oraz do rozliczenia mienia wykorzystywanego przez Spó ł k ę , z przeznaczeniem go na aporty wnoszone przez ww. gminy do PWiK sp. z o.o. celem podwy ż szenia kapita ł u zak ł adowego Spó ł ki. Aneksem nr 1 z 6 maja 2003 r. strony wyrazi ł y zgod ę na przyst ą pienie do Porozumienia Wspólników z 22 lipca 2002 r. gminy Czerwonak, która by ł a stron ą Porozumienia Komunalnego z 1993. Na podstawie umów przeniesienia w ł asno ś ci udzia ł ów PWiK zawartych z ww. miastami i gminami w dniu 18 pa ź dziernika 2002 r., oraz z gmin ą Czerwonak w dniu 6 maja 2003 r., gminy te naby ł y udzia ł y w PWiK sp. z o.o. w zamian za zrzeczenie si ę przez nie w ca ł o ś ci wszystkich roszcze ń zwi ą zanych z wykonaniem zapisów Porozumienia Komunalnego z 1993 r. W dniu 30 czerwca 2004 r. strony Porozumienia wyrazi ł y zgod ę na przyst ą pienie do niego gmin: Kórnik, Suchy Las i Brodnica, równie ż powierzaj ą cych miastu Pozna ń wykonywanie zada ń polegaj ą cych na prowadzeniu dzia ł alno ś ci wodno-kanalizacyjnej (porozumienie z gmin ą Kórnik zosta ł o zawarte 23 czerwca 2004 r.). Ponadto Gminy te naby ł y udzia ł y w Spó ł ce. W 2005 r. „AQUANET” sp. z o.o. zosta ł a przekszta ł cona w „AQUANET” S.A. Dla uzyskania mo ż liwo ś ci oceny cen pobieranych przez AQUANET, niezb ę dnej dla stwierdzenia, czy spe ł niaj ą one przes ł anki praktyk zakazanych w przepisach art. 8 ust. 2 pkt. 1 i 6 ustawy, w toku post ę powania zgromadzono obszerny materia ł dowodowy, w tym m.in: 1) wnioski taryfowe sk ł adane przez AQUANET od roku 1994 r., 2) sprawozdania finansowe AQUANET od roku 1994, wraz z opiniami audytorów sprawozda ń z lat 2003-2005, 3) raporty „Op ł aty za wod ę ś cieki” sporz ą dzane przez Izb ę Gospodarcz ą Wodoci ą gi Polskie, z lat 2003 – 2006, 4) informacje cenach i niektórych parametrach ekonomicznych przedsi ę biorstw wodno-kanalizacyjnych dzia ł aj ą cych w porównywalnych warunkach, 5) protoko ł y i opinie sporz ą dzone na zlecenie organów i instytucji w zwi ą zku z badaniem dzia ł alno ś ci AQUANET: • „Protokó ł kontroli” Najwy ż szej Izby Kontroli przeprowadzonej na temat: „Wybrane zagadnienia gospodarki finansowej spó ł ki z o.o. „Aquanet” w Poznaniu ze szczególnym uwzgl ę dnieniem kosztów maj ą cych wp ł yw na stawki op ł at za wod ę i odprowadzanie ś cieków”, • „Opini ę dotycz ą c ą wniosku o zatwierdzenie taryf dla zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków na rok 2005 z ł o ż onego przez AQUANET sp. z o.o. w Poznaniu” – sporz ą dzon ą na zlecenie Urz ę du Miasta Poznania, 4 • „Uzupe ł nienie pog łę bionej analizy sytuacji maj ą tkowej i finansowej spó ł ki”, raport sporz ą dzony przez audytora – firm ę Ernst&Young – we wrze ś niu 2004 r. U przedsi ę biorcy przeprowadzono tak ż e kontrol ę . AQUANET okre ś la ceny za dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków na podstawie ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858) oraz rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie okre ś lenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz. U. Nr 127, poz. 886), zwanego dalej Rozporz ą dzeniem Ministra Infrastruktury. AQUANET od 2003 r. dzieli odbiorców swoich us ł ug na 3 grupy: gospodarstwa domowe, przemys ł i pozostali odbiorcy. Do grupy „Gospodarstwa domowe” zaliczani s ą : • w ł a ś ciciele domów jednorodzinnych • w ł a ś ciciele b ą d ź zarz ą dcy domów wielorodzinnych • w ł a ś ciciele i zarz ą dcy bloków mieszkalnych • zarz ą dcy osiedli mieszkaniowych • spó ł dzielnie mieszkaniowe Do grupy „Przemys ł ” zaliczani s ą odbiorcy prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą , dla których g ł ównym powodem poboru wody jest wykorzystywanie jej do celów produkcyjnych lub technologicznych. Do grupy „Pozostali odbiorcy” zaliczani s ą odbiorcy prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą niezwi ą zan ą z produkcj ą , tak ą jak dzia ł alno ść us ł ugowa, handlowa, transportowa; podmioty zorganizowane w ró ż nego rodzaju formy prawne: stowarzyszenia, fundacje, zwi ą zki zawodowe, wyznaniowe, jednostki sfery bud ż etowej: s ł u ż ba zdrowia, szkolnictwo i inne, a tak ż e odbiorcy hurtowi. Ceny dostarczania wody i odprowadzania ś cieków obowi ą zuj ą ce w latach 2003 – 2006 przedstawia ł y si ę nast ę puj ą co: Tabela 1: Ceny wody (netto) Grupa odbiorców Rodzaj stawek 2003 2004 2005 2006 zu ż ycie do 1000m 3 miesi ę cznie 2,24 2,54 2,74 2,79 zu ż ycie powy ż ej 1000m 3 miesi ę cznie do 10 000m 3 2,22 2,52 2,72 2,77 Gospodarstwa domowe zu ż ycie powy ż ej 10 000m 3 miesi ę cznie 2,19 2,49 2,69 2,74 zu ż ycie do 1000m 3 miesi ę cznie 2,24 2,54 2,74 2,79 zu ż ycie powy ż ej 1000m 3 miesi ę cznie do 50 000m 3 2,22 2,52 2,72 2,77 Przemys ł zu ż ycie powy ż ej 50 000m 3 miesi ę cznie 2,18 2,48 2,68 2,73 zu ż ycie do 10 000m 3 miesi ę cznie 2,24 2,54 2,74 2,79 Pozostali odbiorcy zu ż ycie powy ż ej 10 000m 3 miesi ę cznie do 30 000m 3 2,22 2,52 2,72 2,77 5 zu ż ycie powy ż ej 30 000m 3 miesi ę cznie 2,20 2,50 2,70 2,75 W przypadku us ł ug dostawy wody AQUANET w ramach tych grup dokonuje podzia ł u kosztów wspólnych i ustala wspó ł czynniki alokacji, zale ż ne od ś redniego miesi ę cznego zu ż ycia wody w pó ł roczu poprzedzaj ą cym dat ę sporz ą dzania wniosku. Podstaw ą ustalenia taryf s ą dane z ewidencji ksi ę gowej oraz przyj ę te wspó ł czynniki alokacji kosztów. System ewidencji ksi ę gowej pozwala na rozliczenie kosztów dzia ł alno ś ci bie żą cej wed ł ug miejsc ich powstawania ze szczegó ł owo ś ci ą wymagan ą w Rozporz ą dzeniu Ministra Infrastruktury. Zgodnie z art. 20 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne okre ś la taryf ę na podstawie niezb ę dnych przychodów po dokonaniu ich alokacji na poszczególne taryfowe grupy odbiorców us ł ug. W my ś l ust. 4 niezb ę dne przychody ustalane s ą przy uwzgl ę dnieniu w szczególno ś ci: 1) kosztów zwi ą zanych ze ś wiadczeniem us ł ug, poniesionych w poprzednim roku obrachunkowym, ustalonych na podstawie ewidencji ksi ę gowej, z uwzgl ę dnieniem zmian tych kosztów w roku obowi ą zywania taryfy, 2) zmian warunków ekonomicznych oraz wielko ś ci us ł ug i warunków ich ś wiadczenia, 3) kosztów wynikaj ą cych z planowanych wydatków inwestycyjnych, na podstawie planów, o których mowa w art. 21 ust. 1 (wieloletnich planów modernizacji i rozwoju urz ą dze ń wodoci ą gowych i urz ą dze ń kanalizacyjnych, b ę d ą cych w posiadaniu przedsi ę biorstwa). Z kolei przepis § 6 Rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury precyzuje, i ż niezb ę dne przychody ustala si ę uwzgl ę dniaj ą c: 1) koszty eksploatacji i utrzymania, 2) op ł aty za korzystanie ze ś rodowiska, 3) sp ł aty rat kapita ł owych ponad warto ść amortyzacji, 4) sp ł aty odsetek od zaci ą gni ę tych kredytów i po ż yczek, 5) rezerwy na nale ż no ś ci nieregularne, 6) mar żę zysku. We wnioskach taryfowych na lata 2003, 2004, 2005 i 2006 r. sk ł adniki niezb ę dnych przychodów, poziom i struktura kosztów oraz poziom zysku zosta ł y okre ś lone przez AQUANET nast ę puj ą co: Tabela 3: Przychody niezb ę dne planowane i zrealizowane 2003 – 2006 * Przychody planowane (tys. z ł .) Przychody uzyskane (tys. z ł .) Stopie ń realizacji planu (3/2*100) Dynamika zmian przychodów planowanych (rok 2003 =100) 1 2 3 4 5 2003 215 639 2004 241 348 2005 257 152 2006 [usuni ę to] b. d. [usuni ę to] * przychody uzyskane na podstawie sprawozda ń z dzia ł alno ś ci Spó ł ki z lat 2003 -2005 Tabela 4: Poziom i struktura kosztów planowanych i poniesionych 2003 – 2006* 6 Koszty planowane (tys. z ł .) Koszty poniesione (tys.z ł .) Stopie ń wykonania planu (4/3*100) Dynamika zmian kosztów planowanych (rok 2003 =100) 1 2 3 4 5 6 koszty eksploatacji i utrzymania amortyzacja raty kapita ł owe ponad warto ść amortyzacji odsetki 2003 rezerwa na nale ż no ś ci nieregularne Razem [usuni ę to] koszty eksploatacji i utrzymania amortyzacja raty kapita ł owe ponad warto ść amortyzacji odsetki 2004 rezerwa na nale ż no ś ci nieregularne Razem [usuni ę to] koszty eksploatacji i utrzymania amortyzacja raty kapita ł owe ponad warto ść amortyzacji odsetki 2005 rezerwa na nale ż no ś ci nieregularne Razem [usuni ę to] koszty eksploatacji i utrzymania amortyzacja raty kapita ł owe ponad warto ść amortyzacji odsetki 2006 rezerwa na nale ż no ś ci nieregularne Razem [usuni ę to] * koszty poniesione na podstawie sprawozda ń z dzia ł alno ś ci Spó ł ki z lat 2003 -2005 Tabela 5: Z ysk netto planowany i zrealizowany* Planowany (tys. z ł .) Uzyskany (tys. z ł .) Stopie ń realizacji planu (3/2*100) Dynamika zmian mar ż y zysku uzyskanej (rok 2003 = 100) 1 2 3 4 5 2003 6 712 2004 14 587 2005 22 736 2006 [usuni ę to] b.d. [usuni ę to] * zysk netto uzyskany na podstawie sprawozda ń z dzia ł alno ś ci Spó ł ki z lat 2003 -2005 Pocz ą wszy od roku 2003 niektóre sk ł adniki niezb ę dnych przychodów: amortyzacj ę , sp ł aty kredytów ( ś ci ś lej bior ą c odsetki) oraz zysk cechuje wy ż sza dynamika ni ż dynamika samych przychodów niezb ę dnych. Ni ż sz ą za ś dynamik ę maj ą koszty eksploatacji i utrzymania. Tabela 6: Dynamika zmian przychodów, kosztów eksploatacji i utrzymania, amortyzacji, odsetek i zysku (rok 2002=100) Przychody Koszty eksploatacji Amortyzacja Odsetki Zysk 2003 - wykonanie 118,63 [usuni ę to] 327,92 7 2004 - wykonanie 132,81 652,06 2005 - wykonanie 149,57 1077,74 2006 - plan [usuni ę to] [usuni ę to] Powy ż sze zestawienie wskazuje, ż e w analizowanym okresie przyczynami wzrostu niezb ę dnych przychodów, uzasadniaj ą cymi wzrost cen wody i ś cieków, by ł a m.in. potrzeba sfinansowania programów inwestycyjnych AQUANET. O ile jeszcze w 2000 roku, podobnie jak w latach wcze ś niejszych, Spó ł ka we wnioskach taryfowych wskazywa ł a na inflacyjny wzrost kosztów prowadzenia dzia ł alno ś ci (kosztów eksploatacji i utrzymania) oraz na konieczno ść pokrycia tych kosztów przy malej ą cej sprzeda ż y wody i us ł ugi odbioru ś cieków, jako na g ł ówn ą przyczyn ę konieczno ś ci wzrostu cen, to w miar ę spadku poziomu inflacji podstawowym argumentem dla wzrostu cen sta ł y si ę potrzeby inwestycyjne. Wzrost cen za dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków w 2004 r. uzasadniony zosta ł przez AQUANET konieczno ś ci ą realizacji zada ń inwestycyjnych, okre ś lonych w „Wieloletnim planie rozwoju i modernizacji urz ą dze ń wodoci ą gowych i urz ą dze ń kanalizacyjnych b ę d ą cych w posiadaniu AQUANET sp. z o.o. Nr 3/10/2003 na lata 2004 – 2013”. AQUANET wskaza ł , i ż w latach 2000 – 2003 b ę dzie realizowa ł inwestycje w wysoko ś ci 70-100 mln z ł rocznie, przy wykorzystaniu ś rodków w ł asnych oraz d ł ugoterminowych kredytów i po ż yczek z Funduszu Ochrony Ś rodowiska i Gospodarki Wodnej. Od roku 2004 warto ść inwestycji mia ł a przekroczy ć 150 mln z ł rocznie, na co znacz ą cy wp ł yw ma mie ć rozpocz ę cie zada ń obj ę tych programem ISPA (Przedakcesyjnego Instrumentu Polityki Strukturalnej) 1 . Ogó ł em nak ł ady inwestycyjne w okresie obj ę tym planem wynie ść mia ł y 1.702.667.400 z ł . W roku 2004 nak ł ady te mia ł y osi ą gn ąć kwot ę 268.176.000,00 z ł . Ze ś rodków ISPA Miasto Pozna ń mia ł o uzyska ć dofinansowanie w wysoko ś ci 59 mln EUR, co stanowi 57 % kosztu realizowanych inwestycji. Pozosta ł e 43 % AQUANET musi pokry ć ze ś rodków w ł asnych. [usuni ę to]. W wyniku uzgodnie ń z ISPA przyj ę to, ż e do ko ń ca 2006 r. udzia ł op ł at za wod ę i odprowadzanie ś cieków w bud ż etach domowych wzro ś nie do 3 % ich rozporz ą dzalnego dochodu. We wniosku wskazano, ż e z roku na rok rosn ą koszty sp ł aty zaci ą gni ę tych kredytów. W roku 2003 by ł o to [usuni ę to] z ł , na rok 2004 przypadnie [usuni ę to] z ł , a w latach nast ę pnych – ponad [usuni ę to] z ł . Poza tym zwi ę kszy si ę obci ąż enie z tytu ł u podatku od nieruchomo ś ci w wyniku oddania do eksploatacji nowych obiektów wodno – kanalizacyjnych. Zgodnie z wnioskiem o zatwierdzenia taryf na 2004 r. oko ł o [usuni ę to] z ł mia ł o by ć przeznaczone na inwestycje w gminach – udzia ł owcach Spó ł ki. Plan inwestycyjny na rok 2004 wykonano w mniej ni ż trzeciej cz ęś ci. Wniosek o zatwierdzenie taryf dla zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków na rok 2005 zosta ł przedstawiony Radzie Miasta Poznania 21 pa ź dziernika 2004 r. We wniosku tym podwy ż szone zosta ł y ceny dostarczania wody i odprowadzania ś cieków dla wszystkich grup odbiorców. Podwy ż k ę t ę AQUANET uzasadni ł konieczno ś ci ą zapewnienia realizacji niezb ę dnych inwestycji modernizacyjno – rozwojowych i ochrony ś rodowiska, okre ś lonych w wieloletnim planie rozwoju i modernizacji urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych na lata 2005 – 2009. Zamierzenia te mia ł y wp ł yn ąć na podniesienie jako ś ci ż ycia mieszka ń ców oraz atrakcyjno ść inwestycyjn ą regionu. Do wniosku za łą czono ww. „Wieloletni plan rozwoju i modernizacji urz ą dze ń wodoci ą gowych i urz ą dze ń kanalizacyjnych b ę d ą cych w posiadaniu AQUANET sp. z o.o. Nr 4/09/2004 na lata 2005 – 2009”. Ogó ł em nak ł ady inwestycyjne łą cznie w okresie obj ę tym planem wynie ść mia ł y [usuni ę to] z ł . W roku 2005 nak ł ady te mia ł y osi ą gn ąć kwot ę [usuni ę to] z ł ([usuni ę to] z ł 1 Od 1 maja 2004 r., tj. od dnia akcesji Polski do Unii Europejskiej umowy podpisane w ramach programu ISPA s ą realizowane w ramach Funduszu Spójno ś ci. 8 wed ł ug pierwotnego planu wieloletniego). Inwestycje mia ł y by ć sfinansowane ze ś rodków w ł asnych Spó ł ki oraz z kredytów i po ż yczek. Plan inwestycyjny na 2005 r. wykonano w [usuni ę to] %. Wniosek o zatwierdzenie taryf dla zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków na rok 2006 równie ż przewidywa ł podwy ż k ę cen dla wszystkich grup odbiorców. Równie ż ten wniosek AQUANET uzasadni ł konieczno ś ci ą zapewnienia realizacji niezb ę dnych inwestycji modernizacyjno – rozwojowych i ochrony ś rodowiska, okre ś lonych w planie rozwoju i modernizacji urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Zamierzenia te mia ł y wp ł yn ąć na podniesienie jako ś ci ż ycia mieszka ń ców oraz atrakcyjno ść inwestycyjn ą regionu. Do tego wniosku do łą czono „Wieloletni plan rozwoju i modernizacji urz ą dze ń wodoci ą gowych i urz ą dze ń kanalizacyjnych b ę d ą cych w posiadaniu AQUANET sp. z o.o. Nr 5/07/2005 na lata 2006 – 2010.” Ogó ł em nak ł ady inwestycyjne łą cznie w okresie obj ę tym planem wynie ść maj ą [usuni ę to] z ł . W roku 2006 nak ł ady te maj ą osi ą gn ąć kwot ę [usuni ę to] z ł . Wieloletnie plany rozwoju i modernizacji urz ą dze ń wodoci ą gowych i urz ą dze ń kanalizacyjnych do łą czane by ł przez Spó ł k ę ka ż dorazowo do wniosku o zatwierdzenie taryf. Zdaniem AQUANET w taki sposób dochodzi ł o do ich przyj ę cia przez Rad ę Miasta Poznania, zgodnie z art. 21 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków . Rada Miasta Poznania nie podj ęł a bowiem uchwa ł y nie tylko w sprawie taryf ale równie ż w sprawie wieloletnich planów rozwoju i modernizacji urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Harmonogram inwestycji, uwzgl ę dniaj ą cy wysoko ść nak ł adów inwestycyjnych, ich przeznaczenie oraz ź ród ł a ich finansowania przedstawia poni ż sza tabela. Tabela 7: Poziom, struktura i ź ród ł a finansowania inwestycji uj ę tych procentach wieloletnim planie rozwoju urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych (tys. z ł ) [usuni ę to] Ź ród ł o: wnioski taryfowe 2003 - 2006 W efekcie realizowanych inwestycji i przyjmowania aportów rzeczowych - b ę d ą cych w posiadaniu dotychczasowych i nowych wspólników urz ą dze ń i sieci wodno- kanalizacyjnych, wzrasta ł maj ą tek Spó ł ki. Tylko w 2002, w wyniku realizacji porozumienia wspólników z dnia 22 lipca 2002 r. miasto Pozna ń , b ę d ą c wi ę kszo ś ciowym akcjonariuszem AQUANET, doprowadzi ł o do przej ę cia przez Spó ł k ę maj ą tku o warto ś ci 270,5 miliona z ł otych. Tym samym porozumieniem przej ę to od gmin i miast Murowana Go ś lina i Puszczykowo maj ą tek o warto ś ci 16 milionów z ł otych. W roku 2003, uchwa łą Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z 25 lipca, miasto Pozna ń przekaza ł o Spó ł ce kolejny aport, o warto ś ci 112,5 miliona z ł otych. W 2004 maj ą tek AQUANET wzrós ł o nast ę pne 137 milionów, jako efekt aportów wniesionych przez: miasto Pozna ń (7 mln.), miasto Lubo ń (12,6 mln.), miasto Puszczykowo (22,5 mln.), gmin ę Czerwonak (14,4 mln.), gmin ę Mosina (54,5 mln.), miast i gmin ę Murowana Go ś lina (0,15 mln.), gmin ę Kórnik (5,5 mln.), gmin ę Suchy Las (20 mln.) i gmin ę Brodnica (0,2 mln.). W 2005r., w wyniku przyjmowania kolejnych wspólników, gmin: Dopiewo, Rokietnica i Tarnowo Podgórne maj ą tek AQUANET zosta ł powi ę kszony 2,5 miliona z ł otych. Łą czna warto ść aportów rzeczowych wspólników, w latach 2002 – 2006, przekroczy ł a kwot ę 539 milionów z ł otych 9 Poni ż sza tabela przedstawia warto ść aktywów uj ę t ą w bilansach AQUANET w latach 2002 – 2005. Tabela 8: Aktywa trwa ł e (tys. z ł ) [usuni ę to] W efekcie wzrostu maj ą tku trwa ł ego w analizowanym okresie wzros ł a wi ę c i warto ść amortyzacji. Jak wy ż ej wskazywano wzrasta ł a ona szybciej ni ż pozosta ł e koszty, szybciej równie ż ni ż osi ą gni ę te przychody. Z ksi ę gowego punktu widzenia wzrost warto ś ci amortyzacji nast ę puje w efekcie wzrostu warto ś ci maj ą tku trwa ł ego - zarówno w wyniku przyj ę cia nowych sk ł adników maj ą tku (inwestycje + aporty), jak i przeszacowania maj ą tku dot ą d u ż ytkowanego - b ą d ź zmiany zasad amortyzacji (wzrostu stopy odpisów). AQUANET jako przedsi ę biorstwo wodno-kanalizacyjne ma w porównaniu z przedsi ę biorstwami produkcyjnymi innych sektorów odmienny, bardzo charakterystyczny uk ł ad maj ą tku. Znakomit ą jego cz ęść - blisko 100% - stanowi ą aktywa trwa ł e. W ś ród aktywów trwa ł ych przewa ż aj ą rzeczowe aktywa trwa ł e oraz warto ś ci niematerialne i prawne, czyli te aktywa, które s ą amortyzowane. Analiza zebranego w sprawie materia ł u dowodowego, w tym szczególnie opinii bieg ł ych rewidentów, pozwala przyj ąć , ż e w AQUANET w analizowanym okresie lat 2002 – 2005 nie dokonywano istotnych przeszacowa ń maj ą tku i nie wprowadzono zmian w zakresie skali amortyzacji (wielko ś ci stawek odpisów amortyzacji). Prowadzi to do wniosku, ż e przyrost warto ś ci amortyzacji w Spó ł ce jest skutkiem fizycznego przyrostu maj ą tku, przede wszystkim w wyniku aportów rzeczowych wnoszonych przez dotychczasowych i nowych jej akcjonariuszy oraz realizowanych programów inwestycyjnych. Poni ż sza tabela przedstawia zmiany udzia ł u amortyzacji w kosztach operacyjnych – w uj ę ciu rodzajowym - dokonane w latach 2002 – 2005, na tle tendencji wieloletnich. Tabela 9: Udzia ł kosztów wg rodzaju w kosztach operacyjnych 1995 – 2006 [usuni ę to] Ź ród ł o: sprawozdania finansowe z lat 1995 – 2005 W toku post ę powania analizie poddano wszystkie sk ł adniki kosztów, szczególn ą jednak uwag ę skupiono na dwóch grupach kosztów, maj ą cych najwi ę kszy wp ł yw na poziom cen: kosztach amortyzacji i kosztach wynagrodze ń (i pochodnych – ubezpiecze ń spo ł ecznych i innych ś wiadcze ń ). O poziomie kosztów wynagrodze ń decyduje wielko ść zatrudnienia oraz wielko ść p ł ac. Pocz ą wszy od roku 1999 zatrudnienie w Spó ł ce ulega ł o stopniowemu obni ż eniu. Przeci ę tne wynagrodzenie miesi ę czne, osi ą gn ą wszy maksymalny poziom w roku 2003 w ostatnich trzech latach równie ż nieznacznie spada. Jednak przeci ę tne wynagrodzenie w AQUANET w analizowanym okresie by ł o znacz ą co wy ż sze od przeci ę tnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej i znacz ą co wy ż sze od przeci ę tnego wynagrodzenia w sektorze wytwarzania i zaopatrywania w energi ę elektryczn ą , gaz i wod ę , sektorze maj ą cym i tak wysoki poziom p ł ac. W roku 2003 przeci ę tne wynagrodzenie w Spó ł ce by ł o wy ż sze od przeci ę tnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej o [usuni ę to] % i o [usuni ę to] % wy ż sze od przeci ę tnego wynagrodzenia w sektorze wytwarzanie i zaopatrywanie w energi ę elektryczn ą , gaz i wod ę . W kolejnych latach przeci ę tne wynagrodzenie w AQUANET by ł o wy ż sze, 10 odpowiednio, o: w 2004 r[usuni ę to] % i [usuni ę to] %, w 2005 r. [usuni ę to] % i [usuni ę to] %. 2 Dane dotycz ą ce wielko ś ci przeci ę tnego zatrudnienia oraz przeci ę tnego wynagrodzenia miesi ę cznego w AQUANET, w latach 1995 – 2005, przedstawia poni ż sza tabela. Tabela 10: Przeci ę tne zatrudnienie 1995 – 2005 [usuni ę to] Ź ród ł o: wnioski taryfowe 1994 -2005 [usuni ę to wykresy] W konsekwencji przedstawionych wy ż ej tendencji w zakresie poziomu zatrudnienia i wielko ś ci wynagrodze ń , ale tak ż e w wyniku znacz ą cego wzrostu udzia ł u amortyzacji, pocz ą wszy od roku 2001, obni ż eniu uleg ł udzia ł wynagrodze ń i pochodnych wynagrodze ń (ubezpiecze ń spo ł ecznych i innych ś wiadcze ń na rzecz pracowników) w ca ł o ś ci kosztów operacyjnych. Udzia ł ten w roku 1995 wynosi ł [usuni ę to] %, w roku 2000 osi ą gn ął poziom [usuni ę to] %, natomiast w roku 2005 obni ż y ł si ę do [usuni ę to] % (por. dane tabeli nr 9). Jak wy ż ej wskazano, uzasadnieniem dla wzrostu cen we wszystkich wcze ś niejszych wnioskach taryfowych by ł a konieczno ść pokrycia kosztów sta ł ych w sytuacji obni ż ania si ę wolumenu sprzedanej wody i odbieranych ś cieków. W wyniku d ł ugoletniej tendencji spadku zapotrzebowania na wod ę , zarówno ze strony odbiorców przemys ł owych jak i gospodarstw domowych (wska ź nik jednostkowego zu ż ycia wody mieszka ń ców aglomeracji pozna ń skiej w latach 1994 -2006 obni ż y ł si ę o ponad 30 %, z poziomu 164 l/dzie ń /1 mieszka ń ca do 108,5 l/d/1m) obni ż eniu ulega ł a te ż wielko ść produkcji i sprzeda ż y wody oraz odbioru ś cieków. Tabela 11: Produkcja i sprzeda ż wody, straty wody oraz odbiór ś cieków 1995 – 2005 (tys. m 3 ) [usuni ę to] Ź ród ł o: wnioski taryfowe z lat 1994 – 2005, * przyj ę to, ż e straty wody = ró ż nica mi ę dzy ilo ś ci ą wody wt ł oczonej do sieci a ilo ś ci ą wody sprzedanej; analiza strat wody - patrz s. 15. [usuni ę to tabel ę ] Dla powstrzymania tendencji spadku produkcji i sprzeda ż y wody oraz wielko ś ci odbieranych ś cieków w AQUANET przyj ę to strategi ę rozszerzania terytorialnego zakresu dzia ł ania – obejmowania dzia ł alno ś ci ą mieszka ń ców kolejnych gmin, gmin po ł o ż onych w bliskiej odleg ł o ś ci od aglomeracji pozna ń skiej. Od 2004 Spó ł ka do kr ę gu odbiorców us ł ug Spó ł ki, ju ż wcze ś niej obejmuj ą cych mieszka ń ców podpozna ń skich miast i gmin: Puszczykowa, Lubonia, Swarz ę dza, Czerwonaka, Mosiny i Murowanej Go ś liny w łą czono mieszka ń ców: Brodnicy, Kórnika, Suchego Lasu, Dopiewa, Rokietnicy i Tarnowa Podgórnego. Obecnie Spó ł ka zaopatruje w wod ę równie ż cz ęś ci obszarów miast i gmin: Kleszczewo, Komorniki i Oborniki. W toku post ę powania zapoznano si ę z obszernym raportem Najwy ż szej Izby Kontroli „Wybrane zagadnienia gospodarki finansowej spó ł ki z o.o. Aquanet w Poznaniu ze 2 Wg Rocznika statystycznego GUS przeci ę tne miesi ę czne wynagrodzenia brutto w roku 2003 w gospodarce wynosi ł o 2201 z ł ., w 2004 r. 2289 z ł ., a w 2005 r. 2380 z ł .. W sektorze wytwarzania, zaopatrywania w energi ę elektryczn ą , gaz i wod ę przeci ę tne wynagrodzenie miesi ę czne w 2003 r, wynosi ł o 3007 z ł ., w 2004 r. 3241 z ł ., w 2005 r. 3389 z ł . 11 szczególnym uwzgl ę dnieniem kosztów maj ą cych wp ł yw na stawki op ł at za wod ę i odprowadzanie ś cieków”, powsta ł ym w wyniku kontroli przeprowadzonej w grudniu 2003 r. i styczniu 2004 r. W ś ród wielu zagadnie ń analizowanych w tym raporcie uwag ę zwraca szczegó ł owa analiza kosztów ze wzgl ę du na celowo ść ich ponoszenia oraz dopuszczalno ść ich wzrostu w kolejnych latach, z punktu widzenia ogranicze ń przewidzianych w ustawie z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (Dz. U. z 2001 r., nr 72, poz. 747), jak równie ż w rozporz ą dzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz. U. z 2002 r., nr 26, poz. 257). W raporcie stwierdzono, ż e wniosek taryfowy na rok 2004 generalnie spe ł nia wymogi okre ś lone w ustawie i rozporz ą dzeniu. W raporcie zwrócono uwag ę na wp ł yw na poziom cen, jaki mia ł a uchwa ł a Rada Miasta Poznania z dnia 4 kwietnia 2001, w sprawie upowa ż nienia Zarz ą du Miasta do ustalenia op ł at za wod ę i ś cieki. Rada upowa ż ni ł a Zarz ą d do ustalenia tych op ł at na poziomie 3% miesi ę cznego dochodu rozporz ą dzalnego gospodarstw domowych. Miasto Pozna ń podpisa ł o w dniu 14 lutego 2002 r. memorandum finansowe odno ś nie ś rodków pomocowych w ramach programu ISPA na przedsi ę wzi ę cie pn. „Oczyszczalnia ś cieków i zaopatrzenie w wod ę Poznania”. W zwi ą zku z realizacj ą programu ISPA miasto Pozna ń zobowi ą za ł o si ę do prowadzenia polityki taryfowej – w zakresie op ł at za wod ę i ś cieki, która pozwoli uzyska ć do roku 2006 stawki na poziomie 3% rozporz ą dzalnego dochodu gospodarstw domowych. W raporcie ustalono, ż e stawki te w roku 2004 odpowiadaj ą 2,64% tego dochodu (w niniejszym post ę powaniu antymonopolowych ustalono, ż e w kolejnych latach stawki stanowi ł y: w 2005 r. – 2,90% i w 2006 r. – 2,99% rozporz ą dzalnych dochodów gospodarstw domowych). W wyst ą pieniu pokontrolnym z dnia 19 kwietnia 2004 Najwy ż sza Izba Kontroli, oceniaj ą c mi ę dzy innymi poprawno ść i zasadno ść wniosku taryfowego stwierdzi ł a, ż e „ spó ł ka w sposób prawid ł owy i zgodny wymogami odpowiednich przepisów wylicza ł a stawki op ł at za dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków. W oparciu o roczne plany inwestycyjne, opracowane na podstawie planów rozwoju i modernizacji urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, Spó ł ka realizowa ł a zadania inwestycyjne (...) inwestycje te mia ł y na celu zwi ę kszenie liczby kontrahentów w zakresie dostaw wody i odbioru ś cieków oraz dostosowanie obiektów wodoci ą gowych i kanalizacyjnych do aktualnych przepisów i wymogów Unii Europejskiej. ” W „Opinii dotycz ą cej wniosku o zatwierdzenie taryf dla zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków na rok 2005 z ł o ż onego przez AQUANET sp. z o.o. w Poznaniu” sporz ą dzonej przez prof. zw. dr hab. in ż . Edwarda Szczechowiaka i dr in ż . Henryka Bylk ę stwierdzono, i ż tempo inwestycji spó ł ki jest znacznie szybsze ni ż tempo wzrostu dochodów gospodarstw domowych. Opiniuj ą cy zauwa ż yli, „ dokonuj ą c porównania kosztów od maj ą tku obowi ą zuj ą cych w jedenastu przedsi ę biorstwach obs ł uguj ą cych najwi ę ksz ą liczb ę odbiorców, ż e koszty te – obci ąż aj ą ce w taryfach odbiorców – s ą w Poznaniu najwy ż sze. Porównanie z kolei kosztów innych, tj. kosztów pozosta ł ych, kosztów zwi ą zanych z inwestycjami, ró ż nic pomi ę dzy faktycznymi kosztami od maj ą tku i szacowanymi wskazuje, ż e koszty te w Poznaniu s ą du ż e ”. Zdaniem opiniuj ą cych „ istotn ą pozycj ą wp ł ywaj ą c ą na taryfy s ą zmiany warto ś ci maj ą tku Spó ł ki i poziom inwestycji modernizacyjnych i rozwojowych. Ma to odzwierciedlenie w m. in. do ść szybkim wzro ś cie odpisów amortyzacyjnych. Wp ł ywa te ż na ewentualne sp ł aty rat kapita ł owych ponad warto ść amortyzacji, sp ł aty odsetek od zaci ą gni ę tych kredytów i po ż yczek oraz mar żę zysku .” Zestawienia przedstawione na str. 10 i 11 przedmiotowej opinii wskazuj ą , ż e „ istotnie na poziom cen rzutuje dynamika zmian kosztów inwestycji i szybkie, nieproporcjonalne do poziomu inflacji zwi ę kszanie maj ą tku Spó ł ki. (…) Przyj ę ty sposób obci ąż ania taryf kosztami inwestycji, du ż a planowana dynamika inwestycji w najbli ż szym czasie oraz szybkie i 12 niezale ż ne od zwi ę kszania maj ą tku Spó ł ki inwestycje, rzutuje istotnie na wzrost taryf, znacznie przewy ż szaj ą cy inflacj ę i przyrost dochodu narodowego per capita. (…) Poziom kosztów inwestycji wp ł ywa te ż na sp ł aty odsetek od zaci ą gni ę tych kredytów i po ż yczek, mar żę zysku, na poziom amortyzacji, a tak ż e wysoko ść podatku od nieruchomo ś ci. (…) Koszty te s ą wynikiem nabywania (przejmowania) przez AQUANET sieci wodoci ą gowych i kanalizacyjnych gmin, z którymi zawarto w tym zakresie porozumienia. Powoduj ą one znacz ą cy wzrost kwot amortyzacji. Dodatkowo na wysoko ść kosztów wp ł ywa obs ł uga kredytów ”. Dowody uzasadniaj ą ce podniesione wobec AQUANET zarzuty, przedstawi ł te ż Wnioskodawca, który przed ł o ż y ł wykonany na swoje zlecenie „Raport z dnia 24 listopada 2004 r. Niezale ż nego Bieg ł ego Rewidenta sporz ą dzony dla zarz ą du Pozna ń skiej Spó ł dzielni Mieszkaniowej w Poznaniu”. W raporcie tym zakwestionowano m. in.: wysok ą mar żę zysku na rok 2004, nieuzasadniony wzrost amortyzacji, odsetek, podatków i op ł at, nie roz ł o ż enie kosztów inwestycji w czasie, moment rozpoznawania sprzeda ż y, ograniczenie ś rodków na inwestycje z powodu sp ł aty umorzonych udzia ł ów i straty z lat ubieg ł ych. O ile, wi ę kszo ść poruszonych w tym raporcie kwestii by ł a równie ż przedmiotem analizy przeprowadzonej w niniejszym post ę powaniu, to wskazany w nim problem ograniczenia ś rodków inwestycyjnych ze wzgl ę du na roszczenie miasta Poznania o zwrot cz ęś ci nak ł adów (równowarto ś ci zaci ą gni ę tego na ten cel kredytu) poniesionych na budow ę Centralnej Oczyszczalni Ś cieków, w formie umorzenia cz ęś ci udzia ł ów Miasta wymaga ł odr ę bnej analizy. Post ę powanie potwierdzi ł o, ż e uchwa łą zgromadzenia wspólników z dnia 6 maja 2003 r. postanowiono o nabyciu i umorzeniu udzia ł ów miasta Poznania o warto ś ci 82.776 tys. z ł . i zwrocie tej kwoty Miastu w trzech rocznych ratach z kapita ł u zapasowego Spó ł ki. Ustalono ponadto, ż e w badanych latach 2004 – 2005 zyski realizowane przez Spó ł k ę przeznaczane by ł y na wynagrodzenie tytu ł em umorzenia udzia ł ów w AQUANET przys ł uguj ą cych miastu Pozna ń . W oparciu o powy ż szy stan faktyczny Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Interes publiczny Podstaw ą do zastosowania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , jest ustalenie, czy w rozpatrywanej sprawie mo ż liwe by ł o naruszenie interesu publiczno- prawnego. Zgodnie bowiem z art. 1 ust.1 Ustawy, ustawa okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów . Zgodnie z wyrokiem S ą du Najwy ż szego z dnia 24 lipca 2003 r. w sprawie I CKN 496/01 (Dz.Urz.UOKiK 2004/1/283) „ U ż ytego w tych orzeczeniach sformu ł owania: "dotkni ę cie skutkami dzia ł a ń " sprzecznych z ustaw ą antymonopolow ą , nie mo ż na jednak rozumie ć w sposób w ą ski i mechaniczny, jako tylko bezpo ś redniego pokrzywdzenia kontrahenta monopolisty. Trzeba tu ocenia ć ca ł o ść negatywnych skutków dzia ł a ń monopolisty na okre ś lonym rynku (rynek relewantny), kieruj ą c si ę ogólnymi celami obu ustaw antymonopolowych. (…) Ochrona konkurencji polega na przeciwdzia ł aniu monopolizacji rynku, rozumianej jako narzucanie przez podmiot dominuj ą cy warunków umownych niekorzystnych dla jego kontrahentów. Ochrona ta nie ogranicza si ę przy tym do sytuacji, kiedy dosz ł o ju ż do pokrzywdzenia kontrahenta przez monopolist ę , lecz obejmuje tak ż e istnienie samego stanu realnego zagro ż enia dla zasad swobodnej konkurencji. Stan takiego potencjalnego zagro ż enia jest bowiem oceniany z punktu widzenia interesu publicznego w obu ustawach jako stan niew ł a ś ciwy, a tym samym niedopuszczalny .” 13 Zwróci ć te ż nale ż y uwag ę na wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 27 sierpnia 2003 r. wydany w sprawie I CK 185/03, odnosz ą cy si ę do dzia ł a ń przedsi ę biorstw wodoci ą gowo – kanalizacyjnych: „ Celem interwencji Prezesa Urz ę du jest przede wszystkim ochrona rynku przed jego dezorganizacj ą ze strony przedsi ę biorców wykorzystuj ą cych sw ą dominuj ą c ą pozycj ę , a ochrona interesów indywidualnych konsumentów lub ich grup jest nast ę pstwem zakazania przedsi ę biorcom niektórych zachowa ń typowych dla podmiotów dominuj ą cych, uznanych przez ustawodawc ę jako zagra ż aj ą ce interesowi publicznemu (art. 1 ust. 1). Nale ż y do nich praktyka narzucania cen nieuczciwych, nadmiernie wygórowanych lub zbyt niskich art. 8 ust. 2 pkt 1 .”. W niniejszej sprawie organ antymonopolowy niew ą tpliwie wyst ę powa ł w ochronie interesu publicznego. Skutkami dzia ł a ń AQUANET w zakresie stosowania nieuczciwych, nadmiernie wygórowanych cen za dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków mogli by ć dotkni ę ci wszyscy mieszka ń cy i przedsi ę biorcy (obecni i przyszli) z terenu miasta Poznania oraz gmin, dla których AQUANET dostarcza wod ę i odprowadza ś cieki. Rynek w ł a ś ciwy W zwi ą zku z tym, ż e uczestnik post ę powania dzia ł a w strukturze rynkowej, istotne znaczenie ma okre ś lenie rynku w ł a ś ciwego w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 4 pkt 8 Ustawy, przez poj ę cie rynku w ł a ś ciwego rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. Na rynek w ł a ś ciwy sk ł ada si ę rynek produktowy oraz rynek geograficzny. Oba te rynki musz ą by ć oznaczone przez Prezesa Urz ę du. Rynek w znaczeniu przedmiotowym odnosi si ę do towarów w rozumieniu art. 4 pkt 6 ustawy antymonopolowej (m.in. rzeczy, us ł ugi). W przedmiotowej sprawie towarami oferowanymi nabywcom przez AQUANET s ą us ł ugi dostawy wody i odprowadzania ś cieków. Dla rozstrzygni ę cia niniejszej sprawy za rynek produktowy przyj ę to us ł ugi zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i us ł ugi zbiorowego odprowadzania ś cieków. Z uwagi na technologi ę dostarczania wody (sieci ą wodoci ą gow ą ) i odprowadzania ś cieków (sieci ą kanalizacyjn ą ) rynek w aspekcie geograficznym wyznaczany jest przez sie ć wodno-kanalizacyjn ą nale żą c ą do AQUANET. Obejmuje ona obszar miasta Pozna ń , oraz miast i gmin: Brodnica, Czerwonak, Dopiewo, Kórnik, Lubo ń , Mosina, Murowana Go ś lina, Puszczykowo, Rokietnica, Suchy Las, Swarz ę dz i Tarnowo Podgórne, na którym to terenie ww. us ł ugi s ą wykonywane, zgodnie z porozumieniem zawartym pomi ę dzy AQUANET i tymi miastami i gminami i b ę d ą cej jego realizacj ą utworzeniem spó ł ki, w której wszystkie te podmioty posiadaj ą udzia ł y (akcje). AQUANET zgodnie z Planem wieloletniego rozwoju planuje rozwój sieci i wykonywanie us ł ug dostarczania wody i odprowadzania ś cieków m. in. w Skwierzynie, Pniewach itp. Zatem rynek w ł a ś ciwy w niniejszej sprawie stanowi lokalny rynek zbiorowego zaopatrzenia w wod ę oraz lokalny rynek zbiorowego odprowadzania ś cieków na terenie miasta Poznania oraz miast i gmin: Brodnica, Czerwonak, Dopiewo, Kórnik, Lubo ń , Mosina, Murowana Go ś lina, Puszczykowo, Rokietnica, Suchy Las, Swarz ę dz i Tarnowo Podgórne 14 Pozycja rynkowa AQUANET Jest poza sporem, i ż AQUANET jest przedsi ę biorstwem sieciowym, zajmuj ą cym na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odbioru ś cieków, obejmuj ą cym teren wy ż ej wskazanych miast i gmin pozycj ę dominuj ą c ą w rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. AQUANET dzia ł a w warunkach monopolu, maj ą cego charakter monopolu naturalnego. Dysponuje tym samym przewag ą kontraktow ą nad swoimi kontrahentami w zakresie kszta ł towania cen swych us ł ug. Praktyki zarzucane AQUANET Istot ą praktyk okre ś lonych w art. 8 Ustawy jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Ogólny zakaz wyra ż ony w art. 8 ust. 1 Ustawy precyzuje jego ust. 2 pkt 1 i pkt 6, wskazuj ą c jako przyk ł ady nadu ż ywania tej pozycji: • bezpo ś rednie lub po ś rednie narzucanie przez przedsi ę biorc ę nieuczciwych cen, w tym cen nadmiernie wygórowanych • narzucanie przez przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci. Dla uznania praktyk okre ś lonych w art. 8 ust. 2 pkt 1 i 6 za ograniczaj ą ce konkurencj ę , spe ł nione by ć musz ą łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: a) przedsi ę biorca dopuszczaj ą cy si ę zakazanych ustaw ą zachowa ń posiada pozycj ę dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym, b) przedsi ę biorca nadu ż ywa tej pozycji, poprzez a. bezpo ś rednie lub po ś rednie narzucanie nieuczciwych cen, w tym cen nadmiernie wygórowanych b. narzucanie przez przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci. Praktyka narzucania nieuczciwych, w tym nadmiernie wygórowanych cen Jednym z zarzutów postawionych AQUANET jest naruszenie art. 8 ust.2 pkt 1 ustawy. Zgodnie z ww. przepisem zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej polegaj ą ce na narzucaniu nieuczciwych cen, w tym cen nadmiernie wygórowanych albo ra żą co niskich, odleg ł ych terminów p ł atno ś ci lub innych warunków zakupu albo sprzeda ż y towarów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie precyzuje przes ł anek kwalifikacji ceny jako ceny nieuczciwej, nie wskazuje równie ż mierników dla ustalenia ceny „w ł a ś ciwej”. Z brzmienia przepisu wynika jedynie, ż e cena nieuczciwa mo ż e mie ć mi ę dzy innymi posta ć ceny nadmiernie wygórowanej lub ra żą co niskiej. W przypadku zarzutu pobierania cen nadmiernie wygórowanych, nie powinno budzi ć sporu odwo ł anie si ę do zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron umowy wzajemnej, tak jak to czyniono na gruncie art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24.02.1990 r. o przeciwdzia ł aniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (tekst jedn.: Dz. U. Nr 52 z 1999 r., poz. 547 z pó ź n. zm.). Bior ą c pod uwag ę t ę zasad ę , cena nadmiernie wygórowana to taka, która nie znajduje uzasadnienia w odniesieniu do ekonomicznej warto ś ci produktu lub us ł ugi b ę d ą cej przedmiotem oferty przedsi ę biorcy posiadaj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą na rynku. Tak te ż formu ł uje przes ł ank ę uznania ceny za nadmiernie wygórowan ą Europejski Trybuna ł Sprawiedliwo ś ci. W pierwszym wyroku odnosz ą cym si ę do kwestii wygórowania 15 cen, w sprawie United Brands przeciwko Komisji Europejskiej, Trybuna ł orzek ł , ż e b ę dzie takim nadu ż yciem [pozycji dominuj ą cej] pobieranie cen, które nie wykazuj ą uzasadnionego zwi ą zku z ekonomiczn ą warto ś ci ą sprzedawanego produktu. 3 Podstawow ą jednak ż e kwesti ę stanowi metoda oceny tej nieekwiwalentno ś ci, czyli okre ś lenia stopnia braku zwi ą zku miedzy cen ą a ekonomiczn ą warto ś ci ą produktu. Generalnie, w orzecznictwie polskiego organu ochrony konkurencji oraz orzecznictwie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ugruntowa ł a si ę metoda porównawcza. Za mniej miarodajn ą uznaje si ę analiz ę kosztów i rentowno ś ci przedsi ę biorcy dominuj ą cego na rynku. Przes ł ank ą takiego stanowiska jest ugruntowana w doktrynie teza, ż e podmiot posiadaj ą cy pozycj ę dominuj ą c ą ma znacznie wi ę ksz ą – ni ż przedsi ę biorcy dzia ł aj ą cy w warunkach równej konkurencji – ł atwo ść wkalkulowania w cen ę kosztów nie maj ą cych racjonalnego uzasadnienia (por.: Gronowski, AmopU Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 1999, s. 253). W orzecznictwie polskich organów ochrony konkurencji przyjmuje si ę wi ę c, ż e w ł a ś ciwsze jest porównanie ceny stosowanej przez przedsi ę biorc ę , któremu zarzucono pobieranie wygórowanych cen z cenami, jakie stosuj ą przedsi ę biorcy znajduj ą cy si ę w zbli ż onej sytuacji na innych rynkach geograficznych. S ą d Antymonopolowy w wyroku z dnia 26 lutego 1993 r. w sprawie XVII Amr 35/92 orzek ł , i ż op ł aty za dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków nie powinny nadmiernie ró ż ni ć si ę od op ł at pobieranych przez konkurentów dzia ł aj ą cych w podobnych warunkach na innych rynkach. Zgodnie z wyrokiem S ą du Najwy ż szego z dnia 27 sierpnia 2003 r. wydanym w sprawie I CK 185/03 „ Badanie porównawcze cen us ł ug tego samego rodzaju, stosowane przez Prezesa Urz ę du, dla wykazania, ż e cena wymagana przez „AQUA” S.A. jest nadmierna nie mog ą by ć bez oceny merytorycznej dyskwalifikowane jako metoda ustalania faktów, poniewa ż przepis art. 231 k.p.c. dopuszcza wyra ź nie wyprowadzanie wniosków z innych ustalonych faktów. ” Metod ę t ę za w ł a ś ciw ą uzna ł S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów m. in. w wyrokach z dnia 20 listopada 2003 r. w sprawie XVII Ama 121/02 i z dnia 26 stycznia 2005 r. w sprawie XVII Ama 89/03 oraz we wcze ś niejszych: z 25 czerwca 1992 r. w sprawie XVII Amr 10/92 i z 26 lutego 1993 r. w sprawie XVII Amr 35/93. Tak wi ę c, w niniejszym post ę powaniu za podstawow ą metod ę oceny stopnia ekwiwalentno ś ci cen stosowanych przez AQUANET i warto ś ci ś wiadczonych przez t ę Spó ł k ę us ł ug przyj ę to metod ę porównawcz ą . Drugim, obok bezpo ś redniego porównania cen, kryterium oceny ekwiwalentno ś ci cen i warto ś ci ekonomicznej us ł ug, zastosowan ą w niniejszym post ę powaniu by ł a analiza kosztowa (por. orzeczenie S ą du Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. VI ACa 93/05). Warunkiem poprawno ś ci wniosków wysuwanych z analizy porównawczej jest w ł a ś ciwy dobór przedsi ę biorców, z którymi konfrontowany jest przedsi ę biorca stosuj ą cy ceny, którym przypisuje si ę przymiot nieuczciwych, nadmiernie wygórowanych. Jest to szczególnie trudne w sektorze wodno-kanalizacyjnym. Na poziom cen wody i ś cieków wp ł ywa szereg obiektywnych czynników decyduj ą cych o poziomie kosztów jednostkowych. W ś ród nich kluczowe znaczenie maj ą : wielko ść i stan techniczny urz ą dze ń s ł u żą cych dostarczaniu wody oraz odprowadzaniu ś cieków, a w konsekwencji poziom potrzeb w zakresie inwestycji rozwojowych i odtworzeniowych, poziom kosztów niezb ę dnych dla pozyskania wody odpowiedniej jako ś ci oraz nak ł adów koniecznych dla spe ł nienia norm ś rodowiskowych dla odprowadzanych ś cieków. Pierwsza grupa czynników kosztotwórczych jest pochodn ą : liczby mieszka ń ców i wielko ś ci obs ł ugiwanego obszaru oraz charakteru zabudowy - na terenie zurbanizowanym o stosunkowo du ż ej intensywno ś ci zabudowy i g ę sto ś ci zaludnienia koszty jednostkowe obs ł ugi mieszka ń ców s ą ni ż sze ni ż na terenie o 3 Sprawa 27/76, United Brands v. Komisja [1978], ECR 207, par. 250. 16 zabudowie rozproszonej i relatywnie ni ż szej g ę sto ś ci zaludnienia. 4 Badania wskazuj ą , ż e najni ż sze koszty jednostkowe i nak ł ady na utrzymanie i odtworzenie oraz rozwój sieci i urz ą dze ń odnotowano w miastach licz ą cych od 100 tys. do 200 tys. mieszka ń ców. W miastach pozosta ł ych klas wielko ś ci, a wi ę c w miastach wi ę kszych, jak i mniejszych, warto ść tych kosztów infrastruktury na jednego odbiorc ę by ł y wy ż sze. 5 Kieruj ą c si ę powy ż szymi przes ł ankami Prezes Urz ę du przyj ął , ż e ceny stosowane przez AQUANET winny by ć porównywane z cenami pobieranymi przez przedsi ę biorstwa wodno- kanalizacyjne w nast ę puj ą cych miastach: Ł ód ź , Kraków, Wroc ł aw, Gda ń sk, Katowice i Szczecin. Wielko ść tych miast i niektóre charakterystyki ich przedsi ę biorstw, na tle miast i przedsi ę biorstw nie zakwalifikowanych do próby porównawczej (uszeregowanych wed ł ug liczby mieszka ń ców tych aglomeracji) przedstawia poni ż sza tabela. Tabela 12: Pozna ń i Aquanet na tle najwi ę kszych miast Polski oraz ich przedsi ę biorstw wodno-kanalizacyjnych Liczba mieszka ń - ców Powierz- chnia aglomeracji (km 2 ) D ł ugo ść sieci wodoci ą go- wej 1 (km) D ł ugo ść sieci kanali- zacyjnej 1 (km) Roczna sprzeda ż Wody 1 (tys. m 3 ) Warszawa 1.692.000 517 3.195 2.890 138.600 Ł ód ź * 841.000 335 1.600 1.600 50.796 Kraków 757.000 327 1.903 1.780 50.300 Pozna ń ** 750.000 324 1.938 1.300 41.450 Wroc ł aw 636.000 293 1.805 1.150 40.200 Gda ń sk *** 498.000 341 1.340 1.104 31.000 Katowice **** 507.000 307 1.241 587 29.150 Szczecin 411.000 301 1.051 777 24.355 Bydgoszcz 368.235 174 906 849 20.850 Lublin 355.900 148 872 711 21.000 * Wraz z miastem Tomaszów Mazowiecki, w którym ZWiK w Ł odzi prowadzi dzia ł alno ść wod-kan. ** Wraz z miastami i gminami akcjonariuszami Aquanet, w których spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść wod-kan. * ** Wraz z miastem Sopot, w którym Saur Neptun Gda ń sk prowadzi dzia ł alno ść wod-kan. **** Wraz z miastami: Mys ł owice, Siemianowice, Imielin, Che ł m Ś l., w których RPWiK prowadzi dzia ł alno ść . 1 Wed ł ug danych z okresu 2004-2005, za wyj ą tkiem danych o d ł ugo ś ci sieci RPWiK Katowice – 2001 r., Ź ród ł o: UOKiK na podstawie danych GUS, danych Aquanetu i informacji przedsi ę biorstw. Uwaga: miasta i ich przedsi ę biorstwa wodno-kanalizacyjne przyj ę te za porównywalne dla Poznania i Aquanetu zaznaczono t ł em w odpowiednich polach tabeli. Poziom cen wody i ś cieków pobieranych w Poznaniu na tle cen stosowanych przez przedsi ę biorstwa w porównywanych miastach przedstawiaj ą poni ż sze tabele. 4 K. Jarosi ń ski, Finansowanie inwestycji komunalnych w Polsce w warunkach samorz ą dno ś ci lokalnej, AGH Warszawa 2003, s. 141. 5 Z. Dziembowski, A. Ginbert-Gebert, Wska ź niki warto ś ci urz ą dze ń komunalnych w miastach ró ż nej wielko ś ci, [za:] K. Jarosi ń ski, op. cit. 17 Tabela 13: Ceny (netto) dostawy wody i odbioru ś cieków (zsumowane) w miastach porównywalnej wielko ś ci latach 2004-2006 6 Grupy odbiorców Gospodarstwa domowe Przedsi ę biorcy Miasto 2004 2005 2006 2004 2005 2006 Ł ód ź 3,29 3,65 3,72 3,29 5,11 5,35 Kraków 4,44 4,67 4,67 4,97 5,05 5,05 Pozna ń 5,80 6,26 6,54 5,81 6,28 6,56 Wroc ł aw 3,94 4,22 4,59 5,60 6,00 5,88 Gda ń sk 5,20 5,47 5,47 6,87 5,47 5,47 Katowice 5,48 5,48 6,13 5,48 5,48 6,13 Szczecin 4,29 4,20 4,56 4,20 4,20 4,56 Ś rednia cen w w/w miastach 4,63 4,85 5,10 5,17 5,37 5,57 Ceny Aquanet minus ceny ś rednie 1,17 1,41 1,44 0,64 0,91 0,99 Ceny Aquanet minus ceny kolejne najwy ż sze 0,32 0,78 0,41 -1,06 0,28 0,43 Kolorem czerwonym zaznaczono ceny najwy ż sze, natomiast kolorem niebieskim kolejne najwy ż sze. Ź ród ł o: badania w ł asne UOKiK (informacje od przedsi ę biorstw wodno-kanalizacyjnych) Tabela 14 : Ceny (netto) dostawy wody i odbioru ś cieków (zsumowane) w miastach porównywalnej wielko ś ci w latach 2004-2006 w relacji do ceny ś redniej (wyra ż one w procentach) Grupy odbiorców Gospodarstwa domowe Przedsi ę biorcy Miasto 2004 2005 2006 2004 2005 2006 Ł ód ź 71 75 73 64 95 96 Kraków 96 96 92 96 94 91 Pozna ń 125 129 128 112 117 118 Wroc ł aw 85 87 90 108 112 106 Gda ń sk 112 113 107 133 102 98 Katowice 118 113 120 106 102 110 Szczecin 93 87 89 81 78 82 Ró ż nica relacji cen Aquanet do cen ś red- nich i relacji kolejno 7 16 8 -21 5 8 6 Ceny podane w tabeli nie uwzgl ę dniaj ą op ł at abonamentowych pobieranych przez niektóre z przedsi ę biorstw w tych miastach. I tak: ZWiK w Ł odzi aktualnie pobiera op ł at ę , uzale ż nion ą od przekroju rury, na której zamontowany jest wodomierz, w wysoko ś ci od 6,70 z ł . do 515,50 z ł . (+ VAT), MPWiK w Krakowie op ł at ę zale ż n ą od przekroju rury w wysoko ś ci od 2,60 z ł do 275 z ł . (+ VAT), RPWiK Katowice, op ł at ę w wysoko ś ci od 3,19 z ł . do 739,58 z ł . (+ VAT) a decyduj ą cy jest równie ż przekrój rury zamontowania wodomierza, natomiast RWiK Szczecin pobiera jednolit ą op ł at ę zrycza ł towan ą 5,14 z ł . (+ VAT). 18 najwy ż szej (pkt. proc.) Kolorem czerwonym zaznaczono ceny najwy ż ej odbiegaj ą ce od ceny ś redniej, natomiast kolorem niebieskim kolejne najwy ż sze W grupie miast przyj ę tych do porówna ń ceny stosowane przez AQUANET s ą najwy ż sze. Dla odbiorców zaliczanych do gospodarstw domowych s ą one wy ż sze od ś rednich dla tej grupy miast cen o 25 – 29 punktów procentowych, a dla odbiorców przemys ł owych o 12 – 18 punktów procentowych. Jednak ż e ró ż nica mi ę dzy cenami tego przedsi ę biorstwa a kolejno najwy ż szymi cenami nie jest znaczna – wynosi od 5 do 16 punktów procentowych. Nie sposób wi ę c przypisa ć cenom AQUANET przymiotu cen wygórowanych, i to nadmiernie wygórowanych. Zw ł aszcza, ż e dynamika ich wzrostu jest wyra ź nie malej ą ca. O ile jeszcze w drugiej po ł owie lat dziewi ęć dziesi ą tych i w roku 2000 wzrasta ł y one w tempie przekraczaj ą cym trzydzie ś ci procent rocznie, przekraczaj ą c w wielu latach poziom inflacji o wi ę cej ni ż 20 punktów procentowych, to w okresie obj ę tym przedmiotem post ę powania tempo wzrostu jest obni ż ane i pocz ą tkowo nie przekracza 14 procent, aby w roku 2006 osi ą gn ąć wzrost o 4,5 procent (przewy ż szaj ą c tempo inflacji o 3 punkty procentowe). Dynamika zmian cen AQUANET wyra ź nie zbli ż a si ę do poziomu inflacji. Tabela 15: Ceny wody i ś cieków stosowanych przez AQUANET dla gospodarstw domowych 1994 – 2006 na tle inflacji 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Inflacja 127,8 119,9 114,9 111,8 107,3 110,1 105,5 101,9 100,8 103,5 102,1 101,5 ceny gosp. domowe 0,85 1,2 1,65 2,26 2,26 3,02 4,04 4,32 4,32 5,09 5,8 6,26 6,54 dynamika zmian cen (rok poprzedni= 100) 141,2 137,5 137,0 100,0 133,6 133,8 106,9 100,0 117,8 113,9 107,9 104,5 dynamika- inflacja 13,4 17,6 22,1 -11,8 26,3 23,7 1,4 -1,9 17,0 10,4 5,8 3,0 Dynamika cen wody i ś cieków na tle inflacji w latach 1994-2006 (rok poprzedni = 100) 100 105 110 115 120 125 130 135 140 145 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 inflacja dynamika 19 Ró ż nica mi ę dzy dynamik ą cen AQUANET a inflacj ą (w pkt proc.) -15 -10 -5 0 5 10 15 20 25 30 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Wy ż ej opisane tendencje w zakresie relacji mi ę dzy dynamik ą cen pobieranych przez AQUANET i dynamik ą zmian cen dóbr i us ł ug w Polsce (inflacj ą ) znajduj ą potwierdzenie w relacjach mi ę dzy dynamik ą przychodów tej Spó ł ki a tempem inflacji. Tabela 16: Dynamika zrealizowanych przychodów AQUANET na tle inflacji 1995 – 2005 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 przychody 45028 61271 84506 112852 115957 151803 159077 180823 185164 211639 236339 247569 dynamika poprz=100 100 136,1 137,9 133,54 102,75 130,91 104,79 113,67 102,4 114,3 111,67 104,75 inflacja 132,2 127,8 119,9 114,9 111,8 107,3 110,1 105,5 101,9 100,8 103,5 102,1 Przychody zrealizowane i inflacja 1995-2005 100 105 110 115 120 125 130 135 140 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 dynamika poprz=100 inflacja Bior ą c pod uwag ę t ę przes ł ank ę – dynamik ę cen i przychodów AQUANET w zwi ą zku z dynamik ą inflacji – uzasadnione jest twierdzenie, ż e je ż eli istnia ł y przes ł anki rozwa ż ania, czy cenom pobieranym przez AQANET mo ż na przypisa ć charakter cen nadmiernie wygórowanych, to wyst ą pi ł y one wcze ś niej ni ż okres obj ę ty przedmiotem post ę powania. 20 Zgodnie z wcze ś niej cytowanym orzeczeniem S ą du Apelacyjnego w Warszawie (wyrok z dnia 14 czerwca 2005 r.) innym, obok bezpo ś redniego porównania cen, kryterium oceny ekwiwalentno ś ci cen i warto ś ci ekonomicznej us ł ug, jak ą winno si ę stosowa ć w definiowaniu ceny nieuczciwej, w tym nadmiernie wygórowanej jest analiza kosztowa. W niniejszym post ę powaniu przeprowadzono rozszerzon ą analiz ę ekonomiczn ą AQUANET, opart ą na konfrontacji parametrów ekonomicznych tej Spó ł ki z parametrami porównywanych przedsi ę biorstw. Ta jednak analiza poprzedzona musi by ć zastrze ż eniem, ż e ka ż de z tych przedsi ę biorstw mo ż e mie ć inn ą struktur ę maj ą tku, przyjmowa ć ró ż ne zasady jego wyceny (zw ł aszcza jej aktualizacji), amortyzowa ć ten maj ą tek w ró ż nej skali (tempie). Inne s ą te ż polityki miast, z regu ł y b ę d ą cych w ł a ś cicielami przedsi ę biorstw wodno-kanalizacyjnych (a przynajmniej ich maj ą tku) w finansowaniu potrzeb inwestycyjnych oraz kszta ł towaniu cen wody i ś cieków. Poni ż sza tabela przedstawia ekonomiczn ą charakterystyk ę przedsi ę biorstw dzia ł aj ą cych w miastach przyj ę tych za podstaw ę porówna ń . Tabela 17 : Ekonomiczna charakterystyka wybranych przedsi ę biorstw wodno- kanalizacyjnych [usuni ę to] Najbardziej istotnym wyró ż nikiem AQUANET, maj ą cym znacz ą cy wp ł yw na poziom cen jest warto ść amortyzacji, b ę d ą cej pochodn ą warto ś ci aktywów. Warto ś ci tych dwóch parametrów ekonomicznych w AQUANET s ą znacz ą co wy ż sze. Ró ż nice w tym zakresie, niekiedy ponad sze ś ciokrotne, wynikaj ą mi ę dzy innymi z tego, czy, tak jak w przypadku AQUANET ca ł o ść sieci i urz ą dze ń wodno-kanalizacyjnych jest w ł asno ś ci ą przedsi ę biorstwa, czy te ż , tak jak w przypadku Saur Neptun Gda ń sk i ZWiK Ł ód ź , przedsi ę biorstwo jest tylko jego dzier ż awc ą i wykonuj ą cym zarz ą d tym maj ą tkiem 7 . Nawet jednak w porównaniu do przedsi ę biorstw b ę d ą cych w ł a ś cicielami ca ł ego maj ą tku niezb ę dnego dla ś wiadczenia us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych (MPWiK Kraków, MPWiK Wroc ł aw i ZWiK Szczecin) poziom warto ś ci aktywów, a w rezultacie i amortyzacji w AQUANET jest istotnie wy ż szy. Jest to konsekwencj ą polityki miasta Poznania oraz pozosta ł ych udzia ł owców/akcjonariuszy Spó ł ki. Koszty amortyzacji s ą bowiem w znacznej cz ęś ci kosztami niezale ż nymi od samej Spó ł ki. O ile, Spó ł ka ma wp ł yw na tempo wzrostu maj ą tku powsta ł ego w wyniku realizacji inwestycji i na wysoko ść stawek amortyzacji, to nie ma wp ł ywu na przyrosty warto ś ci tego maj ą tku (i amortyzacji) b ę d ą ce efektem przejmowania od jej wspólników aportów rzeczowych. Decyzje w tych sprawach podejmuje Walne Zgromadzenie, które jest emanacj ą woli wspólników, gmin j ą tworz ą cych. Decyzje o takim charakterze mieszcz ą si ę w tzw. imperium tych gmin, i jako takie nie podlegaj ą ocenie organu antymonopolowego. Jak ju ż wy ż ej wskazywano, aporty maj ą tkowe miast i gmin akcjonariuszy Spó ł ki w latach 2002 – 2005 mia ł y warto ść ponad 539 milionów z ł otych, czyli blisko 50% obecnej warto ś ci jej aktywów. 7 Urz ą dzenia i sieci wodne i kanalizacyjne w Gda ń sku s ą w ł asno ś ci ą Miasta, ś ci ś lej bior ą c spó ł ki komunalnej Gda ń skiej Infrastruktury Wodoci ą gowo-Kanalizacyjnej. W wyniku umowy zawartej miedzy Miastem Gda ń sk a Saur Neptun Gda ń sk, spó ł ka ta realizuje zadania w ł asne gminy w zakresie zaopatrzenia w wod ę i odbioru ś cieków. Z GIWK, jako w ł a ś cicielem infrastruktury, SNG S.A. zawar ł a natomiast umow ę dzier ż awy, zgodnie z któr ą SNG S.A. przekazuje do GIWK miesi ę cznie uzgodniony czynsz dzier ż awy, s ł u żą cy do finansowania inwestycji. Podobne rozwi ą zanie strukturalne funkcjonuje w Ł odzi. Za: www.sng.com.pl oraz www.zwik.lodz.pl 21 Poni ż sza tabela przedstawia udzia ł amortyzacji w przychodach (A/P), przeci ę tny czas amortyzowania aktywów (M/A) oraz skal ę odtwarzania i rozwoju maj ą tku (I/M) AQUANET na tle przedsi ę biorstw przyj ę tych do grupy porównawczej. Tabela 18: Udzia ł amortyzacji w przychodach, przeci ę tny czas amortyzacji aktywów, skala odtwarzania i rozwoju porównywanych przedsi ę biorstw w roku 2005 [usuni ę to] Ź ród ł o: dane tabeli 17. W relacji do porównywanych przedsi ę biorstw AQUANET ma wi ę c najwy ż szy udzia ł amortyzacji w przychodach, stosunkowo przeci ę tny okres amortyzowania aktywów 8 oraz mniej ni ż przeci ę tn ą skal ę odtwarzania i rozwoju maj ą tku, mierzon ą stosunkiem poziomu inwestycji i warto ś ci aktywów. Interpretacja wyników tej analizy wskazuje, ż e wobec nienajwy ż szych nak ł adów inwestycyjnych (wyra ż onych zarówno w warto ś ciach bezwzgl ę dnych (por. dane tab. 17), jak i miar ą wzgl ę dn ą (przeci ę tn ą skal ą odtwarzania i rozwoju maj ą tku) spó ł ce AQUANET nie mo ż na postawi ć zarzutu nieuczciwego, nadmiernie wygórowanego kszta ł towania programów inwestycyjnych a przez to nieuczciwego kszta ł towania cen. Podobnie, porównywalne do innych przedsi ę biorstw tempo amortyzowania maj ą tku nie mo ż e stanowi ć przes ł anki nieuczciwego okre ś lania rozmiarów amortyzacji. O niemo ż no ś ci stwierdzenia, ż e ceny AQUANET maj ą nadmiernie wygórowany poziom przekonuj ą te ż wska ź niki efektywno ś ci dzia ł ania tej spó ł ki na tle wyników przedsi ę biorstw porównywanych miast. Tabela 19: Wska ź niki efektywno ś ci porównywanych przedsi ę biorstw [usuni ę to] Ź ród ł o: dane zawarte w tab. 17. Efektywno ść AQUANET mierzona wska ź nikami, których podstaw ą jest zrealizowany zysk nie odbiega od przeci ę tnych dla analizowanej grupy przedsi ę biorstw. Jakkolwiek zysk netto (wynik netto) Spó ł ki nale ż y w grupie porównywanych przedsi ę biorstw do wysokich (tab. 17), to uwzgl ę dniaj ą c zarówno rentowno ść netto, rentowno ść aktywów, jak i rentowno ść kapita ł ów nie mo ż na tej Spó ł ce przypisa ć pobierania nieuczciwie wysokich zysków. Produktywno ść maj ą tku tej Spó ł ki (po wy łą czeniu z porówna ń Saur Neptun Gda ń sk oraz ZWiK Ł ód ź , spó ł ek maj ą cych zdecydowanie ró ż n ą od pozosta ł ych przedsi ę biorstw wielko ść i struktur ę maj ą tku, o czym by ł a mowa wy ż ej) nale ż y do najni ż szych, co mo ż na t ł umaczy ć tym, ż e przyjmowany aportami maj ą tek wspólników nie generuje przychodów w skali i tempie odpowiadaj ą cemu dynamice wzrostu tego maj ą tku. Wniosek ten jest uprawniony, je ż eli wskaza ć , ż e mimo wzrostu liczby odbiorców us ł ug Spó ł ki [usuni ę to] wielko ść sprzeda ż y wody nie wzros ł a (por. dane tab. 11, uzupe ł nione informacj ą , ż e na rok 2006 zaplanowano sprzeda ż wody na poziomie [usuni ę to] m 3 ). W Spó ł ce relatywnie wysoka jest natomiast wydajno ść pracy, i to zarówno mierzona wielko ś ciami fizycznymi (tu - ilo ś ci ą wody sprzedanej na jednego zatrudnionego), jak i wyra ż ona warto ś ciowo. Wynika to równie ż z dzia ł a ń Spó ł ki, wyra ź nie ograniczaj ą cej, w okresie obj ę tym post ę powaniem, wielko ść zatrudnienia i poziom p ł ac (por. dane tab. 10). 8 Przyj ę to upraszczaj ą ce, jednak bliskie faktom, za ł o ż enie, ż e ca ł o ść aktywów tych przedsi ę biorstw stanowi ą amortyzowane aktywa trwa ł e. 22 Reasumuj ą c, ani bezpo ś rednie porównanie cen stosowanych przez AQUANET z cenami innych przedsi ę biorstw porównywalnej wielko ś ci, ani zestawienie dynamiki cen Spó ł ki z tempem inflacji, jak równie ż analiza jej sytuacji ekonomicznej wzgl ę dem porównywalnych przedsi ę biorstw, w tym analiza efektywno ś ci nie daj ą podstawy przypisania cenom wody i ś cieków pobieranym przez AQUANET w latach 2004 - 2006 w ł a ś ciwo ś ci cen nadmiernie wygórowanych. Wprawdzie mo ż na rozwa ż a ć , czy w konsekwencji prowadzenia inwestycji na skal ę i w czasie przyj ę tym przez Spó ł k ę dochodzi do naruszenia zasady wyra ż onej w § 7 ust. 6 Rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury, zgodnie z któr ą uwzgl ę dnienie w niezb ę dnych przychodach i taryfach kosztów inwestycji powinno by ć dokonywane stopniowo i roz ł o ż one w czasie, to jednak fakt, ż e podobnej wielko ś ci inwestycje prowadz ą przedsi ę biorstwa wodno - kanalizacyjne miast przyj ę tych do porówna ń nakazuje powstrzymanie przed tak ą ocen ą wieloletnich programów inwestycyjnych AQUANET. Programy te w badanym w niniejszym post ę powaniu okresie obejmuj ą prowadzenie inwestycji o warto ś ci si ę gaj ą cej corocznie kilkudziesi ę ciu milionów z ł otych. W znacznej cz ęś ci zwi ą zane to jest z przejmowaniem przez Spó ł k ę (zasadniczo w zamian za udzia ł y/akcje) obiektów sieci i urz ą dze ń wodoci ą gowo kanalizacyjnych wraz z zobowi ą zaniem AQUANET do prowadzenia inwestycji modernizacyjno – rozwojowych w gminach – udzia ł owcach Spó ł ki. Podkre ś li ć ponadto nale ż y, ż e Prezes Urz ę du nie dysponuje mo ż liwo ś ci ą oceny skali potrzeb inwestycyjnych, ich hierarchii i celowo ś ci, a w konsekwencji skali i tempa inwestycji podejmowanych przez Spó ł k ę . Narz ę dziami niezb ę dnymi do takiej oceny dysponuje Rada Miasta Poznania (wykonuj ą ca, w drodze porozumienia, zadania wynikaj ą ce z ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i odbiorze ś cieków tak ż e w imieniu pozosta ł ych miast i gmin, akcjonariuszy Spó ł ki). Ta jednak, w analizowanym okresie nie podj ęł a uchwa ł y w kwestii przedk ł adanych jej przez AQUANET wieloletnich planów rozwoju i modernizacji urz ą dze ń wodoci ą gowych i urz ą dze ń kanalizacyjnych. Jedynie wi ę c Rada Miasta Poznania mo ż e wyrazi ć stanowisko w kwestii, czy zasadne i celowe s ą realizowane programy inwestycyjne. Jednak czynnikiem przes ą dzaj ą cym o wysoko ś ci cen stosowanych przez Spó ł k ę w latach 2004 – 2006 by ł poziom kosztów amortyzacji, ich nieustaj ą cy wzrost. To za ś jest wynikiem polityki wspólników/akcjonariuszy AQUANET - rozszerzania obszaru dzia ł ania Spó ł ki i przyjmowania na jej maj ą tek aportów rzeczowych, tj. mienia b ę d ą cego w posiadaniu miast i gmin. Jak ju ż wcze ś niej stwierdzono, ocena decyzji w tym przedmiocie nie mie ś ci si ę w kompetencjach organu antymonopolowego. Zgodnie z orzecznictwem s ą dowym, kategoria ceny nadmiernie wygórowanej nie wyczerpuje poj ę cia ceny nieuczciwej. Taki pogl ą d potwierdzi ł S ą d Najwy ż szy w wyroku z dnia 25.05.2004 (sygn. III SK 50/04). Cena ma charakter ceny nieuczciwej we wszystkich przypadkach, w których mamy do czynienia z naruszeniem zasady ekwiwaletno ś ci ś wiadcze ń stron umowy wzajemnej. Zgodnie z orzecznictwem s ą dowym, kategoria ceny nadmiernie wygórowanej nie wyczerpuje poj ę cia ceny nieuczciwej. Taki pogl ą d potwierdzi ł S ą d Najwy ż szy w wyroku z dnia 25.05.2004 (sygn. III SK 50/04). Cena ma charakter ceny nieuczciwej we wszystkich przypadkach, w których mamy do czynienia z naruszeniem zasady ekwiwaletno ś ci ś wiadcze ń stron umowy wzajemnej. Wprawdzie zarzutu odnosz ą cego si ę do finansowania przez mieszka ń ców Poznania utrzymania i modernizacji infrastruktury wodno-kanalizacyjnej gmin b ę d ą cych udzia ł owcami tej Spó ł ki oraz zarzutu, ż e Spó ł ka finansuje uzbrajanie w sie ć wodno-kanalizacyjn ą tereny inwestycyjne nale żą ce do Miasta Poznania Wnioskodawca nie kwalifikuje wprost do innych przejawów nieuczciwo ś ci 23 kszta ł towania cen przez AQUANET, to w opinii Prezesa Urz ę du nie mo ż na takiej kwalifikacji a priori odrzuci ć . Czyni to koniecznym rozwa ż enie zasadno ś ci tych zarzutów. Jak ju ż wcze ś niej wskazano, pierwszy zarzut Wnioskodawcy oparty jest na tezie, ż e w zwi ą zku z ró ż nymi kosztami ś wiadczenia us ł ug, w tym w szczególno ś ci ró ż nymi kosztami utrzymania i rozwoju sieci w gminach nale żą cych do Spó ł ki jej taryfy winny by ć odpowiednio terytorialnie zró ż nicowane. Wnioskodawca domaga si ę wi ę c podzia ł u odbiorców na grupy taryfowe wed ł ug kryterium miejsca zamieszkania (siedziby) i przyj ę cia, za podstaw ę taryf, udokumentowanych ró ż nic kosztów zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków na poszczególnych obszarach, na których dzia ł alno ść prowadzi AQUANET. W ocenie Prezesa Urz ę du, nie jest to zarzut s ł uszny. Po pierwsze, realizacja zasady, ż e ka ż da grupa odbiorców op ł aca jedynie koszty bezpo ś rednio zwi ą zane ze ś wiadczeniem us ł ug tej w ł a ś nie grupy nie mo ż e nast ę powa ć w sposób bezwzgl ę dnie identyfikuj ą cy wszelkie ró ż nice w kosztach. Gdyby przyzna ć racj ę Wnioskodawcy, za niespe ł niaj ą ce postulowan ą zasad ę ró ż nicowania taryf trzeba by ł oby uzna ć ograniczenie podzia ł u odbiorców na grupy taryfowe uwzgl ę dniaj ą ce jedynie podzia ł administracyjny - wed ł ug gmin. Realizacja tej zasady w obr ę bie samej aglomeracji Poznania równie ż musia ł aby doprowadzi ć do konieczno ś ci zró ż nicowania taryf – nie ma bowiem w ą tpliwo ś ci, ż e na terenie miasta Poznania istniej ą obszary uzbrojone w stosunkowo nowe, niewymagaj ą ce inwestycji odtworzeniowych lub modernizacyjnych sieci i takie, gdzie takie inwestycje s ą bezwzgl ę dnie konieczne. Po drugie, niemo ż liwe by ł oby finansowanie niektórych programów inwestycyjnych. Dotyczy to zw ł aszcza kosztów realizacji zada ń wspólnych dla ca ł ej lub znacznej cz ęś ci spo ł eczno ś ci obj ę tej zasi ę giem dzia ł ania Spó ł ki, tj. zada ń zwi ą zanych z ochron ą ś rodowiska, programów maj ą cych na celu zwi ę kszenie pewno ś ci i ci ą g ł o ś ci us ł ug, czy te ż poprawy jako ś ci wody i stopnia oczyszczenia ś cieków. Odnosz ą c si ę do zarzutu przerzucania na AQUANET (a po ś rednio odbiorców tej Spó ł ki) kosztów zwi ą zanych z finansowaniem uzbrojenia terenów inwestycyjnych b ę d ą cych w ł asno ś ci ą miasta Poznania Prezes Urz ę du stwierdza, ż e równie ż takie dzia ł ania nie mog ą by ć kwalifikowane jako praktyka nieuczciwego kszta ł towania cen, zakazana w art. 8 ust. 2 pkt. 1 Ustawy. Bowiem, zgodnie z przepisem art. 15 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne jest obowi ą zane zapewni ć budow ę urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych ustalonych przez gmin ę w studium uwarunkowa ń i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, zakresie uzgodnionym w wieloletnim planie rozwoju i modernizacji tego przedsi ę biorstwa. Fakt, ż e nie dochodzi ł o do uzgodnie ń wieloletnich planów rozwoju Spó ł ki, w wyniku nie podj ę cia stosownych uchwa ł przez Rad ę Miasta Poznania nie oznacza, i ż nie maj ą one mocy obowi ą zuj ą cej. Zgodnie bowiem z art. 21 ust. 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków, w przypadku nie podj ę cia uchwa ł y plan stanowi podstaw ę do okre ś lenia i jednorazowego zatwierdzenia taryf. Podkre ś lenia wymaga równie ż to, ż e koszty rozwoju infrastruktury sieciowej, bez wzgl ę du na to, czy jest to sie ć wodoci ą gowa, elektroenergetyczna, czy gazowa i tak w ostatecznym rachunku ponosz ą odbiorcy, cho ć sposób obci ąż ania ich tymi kosztami jest ró ż ny, zale ż ny od szczegó ł owych regulacji sektorowych. Praktyka narzucania uci ąż liwych warunków umów Zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 6 Ustawy zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej, polegaj ą ce na narzucaniu przez przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych 24 mu nieuzasadnione korzy ś ci. Do naruszenia zakazu wskazanego w art. 8 ust. 2 pkt 6 Ustawy dochodzi, gdy łą cznie spe ł nione s ą nast ę puj ą ce przes ł anki: - zakwestionowane warunki umów zostaj ą narzucone, - s ą uci ąż liwe, - przynosz ą nieuzasadnione korzy ś ci. Tego rodzaju praktyka jest praktyk ą o charakterze eksploatacyjnym, polegaj ą c ą na wyzyskiwaniu przez dominanta przewagi kontraktowej nad kontrahentami. Kontrahenci dominanta, który ze wzgl ę du na posiadan ą si łę rynkow ą ma mo ż liwo ść nieliczenia si ę z konkurentami, znajduj ą si ę w sytuacji przymusowej i zmuszeni s ą zaakceptowa ć proponowane przez niego warunki umów nawet wówczas, gdy obiektywnie s ą one na tyle nierównoprawne, ż e w przypadku gdyby umowy te negocjowane by ł y na rynku konkurencyjnym, nigdy nie dosz ł oby do ich zawarcia. 9 Analizuj ą c stan faktyczny niniejszej sprawy nie ma w ą tpliwo ś ci, ż e spe ł niona jest pierwsza przes ł anka uznania zachowa ń AQUANET za praktyk ę zakazan ą przepisem art. 8. ust. 2 pkt 6 Ustawy, tj. narzucanie warunków umowy o dostarczanie wody i odprowadzenie ś cieków. Spó ł ka, w analizowanym okresie corocznie wprowadza ł a nowe stawki uj ę te w taryfach. Taryfy te nie by ł y kwestionowane przez Rad ę Miasta Poznania i wchodzi ł y w ż ycie wobec nie podj ę cia przez ten organ ż adnej decyzji odno ś nie przedstawionych przez Spó ł k ę wniosków. Odbiorcy us ł ug natomiast nie maj ą c prawnej mo ż liwo ś ci negocjowania wysoko ś ci tych op ł at musieli je zaakceptowa ć . Kluczow ą jednak ż e okoliczno ś ci ą decyduj ą c ą o niemo ż no ś ci stwierdzenia stosowania przez AQUANET praktyki okre ś lonej w art. 8 ust. 2 pkt 6 Ustawy jest brak uci ąż liwo ś ci pobieranych op ł at. Wedle formu ł owanych w doktrynie i orzecznictwie pogl ą dów, uci ąż liwym warunkiem umowy jest warunek, którego dominant w hipotetycznej sytuacji istnienia konkurencji na danym rynku w ł a ś ciwym, tj. realizacji swobody zawierania umów i kszta ł towania ich tre ś ci, nie by ł by w stanie wynegocjowa ć dla danej umowy (por. wyroki w spr. XVII Amr 68/93 z dnia 29 grudnia 1993 r., XVII Ama 28/99 z dnia 23 czerwca 1999 r.). Jest to, innymi s ł owy, ka ż dy warunek oznaczaj ą cy dla jednej ze stron umowy ci ęż ar wi ę kszy od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju 10 . Z kolei nieuzasadnione korzy ś ci uzyskiwane przez dominanta na skutek narzucania kontrahentowi uci ąż liwych warunków umowy stanowi ą stworzenie dominantowi sytuacji korzystniejszej, ani ż eli taka, która odzwierciedla ekwiwalentno ść w danym i w podobnych stosunkach umownych. 11 Istot ą tej praktyki zatem, podobnie jak w przypadku praktyki narzucania nieuczciwych, nadmiernie wygórowanych cen, jest naruszenie zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron umowy wzajemnej. Z tego te ż powodu eksploatacyjne praktyki cenowe mog ą by ć kwalifikowane zarówno jako naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 1, jak i art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy, co m.in. uczyni ł Wnioskodawca we wniosku o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego. Konsekwencj ą takiego stanu rzeczy musi by ć jednak ż e stwierdzenie, ż e w sytuacji gdy uznano, i ż stosowane przez AQUANET ceny odzwierciedlaj ą ekonomiczn ą warto ść us ł ug b ę d ą cych przedmiotem jego oferty i nie s ą nieuczciwe w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 1 Ustawy, to tym samym nie mog ą by ć uznane za uci ąż liwe w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 6 Ustawy. Przy tych samych, na gruncie stanu faktycznego niniejszej sprawy, kryteriach oceny 9 E. Modzelewska – W ą chal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2002, s. 117 10 S. Gronowski, Ustawa antymonopolowa. Komentarz, Warszawa 1999, s. 217 11 Ibidem, s. 119. 25 nieuczciwo ś ci i uci ąż liwo ś ci cen stosowanych przez AQUANET odmienne wnioski doprowadzi ł yby do wewn ę trznej sprzeczno ś ci decyzji. Brak uci ąż liwo ś ci warunków umowy zupe ł nie zb ę dnym czyni rozwa ż ania w zakresie ziszczenia si ę przes ł anki nieuzasadnionych korzy ś ci albowiem, jak wcze ś niej wskazano, wszystkie przes ł anki stwierdzenia naruszenia art. 8 ust. 2 pkt 6 Ustawy musz ą by ć spe ł nione łą cznie. W zwi ą zku z powy ż szym postanowiono jak w sentencji. Zgodnie z art. 78 ust. 1 Ustawy i art. 479(28) § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu, w terminie dwóch tygodni od dnia dor ę czenia decyzji. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki Otrzymuj ą : 1. Pozna ń ska Spó ł dzielnia Mieszkaniowa, Os. Boles ł awa Chrobrego 117, 60-681 Pozna ń 2. AQUANET S.A., ul. Dolna Wilda 126, 61-492 Pozna ń 3. a/a 26