RPZ-34/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 14.12.2005 r. RPZ – 411/10/05/JK DECYZJA Nr RPZ - 34/2005 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz. U. nr 86 z 2003 r. poz. 804 z pó ź n. zm.) oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18 z 2002 r., poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du przeciwko ENEA S.A. z siedzib ą w Poznaniu − w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 1. na podstawie art. 11 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zobowi ą zuje si ę ENEA S.A. z siedzib ą w Poznaniu do: a) niezw ł ocznego zaprzestania stosowania w umowach o przy łą czenie do sieci postanowie ń nak ł adaj ą cych na podmioty przy łą czane do sieci zobowi ą zania do zwrotu na rzecz ENEA S.A., w przypadku zawarcia umowy sprzeda ż y energii elektrycznej i ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych na moc umown ą mniejsz ą od mocy przy łą czeniowej, jak równie ż w przypadku pó ź niejszego zmniejszenia mocy umownej, ró ż nicy pomi ę dzy udokumentowanymi wydatkami poniesionymi przez ENEA S.A. w zwi ą zku z realizacj ą umowy o przy łą czenie, a wydatkami, które zosta ł yby poniesione dla zmniejszonej mocy, b) nie domagania si ę od podmiotów przy łą czonych do sieci, z którymi zawarto umow ę o przy łą czenie w okresie od kwietnia 2003 roku i które zawiera ł y ww. postanowienie, zwrotu ró ż nicy pomi ę dzy udokumentowanymi wydatkami poniesionymi przez ENEA S.A. w zwi ą zku z realizacj ą umowy o przy łą czenie a wydatkami, które zosta ł y lub zostan ą poniesione dla zmniejszonej mocy. 2. na podstawie art. 11 a ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na ENEA S.A. z siedzib ą w Poznaniu obowi ą zek przekazania, w terminie sze ś ciu tygodni od uprawomocnienia si ę decyzji, informacji o realizacji zobowi ą za ń na ł o ż onych w punkcie 1 decyzji. 2 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 7.11.2005 r., w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Delegatura Urz ę du w Poznaniu wszcz ęł a z urz ę du post ę powanie antymonopolowe w sprawie nadu ż ywania przez ENEA S.A. z siedzib ą w Poznaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku przy łą czania podmiotów do sieci elektroenergetycznej poprzez narzucanie odbiorcom uci ąż liwych warunków umów o przy łą czenie do sieci polegaj ą cych na nieograniczonym w czasie zobowi ą zaniu podmiotu przy łą czanego, w przypadku zawarcia umowy sprzeda ż y energii elektrycznej i ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych na moc umown ą mniejsz ą od mocy przy łą czeniowej, do zwrotu na rzecz ENEA S.A. ró ż nicy pomi ę dzy udokumentowanymi wydatkami poniesionymi przez ENEA S.A. w zwi ą zku z realizacj ą umowy o przy łą czenie, a wydatkami, które zosta ł yby poniesione dla zmniejszonej mocy, co mo ż e przynosi ć ENEA S.A. nieuzasadnione korzy ś ci. Powy ż sze dzia ł anie mog ł o, w ocenie Prezesa Urz ę du, stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Decyzj ę o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego poprzedzi ł o post ę powanie wyja ś niaj ą ce (sygn. RPZ – 400/27/05/JK), w toku którego Prezes Urz ę du dokona ł oceny niektórych postanowie ń wzorów umów o przy łą czenie do sieci elektroenergetycznej stosowanych przez ENEA S.A. Przedmiotem zainteresowania by ł y w szczególno ś ci dwa postanowienia, którym we wzorcu umowy o przy łą czenie o oznaczeniu „UT” nadano tre ść : − „W przypadku zawarcia umowy sprzeda ż y energii elektrycznej i ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych na moc umown ą mniejsz ą od mocy przy łą czeniowej okre ś lonej w § 2 pkt 1.1 i wynikaj ą cej z tego faktu konieczno ś ci zastosowania przez ENEA S.A. nieuzasadnionych rozwi ą za ń technicznych przy łą cza i niezb ę dnych zmian w sieci dla nowej mocy, Klient zobowi ą zuje si ę do zwrotu na rzecz ENEA S.A. ró ż nicy pomi ę dzy udokumentowanymi wydatkami poniesionymi przez ENEA S.A. w zwi ą zku z realizacj ą niniejszej umowy a wydatkami, które zosta ł yby poniesione dla zmniejszonej mocy” (§ 10 wzoru), oraz − „Strony uzgadniaj ą , ż e w przypadku zawarcia umowy sprzeda ż y energii elektrycznej i ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych na moc umown ą mniejsz ą od mocy przy łą czeniowej, okre ś lonej w § 2 pkt 1, wielko ść mocy przy łą czeniowej przyjmie warto ść mocy umownej” (§ 15 pkt 3 wzoru). Wypowiadaj ą c si ę co do uzasadnienia ekonomicznego i prawnego ww. postanowie ń ENEA S.A. wskaza ł a m.in., i ż w sytuacji, kiedy op ł at za przy łą czenie nie wylicza si ę ju ż w zale ż no ś ci od nak ł adów poniesionych na budow ę elementów sieci niezb ę dnych do realizacji przy łą czenia, lecz na podstawie wielko ś ci mocy przy łą czeniowej, przy jednocze ś nie obowi ą zuj ą cej zasadzie, i ż podmiot przy łą czany do sieci ponosi tylko ¼ nak ł adów, pozostawienie w zupe ł nym oderwaniu od siebie mocy przy łą czeniowej i umownej prowadzi ć mo ż e do szeregu nieprawid ł owo ś ci. Wobec faktu, i ż pozosta ł e ¾ nak ł adów na budow ę elementów sieci niezb ę dnych do przy łą czania nowych odbiorców uwzgl ę dniane jest w kalkulacji sk ł adnika sta ł ego op ł aty za us ł ugi przesy ł owe, w przypadku istotnych ró ż nic pomi ę dzy moc ą przy łą czeniow ą i umown ą nast ę puje, zdaniem ENEA S.A.: - subsydiowanie pomi ę dzy odbiorcami – odbiorcy, którzy w umowach sprzeda ż y maj ą moc na poziomie mocy przy łą czeniowej w wi ę kszym stopniu uczestnicz ą w ponoszeniu kosztów wynikaj ą cych z nak ł adów na rozbudow ę sieci ni ż ci odbiorcy, którzy maj ą moc umown ą ni ż sz ą ni ż moc przy łą czeniowa, - wzrost stawek op ł at sta ł ych albowiem koszty sta ł e nie ulegaj ą zmniejszeniu wraz ze zmian ą mocy, a kalkulowane by ć musz ą w odniesieniu do mniejszej mocy umownej. 3 W zwi ą zku z postanowieniem § 15 pkt 3 wzoru umowy „UT” ENEA S.A. wyja ś ni ł a, i ż skutkuje on zmian ą warunków zawartych w umowie o przy łą czenie, na jakich ENEA S.A. ma obowi ą zek dostarczania odbiorcy energii elektrycznej. W sytuacji, gdy na skutek zmniejszenia mocy umownej moc przy łą czeniowa przyjmie warto ść mocy umownej, ENEA S.A. nie ma obowi ą zku gwarantowania odbiorcy dostarczania energii elektrycznej na poziomie wynikaj ą cym z mocy przy łą czeniowej okre ś lonej pierwotnie w umowie. Wzorce umów o przy łą czenie zawieraj ą ce kwestionowane przez Prezesa Urz ę du postanowienia ENEA S.A. wprowadzi ł a do stosowania od kwietnia 2003 r., niemniej jednak do chwili obecnej wobec ż adnego z podmiotów przy łą czanych do sieci, który zani ż y ł moc umown ą w stosunku do mocy przy łą czeniowej, ENEA S.A. nie egzekwowa ł a ró ż nicy pomi ę dzy kosztami faktycznie poniesionymi, a kosztami, które zosta ł yby poniesione w przypadku mniejszej mocy przy łą czeniowej. Analizuj ą c zebrane w sprawie informacje i dokumenty Prezes Urz ę du doszed ł do przekonania, i ż post ę powanie ENEA S.A. mo ż e narusza ć art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z tym przepisem, zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku polegaj ą ce na narzucaniu przez przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci. Przede wszystkim Prezes Urz ę du zwa ż y ł , i ż ENEA S.A. jest przedsi ę biorstwem sieciowym, zajmuj ą cym na lokalnym rynku dystrybucji energii elektrycznej, obejmuj ą cym teren województw: wielkopolskiego (dawne województwo pozna ń skie, pilskie i leszczy ń skie), zachodniopomorskiego, lubuskiego i kujawsko – pomorskiego (dawne województwo bydgoskie) pozycj ę dominuj ą c ą w rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dysponuje tym samym przewag ą kontraktow ą nad swoimi kontrahentami w zakresie negocjowania warunków ich przy łą czenia do sieci i ma wystarczaj ą c ą si łę by narzuci ć im tre ść umów jakiej nie by ł oby w stanie wynegocjowa ć w warunkach istnienia konkurencji na rynku. Jest poza sporem, ż e umowa o przy łą czenie do sieci nie wygasa po zrealizowaniu przy łą cza. ENEA S.A. podnosi ł a t ę okoliczno ść w swoich wyja ś nieniach, a potwierdza to jedno z ko ń cowych postanowie ń umowy o przy łą czenie, w ś wietle którego umow ę „zawarto na czas realizacji warunków przy łą czenia oraz ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych w oparciu o umow ę , o której mowa w § (…)” . W ocenie Prezesa Urz ę du uzasadnia to rozpatrywanie postanowie ń umowy sprzeda ż y energii elektrycznej i ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych odnosz ą cych si ę do warunków zmiany mocy umownej w szerszym kontek ś cie, tj. przy uwzgl ę dnieniu okoliczno ś ci, i ż zmiany tej umowy wp ł ywaj ą na tre ść umowy o przy łą czenie oraz, i ż niektóre postanowienia umowy o przy łą czenie kszta ł tuj ą tre ść praw i obowi ą zków odbiorcy przy wykonywaniu umowy sprzeda ż y i ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych. Oznacza to na przyk ł ad, i ż ka ż de zmniejszenie mocy umownej przez odbiorc ę powoduje w istocie zmian ę umowy o przy łą czenie w zakresie wielko ś ci mocy przy łą czeniowej, a w razie ponownego zwi ę kszenia mocy umownej w pó ź niejszym okresie, rodzi obowi ą zek zawarcia nowej umowy o przy łą czenie. Z drugiej za ś strony daje podstaw ę do wniosku, i ż postanowienie umowy o przy łą czenie uprawniaj ą ce ENEA S.A. do obci ąż enia odbiorcy ró ż nic ą pomi ę dzy udokumentowanymi wydatkami poniesionymi przez ENEA S.A. w zwi ą zku z realizacj ą umowy, a wydatkami, które zosta ł yby poniesione dla zmniejszonej mocy, maj ą zastosowanie równie ż w razie zmniejszenia tej mocy w pó ź niejszym terminie, na podstawie umowy sprzeda ż y i ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych. W konsekwencji, ró ż nic ą t ą 4 mo ż e by ć obci ąż ony ka ż dy odbiorca, który zg ł asza na warunkach okre ś lonych w umowie sprzeda ż y zmniejszenie mocy umownej, a nie tylko ten, który zawiera umow ę bezpo ś rednio po wybudowaniu przy łą cza. Nie neguj ą c zasadno ś ci wprowadzenia do umowy o przy łą czenie narz ę dzi, które zapewnia ł yby maksymalne zbli ż enie warto ś ci mocy przy łą czeniowej i umownej w pierwszej umowie sprzeda ż y i jednocze ś nie gwarantowa ł y, i ż odbiorca starannie oszacuje swoje aktualne i przysz ł e potrzeby, trudno jednak znale źć uzasadnienie aby skutki przewymiarowania przy łą cza, jak to okre ś la ENEA S.A., odbiorca mia ł ponosi ć w nieograniczonym czasie. W warunkach gospodarki wolnorynkowej bardzo cz ę sto wyst ę puje przecie ż sytuacja, i ż przedsi ę biorcy prowadz ą cy walk ę konkurencyjn ą zmuszeni s ą raz do ograniczania, raz do zwi ę kszania mocy produkcyjnych, czego nie s ą w stanie zaplanowa ć nawet w stosunkowo krótkiej perspektywie czasowej. Co wi ę cej, bior ą c pod uwag ę fakt, i ż przy łą czenie do sieci mo ż e by ć realizowane przez wiele miesi ę cy, przypadki gdy wielko ść mocy przy łą czeniowej nie b ę dzie odpowiada ł a aktualnym potrzebom w zakresie mocy umownej mog ą wyst ę powa ć ju ż przy zawieraniu pierwszej umowy sprzeda ż y. W tych okoliczno ś ciach zobowi ą zanie odbiorcy do pokrycia ró ż nicy pomi ę dzy wydatkami poniesionymi w zwi ą zku z realizacj ą umowy o przy łą czenie, a wydatkami, które zosta ł yby poniesione dla zmniejszonej mocy nale ż y oceni ć jako dodatkowy, uci ąż liwy warunek zmiany mocy umownej, na podstawie którego przedsi ę biorstwo energetyczne mo ż e przerzuci ć ca ł kowite ryzyko zmniejszenia zapotrzebowania w zakresie mocy oraz koszty z tym zwi ą zane na konkretnego odbiorc ę . Tymczasem, bior ą c pod uwag ę obecnie obowi ą zuj ą ce zasady kszta ł towania taryf, w ś wietle których ¼ kosztów przy łą czenia ponosi podmiot przy łą czany do sieci, za ś pozosta ł e ¾ ponosz ą wszyscy odbiorcy, brak jest podstaw do obci ąż ania odbiorców dodatkowymi zobowi ą zaniami. Wydaje si ę , ż e ryzyko zmniejszenia mocy umownej w stosunku do mocy przy łą czeniowej roz ł o ż one jest w równym stopniu na przedsi ę biorstwo energetyczne i odbiorców. Cz ęść tego ryzyka ponosi te ż podmiot przy łą czany do sieci, który pomimo zmniejszenia mocy op ł at ę za przy łą czenie uiszcza, w zale ż no ś ci od grupy przy łą czeniowej, na podstawie b ą d ź to pierwotnej mocy przy łą czeniowej, b ą d ź to na podstawie rzeczywistych kosztów przy łą czenia. Obci ąż enie go dodatkowymi kosztami spowoduje, i ż przedsi ę biorstwo energetyczne uzyska nieuzasadnione korzy ś ci skoro koszty przy łą czenia nie pokryte op ł at ą za przy łą czenie zostaj ą wliczone do kosztów stanowi ą cych podstaw ę ustalenia op ł at przesy ł owych. Jednocze ś nie wymaga podkre ś lenia, i ż bez znaczenia dla kwalifikacji ww. warunku umowy o przy łą czenie jako warunku wyczerpuj ą cego przes ł anki praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę z art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest fakt, i ż do chwili obecnej ENEA S.A. nie domaga ł a si ę od nikogo zwrotu ww. ró ż nicy wydatków. Praktyka, której stosowanie zarzuca si ę przejawia si ę bowiem fazie zawierania umowy, przeto wystarczaj ą ce jest dla jej zaistnienia wymuszenie akceptacji uci ąż liwego warunku umownego i potencjalna mo ż liwo ść uzyskania nieuzasadnionych korzy ś ci. Wyst ą pienie skutku w tej postaci, w ś wietle art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie jest konieczne. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania z dnia 28.11.2005 r. ENEA S.A., powo ł uj ą c si ę na art. 11a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zobowi ą za ł a si ę do: − zaniechania stosowania w umowach o przy łą czenie postanowienia o tre ś ci jak w § 10 wzoru „UT” oraz 5 − nie domagania si ę od podmiotów przy łą czonych do sieci, z którymi zawarto umow ę o przy łą czenie w okresie od kwietnia 2003 roku i które zawiera ł y ww. postanowienie, zwrotu ró ż nicy pomi ę dzy udokumentowanymi wydatkami poniesionymi przez ENEA S.A. w zwi ą zku z realizacj ą umowy o przy łą czenie a wydatkami, które zosta ł y lub zostan ą poniesione dla zmniejszonej mocy. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 11a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli w toku post ę powania antymonopolowego zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych we wniosku lub b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania z urz ę du – ż e zosta ł naruszony zakaz, o którym mowa w art. 5 lub art. 8, a przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, któremu jest zarzucane naruszenie tego zakazu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, zobowi ą za ć przedsi ę biorc ę lub zwi ą zek przedsi ę biorców do wykonania tych zobowi ą za ń . W decyzji, o której mowa wy ż ej Prezes Urz ę du nak ł ada na przedsi ę biorc ę lub zwi ą zek przedsi ę biorców obowi ą zek sk ł adania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowi ą za ń , mo ż e te ż okre ś li ć termin wykonania tych zobowi ą za ń (art. 11a ust. 2 i 3 uokik). Na obecnym etapie post ę powania antymonopolowego fakt naruszenia przez ENEA S.A. art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy łą czeniowego nie budzi w ą tpliwo ś ci. ENEA S.A. tego nie kwestionuje, za ś w odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego z ł o ż y ł a wniosek oparty na art. 11 a ust. 1 ww. ustawy. W ocenie Prezesa Urz ę du zaproponowane przez ENEA S.A. zobowi ą zania w postaci usuni ę cia b ę d ą cego przedmiotem niniejszego post ę powania postanowienia wzoru umowy o przy łą czenie do sieci oraz nie dochodzenia roszcze ń wynikaj ą cych z tego postanowienia wobec podmiotów, które zawar ł y ju ż umow ę o przy łą czenie do sieci i zmniejszy ł y b ą d ź zmniejsz ą moc umown ą , zmierza do ca ł kowitego zapobie ż enia naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W tych okoliczno ś ciach uzna ć nale ż y, i ż zaistnia ł y wszystkie przes ł anki niezb ę dne do wydania decyzji na podstawie art. 11a ust. 1 tej ustawy. Na ł o ż ony na ENEA S.A. w punkcie 2 decyzji, stosownie do art. 11 a ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obowi ą zek informacyjny uzasadnia konieczno ść oceny, czy zobowi ą zania zawarte w punkcie 1 decyzji zosta ł y zrealizowane. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę , orzeczono jak w sentencji. Stosownie do art. 78 ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479(28) § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. 6 Otrzymuj ą : ENEA S.A. ul. F. Nowowiejskiego 11 60-967 Pozna ń Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki