RPZ-32/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 22.12.2004 r. RPZ – 411/3/04/JK DECYZJA Nr RPZ - 32/2004 1. Na podstawie art. 9 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz. U. nr 86 z 2003 r. poz. 804 z pó ź n. zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18 z 2002 r., poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego na wniosek: - Micha ł a Lewandowskiego – Charon Zak ł ad Us ł ug Pogrzebowych z siedzib ą w Poznaniu, - Tomasza Dobrowolskiego – Us ł ugi Pogrzebowe z siedzib ą w Poznaniu, - Tadeusza Dobrowolskiego – Us ł ugi Pogrzebowe z siedzib ą w Poznaniu, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaj ę si ę za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę okre ś lon ą w art. 8 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, nadu ż ywanie przez UNIVERSUM Spó ł dzielni ę Pracy z siedzib ą w Poznaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnych rynkach us ł ug cmentarnych na cmentarzach komunalnych „Junikowo” i „Mi ł ostowo”, po ł o ż onych na terenie Miasta Poznania poprzez narzucanie nieuczciwych, zawy ż onych i nieuzasadnionych cen za korzystanie z urz ą dze ń cmentarnych, tj.: - op ł at za korzystanie z domu pogrzebowego w wysoko ś ci 300 z ł , - op ł at za korzystanie z domu pogrzebowego w godzinach nadliczbowych w wysoko ś ci 315 z ł , - nadzór nad organizacj ą pogrzebu w godzinach od 7.00 – 15.00 w wysoko ś ci 50 z ł , - nadzór nad organizacj ą pogrzebu w godzinach nadliczbowych w wysoko ś ci 60 z ł , - wynaj ę cie wózka pogrzebowego wraz z kierowc ą w wysoko ś ci 120 z ł . i nakazuje jej zaniechanie. 2. Na podstawie art. 11 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz. U. nr 86 z 2003 r. poz. 804 z pó ź n. zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18 z 2002 r., poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego na wniosek: 2 - Micha ł a Lewandowskiego – Charon Zak ł ad Us ł ug Pogrzebowych z siedzib ą w Poznaniu, - Tomasza Dobrowolskiego – Us ł ugi Pogrzebowe z siedzib ą w Poznaniu, - Tadeusza Dobrowolskiego – Us ł ugi Pogrzebowe z siedzib ą w Poznaniu, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie stwierdza si ę stosowania przez UNIVERSUM Spó ł dzielni ę Pracy z siedzib ą w Poznaniu praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę okre ś lonych w art. 8 ust. 1 oraz w art. 8 ust. 2 pkt 5 ww. ustawy, tj. nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na lokalnych rynkach us ł ug cmentarnych na cmentarzach komunalnych „Junikowo” i „Mi ł ostowo”, po ł o ż onych na terenie Miasta Poznania poprzez: a) utrudnianie dost ę pu do rynku us ł ug pogrzebowych przedsi ę biorcom ś wiadcz ą cym te us ł ugi w drodze : - stosowania regulaminu cmentarzy komunalnych Miasta Poznania „Mi ł ostowo” i „Junikowo” zawieraj ą cego postanowienia stanowi ą ce, i ż : - rezerwacja pogrzebu jest wa ż na przez okres 6 godzin od momentu zg ł oszenia, a w tym czasie organizator pogrzebu ma z ł o ż y ć kart ę zgonu zmar ł ego i op ł aci ć us ł ug ę , gdy ż w przeciwnym razie rezerwacja zostanie anulowana (pkt 14 regulaminu), - odbiór grobu powinien nast ą pi ć na 1 – 2 godziny przed pogrzebem (pkt 18 regulaminu), - uzale ż nianie mo ż liwo ś ci ś wiadczenia us ł ug pogrzebowych przez konkurencyjne zak ł ady pogrzebowe od podpisania umowy o wspó ł pracy zaproponowanej przez UNIVERSUM Spó ł dzielni ę Pracy, zawieraj ą cej uci ąż liwe warunki prowadzenia dzia ł alno ś ci i stanowi ą ce, i ż : - organizator pogrzebu ma dokona ć odbioru grobu od zarz ą dcy na 1 – 2 godziny przed pogrzebem (§ 9 umowy), - umowa mo ż e zosta ć rozwi ą zana przez ka ż d ą ze stron bez podania przyczyny z zachowaniem jednomiesi ę cznego okresu wypowiedzenia (§ 14 umowy), - żą dania od wnioskodawców zdejmowania szalunków z wykopanych przez UNIVERSUM Spó ł dzielni ę Pracy grobów, b) przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania i rozwoju konkurencji na rynku us ł ug pogrzebowych poprzez u ż yczenie Miastu Pozna ń lokalu na siedzib ę Urz ę du Stanu Cywilnego – Oddzia ł Zgonów w lokalu po ł o ż onym w siedzibie UNIVERSUM Spó ł dzielnia Pracy. 3. Na podstawie art. 101 ust. 1 pkt 1 i 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentó w , w zwi ą zku z naruszeniem art. 8 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, nak ł ada si ę na UNIVERSUM Spó ł dzielni ę Pracy z siedzib ą w Poznaniu kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 180.255 z ł (s ł ownie: sto osiemdziesi ą t tysi ę cy dwie ś cie pi ęć dziesi ą t pi ęć z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa. 4. Na podstawie art. 90 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów decyzji w punkcie 1 nadaje si ę rygor natychmiastowej wykonalno ś ci. 5. Na podstawie art. 67 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów umarza si ę post ę powanie antymonopolowe w sprawie zarzutu stosowania przez Spó ł dzielni ę 3 Pracy UNIVERSUM praktyk okre ś lonych w art. 8 ust. 1 i art. 8 ust. 2 pkt 5 i 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegaj ą cych na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnych rynkach us ł ug cmentarnych na cmentarzach komunalnych „Junikowo” i „Mi ł ostowo”, po ł o ż onych na terenie Miasta Poznania poprzez utrudnianie dost ę pu do rynku us ł ug pogrzebowych przedsi ę biorcom ś wiadcz ą cym te us ł ugi w drodze: a) stosowania regulaminu cmentarzy komunalnych Miasta Poznania „Mi ł ostowo” i „Junikowo” oraz umowy o wspó ł pracy zawieraj ą cych postanowienia stanowi ą ce, i ż : - prawo sprawowania obrz ę du pogrzebowego maj ą wy łą cznie firmy, które w zezwoleniu na prowadzenie dzia ł alno ś ci gospodarczej maj ą wymienione us ł ugi pogrzebowe - organizator pogrzebu zobowi ą zany jest do przedstawienia polisy ubezpieczeniowej - organizator pogrzebu powinien poinformowa ć zarz ą dc ę o wymiarach trumny. b) żą dania od pracowników Wnioskodawców, którzy za ł atwiali formalno ś ci pogrzebowe, by przedstawili pe ł nomocnictwa uwierzytelnione notarialnie, c) żą dania od Wnioskodawców przedstawienia za ś wiadcze ń : o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, o numerze identyfikacyjnym REGON i za ś wiadczenia o numerze identyfikacyjnym NIP, d) oferowanie Wnioskodawcom na cmentarzu Junikowo dro ż szych i mniej atrakcyjnych kwater ekshumowanych i pochodz ą cych z rotacji i jednocze ś nie odmawianie dost ę pu do kwater nowych, co przynosi Spó ł dzielni nieuzasadnione korzy ś ci, a przy tym zmniejsza atrakcyjno ść oferty wnioskodawców wobec ich klientów, co utrudnia im konkurencj ę . 6. Na podstawie art. 75 w zwi ą zku z art. 69 ust. 1 i 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, kosztami post ę powania antymonopolowego obci ąż a si ę po po ł owie Wnioskodawców i UNIVERSUM Spó ł dzielni ę Pracy i z tego tytu ł u zobowi ą zuje si ę Spó ł dzielni ę Pracy UNIVERSUM do zwrotu na rzecz wnioskodawców kwoty 305 z ł . Uzasadnienie W dniu 6.02.2004 r. do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu wp ł yn ął wniosek Micha ł a Lewandowskiego prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą jako CHARON z siedzib ą w Poznaniu o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego przeciwko Spó ł dzielni Pracy UNIVERSUM z siedzib ą w Poznaniu (zwanej dalej Spó ł dzielni ą ). W dniu 10.02.2004 r. za ś kolejne wnioski z ł o ż yli Tomasz Dobrowolski i Tadeusz Dobrowolski – prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Us ł ugi Pogrzebowe. Wnioskodawcy zarzucili Spó ł dzielni – zarz ą dcy dwóch cmentarzy komunalnych w Poznaniu „Junikowo” i „Mi ł ostowo” stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę na rynku, które po ostatecznym sprecyzowaniu kwalifikowali jako naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 6 oraz art. 8 ust. 2 pkt 4, 5 i 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zarzuty nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej przez Spó ł dzielni ę dotyczy ł y trzech rodzajów dzia ł a ń . Pierwsza grupa obj ęł a dzia ł ania Spó ł dzielni, które generalnie utrudniaj ą przedsi ę biorcom pogrzebowym dost ę p do rynku us ł ug pogrzebowych na cmentarzach Junikowo i Mi ł ostowo. Do tego typu dzia ł a ń , naruszaj ą cych zdaniem Wnioskodawcy art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zaliczono po pierwsze, stosowanie 4 regulaminu cmentarzy komunalnych Miasta Poznania „Mi ł ostowo” i „Junikowo” zawieraj ą cego postanowienia stanowi ą ce, i ż : - prawo sprawowania obrz ę du pogrzebowego maj ą wy łą cznie firmy, które w zezwoleniu na prowadzenie dzia ł alno ś ci gospodarczej maj ą wymienione us ł ugi pogrzebowe (pkt 7 regulaminu), - rezerwacja pogrzebu jest wa ż na przez okres 6 godzin od momentu zg ł oszenia, a w tym czasie organizator pogrzebu ma z ł o ż y ć kart ę zgonu zmar ł ego i op ł aci ć us ł ug ę , gdy ż w przeciwnym razie rezerwacja zostanie anulowana (pkt 14 regulaminu), - organizator pogrzebu zobowi ą zany jest do przedstawienia polisy ubezpieczeniowej (pkt 16 regulaminu), - organizator pogrzebu powinien poinformowa ć zarz ą dc ę o wymiarach trumny (pkt 17 regulaminu), - odbiór grobu powinien nast ą pi ć na 1 – 2 godziny przed pogrzebem (pkt 18 regulaminu). Po drugie, uzale ż nianie mo ż liwo ś ci ś wiadczenia us ł ug pogrzebowych przez konkurencyjne zak ł ady pogrzebowe od podpisania umowy o wspó ł pracy zaproponowanej przez UNIVERSUM Spó ł dzielni ę Pracy, zawieraj ą ce uci ąż liwe warunki prowadzenia dzia ł alno ś ci i stanowi ą ce, i ż : - organizator pogrzebu zobowi ą zany jest do przedstawienia polisy ubezpieczeniowej na ubezpieczenie odpowiedzialno ś ci cywilnej za szkody wyrz ą dzone w zwi ą zku z prowadzon ą dzia ł alno ś ci ą (§ 6 umowy), - organizator pogrzebu ma obowi ą zek poinformowa ć zarz ą dc ę o wielko ś ci trumny (§ 8 umowy), - organizator pogrzebu ma dokona ć odbioru grobu od zarz ą dcy na 1 – 2 godziny przed pogrzebem (§ 9 umowy), - umowa mo ż e zosta ć rozwi ą zana przez ka ż d ą ze stron bez podania przyczyny z zachowaniem jednomiesi ę cznego okresu wypowiedzenia (§ 14 umowy). Po trzecie wreszcie, Wnioskodawcy dopatrywali si ę dzia ł a ń utrudniaj ą cych konkurencj ę w postaci żą dania od pracowników Wnioskodawców, którzy za ł atwiali formalno ś ci pogrzebowe, by przedstawili pe ł nomocnictwa uwierzytelnione notarialnie, żą dania od Wnioskodawców przedstawienia za ś wiadcze ń o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, za ś wiadczenia o numerze identyfikacyjnym REGON i za ś wiadczenia o numerze identyfikacyjnym NIP oraz żą dania od wnioskodawców zdejmowania szalunków z wykopanych przez UNIVERSUM Spó ł dzielni ę Pracy grobów Kolejny zarzut, kwalifikowany przez Wnioskodawców jako naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, to przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania i rozwoju konkurencji na rynku us ł ug pogrzebowych poprzez u ż yczenie Miastu Pozna ń lokalu na siedzib ę Urz ę du Stanu Cywilnego – Oddzia ł Zgonów w lokalu po ł o ż onym w siedzibie UNIVERSUM Spó ł dzielnia Pracy. W uzasadnieniu podano, i ż tablica informacyjna na dole budynku przy ul. Wo ź nej 15a w Poznaniu, jest skonstruowana w taki sposób, i ż osoba wchodz ą ca do budynku uzyskuje wra ż enie, ż e USC jest jedynie jednym z wydzia ł ów Spó ł dzielni i funkcjonuje jako cz ęść zak ł adu pogrzebowego. Do niedawna Spó ł dzielnia utrwala ł a takie przekonanie informuj ą c na innej tablicy, i ż kolejno ść za ł atwiania formalno ś ci zwi ą zanych z pogrzebem jest nast ę puj ą ca: najpierw USC, pó ź niej Spó ł dzielnia. Obecnie s ł owa „SP Universum” zast ą piono s ł owami „zak ł ad pogrzebowy”. Wedle Wnioskodawcy nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż obecne usytuowanie USC znacz ą co ogranicza konkurencj ę . Jest oczywiste, jak utrzymuje wnioskodawca, i ż osoba, która w celu zorganizowania pogrzebu musi uzyska ć akt zgonu wydawany przez USC, zaraz po opuszczeniu lokalu USC zamówi us ł ug ę pogrzebow ą w Spó ł dzielni. Cz ęść osób uczyni tak 5 z niewiedzy s ą dz ą c, i ż taka jest procedura, cz ęść za ś z czystej wygody, nie chc ą c szuka ć innych zak ł adów pogrzebowych. Równie bulwersuj ą ca by ł aby sytuacja, gdyby s ą d mie ś ci ł si ę w tym samym miejscu co siedziba jednej kancelarii adwokackiej. Wnioskodawcy podnie ś li wreszcie, oparty na naruszeniu art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zarzut narzucania zawy ż onych lub nieuzasadnionych cen za korzystanie z urz ą dze ń cmentarnych, tj.: - op ł at za korzystanie z domu pogrzebowego, - op ł at za korzystanie z domu pogrzebowego w godzinach nadliczbowych, - nadzór nad organizacj ą pogrzebu w godzinach od 7.00 – 15.00 - nadzór nad organizacj ą pogrzebu w godzinach nadliczbowych, - wynaj ę cie wózka pogrzebowego wraz z kierowc ą . Wnioskodawcy dowodzili, ż e aby samodzielnie zorganizowa ć pogrzeb nale ż a ł oby zap ł aci ć Spó ł dzielni co najmniej ok. 600-700 z ł (na t ę kwot ę sk ł ada si ę op ł ata za korzystanie z domu pogrzebowego w wysoko ś ci 300 z ł za 45 minut, op ł ata za wynaj ę cie wózka do transportu zw ł ok – 120 z ł , op ł ata za nadzór przy kopaniu mogi ł y – 110 z ł oraz op ł ata za wynaj ę cie innych urz ą dze ń cmentarnych), co wed ł ug Wnioskodawców z pewno ś ci ą nie odpowiada kosztom utrzymania urz ą dze ń cmentarnych ponoszonym przez Spó ł dzielni ę . Uwzgl ę dniaj ą c koszty w ł asne, które musi ponie ść zak ł ad pogrzebowy (zatrudnienie pracowników, transport, koszty materia ł owe), nie jest on w stanie konkurowa ć ze Spó ł dzielni ą , która za kwot ę ok. 1.000 z ł oferuje pogrzeb obejmuj ą cy: wykopanie mogi ł y, wystawienie trumny w sali po ż egna ń , wystawienie trumny w sali eksploracyjnej, asyst ę zmar ł ego, transport zmar ł ego do mogi ł y, opuszczenie trumny do mogi ł y, prowizoryczne uformowanie mogi ł y, zorganizowanie muzyki, niesienie krzy ż a, ustawienie zniczy plus koszt zniczy i stojaków, ustawienie nag ł o ś nienia i u ł o ż enie wie ń ców. Z tego wzgl ę du inne podmioty nie organizuj ą samodzielnie pogrzebów na cmentarzach Junikowo i Mi ł ostowo, lecz zlecaj ą t ę prac ę Spó ł dzielni, sami ograniczaj ą c si ę do sprzeda ż y trumny, wie ń ców i odzie ż y pogrzebowej. Postanowieniem z dnia 18.03.2004 r. Prezes Urz ę du (post ę powanie, zgodnie z przepisami o w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur, wszcz ęł a i prowadzi ł a Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu) postanowi ł wszcz ąć post ę powanie antymonopolowe przeciwko Spó ł dzielni pod zarzutem stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę okre ś lonych w art. 8 ust. 1 oraz art. 8 ust. 2 pkt 1, 5 i 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego Spó ł dzielnia podnios ł a, i ż sprawa nie ma charakteru publicznoprawnego albowiem dotyczy, co najwy ż ej w ą skiego interesu kilku przedsi ę biorców – Wnioskodawców. Konkurencja jak ą chroni ustawa antymonopolowa jest zjawiskiem rozumianym nie jako sytuacja jednostkowa przedsi ę biorcy, ale zjawiskiem charakteryzuj ą cym funkcjonowanie gospodarki. Praktyki naruszaj ą ce konkurencj ę maj ą dotyczy ć wielu zachowa ń , ich powtarzalno ś ci i to w ró ż nych stanach faktycznych. Istota sprawy – zdaniem Spó ł dzielni – nie mo ż e by ć sprowadzona do tego, ż e wnioskodawcy nie mog ą zamawia ć us ł ug pogrzebowych w Spó ł dzielni albowiem s ą one dla nich nieop ł acalne. Sprawa niniejsza ma charakter prywatnoprawny, a takowe rozstrzygaj ą s ą dy powszechne. Spó ł dzielnia wskaza ł a przy tym, ż e taka sprawa rozpoznawana jest ju ż przez S ą d Okr ę gowy w Poznaniu (sygn.akt IX GC 78/04/1) i dotyczy czynów nieuczciwej konkurencji jakich dopuszczaj ą si ę Wnioskodawcy wobec Spó ł dzielni polegaj ą cych na nieuczciwej reklamie i rozpowszechniania nieprawdziwych informacji o cenach i jako ś ci oferowanych przez Spó ł dzielni ę us ł ug. 6 Spó ł dzielnia podnios ł a tak ż e, ż e rynek w ł a ś ciwy w sprawie (geograficzny) powinien obejmowa ć nie tylko teren miasta Poznania, ale te ż o ś ciennych miast i gmin, takich jak: Czerwonak, Swarz ę dz, Kleszczewo, Kórnik, Mosina, Lubo ń , Komorniki, Dopiewo, Tarnowo Podgórne, Rokietnica i Suchy Las. Odno ś nie zarzutów stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę Spó ł dzielnia podnios ł a, i ż od d ł u ż szego ju ż czasu prowadzi z Wnioskodawcami ustalenia i rozmowy na temat ś wiadczenia us ł ug na cmentarzach komunalnych. W efekcie tych rozmów uda ł o si ę rozwi ą za ć kilka dyskusyjnych kwestii, takich jak obowi ą zki przedstawienia polisy OC czy po ś wiadczonego notarialnie pe ł nomocnictwa. Potwierdzili to po ś rednio Wnioskodawcy, którzy w pi ś mie z 11.05.2004 r. cofn ę li żą danie stwierdzenia praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę co do dzia ł a ń Spó ł dzielni polegaj ą cych na umieszczeniu w regulaminie cmentarzy komunalnych i/lub w umowie o wspó ł pracy zapisów, i ż : - prawo sprawowania obrz ę du pogrzebowego maj ą wy łą cznie firmy, które w zezwoleniu na prowadzenie dzia ł alno ś ci gospodarczej maj ą wymienione us ł ugi pogrzebowe - organizator pogrzebu zobowi ą zany jest do przedstawienia polisy ubezpieczeniowej - organizator pogrzebu powinien poinformowa ć zarz ą dc ę o wymiarach trumny. Cofni ę to równie ż zarzuty dotycz ą ce żą dania od pracowników Wnioskodawców, którzy za ł atwiali formalno ś ci pogrzebowe, by przedstawili pe ł nomocnictwa uwierzytelnione notarialnie, żą dania od Wnioskodawców przedstawienia za ś wiadcze ń o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, za ś wiadczenia o numerze identyfikacyjnym REGON i za ś wiadczenia o numerze identyfikacyjnym NIP. Odno ś nie zarzutów stosowania nieuzasadnionych, zawy ż onych cen na niektóre us ł ugi Spó ł dzielnia wskaza ł a, i ż znajduj ą one pe ł ne pokrycie w ponoszonych przez ni ą kosztach. To za ś , ż e dla innych podmiotów koszty te s ą za wysokie, a przez to nieop ł acalne nie ma, zdaniem Spó ł dzielni, znaczenia albowiem ponosz ą c takie koszty Spó ł dzielnia nie eksploatuje swojej pozycji na rynku. Przeciwnie, stara si ę aby koszty te by ł y jak najni ż sze. W zwi ą zku z zarzutem zwi ą zanym z lokalizacj ą Urz ę du Stanu Cywilnego – Oddzia ł Zgonów w budynku Spó ł dzielni podniesiono, i ż dzieje si ę tak od roku 1977, a by ł o to uzasadnione u ł atwieniem rodzinom zmar ł ych wszelkich formalno ś ci zwi ą zanych z pogrzebem. Wówczas bowiem Spó ł dzielnia ś wiadczy ł a ponad 90 % us ł ug pogrzebowych w skali miasta Poznania. Ponadto Spó ł dzielnia argumentowa ł a, i ż obydwa podmioty zlokalizowane s ą na innych pi ę trach budynku (parter i pierwsze pi ę tro), a nadto USC dysponuje innym wej ś ciem. Nie mo ż na zatem uzna ć za zasadne twierdze ń Wnioskodawców, i ż osoby za ł atwiaj ą ce formalno ś ci w USC zamówi ą us ł ug ę w Spó ł dzielni czy to z wygody, czy to z niewiedzy. Jest to, zdaniem Spó ł dzielni, twierdzenie go ł os ł owne, nie poparte ż adnymi dowodami. Spó ł dzielnia wskaza ł a jednocze ś nie, ż e umiejscowienie USC by ł o ju ż przedmiotem badania Urz ę du Antymonopolowego – Delegatura w Poznaniu w sprawie o sygn. DP-51/17/93, jednak odmówiono wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego w tej sprawie. Podobnie, w ś wietle stanowiska Spó ł dzielni, rzecz si ę ma z sze ś ciogodzinn ą rezerwacj ą pogrzebu albowiem w sprawie o sygn. DP-502/1/93/PK Urz ą d Antymonopolowy zatwierdzi ł ugod ę , której jednym z warunków by ł termin pi ę ciogodzinny. Postanowieniem z dnia 13.08.2004 r. w zwi ą zku z nowymi zarzutami Wnioskodawców podniesionymi w pi ś mie z 16.07.2004 r. (uzupe ł nionym pismem z 6.08.2004 r.) rozszerzono post ę powanie antymonopolowe o zarzut naruszenia art. 8 ust. 2 pkt 5 i 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez narzucanie wnioskodawcom uci ąż liwych warunków 7 umów i oferowanie im na cmentarzu Junikowo dro ż szych i mniej atrakcyjnych kwater ekshumowanych i jednocze ś nie odmawianie dost ę pu do kwater nowych, co przynosi Spó ł dzielni nieuzasadnione korzy ś ci, a przy tym zmniejsza atrakcyjno ść oferty wnioskodawców wobec ich klientów, co utrudnia im konkurencj ę . W odpowiedzi Spó ł dzielnia zakwestionowa ł a zarzuty Wnioskodawców twierdz ą c, i ż ceny kwater pochodz ą cych z ekshumacji, jak i ceny kwater w nowych cz ęś ciach cmentarza kszta ł tuj ą si ę na jednakowym poziomie. Ponadto Spó ł dzielnia podda ł a w w ą tpliwo ść tez ę Wnioskodawców, i ż kwatery ekshumowane s ą mniej atrakcyjne albowiem jest to kwestia czysto subiektywna. W pi ś mie z dnia 9.12.2004 r. Wnioskodawcy zarzut ten cofn ę li. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: Wobec zarzutów stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę opartych na naruszeniu art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, warunkiem koniecznym stwierdzenia stosowania praktyk jest uprzednie ustalenie, i ż przedsi ę biorca posiada pozycj ę dominuj ą c ą na rynku. W ś wietle art. 4 pkt 9 ustawy, przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40 %. Istotna jest równie ż definicja rynku w ł a ś ciwego zawarta w art. 4 pkt 8 ustawy, zgodnie z któr ą rynek w ł a ś ciwy to rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty (rynek w ł a ś ciwy produktowo) oraz s ą oferowane na obszarze, na którym, ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji (rynek w ł a ś ciwy geograficznie). Spó ł dzielni zarzuca si ę nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku us ł ug cmentarnych. Zdefiniowanie tych us ł ug umo ż liwiaj ą przepisy ustawy z dnia 31.01.1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmar ł ych (tekst jedn.: Dz. U. Nr 23 z 2000 r., poz. 295 z pó ź n. zm.). Co do zasady obejmuj ą one czynno ś ci zwi ą zane z utrzymaniem i prawid ł owym funkcjonowaniem cmentarzy, takie jak czynno ś ci porz ą dkowe (m.in. piel ę gnacja zieleni, utrzymanie czysto ś ci, konserwacja urz ą dze ń cmentarnych), czynno ś ci zwi ą zane z rozbudow ą infrastruktury cmentarza, czynno ś ci administracyjne (zwi ą zane z nadzorem architektonicznym i urbanistycznym, sanitarnym, porz ą dkowym, prowadzeniem ksi ą g cmentarnych, pobieraniem op ł at za korzystanie z infrastruktury cmentarza, przechowywaniem zw ł ok). W ś wietle art. 2 ust. 1 ww. ustawy, utrzymanie cmentarzy komunalnych i zarz ą dzanie nimi nale ż y do w ł a ś ciwych wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), na których terenie cmentarz jest po ł o ż ony. Zgodnie za ś z art. 7 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 8.03.1990 r. o samorz ą dzie gminnym (tekst jedn.: Dz. U. nr 142 z 2001 r., poz. 1591) sprawy cmentarzy komunalnych nale żą do zada ń w ł asnych gminy. Gminom zatem przys ł uguje tzw. monopol prawny w zakresie utrzymania i zarz ą du cmentarzami stanowi ą cymi mienie komunalne, z tym ż e wykonywanie czynno ś ci mo ż e by ć , na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy o samorz ą dzie gminnym, powierzone innym podmiotom. Tak te ż sta ł o si ę w Poznaniu, gdzie na podstawie 8 umowy z dnia 1.07.1992 r., zawartej z Miastem Pozna ń powierzono Spó ł dzielni zarz ą d cmentarzami komunalnymi „Mi ł ostowo” i „Junikowo”. Na podstawie § 3 ust. 2 umowy, której odpis za łą czono do wniosku o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego, Spó ł dzielnia zobowi ą za ł a si ę do udost ę pniania innym podmiotom gospodarczym dokonywania przez nie obrz ą dku pogrzebowego wed ł ug zasad ustalonych przez Spó ł dzielni ę i zaakceptowanych przez Zarz ą d Miasta. Opracowane zasady w punkcie pierwszym wyja ś niaj ą , i ż przez udost ę pnianie rozumie si ę : wynaj ę cie sali eksportacyjnej, sali po ż egna ń , wózka pogrzebowego i instalacji nag ł a ś niaj ą cej, za ś (punkt drugi zasad) obowi ą zkiem Spó ł dzielni jest odpowiednie przygotowanie urz ą dze ń do przeprowadzenia obrz ą dku. Dzia ł alno ść Spó ł dzielni nie ogranicza si ę jednak do wykonywania us ł ug cmentarnych, ś wiadczy ona bowiem na ww. cmentarzach równie ż us ł ugi pogrzebowe. O ile jednak us ł ugi cmentarne wykonywane s ą w warunkach monopolu, to w zakresie us ł ug pogrzebowych Spó ł dzielnia spotyka si ę z konkurencj ą innych przedsi ę biorców pogrzebowych, w tym wnioskodawców w niniejszym post ę powaniu. Us ł ugi pogrzebowe obejmuj ą wszelkie czynno ś ci zwi ą zane z pochówkiem zmar ł ych, tj. organizacj ę pogrzebu, ceremonia ł pogrzebowy, czynno ś ci zwi ą zane z przygotowaniem zw ł ok do pochówku, kopanie i zasypywanie grobów. S ą one adresowane do indywidualnego odbiorcy – klientów zak ł adów pogrzebowych. St ą d te ż rynek us ł ug pogrzebowych powinien by ć z za ł o ż enia konkurencyjny, tak aby konsumenci mieli mo ż liwo ść wyboru us ł ugodawcy. Taki charakter rynku us ł ug pogrzebowych jednoznacznie akcentuje orzecznictwo zarówno Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jak i S ą du Antymonopolowego (obecnie S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów). W orzecznictwie obu ww. organów od dawna ugruntowa ł si ę nie budz ą cy zastrze ż e ń pogl ą d, i ż rynek geograficzny w zakresie us ł ug cmentarnych ogranicza si ę do terenu zarz ą dzanego cmentarza (por.: wyroki S ą du Antymonopolowego z 14.07.1999 r., XVII Ama 28/99, z 21.01.1998 r., XVII Ama 51/97). Takie definiowanie rynku geograficznego uzasadnione jest tym, ż e o wyborze cmentarza pod k ą tem dokonania pochówku dla statystycznego zleceniodawcy w niewielkim stopniu decyduj ą elementy konkurencji mi ę dzy administratorami (zarz ą dcami) poszczególnych cmentarzy. Wybór ten determinowany jest szczególnymi wzgl ę dami, takimi jak wola zmar ł ego, istnienie grobów bliskich, presti ż cmentarza (por. E. Modzelewska – W ą chal UOKiK Komentarz, TWIGGER W-wa 2002, s. 53). Skoro zatem miejscem wykonywania tych us ł ug przez Spó ł dzielni ę s ą cmentarze komunalne Mi ł ostowo i Junikowo, stanowi ą one w ł a ś ciwe w niniejszej sprawie rynki w uj ę ciu geograficznym. Z chwil ą zawarcia umowy z 1.07.1992 r., jedynym uczestnikiem tych rynków sta ł a si ę Spó ł dzielnia. Okoliczno ść , i ż Spó ł dzielnia posiada pozycj ę dominuj ą c ą na rynku us ł ug cmentarnych pozwala na ocen ę i rozstrzygni ę cie podniesionych przez Wnioskodawców zarzutów. Jednocze ś nie nale ż y podkre ś li ć , i ż sprawa dotyczy interesu publicznoprawnego, który chroni ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów (art. 1 ust. 1). Sformu ł owana przez Spó ł dzielni ę teza, i ż dotyczy ona w ą skiego interesu kilku przedsi ę biorców – wnioskodawców jest nie do przyj ę cia. Dzia ł ania Spó ł dzielni bowiem utrudniaj ą lub wr ę cz ograniczaj ą dost ę p do rynku nie tylko wnioskodawcom, lecz wszystkim przedsi ę biorcom, którzy chcieliby wykonywa ć na cmentarzach komunalnych w Poznaniu us ł ugi pogrzebowe w pe ł nym zakresie. Decyzja zatem chroni konkurencj ę jako zjawisko o charakterze instytucjonalnym, a nie prywatne interesy wnioskodawców. 9 Naruszenie art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów: Wobec cofni ę cia niektórych zarzutów dotycz ą cych warunków regulaminu i/lub umowy o wspó ł pracy oferowanej przez Spó ł dzielni ę zak ł adom pogrzebowym, do rozstrzygni ę cia w tym zakresie pozosta ł y postanowienia dotycz ą ce: - wa ż no ś ci rezerwacji pogrzebu przez okres 6 godzin, w którym to czasie organizator pogrzebu ma z ł o ż y ć kart ę zgonu zmar ł ego i op ł aci ć us ł ug ę , gdy ż w przeciwnym razie rezerwacja zostanie anulowana, - odbioru grobu na 1 – 2 godzin przed pogrzebem, - zdejmowania przez Wnioskodawców szalunków z wykopanych przez Spó ł dzielni ę grobów, - mo ż no ś ci rozwi ą zania umowy przez ka ż d ą ze stron bez podania przyczyny z zachowaniem jednomiesi ę cznego okresu wypowiedzenia. Postanowienia te, w ocenie Wnioskodawców, utrudniaj ą im dost ę p do rynku us ł ug pogrzebowych na obu cmentarzach. Co do pierwszych dwóch postanowie ń Prezes Urz ę du nie dostrzega podstaw do zakwalifikowania ich jako praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Jakkolwiek mo ż na dostrzec w okre ś lonych sytuacjach niedogodno ś ci dla firm pogrzebowych, zwi ą zane zw ł aszcza z rezerwacjami w pi ą tkowe popo ł udnie, niemniej jednak nie sposób upatrywa ć w obu postanowieniach istotnych barier utrudniaj ą cych rozwój konkurencji na rynku us ł ug pogrzebowych. Podkre ś lenia wymaga, co podnosi ł a zreszt ą Spó ł dzielnia, i ż system telefonicznej rezerwacji terminu pogrzebu zosta ł stworzony w wyniku ugody zatwierdzonej przez Urz ą d Antymonopolowy – Delegatura w Poznaniu postanowieniem z dnia 20.01.1994 r. w sprawie o sygn. DP – 502/1/93/PK, gdzie przewidziano okres pi ę ciogodzinny obowi ą zywania rezerwacji. Kwesti ę sytuacji wyj ą tkowych, czy te ż dni wolnych od pracy mo ż na natomiast rozwi ą za ć , zdaniem Prezesa Urz ę du, bez uruchamiania instrumentów przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, w drodze indywidualnych uzgodnie ń , wobec czego Spó ł dzielnia równie ż nie oponuje (por. karty 9 i 79 akt adm.). Gdy idzie za ś o termin odbioru grobu, w przekonaniu Prezesa Urz ę du, Spó ł dzielnia s ł usznie wskazuje na wzgl ę dy organizacyjne. Prezes Urz ę du podziela pogl ą d, i ż odbiór grobu bezpo ś rednio przed ceremoni ą pogrzebow ą mo ż e, w razie jego wadliwego wykonania, doprowadzi ć do opó ź nienia ceremonii. Z drugiej strony Wnioskodawcy nie bez racji utrzymuj ą , ż e okres 1 – 2 godzin przed ceremoni ą pogrzebow ą mo ż e nie wystarczy ć do usuni ę cia wad. Nie jest równie ż pozbawione racji twierdzenie Wnioskodawców, i ż je ś li wykopany grób spe ł nia wszystkie wymogi, wówczas pracownicy Wnioskodawców dokonuj ą cy odbioru trac ą niepotrzebnie czas jaki pozosta ł do rozpocz ę cia pogrzebu. Istotne w tej sytuacji wydaj ą si ę dwie okoliczno ś ci. Po pierwsze, Spó ł dzielnia deklaruje, i ż kwestii terminu odbioru grobu nie uwa ż a za zamkni ę t ą i czas ten jest jeszcze mo ż liwy do negocjacji. Po drugie, problemy dotycz ą cy terminu odbioru grobu zwi ą zane s ą z faktem, i ż tylko Spó ł dzielni przys ł uguje prawo kopania grobów na cmentarzach „Junikowo” i „Mi ł ostowo”. Tymczasem prawo to, wynikaj ą ce z porozumienia zawartego z Miastem Pozna ń w dniu 1.07.1992 r., zosta ł o zakwestionowane w decyzji nr RPZ 31/2004 z dnia 22.12.2004 r., której nadano rygor natychmiastowej wykonalno ś ci. Je ż eli wi ę c Wnioskodawcy sami b ę d ą mogli kopa ć groby na cmentarzach komunalnych w Poznaniu, o co przecie ż zabiegaj ą w post ę powaniu antymonopolowym dotycz ą cym ww. porozumienia, kwestia terminu odbioru grobu nie b ę dzie mia ł a ż adnego znaczenia. 10 To samo dotyczy, w ocenie Prezesa Urz ę du, obowi ą zku zdejmowania szalunków z grobów wykopanych przez Spó ł dzielni ę . Co do obu tych postanowie ń umowy i regulaminu doda ć mo ż na, i ż nie da si ę ich potraktowa ć jako praktyki utrudniaj ą cej innym zak ł adom pogrzebowym dost ę p do rynku us ł ug pogrzebowych. Je ś li ju ż poszukiwa ć praktyk w tych postanowieniach, najw ł a ś ciwsze wydaje si ę zakwalifikowanie ich jako uci ąż liwych warunków umowy o wspó ł pracy. Warto jednak podkre ś li ć , i ż w post ę powaniach antymonopolowych wszczynanych na wniosek okre ś lenie przedmiotu post ę powania i jego kwalifikacji prawnej nale ż y do wnioskodawcy. Skoro wi ę c zarzut naruszenia art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie zosta ł postawiony, Prezes Urz ę du kwestii tej nie rozstrzyga ł . Je ś li chodzi o zarzut zwi ą zany z uprawnieniem do rozwi ą zania umowy o wspó ł pracy, podzieli ć nale ż y pogl ą d Spó ł dzielni, i ż skoro chodzi o umow ę zawart ą na czas nie okre ś lony powinna by ć przewidziana mo ż liwo ść jej wypowiedzenia. Jest wprawdzie rzecz ą oczywist ą , i ż w przypadku, gdy w umowie wyra ź nie zastrze ż ono przyczyny, z powodu których mo ż e nast ą pi ć wypowiedzenie umowy przedsi ę biorca pogrzebowy uzyskuje formaln ą ochron ę przed nieuzasadnionym rozwi ą zaniem umowy. Je ś li jednak zwa ż y ć , ż e na Spó ł dzielni spoczywa obowi ą zek udost ę pniania urz ą dze ń cmentarza ka ż demu legalnie dzia ł aj ą cemu przedsi ę biorcy pogrzebowemu, ka ż da nieuzasadniona odmowa dopuszczenia do ś wiadczenia us ł ug pogrzebowych, niezale ż nie od tre ś ci postanowie ń umowy, b ę dzie kwalifikowana jako nadu ż ycie pozycji dominuj ą cej przez Spó ł dzielni ę . Z tych powodów orzeczono jak w punkcie 2 a sentencji. Naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów: Zgodnie z ww. przepisem zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej polegaj ą ce na narzucaniu nieuczciwych cen, w tym cen nadmiernie wygórowanych albo ra żą co niskich, odleg ł ych terminów p ł atno ś ci lub innych warunków zakupu albo sprzeda ż y towarów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie precyzuje przes ł anek kwalifikacji ceny jako ceny nieuczciwej, nie wskazuje równie ż mierników dla ustalenia ceny „w ł a ś ciwej”. Z brzmienia przepisu wynika jedynie, ż e cena nieuczciwa mo ż e mie ć mi ę dzy innymi posta ć ceny nadmiernie wygórowanej lub ra żą co niskiej. W przypadku zarzutu pobierania cen nadmiernie wygórowanych, nie powinno budzi ć sporu odwo ł anie si ę do zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron umowy wzajemnej, tak jak to czyniono na gruncie art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24.02.1990 r. o przeciwdzia ł aniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (tekst jedn.: Dz. U. Nr 52 z 1999 r., poz. 547 z pó ź n. zm.). Bior ą c pod uwag ę t ę zasad ę , cena nadmiernie wygórowana to taka, która nie znajduje uzasadnienia w odniesieniu do ekonomicznej warto ś ci produktu lub us ł ugi b ę d ą cej przedmiotem oferty przedsi ę biorcy posiadaj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą na rynku. Niemniej jednak nale ż y podkre ś li ć , ż e cena nadmiernie wygórowana, w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z 24.02.1990 r., nie wyczerpuje w pe ł ni poj ę cia ceny nieuczciwej w tych wszystkich przypadkach, w których mamy do czynienia z naruszeniem zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron umowy wzajemnej. Gdyby by ł o inaczej, wówczas za cen ę nieuczciw ą nie mo ż na by ł oby uzna ć ceny co prawda wygórowanej, jednak w stopniu nie pozwalaj ą cym nada ć jej przymiotu nadmiernie wygórowanej. Podobny pogl ą d wyrazi ł S ą d Najwy ż szy w wyroku z 25.05.2004 r. (sygn. akt III SK 50/04), w którym stwierdzi ł , i ż poj ę cie „nieuczciwa cena” mo ż e by ć odniesione tak ż e do przypadku, w którym przedsi ę biorca, 11 kalkuluj ą c cen ę , uwzgl ę dnia koszt, który nie zosta ł przez niego poniesiony w zwi ą zku ze sprzeda żą towaru lub ś wiadczeniem us ł ugi na rzecz konkretnego kontrahenta, przy czym nie ma znaczenia, czy w taki sposób skalkulowana cena jest „nadmiernie wygórowana”. Zdaniem S ą du Najwy ż szego, zaw ęż enie zakresu stosowania zakazu z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wy łą cznie do przypadków stosowania cen nadmiernie wygórowanych, nie znajduje podstaw w tre ś ci tego przepisu. Samo naruszenie zasady ekwiwalentno ś ci oznacza z ł amanie okre ś lonego tam zakazu. Osobn ą kwesti ę stanowi metoda oceny, czy pobierane ceny spe ł niaj ą kryteria ceny nieuczciwej. Generalnie, w ocenie Prezesa Urz ę du, nie ma przeszkód aby pos ł u ż y ć si ę tutaj analiz ą w ł a ś ciw ą dla ustalania cen nadmiernie wygórowanych, tj. analiz ą kosztów i rentowno ś ci przedsi ę biorcy. Mo ż na równie ż porówna ć ceny stosowane przez przedsi ę biorc ę , któremu zarzucono pobieranie wygórowanych cen z cenami jakie stosuj ą przedsi ę biorcy znajduj ą cy si ę w zbli ż onej sytuacji na innych rynkach geograficznych. W literaturze ta druga metoda uwa ż ana jest za bardziej miarodajn ą albowiem podmiot posiadaj ą cy pozycj ę dominuj ą c ą ma znacznie wi ę ksz ą – ni ż przedsi ę biorcy dzia ł aj ą cy w warunkach równej konkurencji – ł atwo ść wkalkulowania w cen ę kosztów nie maj ą cych racjonalnego uzasadnienia (por. te ż : Gronowski, AmopU Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 1999, s. 253). Kryterium porównawczym pos ł ugiwa ł si ę szeroko zarówno Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jak i S ą d Antymonopolowy. Za zawy ż one Wnioskodawcy uznawali op ł aty za korzystanie z domu pogrzebowego w wysoko ś ci 300 z ł , a w godzinach nadliczbowych 315 z ł oraz op ł at ę za wynaj ę cie wózka pogrzebowego z kierowc ą w wysoko ś ci 120 z ł . Natomiast za nieuzasadnione Wnioskodawcy traktuj ą wprowadzone od 9.02.2004 r. op ł aty za nadzór nad organizacj ą pogrzebu w wysoko ś ci 50 z ł oraz 60 z ł w godzinach nadliczbowych. Stosownie do postanowie ń cennika, za godziny nadliczbowe uwa ż a si ę chowanie zmar ł ych po godzinie 15. Odpieraj ą c zarzuty Wnioskodawców Spó ł dzielnia utrzymywa ł a, i ż wszystkie stosowane przez ni ą ceny znajduj ą pe ł ne pokrycie w ponoszonych kosztach. Dla poparcia swoich twierdze ń Spó ł dzielnia przedstawi ł a kalkulacje cen us ł ug za lata 2002 i 2003, na podstawie których dowodzi ł a, i ż koszty wynaj ę cia sali eksportacyjnej, sali po ż egna ń i ch ł odni wynosi ł y 374,78 z ł w 2002 r. i 417,33 z ł w 2003 r., koszty wynaj ę cia wózka 123,43 z ł i 130,65 z ł , za ś nadzoru nad pogrzebem odpowiednio: 109,88 z ł i 127,10 z ł . Jednak, w przekonaniu Prezesa Urz ę du, Spó ł dzielnia nie zdo ł a ł a wykaza ć i ż by koszty te odpowiada ł y rzeczywisto ś ci. W ą tpliwo ś ci wzbudza ju ż sam sposób sporz ą dzenia kalkulacji, jest to bowiem kalkulacja wynikowa, która, jak wyja ś nia ł a Spó ł dzielnia, zosta ł a „przeprowadzona statystycznie uwzgl ę dniaj ą c udzia ł y procentowe sprzeda ż y us ł ug pogrzebowo – cmentarnych w sprzeda ż y ogó ł em cmentarzy oraz udzia ł y cen poszczególnych czynno ś ci w cenie pogrzebu, liczb ę pogrzebów wykonanych w latach 2002 i 2003, przeci ę tn ą liczb ę pogrzebów wykonywanych dziennie i liczb ę pracowników do obs ł ugi pogrzebu.” Takiej kalkulacji nie sposób zweryfikowa ć zw ł aszcza, ż e Spó ł dzielnia o ś wiadcza, i ż nie prowadzi oddzielnej ewidencji kosztów dla poszczególnych rodzajów us ł ug, a ceny us ł ug ustalane s ą bez osobnej kalkulacji (karty 56 i 82 akt adm.). Przedstawion ą kalkulacj ę dyskwalifikuje ponadto fakt, i ż wskazuje ona koszty bez uwzgl ę dnienia zysku Spó ł dzielni. Zwa ż ywszy, ż e we wszystkich kalkulacjach koszty przewy ż szaj ą cen ę okre ś lonej us ł ugi (w przypadku nadzoru nawet dwukrotnie) nasuwa si ę wniosek, i ż Spó ł dzielnia ś wiadczy te us ł ugi ze strat ą . Tymczasem sprawozdania finansowe za lata 2002 i 2003 pokazuj ą , i ż dzia ł alno ść Spó ł dzielni przynosi zysk i to poka ź ny, stanowi ą cy ok. 21,7 % przychodów ze sprzeda ż y w 2002 r. i ok. 20,7 % tych przychodów w roku 2003. 12 Obliczaj ą c na podstawie tych sprawozda ń rentowno ść Spó ł dzielni, rozumian ą jako stosunek kwoty zysku do kosztów wska ź niki te s ą jeszcze wy ż sze, bo ok. 27,1 % w roku 2002 i ok. 25,4 % w 2003. Ww. liczby stanowi ą , w ocenie Prezesa Urz ę du, po ś redni dowód na ponadprzeci ę tn ą zyskowno ść us ł ug, których cena jest przez Wnioskodawców kwestionowana. Okoliczno ść ta, przy uwzgl ę dnieniu nie udowodnienia przez Spó ł dzielni ę , stosownie do obowi ą zku wynikaj ą cego z art. 6 k.c., w oparciu o rzeteln ą , wiarygodn ą kalkulacj ę swojego twierdzenia, i ż stosowane ceny znajduj ą pe ł ne pokrycie w ponoszonych kosztach, wystarcza, aby przypisa ć Spó ł dzielni zarzut pobierania nieuczciwych cen. Niezale ż nie od tego, Prezes Urz ę du zebra ł równie ż pomocniczo informacje, na temat cen stosowanych przez zarz ą dców innych cmentarzy komunalnych, celem porównania ich z cenami Spó ł dzielni. Poni ż ej przedstawiono zestawienie op ł at netto za udost ę pnienie domu przedpogrzebowego lub kaplicy. Warto doda ć , ż e w ż adnym z badanych miast nie wyst ę puje pozycja udost ę pnienie domu (kaplicy) przedpogrzebowego w godzinach nadliczbowych. Bytom – 100 z ł Bielsko – Bia ł a - 108 z ł Cz ę stochowa – 100 i 200 z ł Katowice - 187 i 258 z ł Sosnowiec – 70 z ł Kraków - 73 z ł Ł ód ź – 100, 150 i 200 z ł Warszawa - 250 z ł i 390 z ł (Pow ą zki) Lublin – 95 z ł Bydgoszcz 50 i 100 z ł Toru ń – 120 i 150 z ł Olsztyn 39 z ł Gda ń sk od 46,05 z ł do 55,53 z ł Pozna ń – 300 i 315 z ł (odpowiednio karty .. akt adm.) Jak wida ć tylko na cmentarzu Pow ą zki w Warszawie cena udost ę pnienia kaplicy jest wy ż sza ni ż na cmentarzach Mi ł ostowo i Junikowo. Daje to podstaw ę do sformu ł owania w oparciu o art. 231 k.p.c. w zwi ą zku z art. 81 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, domniemania faktycznego, i ż op ł aty za t ę us ł ug ę ustalone przez Spó ł dzielni ę maj ą charakter nieuczciwy. Co do op ł aty za wynaj ę cie wózka ocena jej wysoko ś ci jest nieco trudniejsza z racji braku podobnego, jak w przypadku op ł at za udost ę pnienie domu przedpogrzebowego, materia ł u porównawczego. Tylko bowiem na Cmentarzu Komunalnym Po ł udniowym w Warszawie mo ż na wypo ż yczy ć wraz z obs ł ug ą wózek melex, co kosztuje 30 z ł netto za jedn ą godzin ę . Prezes Urz ę du nie widzi jednak przeszkód aby na porównaniu tej op ł aty z op ł at ą w wysoko ś ci 120 z ł obowi ą zuj ą c ą w Poznaniu wyprowadzi ć wniosek o zawy ż eniu tej ostatniej. Zw ł aszcza, co ju ż wy ż ej podnoszono, i ż przedstawiona przez Spó ł dzielni ę kalkulacja jest niewiarygodna, a tym samym nie do zaakceptowania. W przypadku tej op ł aty, zastrze ż enia budz ą przede wszystkim koszty zarz ą du i administracji, stanowi ą ce ok. 57 % w 2002 r. i ponad 60 % w 2003 r. wyliczonego kosztu tej us ł ugi. Odwo ł uj ą c si ę ponownie do sprawozda ń finansowych Spó ł dzielni, wskaza ć nale ż y, ż e us ł uga ta swym charakterem nie odbiega od innych us ł ug Spó ł dzielni, a przynajmniej nie na tyle, aby usprawiedliwione by ł o uznanie, i ż ok. 60 % jej kosztu ca ł kowitego stanowi ą koszty zarz ą du i administracji, podczas gdy w ca ł o ś ci kosztów udzia ł tych pozycji w ubieg ł ych latach, kszta ł towa ł si ę na poziomie ok. 23 – 25 %. Jeszcze inaczej rzecz si ę ma z op ł atami za nadzór nad organizacj ą pogrzebu, takich op ł at bowiem nie zawiera ż aden z cenników obowi ą zuj ą cych na badanych w toku post ę powania antymonopolowego cmentarzach. Podstaw ę prawn ą dla tych op ł at ma, w przypadku Spó ł dzielni, stanowi ć umowa o wspó ł pracy zawierana z przedsi ę biorcami 13 pogrzebowymi. W ś wietle bowiem jej § 2 pkt. 6 zarz ą dca zapewni organizatorowi nadzór nad jego prac ą , za co, w my ś l § 3 umowy, nale ż y si ę zarz ą dcy wynagrodzenie ustalone w cenniku. W ocenie Prezesa Urz ę du jednak op ł ata taka nie znajduje uzasadnienia w zawartej z Miastem Pozna ń umowie, ani te ż uzupe ł niaj ą cych jej tre ść zasadach udost ę pniania cmentarzy innym podmiotom, które przewiduj ą ustalenie op ł at pokrywaj ą cych koszty zwi ą zane z utrzymaniem urz ą dze ń cmentarzy. Godzi si ę równie ż podnie ść , i ż nadzór nad nale ż ytym funkcjonowaniem cmentarza jest obowi ą zkiem Spó ł dzielni, nie ma natomiast charakteru ś wiadczenia wobec przedsi ę biorców wykonuj ą cych na cmentarzu us ł ugi pogrzebowe. W tych okoliczno ś ciach uzna ć nale ż y, i ż op ł aty za nadzór nad ceremoni ą pogrzebow ą nie maj ą usprawiedliwienia i s ą przejawem wykorzystywania przez Spó ł dzielni ę pozycji na rynku us ł ug cmentarnych. W zwi ą zku z powy ż szym, orzeczono jak w punkcie 1 sentencji. Naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zgodnie z ww. przepisem, zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej polegaj ą ce na przeciwdzia ł aniu ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji. Za naruszenie tego przepisu Wnioskodawcy uwa ż aj ą u ż yczenie przez Spó ł dzielni ę Miastu Pozna ń lokalu na siedzib ę Urz ę du Stanu Cywilnego Oddzia ł Zgonów. Jakkolwiek trudno nie zgodzi ć si ę z argumentacj ą , i ż lokalizacja Urz ę du znacznie u ł atwia Spó ł dzielni zdobywanie klientów, niemniej jednak Prezes Urz ę du nie widzi mo ż liwo ś ci aby lokalizacj ę t ę kwestionowa ć w oparciu o przepisy zakazuj ą ce nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej. Pierwsze pytanie jakie od razu nasuwa si ę oceniaj ą c te sytuacj ę , to czy mo ż na traktowa ć udost ę pnienie lokalu jako przejaw wykorzystywania pozycji jak ą Spó ł dzielnia posiada na rynku us ł ug cmentarnych. Odpowied ź nie mo ż e by ć twierdz ą ca skoro najem czy u ż yczenie lokalu nie stanowi us ł ugi cmentarnej, nie odbywa si ę równie ż , co oczywiste, na geograficznym rynku ograniczonym do terenu cmentarzy „Junikowo” i „Mi ł ostowo”. Ju ż z tej prostej przyczyny zarzut Wnioskodawców nie móg ł by ć uwzgl ę dniony. Nie oznacza to jednak, i ż Prezes Urz ę du ca ł kowicie pomija problem lokalizacji USC, która nie jest oboj ę tna dla stanu konkurencji na rynku us ł ug pogrzebowych. Takie dzia ł ania podejmowano ju ż w 1993 roku, o czym obie strony wspominaj ą w swoich pismach. Nie by ł y to wszak ż e dzia ł ania w ł adcze. Niemniej jednak stosowne i zdecydowane dzia ł ania zostan ą podj ę te, a o ich efektach Wnioskodawcy zostan ą powiadomieni. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę , orzeczono jak w punkcie 2b sentencji. _________ Zgodnie z art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć , w drodze decyzji, na przedsi ę biorc ę kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie, dopu ś ci ł si ę naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 5, w zakresie niewy łą czonym na podstawie art. 6 i 7, lub naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8. 14 Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkni ę tego katalogu przes ł anek, od których uzale ż niona jest wysoko ść kar nak ł adanych na przedsi ę biorców. W art. 104 przyk ł adowo jedynie wskazano, i ż Prezes Urz ę du winien wzi ąć pod uwag ę okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci uprzedniego naruszenia przepisów ustawy. Jest jednak oczywiste, i ż na wysoko ść kary musi mie ć równie ż wp ł yw stopie ń zagro ż enia lub naruszenia interesu publicznoprawnego stosowanymi praktykami ograniczaj ą cymi konkurencj ę . Ponadto orzecznictwo wskazuje, ż e w przypadku kar za stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę przes ł ankami, które nale ż y bra ć pod uwag ę , s ą : potencja ł ekonomiczny przedsi ę biorcy, skutki praktyki dla konkurencji lub kontrahentów, dopuszczalny poziom kary wynikaj ą cy z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osi ą gn ąć (por.: wyrok S ą du Najwy ż szego z 27.06.2000 r., sygn. akt I CKN 793/98). W roku podatkowym 2003 Spó ł dzielnia osi ą gn ęł a przychód w wysoko ś ci 18.025.569,09 z ł . Maksymalna kara mog ł a zatem wynie ść 1.802.556,90 z ł . Rozwa ż aj ą c wysoko ść kary nale ż y, zdaniem Prezesa Urz ę du, mie ć na wzgl ę dzie przede wszystkim dwojaki charakter praktyk, które zosta ł y stwierdzone w niniejszej decyzji. Trzeba bowiem zauwa ż y ć , i ż pobieranie zawy ż onych i nieuzasadnionych cen przez Spó ł dzielni ę nie tylko stanowi przejaw eksploatacji przyznanego w drodze umowy z Miastem Pozna ń monopolu, ale równie ż , co kilkakrotnie akcentowali Wnioskodawcy, utrudnia rozwój konkurencji na rynku us ł ug pogrzebowych. Wszystkie kwestionowane w toku tego post ę powania op ł aty w sposób bezpo ś redni wp ł ywaj ą przecie ż na koszt ceremonii pogrzebowej, które w ostatecznym rachunku ponosz ą klienci. W efekcie klienci nie osi ą gaj ą korzy ś ci jakie powinny wi ą za ć si ę z faktem, i ż rynek us ł ug pogrzebowych ma charakter konkurencyjny. Nie sposób te ż przyj ąć , ż e naruszenie przez Spó ł dzielni ę ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nast ą pi ł o wskutek okoliczno ś ci wy łą czaj ą cych win ę . Ju ż tre ść pism procesowych sk ł adanych przez Spó ł dzielni ę w toku post ę powania ś wiadczy o tym, ż e dysponuje ona znaczn ą wiedz ą w zakresie prawa antymonopolowego i wynikaj ą cych z niego ogranicze ń dla podmiotu posiadaj ą cego dominuj ą c ą pozycj ę na rynku. Musia ł a zatem mie ć , a przynajmniej, przy zachowaniu nale ż ytej staranno ś ci powinna mie ć ś wiadomo ść , i ż ustalaj ą c kwestionowane ceny us ł ug w oderwaniu od kosztów ich ś wiadczenia, mo ż e spotka ć si ę z zarzutem stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Powy ż sze sk ł ania do nadania karze waloru represyjnego, co oznacza, i ż aby kara spe ł ni ł a t ę funkcj ę powinna by ć w dostatecznym stopniu odczuwalna dla ukaranego przedsi ę biorcy. W ocenie Prezesa Urz ę du nale ż ycie funkcj ę t ę wype ł ni kara w wysoko ś ci 10 % kary maksymalnej. Zwa ż ywszy na zyski osi ą gane przez Spó ł dzielni ę kara ta jednocze ś nie nie spowoduje zachwiania równowagi finansowej Spó ł dzielni. Zgodnie z art. 105 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, kary p ł atne s ą w terminie 14 dni od uprawomocnienia si ę decyzji. Zgodnie z art. 90 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e nada ć rygor natychmiastowej wykonalno ś ci decyzji w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci, je ż eli wymaga tego ochrona konkurencji lub wa ż ny interes konsumentów. Przymuszenie przedsi ę biorcy do wykonania decyzji zanim stanie si ę ona prawomocna jest wyj ą tkiem od regu ł y, przeto przes ł anki uzasadniaj ą ce takie orzeczenie winny by ć interpretowane ś cie ś niaj ą co. W literaturze podkre ś la si ę , ż e klauzula natychmiastowej wykonalno ś ci jest dopuszczalna w szczególno ś ci wówczas, gdy niewykonanie niezw ł ocznie 15 decyzji spowodowa ć mo ż e nieodwracalne lub trudno odwracalne negatywne skutki dla konkurencji lub interesów konsumentów. Wnioskodawcy we wniosku o wszcz ę cie post ę powania nie domagali si ę nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalno ś ci, niemniej jednak w pi ś mie z 9.03.2004 r. w odpowiedzi na pytanie Prezesa Urz ę du o ilo ść pogrzebów zorganizowanych przez nich w latach 2002 i 2003 odpowiedzieli, i ż ż aden z nich, jak równie ż ż aden z innych zak ł adów pogrzebowych nie organizowa ł pogrzebów na cmentarzach komunalnych Junikowo i Mi ł ostowo. Podkre ś lili, ż e je ż eli do którego ś z zak ł adów pogrzebowych zg ł asza ł si ę klient prosz ą c o zorganizowanie pogrzebu, zak ł ad ten sprzedawa ł mu trumn ę , odzie ż ż a ł obn ą , kwiaty, natomiast przeprowadzenie pogrzebu zleca ł Spó ł dzielni. W wypadku podj ę cia si ę organizacji pogrzebu us ł uga ta nie by ł aby op ł acalna. Zwa ż ywszy zatem, i ż nakaz zaniechania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę orzeczony w punkcie 1 niniejszej decyzji oznacza konieczno ść zweryfikowania op ł at za korzystanie z domu przedpogrzebowego oraz wózka do poziomu odpowiadaj ą cego rzeczywistym kosztom ponoszonym z tego tytu ł u przez Spó ł dzielni ę , a w przypadku op ł at za nadzór nad organizacj ą pogrzebu konieczno ść zaprzestania ich poboru, niezw ł oczne wykonanie decyzji umo ż liwi zak ł adom pogrzebowym wykonywanie us ł ug pogrzebowych w sposób umo ż liwiaj ą cy nawi ą zanie konkurencji ze Spó ł dzielni ą . Maj ą c to na wzgl ę dzie, Prezes Urz ę du za zasadne uzna ł nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalno ś ci. Stosownie do art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji. W post ę powaniu wszcz ę tym na wniosek, w ś wietle art. 69 ust. 1 ww. ustawy, strona przegrywaj ą ca spraw ę jest obowi ą zana zwróci ć drugiej stronie, na jej żą danie, koszty niezb ę dne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, w tym tak ż e koszty opinii bieg ł ych i instytutów naukowych, za ś stosownie do art. 70 ust. 1 w razie cz ęś ciowego uwzgl ę dnienia żą da ń zawartych we wniosku koszty mog ą by ć wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Na tej podstawie, zwa ż ywszy, ż e wniosek uwzgl ę dniono jedynie w cz ęś ci, Prezes Urz ę du postanowi ł rozdzieli ć koszty po po ł owie. Do niezb ę dnych kosztów post ę powania strony reprezentowanej przez adwokata lub radc ę prawnego zalicza si ę jego wynagrodzenie, jednak nie wy ż sze ni ż wynikaj ą ce ze stawek op ł at okre ś lonych w odr ę bnych przepisach (art. 69 ust. 3). Tymi odr ę bnymi przepisami s ą przepisy rozporz ą dzenia Ministra Sprawiedliwo ś ci z 28.09.2002 r. w sprawie op ł at za czynno ś ci radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Pa ń stwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radc ę prawnego ustanowionego z urz ę du (Dz. U. Nr 163 z 2002 r., poz. 1349 z pó ź n. zm.). Bior ą c pod uwag ę zasady okre ś lone w § 2 ust. 1 w zwi ą zku z § 14 ust. 3 pkt 1 tego rozporz ą dzenia Prezes Urz ę du uzna ł , i ż kwota 360 z ł b ę dzie odpowiada ł a stopniowi zawi ł o ś ci sprawy i niezb ę dnemu nak ł adowi pracy pe ł nomocnika. Przyznane od Spó ł dzielni koszty, oprócz po ł owy kosztów uczestnictwa pe ł nomocnika wnioskodawców, obejmuj ą równie ż cz ęść op ł aty od wniosku o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego jak ą , zgodnie z art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ui ś cili wnioskodawcy. Z uwagi na fakt, i ż wniosek stanowi ł podstaw ę wszcz ę cia dwóch post ę powa ń antymonopolowych, Wnioskodawcom przyznano ostatecznie czwart ą cz ęść tej op ł aty. Wobec cofni ę cia przez Wnioskodawców, w pismach z dnia 5.05.2004 r. i 9.12.2004 r. niektórych zarzutów stosowania przez Spó ł dzielni ę praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , stosownie do art. 67 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, post ę powanie w odniesieniu do tych zarzutów nale ż a ł o umorzy ć , o czym postanowiono w punkcie .. sentencji. 16 Bior ą c powy ż sze pod uwag ę , orzeczono jak w sentencji decyzji. Od niniejszej decyzji przys ł uguje ka ż dej ze stron odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w terminie dwutygodniowym od dnia dor ę czenia decyzji, za po ś rednictwem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Poznaniu. Od postanowienia o kosztach post ę powania przys ł uguje ka ż dej ze stron za ż alenie do S ą du Okr ę gowego - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w terminie tygodniowym od dnia dor ę czenia decyzji, za po ś rednictwem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Poznaniu. Na postanowienie o umorzeniu post ę powania antymonopolowego za ż alenie nie przys ł uguje. Kar ę pieni ęż n ą nale ż y wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000, w terminie 14 dni od uprawomocnienia si ę decyzji. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki Otrzymuj ą : Tomasz Dzia ł y ń ski Radca prawny pe ł nomocnik wnioskodawców Kancelaria Prawna Lexus ul. Garbary 51/5 61-869 Pozna ń Spó ł dzielnia Pracy UNIVERSUM ul. Wo ź na 15a 61-777 Pozna ń a/a