RPZ-19/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 5.07.2006 r. RPZ – 400/6/06/JK/ DECYZJA Nr RPZ 19 /2006 Na podstawie art. 85 ust.1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. Nr 244 z 2005 r. poz. 2080) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18 z 2002 r., poz. 172 z pó ź n.zm.), - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, odmawia si ę wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego , na wniosek Piotra Pikulika – prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Hurtownia Owocowo – Warzywna „Hubertus” w Wyrzysku w sprawie nadu ż ywania przez Pilski Rynek Hurtowy Spó ł k ę z o.o. z siedzib ą w Pile pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku udost ę pniania powierzchni na terenie targowiska hurtowego (centrum zaopatrzenia hurtowego) w Pile, na którym dokonywany jest obrót produktami rolno – spo ż ywczymi poprzez: − narzucanie niektórym przedsi ę biorcom uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych ww. Spó ł ce nieuzasadnione korzy ś ci, − stwarzanie konsumentom uci ąż liwych warunków dochodzenia swoich praw w drodze wprowadzenia zakazu handlu hurtowego z samochodu, z wyj ą tkiem sprzeda ż y warzyw, owoców i kwiatów produkcji krajowej, tj. naruszenia art. 8 ust. 2 pkt 6 i 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Uzasadnienie W dniu 3.04.2006 r. do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu wp ł yn ął wniosek Piotra Pikulika – prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Hurtownia Owocowo – Warzywna „Hubertus” w Wyrzysku (zwanego dalej Wnioskodawc ą ) o wszcz ę cie post ę powania w sprawie nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku przez Pilski Rynek Hurtowy Spó ł k ę z o.o. z siedzib ą w Pile (zwanej dalej Spó ł k ą ). Wnioskodawca zarzuci ł ww. Spó ł ce naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. zawarcie porozumienia ograniczaj ą cego konkurencj ę polegaj ą cego na ograniczaniu lub kontrolowaniu produkcji lub zbytu oraz post ę pu technicznego lub inwestycji oraz art. 8 ust. 2 pkt 5, 6 i 7 ww. ustawy, tj.: 2 − przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji, − narzucanie uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych przedsi ę biorcy narzucaj ą cemu te warunki nieuzasadnione korzy ś ci, − stwarzanie konsumentom uci ąż liwych warunków dochodzenia swoich praw. Naruszenie powy ż szych przepisów Wnioskodawca wi ą za ł z wprowadzeniem przez Spó ł k ę zakazu sprzeda ż y z samochodu owoców i warzyw na terenie zarz ą dzanego przez Spó ł k ę centrum zaopatrzenia hurtowego w Pile. W uzasadnieniu Wnioskodawca poda ł , i ż od 2000 r. prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą polegaj ą c ą na hurtowej sprzeda ż y owoców i warzyw na terenie nale żą cym do Spó ł ki, której jest jednocze ś nie jednym z udzia ł owców. Sprzeda ż prowadzi z samochodu przystosowanego do wy łą cznego przewozu warzyw, jednak od pa ź dziernika ubieg ł ego roku dzia ł alno ść ta jest mu utrudniana. W uzupe ł nieniu wniosku (pismo z dnia 4.05.2006 r.) Wnioskodawca poda ł , i ż ź ród ł em tych utrudnie ń jest zarz ą dzenie Prezesa Spó ł ki zakazuj ą ce handlu owocami cytrusowymi bezpo ś rednio z samochodu izotermicznego. Zdaniem Wnioskodawcy, w zarz ą dzeniu tym brak jest jasnego i konstruktywnego wyja ś nienia, w szczególno ś ci powo ł anych tam norm takich jak: HCCAP, ISO, GHP i GMP. Poprzez ten zakaz – w ocenie Wnioskodawcy - Spó ł ka zmierza do wymuszenia na nim dzier ż awy lokalu na terenie Spó ł ki. Jednocze ś nie Wnioskodawca, pouczony o warunkach formalnych wniosku o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego w sprawie porozumienia ograniczaj ą cego konkurencj ę , nie podtrzyma ł wniosku w tym zakresie. Zgodnie z art. 85 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, odmówi ć wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego, je ż eli w sposób oczywisty z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez Prezesa Urz ę du informacji wynika, ż e nie naruszono zakazu okre ś lonego w art. 5, w zakresie niewy łą czonym na podstawie art. 6 i 7, lub zakazu okre ś lonego w art. 8. Przed wydaniem postanowienia o wszcz ę ciu lub decyzji o odmowie wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego Prezes Urz ę du mo ż e przeprowadzi ć post ę powanie wyja ś niaj ą ce, o którym mowa w art. 43, maj ą ce na celu uzyskanie dodatkowych informacji niezb ę dnych do rozstrzygni ę cia o wszcz ę ciu lub odmowie wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego (art. 85 ust. 2). W zwi ą zku z tym, ż e wniosek oraz jego uzupe ł nienie nie zawiera ł y wszystkich istotnych informacji niezb ę dnych do oceny zasadno ś ci wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego, Prezes Urz ę du postanowi ł wszcz ąć post ę powanie wyja ś niaj ą ce. Na podstawie zebranego w powy ż szym trybie materia ł u dowodowego Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje: Spó ł ka Pilski Rynek Hurtowy rozpocz ęł a dzia ł alno ść na pocz ą tku 1998 r. Jej celem by ł o stworzenie centrum zaopatrzenia hurtowego w artyku ł y rolno – spo ż ywcze dla Pi ł y i okolic. Wi ę kszo ść udzia ł ów, blisko 75 %, obj ęł a Gmina Pi ł a, która wnios ł a aport w postaci nieruchomo ś ci, pozosta ł e za ś udzia ł y znalaz ł y si ę w posiadaniu Skarbu Pa ń stwa, Wielkopolskiej Izby Rolniczej oraz przedsi ę biorców. [usuni ę to]. Łą cznie z obiektami zmodernizowanymi oraz wybudowanymi przez dzier ż awców, powierzchnia magazynowo – handlowa wynosi ok. [usuni ę to] m2. Na podstawie umów dzier ż awy powierzchnia ta jest oddawana do dyspozycji przedsi ę biorcom prowadz ą cym sprzeda ż hurtow ą , którzy dostosowuj ą j ą do szczegó ł owych 3 wymaga ń obowi ą zuj ą cych w handlu w danej bran ż y lub w zakresie konkretnych produktów. Obecnie na terenie Spó ł ki dzia ł alno ść gospodarcz ą prowadzi 35 hurtowni reprezentuj ą cych g ł ównie bran żę spo ż ywcz ą . Sama Spó ł ka nie prowadzi dzia ł alno ś ci handlowej. Wcze ś niej w miejscu obecnego centrum zaopatrzenia hurtowego trzy razy w tygodniu odbywa ł si ę handel z pojazdów samochodowych oraz prowizorycznych baraków i kiosków. Wedle wyja ś nie ń Spó ł ki, znaczna cz ęść sprzedawców przenios ł a swoj ą dzia ł alno ść do nowych obiektów, a cz ęść sta ł a si ę dostawcami do dzia ł aj ą cych hurtowni. Tylko niewielka grupa producentów rolnych ( ś rednio 20 – 30 pojazdów) w dalszym ci ą gu w tej formie sprzedaje swoje nadwy ż ki. Sygna ł y o licznych nieprawid ł owo ś ciach w postaci braku oznacze ń asortymentu, braku informacji o sprzedawcy, nie ewidencjonowaniu obrotu, braku mo ż liwo ś ci reklamacji oraz analiza ekonomiczno – finansowa (przychody z tego typu handlu stanowi ł y w 2005 r. tylko [usuni ę to] ca ł o ś ci przychodów Spó ł ki) sk ł oni ł y Zarz ą d Spó ł ki do stopniowej rezygnacji z tego typu handlu. Realizacj ą tej koncepcji by ł o Zarz ą dzenie Zarz ą du Spó ł ki nr 9/2005 z dnia 3.10.2005 r., na podstawie którego z dniem 15.10.2005 r. wprowadzono na terenie centrum zakaz sprzeda ż y towarów z pojazdów samochodowych, przyczep, naczep itp. W tre ś ci Zarz ą dzenia wyja ś niono, i ż zakaz spowodowany jest uwarunkowaniami z zakresu higieny i bezpiecze ń stwa obrotu artyku ł ami ż ywno ś ciowymi. Normy takie jak HCCAP, ISO, GHP czy GMP – jak podano w uzasadnieniu Zarz ą dzenia – s ą podstawowymi wymogami jakie nale ż y spe ł ni ć by dany produkt, a szczególnie ż ywno ść , zosta ł dopuszczony do obrotu. Sprzeda ż z samochodu (z wyj ą tkiem pojazdów specjalistycznych) mo ż liwo ś ci spe ł nienia tych norm nie gwarantuje. Z zakazu wy łą czono warzywa, owoce i kwiaty produkcji krajowej, gdy ż – co równie ż wskazano w Zarz ą dzeniu - ich sprzeda ż odbywa si ę przy bardzo niskim stopniu przetworzenia, a dostawcy i producenci s ą bardzo cz ę sto zwolnieni z obowi ą zku ewidencji obrotu. Zakaz zosta ł obwarowany sankcj ą w postaci op ł aty manipulacyjnej w kwocie 150 z ł . Natomiast osoby (podmioty), które b ę d ą notorycznie narusza ł y zarz ą dzenie nie b ę d ą w ogóle wpuszczane na teren Spó ł ki. Ww. Zarz ą dzenie znalaz ł o potwierdzenie w „Regulaminie Pilskiego Rynku Hurtowego”. Zgodnie bowiem z § 3 pkt 4 tego regulaminu, zabrania si ę sprzeda ż y z przyczep, naczep, platform i innych pojazdów samochodowych. Warunkowo zakaz ten nie dotyczy sprzeda ż y (w tej formie) owoców, warzyw i kwiatów produkcji krajowej. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje: W przypadku post ę powania wszcz ę tego na wniosek uprawnionego podmiotu, zarówno osoba przeciwko której toczy si ę post ę powanie jak i jego zakres musi odpowiada ć dok ł adnie tre ś ci wniosku, o ile w cz ęś ci nie wydano decyzji odmawiaj ą cej wszcz ę cia post ę powania. Wykroczenie po za zakres wniosku, lub jego dowolna interpretacja nie jest dopuszczalna, gdy ż inicjatywa wszcz ę cia post ę powania pochodzi w tym przypadku od strony. Odwo ł anie si ę do powy ż szej zasady, sformu ł owanej przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 23.02.2004 r. (sygn.akt XVII Ama 14/03) jest niezb ę dne z uwagi na fakt, i ż Wnioskodawca stawia zarzuty stosowania przez Pilski Rynek Hurtowy Spó ł k ę z o.o. trzech ró ż nego rodzaju praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , z których tylko jeden mo ż e by ć wst ę pnie uznany za uzasadniony na tyle, aby wszcz ąć post ę powanie antymonopolowe. Chodzi mianowicie o zarzut naruszenia art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pozosta ł e natomiast zarzuty, co wiadomo ju ż w chwili obecnej, s ą oczywi ś cie bezzasadne i skoro s ą podtrzymywane przez Wnioskodawc ę konieczne jest wydanie decyzji o odmowie wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego w tym zakresie. Dotyczy to zarzutu naruszenia przez Spó ł k ę art. 8 ust. 2 pkt 6 i 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 4 Art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów formu ł uje zakaz nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej poprzez narzucanie uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych przedsi ę biorcy narzucaj ą cemu takie warunki nieuzasadnione korzy ś ci. Do naruszenia tego przepisu dochodzi wówczas, gdy spe ł nione zostaj ą łą cznie trzy przes ł anki: zakwestionowane warunki umów s ą uci ąż liwe, zostaj ą kontrahentowi narzucone i przynosz ą nieuzasadnione korzy ś ci przedsi ę biorcy stosuj ą cemu dane warunki umów. Uci ąż liwym warunkiem umowy jest warunek, oznaczaj ą cy dla jednej ze stron ci ęż ar wi ę kszy od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju i którego dominant w hipotetycznej sytuacji istnienia konkurencji na danym rynku w ł a ś ciwym, tj. realizacji swobody zawierania umów i kszta ł towania ich tre ś ci, nie by ł by w stanie wynegocjowa ć dla danej umowy (por. wyroki w spr. XVII Amr 68/93 z dnia 29 grudnia 1993 r., XVII Ama 28/99 z dnia 23 czerwca 1999 r.). Z kolei nieuzasadnione korzy ś ci uzyskiwane przez dominanta na skutek narzucania kontrahentowi uci ąż liwych warunków umowy stanowi ą stworzenie dominantowi sytuacji korzystniejszej, ani ż eli taka, która odzwierciedla ekwiwalentno ść w danym i w podobnych stosunkach umownych (por. E. Modzelewska – W ą chal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2002, s. 119). Z pewno ś ci ą zakaz sprzeda ż y z samochodu, wprowadzony Zarz ą dzeniem z 3.10.2005 r. mo ż e by ć odbierany przez Wnioskodawc ę jako uci ąż liwo ść w potocznym znaczeniu tego s ł owa. Wnioskodawca nie ma bowiem mo ż liwo ś ci prowadzenia dzia ł alno ś ci w formie, w jakiej prowadzi ł j ą od 2000 r. i zostaje zmuszony b ą d ź to do wydzier ż awienia pomieszcze ń na terenie centrum, b ą d ź to do poszukiwania innego rynku zbytu dla swoich produktów. Niemniej jednak nie da si ę owego zakazu zakwalifikowa ć jako naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tre ś ci tego przepisu oraz z przytoczonych wy ż ej, sformu ł owanych w doktrynie i orzecznictwie pogl ą dów wype ł niaj ą cych tre ść poj ę cia uci ąż liwego warunku umowy i nieuzasadnionych korzy ś ci wynika jednoznacznie, i ż praktyka ta jest typow ą praktyk ą kontraktow ą o charakterze eksploatacyjnym. Jej istot ą jest wi ę c wyzyskanie przez podmiot posiadaj ą cy dominuj ą c ą pozycj ę na rynku przewagi kontraktowej poprzez narzucenie ś wiadczenia nie maj ą cego ekwiwalentu w postaci ś wiadczenia podmiotu dominuj ą cego. Tymczasem w dzia ł aniu Spó ł ki nie sposób dopatrzy ć si ę narzucania takiego ś wiadczenia. Wydane Zarz ą dzenie, z racji wy łą czenia spod zakazu handlu z samochodu owoców, warzyw i kwiatów produkcji krajowej, mo ż na co najwy ż ej rozpatrywa ć w kategoriach dzia ł a ń dyskryminuj ą cych, a zatem antykonkurencyjnych, a nie eksploatacyjnych. Jest równie ż oczywiste, i ż z kwestionowanym przez Wnioskodawc ę zakazem nie wi ążą si ę dla Spó ł ki ż adne korzy ś ci, które mog ł y by by ć uznane za nieuzasadnione w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zarz ą dzenie z 3.10.2005 r. nie narusza te ż art. 8 ust. 2 pkt 7 ww. ustawy. Okre ś lona w tym przepisie praktyka ma charakter antykonsumencki, co oznacza, i ż dzia ł ania podmiotu posiadaj ą cego dominuj ą c ą pozycj ę na rynku, a polegaj ą ce na stwarzaniu uci ąż liwych warunków korzystania z przys ł uguj ą cych uprawnie ń skierowane s ą przeciwko konsumentom w rozumieniu art. 4 pkt 11 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 22(1) k.c. W ś wietle tych przepisów, za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fizyczn ą dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą . Zwa ż ywszy, ż e Zarz ą dzenie z 3.10.2005 r. kierowane jest do przedsi ę biorców, a w tej liczbie równie ż do Wnioskodawcy, kwalifikacja zachowania Spó ł ki na gruncie art. 8 ust. 2 pkt 7 nie jest w ogóle mo ż liwa. 5 Jakkolwiek kwestia okre ś lenia rynku w ł a ś ciwego w sprawie nie jest przes ą dzaj ą ca dla rozstrzygni ę cia zawartego w niniejszej decyzji, to na podstawie zebranego w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego materia ł u mo ż na ju ż poczyni ć pewne ustalenia w tym zakresie. Przede wszystkim trzeba zauwa ż y ć , ż e w posiadaniu Spó ł ki jest zorganizowany kompleks pomieszcze ń magazynowo – handlowych wraz z przyleg ł ym terenem udost ę pniany przedsi ę biorcom prowadz ą cym dzia ł alno ść w zakresie handlu hurtowego produktami rolno – spo ż ywczymi. Cechami charakterystycznymi tego handlu, stanowi ą cego po ś rednie ogniwo pomi ę dzy sfer ą produkcji i sfer ą konsumpcji s ą m.in.: dokonywanie transakcji w du ż ych ilo ś ciach oraz odbiorcy, do których w przypadku produktów rolno – spo ż ywczych mo ż emy zaliczy ć placówki sprzeda ż y detalicznej, gastronomii, konsumentów zbiorowych. Charakter transakcji dokonywanych na terenie centrum zaopatrzenia hurtowego w Pile oraz stopie ń zorganizowania tego centrum pozwala jednocze ś nie odró ż ni ć dzia ł alno ść Spó ł ki od dzia ł alno ś ci innych przedsi ę biorców, którzy prowadz ą targowiska detaliczne. Obecnie zreszt ą handel hurtowy produktami rolno – spo ż ywczymi w kraju odbywa si ę na ró ż nego rodzaju wyspecjalizowanych aukcjach, gie ł dach towarowych, centrach rolno – ogrodniczych spo ś ród których najbardziej znane s ą : Warszawski Rolno Spo ż ywczy Rynek Hurtowy S.A. w Broniszach, Wielkopolska Gildia Rolno – Ogrodnicza w Poznaniu oraz Lubelski Rynek Hurtowy S.A. w Elizówce. Warto nadmieni ć , i ż z do ś wiadcze ń tych w ł a ś nie podmiotów korzysta Spó ł ka przy organizacji w ł asnego centrum zaopatrzenia hurtowego. Powy ż sze sprawia, i ż rynek produktowy mo ż na okre ś li ć jako udost ę pnianie powierzchni na terenie targowiska hurtowego (centrum zaopatrzenia hurtowego), na którym dokonywany jest obrót produktami rolno – spo ż ywczymi (jest to uj ę cie to ż same ustaleniom prawomocnych decyzji Prezesa Urz ę du z 20.06.2002 r. nr RWA 5/2002 i z 4.06.2004 r. nr RWA 14/2004). Zwa ż ywszy, ż e handel dokonywany na terenie centrum s ł u ż y zaopatrzeniu w artyku ł y rolno – spo ż ywcze Pi ł y i okolic przyj ąć nale ż y, i ż taki jest zasi ę g rynku geograficznego w niniejszej sprawie. Fakt, i ż na tak wyznaczonym rynku Spó ł ka nie spotyka si ę z konkurencj ą pozwala uzna ć , i ż Spó ł ka posiada pozycj ę dominuj ą c ą w rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kwestia, czy dosz ł o do nadu ż ycia tej pozycji poprzez przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji, b ę dzie podlega ł a ocenie w post ę powaniu w sprawie naruszenia przez Spó ł k ę art. 8 ust. 2 pkt 5 ww. ustawy. Od niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i art. 479(28) § 2 i 3 k.p.c., przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w terminie dwutygodniowym od dnia dor ę czenia decyzji, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki Otrzymuj ą : Piotr Pikulik 89-300 Wyrzysk Wiernowo 1 a/a