RPZ-27/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , 10.12.2003 r. RPZ – 507/3/03/D.O./..... D e c y z j a nr RPZ - 27/2003 Na podstawie art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r . o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 86 z 2003 r. poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i par. 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. nr 18 poz. 172), w imieniu Prezesa Ochrony Konkurencji i Konsumentów odmawia si ę wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego na wniosek „Dzia ł pol” Sp. z o.o. z siedzib ą w Dzia ł yniu w sprawie uznania za naruszenie przez Okr ę gow ą Spó ł dzielni ę Mleczarsk ą w Turku oraz Mleczarni ę Turek Sp. z o.o. z siedzib ą w Turku zakazu zawierania porozumie ń okre ś lonych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy poprzez ustalenie cen oraz innych warunków zakupu i sprzeda ż y mleka na rynku, a tak ż e nakazania zaniechania stosowania tej praktyki. Uzasadnienie Pismem z dnia 29 sierpnia 2003 r. „Dzia ł pol” Sp. z o.o. z siedzib ą w Dzia ł yniu (zwana dalej Wnioskodawc ą ) zwróci ł a si ę z wnioskiem o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego w zwi ą zku z podejrzeniem naruszenia przez Okr ę gow ą Spó ł dzielni ę Mleczarsk ą w Turku oraz Mleczarni ę TUREK Sp. z o.o. z siedzib ą w Turku art. 5 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r . o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. Nr 86 z 2003 r. poz.804). Zdaniem Wnioskodawcy wskazani przez niego przedsi ę biorcy zawarli porozumienie ograniczaj ą ce konkurencj ę , poprzez ustalenie cen i innych warunków zakupu i sprzeda ż y mleka na rynku lokalnym. Wnioskodawca wyja ś ni ł , i ż jest cz ł onkiem Okr ę gowej Spó ł dzielni Mleczarskiej w Turku (zwanej dalej Spó ł dzielni ą ), której statut zawiera postanowienie zobowi ą zuj ą ce jej cz ł onków do sprzeda ż y mleka na rzecz Spó ł ki Mleczarnia Turek (zwanej dalej Spó ł k ą ). Zdaniem Wnioskodawcy doprowadzenie przez w ł adze Spó ł dzielni do umieszczenia tego zapisu w statucie, a tym samym na ł o ż enie na cz ł onków obowi ą zku ś wiadcze ń na rzecz osoby trzeciej w stosunku do Spó ł dzielni i jej cz ł onków, stanowi dowód, ż e pomi ę dzy Spó ł dzielni ą a Spó ł k ą dosz ł o do zawarcia porozumienia w sprawie wspólnego kszta ł towania cen na lokalnym rynku sprzeda ż y i skupu mleka. Wskazuj ą c na wysoki, ok. 95% udzia ł Spó ł ki na lokalnym rynku skupu mleka Wnioskodawca podkre ś li ł , i ż okoliczno ść ta umo ż liwia Spó ł ce skuteczne wp ł ywanie na 2 kszta ł towanie cen oraz innych warunków skupu mleka. W uzupe ł nieniu swojego wyst ą pienia Wnioskodawca wskaza ł na zawarcie pomi ę dzy za ł o ż ycielami Spó ł ki umowy o wspólnym przedsi ę wzi ę ciu, co w zestawieniu z tre ś ci ą kwestionowanego postanowienia Statutu wskazuje w sposób po ś redni na d ąż enie do uregulowania zasad dzia ł ania na lokalnym rynku skupu mleka i w konsekwencji ograniczenia konkurencji i swobody umów. Zgodnie z art. 85 ust. 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, odmówi ć wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego, je ż eli w sposób oczywisty z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez Prezesa Urz ę du informacji wynika, ż e nie stosowano praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę okre ś lonych w art. 5, rozumianych jako zakaz zawierania porozumie ń w zakresie niewy łą czonym na podstawie art. 6 i 7, oraz praktyk zakazanych przepisami art. 8, rozumianych jako zakaz nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku. W niniejszej sprawie Wnioskodawca wskazywa ł na naruszenie przez Spó ł dzielni ę oraz Spó ł k ę art. 5 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, poprzez zawarcie porozumienia ograniczaj ą cego konkurencj ę polegaj ą cego na ustalaniu cen i innych warunków zakupu i sprzeda ż y mleka na rynku lokalnym. Cech ą porozumienia zakazanego na gruncie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, jest uzgodnienie przez konkurentów cen oraz innych warunków zakupu lub sprzeda ż y towarów. Aby skutecznie zarzuci ć danemu przedsi ę biorcy zawarcie porozumienia zakazanego ww. przepisem konieczne jest wykazanie, i ż przedsi ę biorcy – strony porozumienia – uzgodni ł y okre ś lone dzia ł anie, w wyniku czego ustalone zosta ł y zasady ustalania cen i innych warunków zakupu i sprzeda ż y towarów lub us ł ug na rynku, co w konsekwencji eliminuje, ogranicza lub w inny sposób narusza konkurencj ę na rynku. Zgodnie z art. 4 pkt 4 ustawy, przez porozumienia rozumie si ę : • umowy zawierane mi ę dzy przedsi ę biorcami, mi ę dzy zwi ą zkami przedsi ę biorców oraz mi ę dzy przedsi ę biorcami i ich zwi ą zkami albo niektóre postanowienia tych umów, • uzgodnienia dokonane w jakiejkolwiek formie przez dwóch lub wi ę cej przedsi ę biorców lub ich zwi ą zki, • uchwa ł y lub inne akty zwi ą zków przedsi ę biorców lub ich organów statutowych. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy zakazu zawierania porozumie ń nie stosuje si ę do porozumie ń zawieranych mi ę dzy konkurentami , których łą czny udzia ł w rynku w roku kalendarzowym poprzedzaj ą cym zawarcie porozumienia nie przekracza 5 %., natomiast zgodnie z pkt 2 tego artyku ł u równie ż wobec przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na ró ż nych szczeblach obrotu , których łą czny udzia ł w rynku w roku kalendarzowym poprzedzaj ą cym zawarcie porozumienia nie przekracza 10%. W ś wietle tre ś ci powy ż szych przepisów nale ż y uzna ć , i ż zakaz zawierania porozumie ń okre ś lonych w art. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy konkurentów oraz przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na ró ż nych szczeblach obrotu danym towarem czy us ł ugami . Tymczasem Spó ł ka oraz Spó ł dzielnia nie s ą konkurentami, nie mo ż na ich równie ż uzna ć za przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych w ramach porozumienia pionowego na dwóch szczeblach obrotu: skupu mleka oraz produkcji i dostawy mleka. Na drugim z tych szczebli dzia ł aj ą wy łą cznie cz ł onkowie Spó ł dzielni (Spó ł dzielnia dzia ł alno ś ci w zakresie produkcji oraz skupu mleka nie prowadzi od stycznia 2002 r.). Tym samym ewentualne post ę powanie w sprawie zakazu zawierania porozumie ń mog ł oby dotyczy ć dzia ł a ń Spó ł ki oraz 3 poszczególnych cz ł onków Spó ł dzielni, w tym Wnioskodawcy. Dla oceny postawionego zarzutu konieczne jest przy tym wyja ś nienie charakteru wspó ł pracy, jak ą nawi ą za ł a Spó ł dzielnia oraz Bongrain Europe SAS w postaci utworzenia Spó ł ki „Mleczarnia Turek”, przy czym istotne jest rozgraniczenie dwóch okresów w dotychczasowym istnieniu tej Spó ł ki: okresu przed zbyciem przez Spó ł dzielni ę ca ł o ś ci udzia ł ów w Spó ł ce (co nast ą pi ł o na mocy umowy zawartej w dniu 12 wrze ś nia 2002 r.) oraz po tej dacie, gdy Spó ł dzielnia nie jest ju ż udzia ł owcem Spó ł ki. Z chwil ą utworzenia Spó ł ki i obj ę cia w niej udzia ł ów Spó ł dzielnia zaprzesta ł a prowadzenia skupu i przetwórstwa mleka. Zgodnie z Statutem prowadzi jedynie dzia ł alno ść doradcz ą , szkoleniow ą i organizacyjn ą na rzecz swoich cz ł onków. Skup mleka na obszarze dzia ł alno ś ci prowadzonej dot ą d przez Spó ł dzielni ę przej ęł a utworzona Spó ł ka „Mleczarnia Turek”. Za uczestników porozumienia pionowego nale ż a ł oby zatem uzna ć Spó ł k ę oraz poszczególnych cz ł onków Spó ł dzielni - dostawców mleka do Spó ł ki. Tym samym, ocenie w aspekcie ewentualnego naruszenia regu ł konkurencji podlega ł yby dzia ł ania tych przedsi ę biorców, w tym Wnioskodawcy, a nie Spó ł dzielni jako zwi ą zku niezale ż nych podmiotów gospodarczych. Przyst ę puj ą c do wspólnego przedsi ę wzi ę cia, w ramach którego utworzona zosta ł a Spó ł ka „Mleczarnia Turek”, Spó ł dzielnia wnios ł a do niej jako swój udzia ł maj ą tek produkcyjny oraz baz ę surowcow ą w postaci mleka produkowanego przez jej cz ł onków, którzy zobowi ą zani zostali w statucie Spó ł dzielni do dostawy mleka na potrzeby Spó ł ki. Francuski udzia ł owiec Spó ł ki wniós ł natomiast wk ł ad finansowy oraz technologi ę produkcji serów mi ę kkich. Poniewa ż Spó ł dzielnia zaprzesta ł a prowadzenia skupu i przetwórstwa mleka, lecz by ł a udzia ł owcem Spó ł ki, jej baza surowcowa w postaci mleka produkowanego przez jej cz ł onków sta ł a si ę niejako automatycznie baz ą surowcow ą Spó ł ki. Obowi ą zek dostaw mleka na rzecz Spó ł ki zosta ł wpisany w Statut Spó ł dzielni uchwa łą Walnego Zgromadzenia Cz ł onków Spó ł dzielni nr 4/2000 z dnia 20.06.2000 r. Wprowadzenie do statutu Spó ł dzielni obowi ą zku dostaw mleka na rzecz Spó ł ki nie mo ż e zosta ć uznane za dzia ł anie naruszaj ą ce regu ł y konkurencji z dwóch wzgl ę dów. Po pierwsze, Spó ł dzielnia by ł a wówczas udzia ł owcem Spó ł ki, tym samym zobowi ą zanie cz ł onków Spó ł dzielni do dostaw mleka na rzecz Spó ł ki nale ż y uzna ć za dzia ł anie w ramach jednego organizmu gospodarczego, równie ż w aspekcie obowi ą zku podejmowania dzia ł a ń dla dobra Spó ł ki w postaci zapewnienia jej bazy surowcowej na potrzeby produkcyjne. Po drugie, kwestionowane postanowienie statutu przyj ę te zosta ł o uchwa łą Walnego Zgromadzenia Cz ł onków Spó ł dzielni. Spó ł dzielnia jest dobrowolnym zrzeszeniem samodzielnych przedsi ę biorców. Przyst ę puj ą c do spó ł dzielni ka ż dy z jej cz ł onków ogranicza w jakim ś stopniu swoj ą samodzielno ść decyzyjn ą na rzecz wybranych wi ę kszo ś ci ą g ł osów organów spó ł dzielni. Decyzje tych organów, w tym tre ść uchwa ł czy statutu, podlegaj ą kontroli w trybie ustawy prawo spó ł dzielcze. Je ż eli cz ł onek spó ł dzielni nie zgadza si ę z tymi decyzjami, mo ż e uruchomi ć procedury okre ś lone w tej ustawie, po których wyczerpaniu mo ż e skierowa ć spraw ę do s ą du cywilnego. Decyzje, które nie zosta ł y w w ł a ś ciwym terminie zaskar ż one, wi ążą spó ł dzielców. Skoro kwestionowane postanowienie zosta ł o wprowadzone do statutu, oznacza to, ż e taka by ł a wola wi ę kszo ś ci cz ł onków Spó ł dzielni. W ka ż dym czasie spó ł dzielcy mog ą wyst ą pi ć z inicjatyw ą zmiany statutu, a gdy dzia ł ania takie nie spotkaj ą si ę z poparciem wi ę kszo ś ci cz ł onków, podmioty niezadowolone mog ą zrezygnowa ć z cz ł onkostwa w spó ł dzielni. Dla uznania porozumienia za spe ł niaj ą ce kryteria ustawowe konieczne jest wykazanie, ż e celem dzia ł a ń przedsi ę biorców lub ich skutkiem by ł o wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie konkurencji . W praktyce mog ą wyst ą pi ć trzy sytuacje: • pierwsza, gdy strony porozumienia stawiaj ą sobie za cel ograniczenie konkurencji; 4 • druga, gdy przedsi ę biorcy co prawda nie maj ą zamiaru doprowadzi ć do naruszenia konkurencji, jednak ż e ograniczenie takie jest skutkiem ich skoordynowanych dzia ł a ń ; skutek mo ż e by ć skutkiem rzeczywistym, jak i prawdopodobnym, mog ą cym wyst ą pi ć w niedalekiej przysz ł o ś ci; • trzecia, obejmuj ą ca zarówno pierwsz ą , jak i drug ą z wy ż ej wymienionych sytuacji, tj. gdy przedsi ę biorcy dzia ł aj ą cy z zamiarem wy łą czenia konkurencji mi ę dzy nimi, cel ten osi ą gn ę li (zob.: E. Modzelewska – W ą chal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów – Komentarz, Twigger, Warszawa 2002, s. 67). W ocenie Urz ę du dzia ł aniom Spó ł dzielni, Spó ł ki oraz jej francuskiego udzia ł owca nie mo ż na przypisa ć zamiaru ograniczenie konkurencji na rynku. Tre ść wniosku wskazuje, ż e Wnioskodawca ograniczenie to upatruje w uniemo ż liwieniu mu sprzeda ż y mleka innym odbiorcom. Tymczasem, jak wy ż ej wyja ś niono, Wnioskodawca mo ż e w ka ż dej chwili zrezygnowa ć z cz ł onkostwa w Spó ł dzielni, a wówczas uzyska pe ł ne prawo dysponowania w ł asn ą produkcj ą . W ocenie Urz ę du ograniczenie konkurencji w odniesieniu do tej sprawy nale ż y natomiast rozpatrywa ć z punktu widzenia pozosta ł ych podmiotów zajmuj ą cych si ę skupem mleka na rynku, to znaczy konkurentów Spó ł ki na rynku skupu i przetwórstwa tego surowca. To w ł a ś nie oni, z chwil ą wpisania do statutu Spó ł dzielni kwestionowanego postanowienia, utracili prawo skupu mleka od jej cz ł onków. Poniewa ż Wnioskodawca jest jednym z cz ł onków Spó ł dzielni, a ca ł okszta ł t okoliczno ś ci zbadanych w ramach przeprowadzonego post ę powania wyja ś niaj ą cego nie wskazuje, i ż dosz ł o do naruszenia przepisów ustawy, wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego w zakresie obj ę tym wnioskiem jest niecelowe. St ą d nale ż a ł o orzec jak w sentencji decyzji. Od niniejszej decyzji przys ł uguje Wnioskodawcy prawo wniesienia odwo ł ania do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki Otrzymuje: „Dzia ł pol” Sp. z o.o. – pe ł nomocnik r.pr. Marcin Ł yko Kancelaria Radcy Prawnego ul. G ł ówna 10, 61-005 Pozna ń