RPZ-45/2012

1 Poznań, dnia 27 grudnia 2012 r. RPZ- 61/ 19/12/KB DECYZJA nr RPZ 45/2012 Stosownie do art. 33 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50 poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Marcinowi Tarnowskiemu i Sebastianowi Kryszewskiemu – wspólnikom spółki cywilnej Świat Okien i Drzwi SEMAR s.c. w Gnieźnie - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów; I. na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działanie Marcina Tarnowskiego i Sebastiana Kryszewskiego - wspólników spółki cywilnej Świat Okien i Drzwi SEMAR s.c. w Gnieźnie polegające na stosowaniu we wzorcu umowy zlecenie postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r., Nr 43, poz.296 ze zm.), o treści: a) „W wypadku rezygnacji przez zamawiającego z wykonania usługi z przyczyn leżących po jego stronie lub uniemożliwienie przez niego przystąpienia do wykonania usługi, przedpłata gwarancyjna nie podlega zwrotowi”, b) „Przyjmujący zamówienie zastrzega sobie możliwość opóźnienia realizacji wykonania usługi” i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 11 września 2012 r. II. na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działanie Marcina Tarnowskiego i Sebastiana Kryszewskiego - wspólników spółki cywilnej Świat Okien i Drzwi SEMAR s.c. w Gnieźnie, polegające na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, poprzez zamieszczanie w umowach zawieranych z konsumentami niepełnych danych o firmie tj. niewskazywaniu imion i nazwisk Marcina Tarnowskiego i Sebastiana Kryszewskiego jako osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, co narusza art. 21 pkt. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) w zw. z art. 43 4 Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 1964 r., Nr 16, poz.93 ze zm.), i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 11 września 2012 r. PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Poznań Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl 2 III. na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działanie Marcina Tarnowskiego i Sebastiana Kryszewskiego - wspólników spółki cywilnej Świat Okien i Drzwi SEMAR s.c. w Gnieźnie, polegające na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez nieinformowanie konsumentów, w przypadku zawierania umów poza lokalem przedsiębiorstwa, o prawie odstąpienia od umowy i niedoręczaniu konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, co narusza art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 1225) i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 11 września 2012 r. IV. na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nakłada się na Marcina Tarnowskiego - wspólnika spółki cywilnej: Świat Okien i Drzwi SEMAR s.c. w Gnieźnie: 1. w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy, w zakresie opisanym w pkt I sentencji niniejszej decyzji, karę pieniężną w wysokości 1.612 zł (słownie: tysiąc sześćset dwanaście zł), płatną do budżetu państwa; 2. w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ww. ustawy, w zakresie opisanym w pkt II sentencji niniejszej decyzji, karę pieniężną w wysokości 2.303 zł (słownie: dwa tysiące trzysta trzy zł), płatną do budżetu państwa; 3. w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ww. ustawy, w zakresie opisanym w pkt III sentencji niniejszej decyzji, karę pieniężną w wysokości 2.303 zł (słownie: dwa tysiące trzysta trzy zł), płatną do budżetu państwa, za zapłatę których odpowiada solidarnie z Sebastianem Kryszewskim V. na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nakłada się na Sebastiana Kryszewskiego - wspólnika spółki cywilnej: Świat Okien i Drzwi SEMAR s.c. w Gnieźnie: 1. w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy, w zakresie opisanym w pkt I sentencji niniejszej decyzji, karę pieniężną w wysokości 1.612 zł (słownie: tysiąc sześćset dwanaście zł), płatną do budżetu państwa; 2. w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ww. ustawy, w zakresie opisanym w pkt II sentencji niniejszej decyzji, karę pieniężną w wysokości 2.303 zł (słownie: dwa tysiące trzysta trzy zł), płatną do budżetu państwa; 3. w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ww. ustawy, w zakresie opisanym w pkt III sentencji niniejszej decyzji, karę pieniężną w wysokości 2.303 zł (słownie: dwa tysiące trzysta trzy zł), płatną do budżetu państwa, za zapłatę których odpowiada solidarnie z Marcinem Tarnowskim. Uzasadnienie W związku z otrzymaną skargą konsumenta, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura w Poznaniu (dalej: Prezes Urzędu) wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy działania Marcina Tarnowskiego i Sebastiana Kryszewskiego prowadzących działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej Świat Okien i 3 Drzwi SEMAR s.c. w Gnieźnie (dalej: Przedsiębiorcy lub Semar) uzasadniają wszczęcie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W toku postępowania Przedsiębiorcy poinformowali, iż najczęściej zawierają umowy dotyczące sprzedaży okien i drzwi PCV z deweloperami, natomiast sprzedaż drzwi wewnątrzklatkowych konsumentom to działalność uzupełniająca. Według oświadczenia Przedsiębiorców, dokładne określenie skali prowadzonej w roku 2011 i 2012 działalności nie jest możliwe, ponieważ nie prowadzą oni dokładnej ewidencji. Przedsiębiorcy nie byli również w stanie określić liczby odstąpień konsumentów od zawartych poza lokalem umów. W trakcie prowadzonego postępowania Przedsiębiorcy przedłożyli wzorzec zawieranej przez nich z konsumentami umowy. Analiza ww. wzorca dała podstawę do wszczęcia postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2012 r., postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w: 1) art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na stosowaniu we wzorcu umowy zlecenie postanowień, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, o treści: a) „ W wypadku rezygnacji przez zamawiającego z wykonania usługi z przyczyn leżących po jego stronie lub uniemożliwienie przez niego przystąpienia do wykonania usługi, przedpłata gwarancyjna nie podlega zwrotowi ”, b) „ Przyjmujący zamówienie zastrzega sobie możliwość opóźnienia realizacji wykonania usługi ”, 2) art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, poprzez zamieszczanie w umowach zawieranych z konsumentami niepełnych danych o firmie, tj. niewskazywaniu imion i nazwisk Marcina Tarnowskiego i Sebastiana Kryszewskiego jako osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, co mogło naruszać art. 21 pkt. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej w zw. z art. 43 4 Kodeksu cywilnego; 3) art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegające na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez nieinformowanie konsumentów, w przypadku zawierania umów poza lokalem przedsiębiorstwa, o prawie odstąpienia od umowy i niedoręczaniu konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, co mogło naruszać art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. Przedsiębiorcy, zawiadomieni o wszczęciu postępowania, pismem z dnia 12 września 2012 r. oświadczyli, iż umowa zlecenie zawierająca kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia oraz braki w zakresie oznaczenia przedsiębiorcy i pouczeń wraz z oświadczeniami dotyczącymi odstąpienia od umowy dla konsumenta, obowiązywała do dnia otrzymania przez nich zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, a kwestionowane postanowienia zostały skreślone z wzorca umowy, bądź zmodyfikowane w taki sposób, by nie naruszały praw konsumentów. Przedsiębiorcy załączyli też wzór nowej umowy i złożyli wniosek o wydanie decyzji na podstawie art. 27 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 4 Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Marcin Tarnowski i Sebastian Kryszewski jako wspólnicy spółki cywilnej Świat Okien i Drzwi SEMAR s.c. prowadzą działalność gospodarczą w oparciu o wpisy do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Przedmiotem ich wspólnej działalności jest m.in. zakładanie stolarki budowlanej i wykonywanie robót budowlanych wykończeniowych na terenie całego kraju. Działalność tę wykonują poprzez swoich przedstawicieli, którzy zawierają w ich imieniu umowy z konsumentami na montaż drzwi w oparciu o wzorzec umowy – zlecenia w miejscu zamieszkania konsumentów. Poza sprzedażą gotówkową Przedsiębiorcy prowadzą sprzedaż w systemie ratalnym na podstawie umowy o współpracy z bankiem „Żagiel” S.A. z siedzibą w Lublinie. Semar nie stosuje w obrocie z konsumentami folderów reklamowych i banerów, natomiast ich przedstawiciele handlowi posługują się katalogami produktów. We wzorcu umowy – zlecenia, stosowanym co najmniej od początku 2011 roku, zamieszczono postanowienia o treści: Pkt 1 „ W wypadku rezygnacji przez zamawiającego z wykonania usługi z przyczyn leżących po jego stronie lub uniemożliwienie przez niego przystąpienia do wykonania usługi, przedpłata gwarancyjna nie podlega zwrotowi ”, Pkt 2 „ Przyjmujący zamówienie zastrzega sobie możliwość opóźnienia realizacji wykonania usługi ”, Prezes Urzędu ustalił również, że Przedsiębiorcy udzielali konsumentom niepełnych informacji o firmie, nie podając swoich imion i nazwisk. W umowach zawieranych z konsumentami oznaczenie Przedsiębiorcy ograniczało się do określenia: Świat Okien i Drzwi „SEMAR” s.c. Semar, pomimo zawierania umów poza lokalem przedsiębiorstwa, nie informował konsumentów na piśmie przed zawarciem umowy o prawie odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia i nie doręczał konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy. W trakcie prowadzonego postępowania Przedsiębiorcy oświadczyli, że z chwilą otrzymania zawiadomienia o wszczęciu postępowania, tj. z dniem 11 września 2012r., wprowadzili do obrotu nowy wzorzec umowy, który nie zawiera zakwestionowanych niedozwolonych postanowień umownych ], natomiast zawiera pełne dane o firmie oraz informację o prawie odstąpienia od umowy. Przedsiębiorcy wskazali również, że doręczają konsumentom wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Przedsiębiorcy przesłali również nowy wzorzec umowy, z którego wynika, iż kwestionowanemu przez Prezesa Urzędu postanowieniu pkt 1 umowy nadano następującą treść: „W wypadku rezygnacji przez zamawiającego z wykonania usługi przedpłata gwarancyjna podlega zwrotowi” , natomiast kwestionowane postanowienie pkt 2 zmieniono w następujący sposób: „Przyjmujący zamówienie zastrzega sobie możliwość opóźnienia realizacji wykonania usługi w przypadku: a) wstrzymania robót przez Zamawiającego, b) na skutek działania Siły wyższej lub warunków atmosferycznych, w których ze względu na technologię robót nie można wykonywać” . Ponadto, w nowym wzorze umowy uzupełniono dane Przedsiębiorców. Obecnie w nagłówku umowy wskazane są pełne dane firmy o treści: „Sebastian Kryszewski, Marcin Tarnowski „Świat Okien i Drzwi SEMAR” s.c., 62 – 200 Gniezno ul. Reymonta 26, kom. 502084720, 509748332” . Przedsiębiorcy wprowadzili też do wzorca umowy pouczenie o następującej treści: „Konsument, który zawarł umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, może od niej odstąpić bez podania przyczyn, składając stosowne oświadczenie na piśmie w terminie dziesięciu dni od daty wydania rzeczy. Do zachowania tego terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem” oraz w ostatniej części wzorca - wyodrębniony graficznie (możliwy do „odcięcia”) wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy. 5 Prezes Urzędu zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu jest prowadzona w interesie publicznym. Działania oparte na przepisach niniejszej ustawy są zatem podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzględny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozstrzygnięcia określonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane działania godzą w interesy ogólnospołeczne i dotykają szerokiego kręgu uczestników rynku i poprzez to powodują zaburzenia w jego prawidłowym funkcjonowaniu. Do naruszenia interesu publicznego dochodzi, gdy skutki określonych działań maja charakter powszechny, dotykają wszystkich potencjalnych podmiotów na danym rynku. W ocenie Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy byli lub mogli stać się klientami Przedsiębiorców. Działania Przedsiębiorców nie dotyczą interesów poszczególnych osób, których sprawy miałyby charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający sie porównać z innymi, ale kręgu konsumentów - ich obecnych i przyszłych kontrahentów, których sytuacja jest identyczna i wynika z posługiwania się przez Przedsiębiorców wzorcem umownym. Naruszenie interesu publicznoprawnego przejawia sie tym samym w naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie istnieje zatem możliwość poddania zachowania Przedsiębiorców dalszej ocenie pod kątem stosowania przez nich praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 2 ww. ustawy wskazuje, iż przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie sie godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego (pkt 1), naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (pkt 2) oraz nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga spełnienia trzech przesłanek: kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy, działanie to jest bezprawne oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy. Zgodnie z jej art. 4 pkt 1, pod pojęciem tym należy rozumieć m.in. przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.). Natomiast w myśl art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Z kolei art. 2 ww. ustawy stanowi, że działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. . Marcin Tarnowski i Sebastian Kryszewski są wpisani do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej jako prowadzący działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod nazwą Świat Okien i Drzwi SEMAR s.c. w Gnieźnie. Nie ulega zatem wątpliwości, że posiadają status przedsiębiorców w rozumieniu powołanego powyżej art. 4 ust. 1 ustawy o 6 swobodzie działalności gospodarczej i tym samym przy wykonywaniu działalności gospodarczej podlegają rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, a ich działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Jako bezprawne należy kwalifikować zachowania sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego lub dobrymi obyczajami, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa (por. Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji pod red. Janusza Szwaji, Wyd. CH Beck, Warszawa 2000r., str. 117-118). Przesłanka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów jest spełniona, gdy działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów jako zbiorowości, rozumianej jako nieokreślonej i nieograniczonej grupy podmiotów, których nie da sie zidentyfikować. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje definicji „zbiorowego interesu konsumentów”, wskazując jednak w przepisie art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów oznacza zatem narażenie na uszczerbek interesów grupy lub wszystkich konsumentów, poprzez stosowaną przez przedsiębiorcę praktykę, obejmującą tak działania, jak i zaniechania. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich naruszenia. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W jednym z orzeczeń Sąd Najwyższy stwierdził, iż nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów można wszcząć tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczbie potencjalnych konsumentów (wyrok SN z dnia 12 września 2003 r., I CKN 504/01). Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów tzn. aktualnych i przyszłych klientów Marcina Tarnowskiego i Sebastiana Kryszewskiego prowadzących działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod nazwą Świat Okien i Drzwi Semar s.c. w Gnieźnie, którzy swoją ofertę sprzedaży kierują do znacznej, nieokreślonej z góry liczby konsumentów. Potencjalnie wszyscy odbiorcy oferty Przedsiębiorców (nieograniczona grupa konsumentów) zostali lub mogą zostać dotknięci zakwestionowanymi naruszeniami. Interes konsumentów należy rozumieć jako interes prawny (a nie faktyczny), a więc uznany przez ustawodawcę za zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, iż określenie stałego czy zamkniętego katalogu interesów konsumentów nie jest możliwe, ani też zasadne (patrz: M. Szydło, „Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów”, Monitor Prawniczy 2004/17/791). Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów powiązane jest z naruszaniem interesów gospodarczych konsumentów. Pod tym pojęciem należy rozumieć zarówno naruszenie interesów stricte ekonomicznych (o wymiarze majątkowym), jak również prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniających konsumentom dokonywanie transakcji handlowych z przedsiębiorcami przy 7 całkowitym zrozumieniu rzeczywistego sensu ekonomicznego i prawnego warunków dokonywanych czynności na etapie przedkontraktowym oraz w czasie wykonywania umowy, czego urzeczywistnieniem jest m.in. abstrakcyjnie pojmowane prawo do rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji w komunikacji pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem. W tym też aspekcie w niniejszej sprawie naruszenie interesu konsumentów nastąpiło zarówno poprzez stosowanie przez Przedsiębiorców niedozwolonych postanowień umownych, jak i nieudzielanie konsumentom rzetelnej informacji o firmie czy też nieinformowanie konsumentów o prawie odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa. Pkt I . sentencji decyzji Bezprawność praktyki przypisanej Przedsiębiorcom w pkt I sentencji decyzji wynika z tożsamości stosowanych przez nich postanowień wzorca umowy z postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, Prezes Urzędu może stwierdzić stosowanie praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów również w odniesieniu do przedsiębiorcy, który nie był stroną postępowania sądowego zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2005r. sygn. akt VI ACa 760/05 podkreślił, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest posługiwanie się postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powstał w związku ze stosowaniem wzorca umowy przez podmiot, co do którego bada się stosowanie praktyki. Jak wskazał Sąd Apelacyjny, naruszenie interesów konsumentów może nastąpić w wyniku działań podmiotów, które stosują klauzule abuzywne już wpisane do rejestru, przy czym wpis taki związany był z działaniami innych przedsiębiorców. Z kolei w wyroku z dnia 25 maja 2005r. sygn. akt XVII Ama 46/04, Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) wyraził pogląd, że dla uznania określonej klauzuli za niedozwolone postanowienie umowne wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie klauzul powinien być bowiem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli więc cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. Przedstawione powyżej orzecznictwo potwierdza uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/2006, w której uznano, że stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a 1 . Odwołując się do argumentów o charakterze celowościowym oraz kierując się potrzebą zapewnienia skuteczności tego przepisu, Sąd Najwyższy podkreślił, że praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów obejmuje również przypadki wprowadzenia jedynie zmian kosmetycznych, polegających na przestawieniu szyku wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywołuje takie same skutki godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru. (…) Możliwość uznania zachowania przedsiębiorcy, polegającego na stosowaniu postanowień wzorców umownych, które nie mają identycznego brzmienia jak postanowienia wpisane do rejestru, za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, w sposób istotny zwiększa skuteczność obu 1 W obowiązującej obecnie ustawie z dnia 16.02.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów uregulowana została w art. 24. 8 instytucji (tj. niedozwolonych postanowień umownych oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumenta), zniechęcając przedsiębiorców do obchodzenia wpisów dokonanych w rejestrze niedozwolonych postanowień. Nie jest więc konieczna dokładna, literalna zbieżność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej. Niedozwolone będą również takie postanowienia wzorców umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, których treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną wykładnię. W ocenie Prezesa Urzędu, za tożsame z klauzulą wpisaną do rejestru może zostać uznane postanowienie, zgodnie z którym „ W wypadku rezygnacji przez zamawiającego z wykonania usługi z przyczyn leżących po jego stronie lub uniemożliwienie przez niego przystąpienia do wykonania usługi, przedpłata gwarancyjna nie podlega zwrotowi ”. Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2003 r. sygn. akt XVII Amc 31/02 SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie o identycznej treści: W przypadku rezygnacji przez zamawiającego z wykonania usługi przez przyjmującego zlecenie ewentualnie uniemożliwienie przystąpienia do wykonania usługi, strony zgodnie ustalają, że przedpłata gwarancyjna nie zostanie zwrócona (pozycja 39 rejestru). W ocenie Prezesa Urzędu, zakwestionowane postanowienie mieści się w hipotezie ww. klauzuli wpisanej do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Oba postanowienia pozwalają przyjmującemu zlecenie na zatrzymanie uiszczonej przez konsumenta tzw. przedpłaty gwarancyjnej w przypadku rezygnacji konsumenta z wykonania usługi. Spełniają tym samym przesłanki klauzuli niedozwolonej określonej w art. 385 3 pkt 12 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z ww. przepisem, niedozwolone są te postanowienia umowne, które wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części w przypadku, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. W prowadzonym postępowaniu Prezes Urzędu zakwestionował także postanowienie przewidujące, że „Przyjmujący zamówienie zastrzega sobie możliwość opóźnienia realizacji wykonania usługi”. Postanowienie to jest identyczne z klauzulą wpisaną w poz. 40 rejestru klauzul o treści: „ Przyjmujący zamówienie zastrzega sobie możliwość opóźnienia realizacji wykonania usługi ” (wyrok z dnia 31 stycznia 2003 r., sygn. akt XVII 31/02). Zakwestionowane postanowienie, podobnie jak przywołana klauzula niedozwolona, przewiduje możliwość jednostronnej zmiany umowy przez Przedsiębiorcę w zakresie terminu wykonania usługi, nie wskazując przy tym ważnej przyczyny, ze względu na którą taka zmiana może nastąpić. Podobnie jak ww. klauzula, postanowienie to spełnia przesłanki klauzuli niedozwolonej z art. 385 3 pkt 10 Kodeksu cywilnego. Przepis ten za niedozwolone uznaje postanowienia, które uprawniają kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie. Mając na uwadze powyższe, Prezes Urzędu uznał, że wyżej opisane działania Przedsiębiorców należy uznać za bezprawne. Jak wskazano powyżej, dla przypisania Przedsiębiorcy praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów niezbędne jest ponadto wykazanie, że jego działanie godzi w tzw. zbiorowy interes konsumentów. W uzasadnieniu wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r. sygn. akt III SK 27/07 Sąd Najwyższy stwierdził, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy . Fakt, że Przedsiębiorcy posługują się w obrocie z konsumentami wzorcem umowy powoduje, że skutkami ich działań dotknięty może być nieoznaczony z góry krąg konsumentów, którego nie da się zidentyfikować, a więc wszyscy ich dotychczasowi i przyszli kontrahenci. W tym wypadku, z samej istoty posługiwania się przez Przedsiębiorców wzorcem umownym regulującym warunki sprzedaży i świadczenia usług, wynika powtarzalność ich zachowania wobec takich osób. 9 Zdaniem Prezesa Urzędu, pozwala to na uznanie, że praktyka Przedsiębiorców godzi w zbiorowe interesy konsumentów i stanowi tym samym praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Pkt II sentencji decyzji W niniejszym postępowaniu Przedsiębiorcom zarzucono także stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Istota tego zarzutu sprowadza się do przekazywania konsumentom przez Przedsiębiorcę niepełnych danych o firmie. Obowiązek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, o którym mowa w ww. przepisie stanowi jedną z generalnych zasad w relacjach przedsiębiorców z konsumentami. Pozbawienie konsumentów dostępu do informacji w sposób istotny ogranicza możliwość podejmowania przez nich świadomych decyzji rynkowych, w tym dokonania wyboru w kwestii związania się bądź nie określoną umową z konkretnym przedsiębiorcą. Należy przy tym zauważyć, że obowiązek ten znajduje podstawy w przepisach różnych aktów prawnych. Art. 21 pkt 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej nakłada na przedsiębiorcę, który oferuje towary lub usługi w sprzedaży bezpośredniej lub sprzedaży na odległość za pośrednictwem środków masowego przekazu, sieci teleinformatycznych lub druków bezadresowych obowiązek podania w ofercie danych o firmie. Przepisy tej ustawy nie definiują pojęcia sprzedaży bezpośredniej oraz oferty. Przyjmuje się jednak, że chodzi tu o taki sposób sprzedaży, w którym nie dochodzi do zetknięcia się stron w siedzibie przedsiębiorcy, a więc sprzedaż obwoźną dokonywaną za pośrednictwem agenta czy też komiwojażera (tak np. Konrad Kohutek. Komentarz do art. 21 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. LEX/el. 2005). W doktrynie podkreśla się także, że swoim zakresem art. 21 obejmuje zarówno ofertę w rozumieniu art. 66 i nast. Kodeksu cywilnego, jak i tzw. ofertę handlową. Z określonych w ww. przepisie sposobów komunikowania się sprzedawcy lub usługodawcy wynika przy tym, że chodzi tu o ofertę skierowaną do oznaczonej osoby, jak i nieoznaczonej z góry grupy osób - ad personam incertam (tak np. Krzysztof Trzciński. Komentarz do art. 21 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. ABC 2007r.). Art. 43 4 Kodeksu cywilnego stanowi, że firmą osoby fizycznej jest jej imię i nazwisko. Nie wyklucza to włączenia do firmy pseudonimu lub określeń wskazujących na przedmiot działalności, miejsce jej prowadzenia oraz innych określeń dowolnie obranych. Zdaniem Prezesa Urzędu, w zakresie oznaczenia swojej firmy w relacjach z konsumentami Przedsiębiorcy naruszyli powołane powyżej przepisy. Nie może budzić wątpliwości, że w świetle art. 21 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej Przedsiębiorcy prowadzą sprzedaż bezpośrednią. Zawierają bowiem umowy z konsumentami poza lokalem przedsiębiorstwa, w miejscu zamieszkania konsumentów, poprzez działających w ich imieniu przedstawicieli. W umowach tych powinni zatem zamieszczać dane swojej firmy. Z uwagi na fakt, że Przedsiębiorcy są osobami fizycznymi prowadzącymi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, oznaczenie ich firmy powinno zawierać, zgodnie z art. 43 4 Kodeksu cywilnego, ich imiona i nazwiska. Przedsiębiorcy ograniczali się do określenia: Świat Okien i Drzwi „SEMAR” s.c. . Brak było natomiast wskazania imion i nazwisk osób fizycznych, które prowadzą pod tą nazwą działalność gospodarczą. W opinii Prezesa Urzędu, dokonane ustalenia wskazują na bezprawność zachowania Przedsiębiorców w zakresie nieprawidłowego oznaczania firmy pod jaką występują w obrocie konsumenckim. 10 Działania Przedsiębiorców godzić mogą w zbiorowe interesy konsumentów - nie tylko tych osób, z którymi Przedsiębiorcy zawarli już umowy, ale także wszystkich ich potencjalnych klientów. Osoby te mogą zostać dotknięte niekorzystnymi skutkami działań Przedsiębiorców związanymi np. z utrudnionym dochodzeniem roszczeń. Niewątpliwie konsument ma prawo wiedzieć z kim faktycznie zawiera umowę, w tym również - w jakiej formie prawnej działa jego kontrahent. Forma prowadzenia działalności ma istotne znaczenie dla konsumenta chociażby ze względu na konieczność ustalenia właściwego podmiotu (organu), do którego skierowane winny być roszczenia czy też odmienny sposób ukształtowania odpowiedzialności za zobowiązania (np. spółki prawa handlowego i osoby fizycznej). W ocenie Prezesa Urzędu, konsument ma także prawo sprawdzić wiarygodność i rzetelność swojego kontrahenta jeszcze przed zawarciem umowy zwłaszcza, jeżeli umowa zawierana jest w miejscu jego zamieszkania, a więc poza lokalem przedsiębiorstwa. W takiej sytuacji konsument niejednokrotnie podejmuje decyzję pod wpływem chwili, bez większego zastanowienia. Powoduje to, że podanie pełnej firmy przedsiębiorcy może mieć w takim przypadku zasadnicze znaczenie z punktu widzenia ochrony interesów konsumenta. Zdaniem Prezesa Urzędu, brak imienia i nazwiska osoby fizycznej, która prowadzi działalność gospodarczą pod określoną nazwą utrudnia konsumentowi możliwość łatwego zidentyfikowania przedsiębiorcy i powiązania nazwy jego przedsiębiorstwa z konkretną osobą fizyczną, tj. w niniejszym przypadku - Sebastianem Kryszewskim i Marcinem Tarnowskim jako osobami fizycznymi prowadzącymi działalność gospodarczą pod podaną nazwą. Konkludując, Prezes Urzędu uznał, że wyżej opisane działania Przedsiębiorców należy uznać za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Pkt III sentencji decyzji Prezes Urzędu postawił również Przedsiębiorcom zarzut naruszenia obowiązku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, poprzez nieinformowanie ich o prawie odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa oraz niewręczanie konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000 r.o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, przedsiębiorca ma obowiązek przed zawarciem umowy poinformować konsumenta na piśmie o prawie odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia oraz wręczyć mu wzór oświadczenia o odstąpieniu z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska (nazwy) oraz adresem zamieszkania (siedziby). Obowiązek ten konkretyzuje się poprzez udzielenie konsumentowi informacji o istnieniu i długości trwania prawa odstąpienia od umowy oraz wręczenie gotowego wzoru odstąpienia od umowy, z oznaczeniem umożliwiającym identyfikację przedsiębiorcy wraz z jego adresem, a nie tylko wskazaniem siedziby w rozumieniu prawa cywilnego (por. E. Łętowska, Ochrona niektórych praw konsumentów, Komentarz. Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2001 r., str. 40 – 41). Celem nakazania przedsiębiorcom zawierającym umowy poza lokalem przedsiębiorstwa wręczania oświadczenia o odstąpieniu od takiego typu umów było ułatwienie konsumentom skorzystania z prawa odstąpienia od umowy. To, że ustawodawca nakłada na przedsiębiorcę zwiększony obowiązek informacyjny ma wyrównać zakres informacji, jakimi dysponuje profesjonalista i konsument, który powinien zostać poinformowany o przysługującym mu uprawnieniu do odstąpienia od umowy i nie mieć problemów z jasnym sformułowaniem swojej decyzji. Obowiązek wręczenia takiego dokumentu powoduje, że konsument nie musi zastanawiać się ani nad treścią, czy formą takiego oświadczenia, ani nad przysługującym mu prawem odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa. Minimalne wymogi wręczania konsumentowi wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy spełnia umowa sprzedaży, w której wzorzec taki zamieszcza się poniżej ogólnych warunków sprzedaży sygnowanych przez konsumenta. Takie graficzne wyodrębnienie tego oświadczenia, którego odebranie jest częstokroć w praktyce dodatkowo poświadczane przez 11 konsumenta własnoręcznym podpisem, niweluje wrażenie ukrywania przed konsumentem informacji dotyczących tego uprawnienia. Z ustaleń Prezesa Urzędu wynika, że pomimo zawierania umów z konsumentami poza lokalem przedsiębiorstwa, Przedsiębiorcy nie informowali konsumentów o prawie odstąpienia od umowy i nie wręczali im wzoru oświadczenia o odstąpieniu. W ocenie Prezesa Urzędu takie działanie Przedsiębiorców stanowi naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. Zawarcie umowy przez Przedsiębiorców związane jest z nieoczekiwaną wizytą ich przedstawicieli w miejscu zamieszkania konsumentów. Taki sposób zawierania umów powodować może dezorientację konsumenta, jego nieumiejętność rzetelnej oceny warunków umowy i jej przedmiotu, łatwość manipulacji konsumentem nie nastawionym na kontakt handlowy, ograniczenie ukształtowania jego woli i jej wyrażenia, co jest zagrożeniem dla jego świadomego uczestnictwa w rynku, a także zagrożeniem jego prywatności (tak np. E. Łętowska. Ochrona niektórych praw konsumentów. Komentarz. Wyd. C.H. Beck. Warszawa 2001r. str. 26- 27). Dążąc do zagwarantowania konsumentom ochrony przed negatywnymi skutkami umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa ustawodawca ustanowił określone instrumenty prawne: przyznając konsumentowi prawo odstąpienia od umowy bez podania przyczyn, w terminie 10 dni od jej zawarcia, obciążył jednocześnie przedsiębiorcę obowiązkiem poinformowania o tym uprawnieniu przed zawarciem umowy na piśmie i wręczenia odpowiedniego wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Ustawowy termin 10 dni do odstąpienia od umowy pozwala konsumentowi na spokojne zapoznanie się z warunkami umowy, w szczególności ich przeanalizowanie pod kątem własnych potrzeb i możliwości finansowych, a tym samym podjęcie decyzji co do związania się lub nie zawartą umową. Celem ww. regulacji jest więc niewątpliwie ochrona konsumenta przed pochopnym zawieraniem umów, często pod wpływem sugestii i argumentów przedsiębiorcy. W ocenie Prezesa Urzędu, nie może budzić wątpliwości, że wskutek zaniechania Przedsiębiorców konsument może zostać pozbawiony możliwości skorzystania z jednego z najważniejszych uprawnień przyznanych przez ustawę w przypadku zawierania umów poza lokalem przedsiębiorstwa. Zaniechanie Przedsiębiorców może uniemożliwić konsumentowi skorzystanie z tego uprawnienia nie tylko w terminie 10 dni od jej zawarcia, ale również - w terminie określonym w art. 4 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli konsument nie został poinformowany na piśmie o prawie odstąpienia od umowy może odstąpić od umowy w terminie 10 dni od uzyskania informacji o prawie odstąpienia, jednak nie może tego uczynić po upływie 3 miesięcy od wykonania umowy. Nie można więc wykluczyć, że wskutek braku pisemnej informacji i nieotrzymania wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, konsument nie uzyska tej informacji również z innego źródła, przez co nie będzie w stanie złożyć odpowiedniego oświadczenia w terminie 3 miesięcy od wykonania umowy. Naruszenie przez Przedsiębiorców obowiązku wyrażonego w art. 3 ust. 1 ustawy może zatem prowadzić do sytuacji, w której konsument, nie znając swoich praw, nie będzie miał możliwości podjęcia decyzji o odstąpieniu od zawartej umowy, nawet w terminie wskazanym w art. 4 ustawy. Zdaniem Prezesa Urzędu, przedstawione argumenty pozwalają na stwierdzenie, że działanie Przedsiębiorców godzi w zbiorowy interes konsumentów, a tym samym wypełnia znamiona praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. 12 Zaniechanie Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał zabronionych działań, o których mowa w art. 24 ww. ustawy. W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania, jednakże ciężar udowodnienia tej okoliczności spoczywa na przedsiębiorcy (art. 27 ust. 2 i 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). W niniejszej sprawie Przedsiębiorcy pismem z dnia 12 września 2012r., , oświadczyli, że z chwilą otrzymania zawiadomienia o wszczęciu postępowania, tj. z dniem 11 września 2012 r. - dokonali stosowanych zmian wzorca umownego zastępując zakwestionowane postanowienia takimi, które nie naruszają praw konsumentów. Ponadto uzupełnili dane firmy zawarte we wzorcu umowy oraz wprowadzili do niego pouczenie o prawie odstąpienia od umowy oraz w ostatniej części wzorca - wyodrębniony graficznie wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Wyżej wymienione okoliczności znalazły potwierdzenie w przesłanym, zmodyfikowanym wzorcu umowy. W związku z powyższym, Prezes Urzędu uznał, że Przedsiębiorcy zaniechali stosowania zarzuconych im praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów z dniem 11 września 2012 r. i orzekł jak w punktach I, II i III sentencji decyzji. Kara Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorcę, który choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Z powołanego przepisu wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. O tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje, w ramach uznania administracyjnego, Prezes Urzędu. Należy zwrócić uwagę, że przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej, wymieniając okres, stopień oraz okoliczności naruszenia, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, w szczególności charakter i możliwe skutki przypisanych Przedsiębiorcom praktyk, Prezes Urzędu uznał za uzasadnione nałożenie na nich kar pieniężnych za każdą ze stwierdzonych praktyk. W opinii Prezesa Urzędu, ocena zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje na co najmniej nieumyślne naruszenie przez Przedsiębiorców przepisów ustawy. Brak natomiast wystarczających dowodów, które pozwoliłyby na przypisanie Przedsiębiorcom umyślności działania, tj. zamiaru takiego naruszenia. Zdaniem Prezesa Urzędu, Przedsiębiorcy powinni przewidywać, że ich działania podejmowane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej mogą być bezprawne i mogą naruszać zbiorowe interesy konsumentów. Tym samym powinni dochować należytej staranności przy konstruowaniu wzorców umów, w oparciu o które zawierają umowy z konsumentami, zapewniając ich zgodność z przepisami prawa oraz eliminując z nich klauzule, które zostały wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. 13 W 2011 r. każdy z Przedsiębiorców uzyskał jako wspólnik spółki cywilnej Świat Okien i Drzwi SEMAR przychód w wysokości [usunięto] zł. Maksymalna kara pieniężna, która mogłaby zostać nałożona na każdego z Przedsiębiorców wynosi zatem [usunięto] zł. Ustalając wysokość kary Prezes Urzędu dokonał w pierwszej kolejności oceny wagi stwierdzonych naruszeń przepisów ustawy, wynikiem których jest określona kwota bazowa. W dalszej kolejności Prezes Urzędu rozważył, czy w sprawie występują okoliczności obciążające i łagodzące oraz jaki powinny mieć wpływ na wysokość kary. Praktyka przypisana Przedsiębiorcom w pkt I sentencji decyzji polega na stosowaniu postanowień wzorców umów, które wpisane zostały do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Oceniając szkodliwość poszczególnych postanowień Prezes Urzędu uznał, że bezpośredni wpływ na sytuację finansową konsumenta ma postanowienie, które przewiduje możliwość zatrzymania przez Przedsiębiorców przedpłaty gwarancyjnej w przypadku rezygnacji konsumenta z wykonania usługi, a tym samym wyłącza obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości. Stopień szkodliwości tego postanowienia dla interesów majątkowych konsumentów może być bez wątpienia znaczny. Z kolei przy ocenie szkodliwości drugiego z zakwestionowanych postanowień Prezes Urzędu uwzględnił, że postanowienie to co prawda nie ma bezpośredniego wpływu na interesy majątkowe konsumentów, ale pozbawia ich informacji na temat rzeczywistego czasu realizacji usługi i znacznie ogranicza ich ochronę w przypadku opóźnień ze strony Przedsiębiorców. Rozstrzygając o wadze stwierdzonego naruszenia Prezes Urzędu uwzględnił również długotrwałość jego stosowania, czyli fakt, że okres jego trwania przekroczył 1 rok. W ocenie Prezesa Urzędu, ww. okoliczności przesądzają o ustaleniu kwoty bazowej kar na poziomie [usunięto] % przychodu uzyskanego przez każdego ze wspólników spółki cywilnej: Świat Okien i Drzwi SEMAR s.c. w 2011 r., tj. po 2.303 zł po zaokrągleniu. Prezes Urzędu uznał, że w przypadku omawianego naruszenia nie występują okoliczności obciążające, które przemawiałyby za podwyższeniem ustalonej kwoty bazowej kar. W szczególności brak wystarczających podstaw do przypisania Przedsiębiorcom umyślności działania, a więc zamiaru naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu, jako okoliczność łagodzącą należy natomiast potraktować zaniechanie stosowania bezprawnych działań przez Przedsiębiorców poprzez usunięcie niedozwolonych postanowień z wzorca umowy i to natychmiast po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Z tej przyczyny Prezes Urzędu obniżył kwotę bazową kary o [usunięto] , tj. do kwoty 1.612 zł po zaokrągleniu. Z uwagi na powyższe, za stosowanie praktyki określonej w pkt I sentencji decyzji Prezes Urzędu nałożył na każdego z Przedsiębiorców kary pieniężne w wysokości po 1.612 zł, co stanowi ok. [usunięto] % przychodu osiągniętego przez każdego z nich w 2011r. i ok. [usunięto] % kary maksymalnej. W pkt II sentencji decyzji Prezes Urzędu przypisał Przedsiębiorcom stosowanie praktyki polegającej na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez zamieszczanie w umowach zawieranych z konsumentami niepełnych danych o firmie tj. niewskazywaniu imion i nazwisk wspólników spółki cywilnej Świat Okien i Drzwi SEMAR s.c. w Gnieźnie. Bezprawność tej praktyki wynika z naruszenia art. 21 pkt 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej w zw. z art. 43 4 Kodeksu cywilnego. Ww. praktyka ujawnia się na etapie zawierania kontraktu, ale może wywierać także wpływ na jego wykonanie. 14 Przy ocenie jej szkodliwości Prezes Urzędu uwzględnił, że brak powyższych informacji może utrudniać identyfikację Przedsiębiorców w obrocie prawnym. Zawierając umowę z Przedsiębiorcami konsument de facto nie wie, kto jest jego kontrahentem i kto działa pod nazwą: Świat Okien i Drzwi SEMAR s.c. Przedsiębiorcy pozbawiają zatem konsumentów jednej z podstawowych informacji przy zawarciu umowy, dotyczącej oznaczenia strony. Przedstawienie niepełnych danych o firmie może utrudniać także konsumentom identyfikację Przedsiębiorców na etapie wykonywania umowy, w szczególności w przypadku dochodzenia roszczeń z tytułu zawartej umowy. W tej sytuacji konsument musiałby podjąć dodatkowe czynności, w celu ustalenia przeciwko komu może wystąpić z roszczeniem. Bez wątpienia stopień szkodliwości tej praktyki może być znaczny. Na szkodliwość praktyki wpływa ponadto długotrwałość jej stosowania – ponad 1 rok. Mając na uwadze powyższe, Prezes Urzędu ustalił kwotę bazową kar na poziomie [usunięto] % przychodu osiągniętego przez każdego z Przedsiębiorców w 2011 r., tj. w wysokości po 3.291 zł po zaokrągleniu. W dalszym etapie kalkulacji kary Prezes Urzędu rozważył, czy ustalona kwota bazowa powinna podlegać modyfikacjom ze względu na występujące w sprawie okoliczności łagodzące bądź obciążające. Prezes Urzędu uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie występują okoliczności obciążające, które przemawiałyby za podwyższeniem ustalonej kwoty bazowej kary. Tak jak w przypadku pierwszej praktyki, również i omawianym przypadku nie ma wystarczających podstaw do przypisania Przedsiębiorcom umyślności działania, a więc zamiaru naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu, okolicznością łagodzącą, która powinna mieć wpływ na obniżenie kwoty bazowej jest zaniechanie stosowania zarzucanej Przedsiębiorcom praktyki bezpośrednio po wszczęciu niniejszego postępowania. Jak ustalono, Przedsiębiorcy zamieszczają aktualnie w umowach zawieranych z konsumentami pełne dane o firmie. Z tego względu Prezes Urzędu obniżył kwotę bazową kary o [usunięto] %, tj. do kwoty 2.303 zł po zaokrągleniu. W związku z powyższym, Prezes Urzędu nałożył na Przedsiębiorców kary pieniężne w wysokości po 2.303 zł, co stanowi ok. [usunięto] % przychodu osiągniętego przez każdego z nich w 2011 r. oraz ok. [usunięto] % maksymalnego wymiaru kary. Praktyka stwierdzona w pkt III sentencji decyzji polega na naruszeniu przez Przedsiębiorców obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez nieinformowanie, w przypadku zawierania umów poza lokalem przedsiębiorstwa, o prawie odstąpienia od umowy i niedoręczaniu konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, wbrew art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. Ww. praktyka dotyczy etapu zawierania kontraktu, przy czym wywiera także wpływ na jego wykonanie. Oceniając wagę przypisanego Przedsiębiorcom naruszenia Prezes Urzędu uwzględnił, że zakwestionowana praktyka godzi przede wszystkim w prawo konsumenta do uzyskania informacji o przyznanych mu przez ustawę uprawnieniach, pozwalających na zerwanie łączącego go z Przedsiębiorcami stosunku umownego. Brak informacji w ww. zakresie może uniemożliwić konsumentowi odstąpienie od umowy nie tylko w terminie 10 dni od jej zawarcia, ale również w terminie określonym w art. 4 powołanej wyżej ustawy. Nie można bowiem wykluczyć, że wskutek braku pisemnej informacji i nieotrzymania wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, konsument nie uzyska tej informacji również z innego źródła, przez co nie będzie w stanie złożyć odpowiedniego oświadczenia w terminie 3 miesięcy od wykonania umowy. Naruszenie przez Przedsiębiorców obowiązku wyrażonego w art. 3 ust. 1 ww. ustawy może zatem prowadzić do sytuacji, w której konsument, nie znając swoich praw, nie będzie miał możliwości podjęcia decyzji o odstąpieniu od zawartej umowy, nawet w terminie 3 miesięcy od wykonania umowy. O wadze ww. naruszenia decyduje także okres jego trwania, który przekroczył 1 rok. 15 Ww. okoliczności przesądziły o ustaleniu kwoty bazowej kar na poziomie [usunięto] % przychodu osiągniętego przez każdego z Przedsiębiorców w 2011 r., tj. po 3.291 zł po zaokrągleniu. Podobnie jak w przypadku praktyk wskazanych powyżej, także i w omawianym przypadku Prezes Urzędu nie dopatrzył się okoliczności obciążających, które uzasadniałyby podwyższenie wysokości ustalonej kwoty bazowej kary. Za okoliczność łagodzącą, przemawiającą za obniżeniem wysokości kwoty bazowej, Prezes Urzędu uznał fakt zaniechania przez Przedsiębiorców stosowania praktyki bezpośrednio po wszczęciu postępowania administracyjnego. W aktualnie zawieranych umowach Przedsiębiorcy zamieszczają pouczenie o prawie odstąpienia konsumenta od umowy. Przedsiębiorcy doręczają także konsumentom wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Zdaniem Prezesa Urzędu, okoliczność ta uzasadnia obniżenie kwoty bazowej kary o [usunięto] %, tj. do kwoty 2.303 zł po zaokrągleniu. W związku z powyższym, Prezes Urzędu nałożył na każdego z Przedsiębiorców kary pieniężne w wysokości po 2.303 zł, co stanowi ok. [usunięto] % przychodu osiągniętego przez każdego z nich w 2011 r. oraz ok. [usunięto] % maksymalnego wymiaru kary. Zdaniem Prezesa Urzędu, orzeczone kary są adekwatne do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przez Przedsiębiorców przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kary te pełnią przede wszystkim funkcję represyjną, stanowiąc sankcję i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest ponadto ich walor wychowawczy, odstraszający innych przedsiębiorców prowadzących sprzedaż towarów poza lokalem przed podejmowaniem tego typu działań wobec konsumentów. Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w punkcie IV i V sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego - od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Otrzymują: Marcin Tarnowski Sebastian Kryszewski Świat Okien i Drzwi SEMAR s.c. Al. Reymonta 26, 62 – 200 Gniezno