RPZ-9/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 01.02.2007 r. RPZ – 411/23/06/JW/ DECYZJA Nr RPZ - 9/2007 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. nr 244 z 2005 r. poz. 2080 ze zm.) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18 z 2002 r., poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę okre ś lon ą w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ww. ustawy, nadu ż ywanie przez Przedsi ę biorstwo Komunalne Spó ł ka z o. o. z siedzib ą we Wronkach pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków, obejmuj ą cym obszar miasta i gminy Wronki, poprzez narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, polegaj ą cych na zamieszczaniu w ich tre ś ci zapisów, zgodnie z którymi w przypadku nie spe ł nienia przez odbiorc ę us ł ug, obowi ą zku powiadomienia Przedsi ę biorstwa o awarii posiadanych instalacji i przy łą czy maj ą cych wp ł yw na wskazania wodomierza lub o zerwaniu plomby wodomierza g ł ównego, jego os ł on, uszkodzenia, jego przemieszczenia lub zaborze oraz w przypadku zaboru wodomierza lub wskazania, ż e uszkodzenia zawinione zosta ł y przez Odbiorc ę us ł ug, ilo ść pobranej wody ustala si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 9. 12.2006 r. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej zwany: Prezes Urz ę du) Delegatura w Poznaniu przeprowadzi ł a post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie dzia ł a ń przedsi ę biorców ś wiadcz ą cych us ł ugi w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków dzia ł aj ą cych na lokalnych rynkach w województwie wielkopolskim. Przedmiotem badania by ł y m. in. warunki umów o dostaw ę wody i odbiór ś cieków, stosowane przez przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjne w relacjach z 2 odbiorcami, pod k ą tem przestrzegania przez tych przedsi ę biorców przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku post ę powania wyja ś niaj ą cego zbadano warunki umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawieranych m.in. przez Przedsi ę biorstwo Komunalne Sp z o. o. we Wronkach (dalej zwanej Spó ł k ą ) z odbiorcami indywidualnymi i przedsi ę biorcami w oparciu o stosowane wzorce umów (karty akt adm. nr 2 - 19). Analiza tre ś ci przedstawionych przez Spó ł k ę wzorców umownych oraz tryb zawierania umów da ł y podstawy do przyj ę cia, i ż w przedmiotowej sprawie mog ł o doj ść do naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego Prezes Urz ę du, w oparciu o ustalenia poczynione w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym, postanowieniem z dnia 22.11. 2006 r. wszcz ął z urz ę du post ę powanie antymonopolowe przeciwko Spó ł ce w zwi ą zku z podejrzeniem naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8 ust.1 i 2 pkt 6 ustawy o okik, polegaj ą cego na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar gminy i miasta Wronki, co przejawia ł o si ę narzucaniem odbiorcom us ł ug uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisu, zgodnie z którym w przypadku niespe ł nienia przez Odbiorc ę obowi ą zku powiadomienia Przedsi ę biorstwa o awarii posiadanych instalacji i przy łą czy lub o zerwania plomby wodomierza g ł ównego, jego os ł on, uszkodzenia, jego przemieszczenia lub zaborze oraz w przypadku zaboru wodomierza lub wskazania, ż e uszkodzenia zawinione zosta ł y przez Odbiorc ę us ł ug, ilo ść pobranej wody ustala odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza. Prezes Urz ę du, stosownie do art. 84 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, pismem z dnia 22.11. 2006 r. zawiadomi ł Spó ł k ę o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego. Postanowieniem z dnia 18.12.2006 r. Prezes Urz ę du zaliczy ł w poczet dowodów dokumenty zgromadzone w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym dotycz ą cym bada ń lokalnych rynków zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków, a mianowicie pismo Przedsi ę biorstwa Gospodarki Komunalnej Sp. z o. o. z dnia 6.09. 2006 r. z za łą cznikami, o czym zawiadomi ł Spó ł k ę . W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego (pismo z dnia 9.12.2006 r.) Spó ł ka podnios ł a, i ż zakwestionowane postanowienie, które zamieszczono w tre ś ci wszystkich umów zawieranych z odbiorcami us ł ug, mia ł o na celu uregulowanie problemu niefakturowanego poboru wody i przeciwdzia ł anie wyst ę puj ą cym na terenie jej dzia ł ania licznym zdarzeniom uszkodze ń i zaboru wodomierzy g ł ównych. Ponadto Przedsi ę biorstwa Komunalne wskaza ł o, i ż nie mia ł o zamiaru z tego tytu ł u osi ą gn ąć korzy ś ci i ich nie osi ą gn ęł o. Zapis mia ł jedynie wywo ł a ć szybk ą reakcj ę odbiorców w postaci ujawnienia nieprawid ł owo ś ci w tym zakresie i zapobiega ć powi ę kszaniu strat wody. Po otrzymaniu postanowienia o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego, Spó ł ka postanowi ł a zrezygnowa ć z zakwestionowanego zapisu. Opracowano nowe wzorce umów, które nie zawieraj ą spornego zapisu oraz stosowne aneksy ze zmian ą do zawartych umów. Przedsi ę biorstwo Komunalne we Wronkach zobowi ą za ł o si ę jednocze ś nie wprowadzi ć sukcesywnie zmiany do umów ze wszystkimi odbiorcami. W za łą czeniu do pisma z dnia 9. 12.2006 r. Spó ł ka przedstawi ł a druki aneksów oraz nowe wzorce umów nie zawieraj ą ce kwestionowanego postanowienia umownego, które wprowadzono do stosowania w relacjach z przysz ł ymi odbiorcami us ł ug od dnia 9.12.2006 r. (karty akt adm. nr 56 – 92). 3 Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje: Przedsi ę biorstwo Komunalne Sp. z o. o. z siedzib ą we Wronkach jest wpisane do Krajowego Rejestru S ą dowego pod nr 0000183866 przez Sad Rejonowy w Poznaniu, XXI Wydzia ł Gospodarczy Krajowego Rejestru Sadowego (karty akt adm. nr 27 - 30). Przedmiotem jego dzia ł alno ś ci jest m.in.: ś wiadczenie us ł ug poboru, oczyszczania i rozprowadzania wody oraz gromadzenia, odprowadzania i oczyszczania ś cieków w celu pokrycia potrzeb odbiorców indywidualnych, zbiorowych i przemys ł u na ternie miasta i gminy Wronki. Podstaw ę prawn ą dzia ł ania Spó ł ki na ww. obszarze stanowi Decyzja Burmistrza Miasta i Gminy Wronki z dnia 25 wrze ś nia 2002 r. w sprawie udzielenia zezwolenia na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków (karty akt adm. nr 93 - 97). Spó ł ka na terenie miasta i Gminy Wronki jest jedynym przedsi ę biorc ą ś wiadcz ą cym us ł ugi w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków. W my ś l art. 6 ust.1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r., Nr 123, poz.858), Spó ł ka z odbiorcami ś wiadczonych us ł ug zawiera pisemne umowy, na podstawie których odbywa si ę dostarczanie wody oraz odprowadzanie ś cieków. W obrocie gospodarczym przedsi ę biorca stosuje nast ę puj ą ce wzorce umów: − umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków (Nr GWSO) stosowana w obrocie z odbiorcami us ł ug, którzy zainstalowali podlicznik na wod ę bezpowrotnie zu ż yt ą , − umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków (Nr GWSZ) stosowana w obrocie z odbiorcami us ł ug w budynkach wielolokalowych, − umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków (Nr GWSZO) stosowana w obrocie z odbiorcami us ł ug w budynkach wielolokalowych – spó ł dzilnach, − umowa o zaopatrzenie w wod ę (Nr GWZ) stosowana w obrocie z odbiorcami w budynkach wielolokalowych, − umowa o zaopatrzenie w wod ę (Nr GWS) stosowana w obrocie z odbiorcami w budynkach indywidualnych , − umowa o zaopatrzenie w wod ę (Nr GW) stosowana w obrocie z wszystkimi odbiorcami, − umowa o zaopatrzenie w wod ę (Nr BW) stosowana w obrocie z w ł a ś cicielami nieruchomo ś ci w budowie. W tre ś ci wymienionych wzorców umownych zawarte jest nast ę puj ą ce postanowienie umowne: „ Odbiorca us ł ug zobowi ą zuje si ę do natychmiastowego powiadomienia Przedsi ę biorstwa o stwierdzeniu zerwania plomby wodomierza g ł ównego, jego os ł on, uszkodzenia, jego przemieszczeniu lub zaborze. W przypadku zaboru wodomierza lub wskazania, ż e uszkodzenia zawinione zosta ł y przez Odbiorc ę us ł ug oraz naruszenia przez niego obowi ą zku, o którym mowa w par. 7 pkt 2 (natychmiastowego powiadomienia Przedsi ę biorstwa o awarii posiadanych przez Odbiorc ę instalacji i przy łą czy maj ą cych wp ł yw na wskazania wodomierza g ł ównego oraz innych urz ą dze ń Przedsi ę biorstwa), ilo ść pobranej wody ustala si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza.” Wymieniony zapis, który zakwestionowano uj ę ty jest w par. 8 pkt 5 wszystkich stosowanych rodzajów umów. Spó ł ka dostarcza wod ę i odbiera ś cieki od 3927 odbiorców, z czego umowy z zakwestionowanym zapisem zawarto z oko ł o 3260 kontrahentami. 4 Z udzielonych wyja ś nie ń wynika, i ż w uzasadnionych przypadkach Spó ł ka dokonywa ł a indywidualnych uzgodnie ń warunków umów i dotyczy ł o to w zasadzie odbiorców us ł ug -u ż ytkowników lokali w budynkach wielolokalowych, które nie spe ł nia ł y warunków okre ś lonych w art. 6 ust. 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków. Liczb ę takich umów, jak o ś wiadczy ł a Spó ł ka, trudno jest ustali ć bowiem zmian dokonywano bezpo ś rednio na drukach umów. Wprowadzane zmiany nie dotyczy ł y jednak spornego zapisu. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje : Spó ł ce postawiono zarzut nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku us ł ug zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odbioru ś cieków polegaj ą cy na narzucaniu odbiorcom ś wiadczonych us ł ug uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów, poprzez zamieszczanie w ich tre ś ci zapisu przewiduj ą cego, i ż w przypadku nie spe ł nienia przez odbiorc ę us ł ug obowi ą zku powiadomienia Przedsi ę biorstwa o awarii posiadanych instalacji i przy łą czy lub o zerwaniu plomby wodomierza g ł ównego jego os ł on, uszkodzenia, jego przemieszczenia lub zaborze oraz w przypadku zaboru wodomierza lub wskazania, ze uszkodzenia zawinione zosta ł y przez Odbiorc ę us ł ug, ilo ść pobranej wody ustala si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego od ostatniego odczytu wodomierza, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust.1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Podstaw ą do zastosowania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest ustalenie, czy w rozpatrywanej sprawie dosz ł o do naruszenia interesu publiczno- prawnego. Zgodnie z celem ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, opisanym w art.1 ust. 1, okre ś la ona „warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów”. Tak okre ś lony cel ustawy pozwala przyj ąć , i ż ma ona charakter publiczny i s ł u ż y ochronie ogólnospo ł ecznego interesu. Interes publiczny w post ę powaniu administracyjnym nie jest poj ę ciem jednolitym i sta ł ym. Zgodnie ze stanowiskiem S ą du Najwy ż szego (wyrok z dnia 29 maja 2001 r., sygn. akt I CKN 1217/98; por. te ż wyrok z 27 sierpnia 2003r. sygn. akt. I CKN 523/01), publicznoprawny charakter ustawy antymonopolowej powoduje, i ż znajduje ona zastosowanie wówczas, gdy jest zagro ż ony lub naruszony interes publiczny polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków do powstania i rozwoju konkurencji. Za zagro ż enie lub naruszenie konkurencji nale ż y uzna ć – zdaniem S ą du - jedynie takie dzia ł ania, które dotykaj ą sfery interesów szerszego kr ę gu uczestników rynku gospodarczego. W ś wietle ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów naruszenie interesu publicznego nast ę puje m.in. w drodze stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę mo ż na podzieli ć na praktyki antykonkurencyjne, wywieraj ą ce bezpo ś redni wp ł yw na stan lub rozwój konkurencji oraz praktyki eksploatacyjne, których istot ą jest uzyskanie korzy ś ci kosztem innych podmiotów, w tym nie prowadz ą cych dzia ł alno ś ci gospodarczej. W przypadku praktyk eksploatacyjnych celem lub skutkiem dzia ł a ń przedsi ę biorcy jest naruszenie innych ni ż konkurencyjne interesów uczestników rynku poprzez wykorzystanie przez przedsi ę biorców istniej ą cej nad kontrahentami przewagi. Dla stwierdzenia naruszenia publicznoprawnego interesu wystarczaj ą ce jest dowolne nadu ż ycie si ł y rynkowej w relacjach ze s ł abszymi uczestnikami rynku, bowiem ju ż sam fakt nadu ż ycia posiadanej pozycji dominuj ą cej na rynku narusza interes publiczny (por. E Modzelewska – W ą chal Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów . Komentarz, Wyd. Twigger, Warszawa 2002, s 15). Zarzucana praktyka stosowana jest w sektorze us ł ug wodoci ą gowo – kanalizacyjnych, które co do zasady maj ą charakter powszechny. Przedsi ę biorstwa z tego sektora dzia ł aj ą w warunkach monopolu sieciowego. Nie ulega wi ę c 5 w ą tpliwo ś ci, ż e Przedsi ę biorstwo Komunalne we Wronkach z racji posiadanej si ł y rynkowej ma mo ż liwo ść eksploatowania zajmowanej na lokalnym rynku pozycji kosztem kontrahentów, w tym podejmowania dzia ł a ń b ę d ą cych przedmiotem postawionych w niniejszym post ę powaniu zarzutów. Praktyka podejmowana przez Spó ł k ę , zakwestionowana w niniejszym post ę powaniu dotyka szerokiego kr ę gu uczestników rynku, obejmuj ą cego odbiorców us ł ug, z którymi zawarto umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, a tak ż e potencjalnych odbiorców tych us ł ug. Negatywne skutki mog ą godzi ć w szeroki, bli ż ej nieokre ś lony kr ą g podmiotów obejmuj ą cy zarówno przedsi ę biorców, jak i konsumentów. Nale ż y uzna ć zatem, ż e w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez Przedsi ę biorstwo Komunalne we Wronkach interesu publicznoprawnego, co uzasadnia dzia ł ania Prezesa Urz ę du w formie post ę powania administracyjnego, na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest narzucanie uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych narzucaj ą cemu takie warunki nieuzasadnione korzy ś ci. Do jego naruszenia dochodzi wówczas, gdy spe ł nione zostan ą łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: - przedsi ę biorca, któremu postawiono zarzut, posiada na rynku w ł a ś ciwym pozycje dominuj ą c ą , - narzucanie warunków umów musi mie ć charakter przymusowy, - warunki te maj ą charakter uci ąż liwy, - przynosz ą one przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Podstawow ą przes ł ank ą , której spe ł nienie jest niezb ę dne dla stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zdefiniowanej w wymienionym artykule jest, aby przedsi ę biorca stosuj ą cy praktyk ę zajmowa ł na rynku pozycj ę dominuj ą c ą . Zgodnie z art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez pozycj ę dominuj ą ca rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów i konsumentów; domniemywa si ę , i ż przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą na rynku, je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. Aby wykaza ć spe ł nienie ww. przes ł anki, istotne znaczenie ma okre ś lenie rynku w ł a ś ciwego. Zgodnie z art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez poj ę cie rynku w ł a ś ciwego rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. Na rynek w ł a ś ciwy sk ł ada si ę rynek produktowy oraz rynek geograficzny. Przedmiotem dzia ł alno ś ci Spó ł ki w omawianej sprawie jest ś wiadczenie us ł ug zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków. Us ł ugi wymienione ś wiadczone s ą przy pomocy scentralizowanej sieci wodoci ą gowej i kanalizacyjne na terenie gminy i miasta Wronki. Powy ż szy rodzaj dzia ł alno ś ci oraz jej zasi ę g geograficzny wyznaczaj ą w przedmiotowej sprawie wymiar produktowy i zasi ę g terytorialny rynku w ł a ś ciwego. Rynkiem w ł a ś ciwym w niniejszej sprawie jest zatem lokalny rynek zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków obejmuj ą cy obszar miasta i gminy Wronki. 6 Spó ł ka na tak zdefiniowanym rynku w ł a ś ciwym jest monopolist ą naturalnym, co jest konsekwencj ą sieciowego charakteru urz ą dze ń s ł u żą cych do dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. W zwi ą zku z czym odbiorcy nie maj ą mo ż liwo ś ci alternatywnego zakupu us ł ug zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków od innego us ł ugodawcy. Sankcjonowaniu w trybie przewidzianym w art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów podlega nie samo posiadanie pozycji dominuj ą cej, ale jej nadu ż ywanie. Z faktu ustalenia, ż e dany podmiot zajmuje na rynku pozycj ę dominuj ą c ą wynika, ż e podmiot ten podlega ograniczeniom przeciwdzia ł aj ą cym nadu ż ywaniu si ł y rynkowej wynikaj ą cym z ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mi ę dzy innymi ograniczony jest w podejmowaniu dzia ł a ń eksploatuj ą cych pozycj ę zajmowan ą na rynku kosztem kontrahentów. Dla wykazania, ż e Przedsi ę biorstwo Komunalne we Wronkach stosuje praktyk ę okre ś lon ą w ww. przepisie konieczne jest wykazanie, ż e kwestionowane warunki umów zosta ł y odbiorcom ś wiadczonych us ł ug narzucone. Do narzucania warunków umów dochodzi wówczas, gdy przedsi ę biorca wykorzystuj ą c swoj ą przewag ę ekonomiczn ą w warunkach niedostatecznej konkurencji na rynku, ogranicza swobod ę kszta ł towania tre ś ci umów za strony kontrahentów dzia ł aj ą cych pod przymusem. Dzi ę ki posiadanej sile rynkowej dominat mo ż e nie liczy ć si ę z wol ą innych uczestników rynku, którzy zmuszeni s ą zaakceptowa ć ustalone przez niego warunki umowne, nawet je ś li nie gwarantuj ą one ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń . Tym samym narzuca on kontrahentom takie warunki umów, które nie mia ł yby racji bytu w przypadku, gdyby na rynku istnia ł a konkurencja i mo ż liwo ść wyboru oferty spo ś ród ofert konkuruj ą cych ze sob ą podmiotów gospodarczych. Narzucanie warunków umów ma miejsce wtedy, gdy przedsi ę biorca eksploatuj ą c zajmowan ą na rynku pozycj ę dominuj ą c ą i sytuacj ę przymusow ą kontrahentów wynikaj ą c ą z braku rzeczywistych alternatyw na rynku, wymusza na nich okre ś lone zachowania. Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą w warunkach, w których dysponuje potencja ł em niezb ę dnym do narzucania odbiorcom ś wiadczonych us ł ug warunków umowy. Sprzyja temu fakt, i ż przy zawieraniu umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków przedsi ę biorca pos ł uguje si ę opracowanymi przez siebie wzorcami umów. Stosowanie wzorców umownych przy zawieraniu jednorodzajowych umów o charakterze masowym, jakimi niew ą tpliwie s ą umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, wymaga aprobaty przez odbiorców ich warunków, które s ą jednostronnie okre ś lone przez profesjonalist ę . Tre ść umowy, do której przychylaj ą si ę us ł ugobiorcy jest arbitralnie ustalana i nie podlega w zasadzie negocjacjom, co wynika z wyja ś nie ń Spó ł ki. Swoboda odbiorców us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych jest tutaj ograniczona do minimum, a zawarcie umowy nast ę puje poprzez przyst ą pienie do warunków ustalonych autorytatywnie przez dostawc ę us ł ug. Stanowi to o adhezyjnej naturze tych umów, a jednocze ś nie o istocie narzucania warunków umownych w przedmiotowej sprawie. W przypadku umów zawieranych w trybie adhezyjnym, dla uznania, ż e nast ę puje narzucenie ich warunków wystarczaj ą ce jest oferowanie ich przez dominata w stosunkach danego rodzaju . ( E Modzelewska – W ą chal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Wydawnictwo Twigger, Warszawa 2002 s.118). Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie albowiem sposobem dzia ł ania Spó ł ki jest zawieranie umów o ś wiadczenie us ł ug dostawy wody i odbioru ś cieków z wykorzystaniem wzorców, których postanowienia nie s ą indywidualnie uzgadniane z odbiorcami tych us ł ug. Odbiorca aprobuje zatem warunki umowy jednostronnie ustalone przez przedsi ę biorc ę , przyst ę puje do umowy bez indywidualnego negocjowania jej postanowie ń . W okoliczno ś ciach niniejszej sprawy nale ż y zatem uzna ć , ż e warunki umów s ą odbiorcom us ł ug przez Spó ł k ę narzucane. Spe ł niona wi ę c zosta ł a jedna z przes ł anek niezb ę dna do stwierdzenia naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 7 Kolejn ą przes ł ank ą niezb ę dn ą do wykazania naruszenia ww. przepisu jest dowiedzenie, ż e kwestionowany zapis umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków jest uci ąż liwy. Za uci ąż liwy uznaje si ę ka ż dy warunek umowy oznaczaj ą cy dla jednej ze stron ci ęż ar wi ę kszy od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Dla ustalenia uci ąż liwo ś ci warunków umownych nale ż y rozwa ż y ć , czy w hipotetycznej sytuacji istnienia konkurencji na danym rynku w ł a ś ciwym, czyli istnienia rzeczywistej swobody zawierania umów i kszta ł towania ich tre ś ci, dominat by ł by w stanie wynegocjowa ć takie postanowienia umowne. Zakwestionowany w niniejszej decyzji zapis umowy, zgodnie z którym Spó ł ka okre ś li ł a sposób naliczania nale ż no ś ci za pobran ą wod ę wzgl ę dem odbiorców, którzy: - nie powiadomili natychmiast Przedsi ę biorstwa o stwierdzeniu zerwania plomby wodomierza g ł ównego, jego os ł on, uszkodzenia, jego przemieszczeniu lub zaborze, - dokonali zaboru wodomierza lub wykazano, ż e zawinili jego uszkodzenie oraz naruszyli obowi ą zek natychmiastowego powiadomienia o awariach posiadanych przez Odbiorc ę instalacji i przy łą czy maj ą cych wp ł yw na wskazania wodomierza g ł ównego, oznacza, ż e Spó ł ka przyzna ł a sobie prawo do ustalania nale ż no ś ci odpowiednio do ilo ś ci wody, jaka mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza. W ten sposób Spó ł ka arbitralnie uregulowa ł a zasady ustalania ilo ś ci wody b ę d ą cej podstaw ą rozliczania w wypadku zaistnienia opisanych zdarze ń . Ilo ś ci tej wody okre ś lone zosta ł y na maksymalnym mo ż liwym poziomie – w oderwaniu od faktycznego zu ż ycia wody i wysoko ś ci rzeczywi ś cie poniesionej szkody b ę d ą cej skutkiem niedotrzymania warunków umowy przez us ł ugobiorc ę . Oceniaj ą c, czy ww. sposób rozliczania odbiorców, zawarty w rozpatrywanym zapisie umów ma uci ąż liwy charakter zwa ż y ć nale ż y, i ż ani ustawa z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków, ani rozporz ą dzenia wykonawczego tej ustawy nie reguluj ą sposobu rozlicze ń w przypadku zaistnienia zdarze ń opisanych w zakwestionowanym postanowieniu umownym. Pomocne w tym zakresie mog ą okaza ć si ę przepisy rozporz ą dzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie okre ś lenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i odprowadzenie ś cieków (Dz.U. z 2006 r., Nr 127 poz.886). W par.18 ust.1 tego rozporz ą dzenia okre ś lony zosta ł sposób obliczania ilo ś ci pobranej wody w przypadku niesprawno ś ci wodomierza (o ile nie istniej ą inne zapisy umowne), zgodnie z którym ilo ść wody powinna by ć obliczana na podstawie ś redniego zu ż ycia wody w okresie 3 miesi ę cy przed wykryciem niesprawno ś ci wodomierza, a gdy to nie jest mo ż liwe – na podstawie zu ż ycia wody w analogicznym okresie roku poprzedniego lub iloczynu ś redniomiesi ę cznego zu ż ycia wody w roku ubieg ł ym i liczby miesi ę cy niesprawno ś ci wodomierza. Opisane w zakwestionowanym zapisie umowy zdarzenia odpowiadaj ą sytuacjom okre ś lonym w Rozporz ą dzeniu Ministra Budownictwa i w zwi ą zku z tym, ilo ść pobranej wody winna by ć okre ś lana na podstawie ww. rozporz ą dzenia. W opinii Prezesa Urz ę du, kwestionowana klauzula narusza równie ż normy prawne okre ś lone w kodeksie cywilnym dotycz ą ce zasad odpowiedzialno ś ci za wyrz ą dzon ą szkod ę . Zastosowanie powinien zatem znale źć tutaj art. 415 k.c., zgodnie, z którym „ Kto z winy swej wyrz ą dzi ł drugiemu szkod ę zobowi ą zany jest do jej naprawienia” , albo art.471 k.c., który stanowi, ż e „D ł u ż nik zobowi ą zany jest do naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania, chyba, ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania jest nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które d ł u ż nik odpowiedzialno ś ci nie ponosi”. Z brzmienia powy ż szych przepisów w zestawieniu z art. 6 k. c. wynika, ż e ci ęż ar dowodu co do wykazania przes ł anek odpowiedzialno ś ci za wyrz ą dzon ą dzia ł aniem us ł ugobiorcy szkod ę obci ąż a poszkodowanego. 8 Spó ł ka powinna zatem wykaza ć , ż e ponios ł a szkod ę , wykaza ć jej wysoko ść oraz zdarzenie (dzia ł anie lub zaniechanie us ł ugobiorcy), które spowodowa ł o szkod ę , a tak ż e zwi ą zek przyczynowy pomi ę dzy szkod ą a zawinionym dzia ł aniem lub zaniechaniem us ł ugobiorcy. Tymczasem rozpatrywane postanowienie umowne zwalnia us ł ugodawc ę z tego obowi ą zku. Stawia go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do kontrahentów. W przypadku zawinionego przez odbiorc ę zaboru wodomierza lub jego uszkodzenia oraz naruszenia obowi ą zku natychmiastowego powiadomienia o awariach maj ą cych wp ł yw na wskazania wodomierza g ł ównego, Spó ł ka mo ż e dochodzi ć od us ł ugobiorców na drodze roszczenia cywilnoprawnego, naprawienia poniesionej szkody (je ż eli wyka ż e, ż e zaistnia ł y wszystkie przes ł anki odpowiedzialno ś ci deliktowej b ą d ź kontraktowej). Jej pokrycie mo ż e wi ą za ć si ę na przyk ł ad z zap ł at ą za napraw ę wodomierza lub zamontowanie nowego wodomierza i jego legalizacj ę . W ramach realizacji roszcze ń odszkodowawczych dostawca mo ż e tak ż e dochodzi ć uiszczenia przez odbiorc ę zap ł aty za wod ę pobran ą w okresie od ostatniego odczytu wodomierza do czasu usuni ę cia powsta ł ych z winy odbiorcy nieprawid ł owo ś ci, a maksymalna ilo ść pobranej wody, za któr ą zap ł aty mo ż e żą da ć dostawca w ramach odszkodowania, mo ż e by ć w istocie równa ilo ś ci wody, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza. Jednak ż e to przedsi ę biorca winien udowodni ć , i ż taki by ł faktyczny lub prawdopodobny pobór wody. Okre ś lony w zakwestionowanym zapisie sposób rozliczenia nie mo ż e wi ę c stanowi ć przyj ę tej w umowie podstawy do naliczania nale ż no ś ci i ogólnie obowi ą zuj ą cej regu ł y. Maj ą c powy ż sze na uwadze, wykazana zosta ł a uci ąż liwo ść rozpatrywanego zapisu. Kolejn ą przes ł ank ą niezb ę dn ą do stwierdzenia naruszenia zakazu, o którym mowa w art.8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest wykazanie, ż e narzucone warunki umowne przynosz ą przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Osi ą gane przez podmiot gospodarczy stosuj ą cy praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę w ww. przepisie ustawy nieuzasadnione korzy ś ci s ą odpowiednikiem uci ąż liwych warunków umów w warunkach nieekwiwalentno ś ci wzajemnych ś wiadcze ń stron umowy i oznaczaj ą sytuacj ę korzystniejsz ą od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Nieuzasadnione korzy ś ci mog ą pojawi ć po stronie przedsi ę biorcy narzucaj ą cego uci ąż liwe warunki umów ju ż w chwili zawarcia umowy lub te ż w okresie pó ź niejszym, gdy zaistniej ą okoliczno ś ci przewidziane w umowie pozwalaj ą ce na wykorzystanie uci ąż liwego zapisu. Nale ż y podkre ś li ć , i ż sama mo ż liwo ść wyst ą pienia skutków praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę nie stanowi przeszkody dla stwierdzenia naruszenia art. 8 ust.2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dla bytu praktyki nie jest bowiem konieczne wyst ą pienie negatywnego skutku w postaci eksploatacji pozycji rynkowej w warunkach ograniczonej konkurencji. Wystarczy, ż e zaistnia ł o zagro ż enie wyst ą pienia takiego skutku. Praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę jest ju ż bowiem sama próba osi ą gni ę cia przez przedsi ę biorc ę zajmuj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą , na rynku okre ś lonego skutku ( por E. Modzelewska – W ą chal , Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Wyd. Twigger, Warszawa 2002 s. 97). Nieuzasadnione korzy ś ci osi ą gane przez Przedsi ę biorstwo Komunalne we Wronkach w analizowanej sytuacji polegaj ą na mo ż liwo ś ci obci ąż enia odbiorców us ł ug kosztami us ł ugi, która nie zosta ł a na ich rzecz wykonana, co jest bezpo ś redni ą konsekwencj ą narzucania w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, zakwestionowanych w niniejszej decyzji zasad rozlicze ń . Dopuszczenie na podstawie umowy, mo ż liwo ś ci przyj ę cia przez dostawc ę za ł o ż enia, ż e w przypadku zw ł oki w natychmiastowym powiadomieniu Przedsi ę biorstwa o zerwaniu plomby lub os ł on, uszkodzenia, przemieszczenia lub zaboru wodomierza lub w razie celowego uszkodzenia wodomierza przez Odbiorc ę , ka ż dorazowo nast ę puje nieprzerwany, ca ł odobowy pobór wody mo ż e prowadzi ć do nieuzasadnionego 9 wzbogacenia dostawcy us ł ug z tytu ł u zastrze ż enia zap ł aty za pobran ą wod ę , w ilo ś ci, jaka mog ł a przep ł yn ąć przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza. Dzi ę ki spornemu postanowieniu umownemu przedsi ę biorca ma ponadto mo ż liwo ść zwolnienia si ę z obowi ą zku udowodnienia jaki by ł rzeczywisty lub prawdopodobny pobór wody w okresie od ostatniego odczytu wodomierza do czasu usuni ę cia nieprawid ł owo ś ci. Unikni ę cie kosztów zwi ą zanych z wykazaniem wysoko ś ci poniesionej szkody mo ż e by ć równie ż dla Spó ł ki ź ród ł em dodatkowych korzy ś ci, których osi ą gniecie jest rezultatem zastosowania zakwestionowanego uci ąż liwego warunku umownego. W okoliczno ś ciach niniejszej sprawy stwierdzi ć nale ż y, i ż wykazane zosta ł o spe ł nienie wszystkie przes ł anek uzasadniaj ą cych uznanie praktyki Przedsi ę biorstwa Komunalnego we Wronkach za ograniczaj ą konkurencj ę w ś wietle w art. 8 ust.1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Nale ż y podnie ść w tym miejscu, i ż praktyki polegaj ą ce na „narzucaniu uci ąż liwych warunków umów” finalizuj ą si ę co do zasady w chwili zawarcia okre ś lonej umowy odpowiadaj ą cej tym cechom (por.: wyrok S ą du Najwy ż szego z 7.03.2003 r. sygn.akt I CKN 79/01), za ś po zawarciu umowy, w wyniku której podmiot dominuj ą cy osi ą gn ął lub mo ż e osi ą gn ąć nieuzasadnion ą korzy ść mamy ju ż do czynienia ze skutkami ww. praktyki. Ma to istotne znaczenie w ś wietle ustale ń post ę powania antymonopolowego, z których wynika, ż e najpó ź niej od dnia 9.12.2006 r. Spó ł ka zaprzesta ł a pos ł ugiwania si ę w obrocie gospodarczym zakwestionowanym zapisem umownym. W tej dacie bowiem Spó ł ka, w za łą czeniu do odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego, przes ł a ł a nowe, przyj ę te do stosowania wzory umów, w których pomini ę to sporny zapis. Jednocze ś nie Spó ł ka zadeklarowa ł a zmian ę dotychczas zawartych z odbiorcami umów przedk ł adaj ą c Prezesowi Urz ę du stosowny wzór aneksu do umowy. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze okoliczno ś ci nale ż a ł o stwierdzi ć zaniechanie stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , a to na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i orzec, jak sentencji. Zgodnie z art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8 ustawy, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Z tre ś ci przepisu wynika, i ż ww. kara ma charakter fakultatywny. W zwi ą zku z tym Prezes Urz ę du w ramach uznania administracyjnego decyduje czy zasadne jest w danej sprawie na ł o ż enie kary. Ustawa nie zawiera katalogu przes ł anek, od których uzale ż niona jest decyzja o na ł o ż eniu kary. W art. 104 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jedynie wskazano, i ż ustalaj ą c wysoko ść kary Prezes Urz ę du winien wzi ąć pod uwag ę okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci uprzedniego naruszenia przepisów ustawy. Po rozwa ż eniu okoliczno ś ci niniejszej sprawy Prezes Urz ę du postanowi ł odst ą pi ć od na ł o ż enia na Spó ł k ę kary pieni ęż nej. Odst ę puj ą c od na ł o ż enia kary Prezes Urz ę du uzna ł przede wszystkim, i ż nie ma podstaw do represyjnego oddzia ł ywania na Spó ł k ę , albowiem w toku post ę powania wspó ł pracowa ł z Prezesem Urz ę du, przedstawiaj ą c wszelkie informacje, dokumenty i wyja ś nienia niezb ę dne dla rozstrzygni ę cia sprawy. Niezw ł ocznie po zawiadomieniu o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego Spó ł ka zaniecha ł a stosowania zarzucanej praktyki eliminuj ą c z tre ś ci umów zakwestionowane postanowienie. Wzi ę to pod uwag ę równie ż wyja ś nienia Spó ł ki, z których wynika, ż e naruszenie przepisów ustawy o ochronie 10 konkurencji i konsumentów nie by ł o dzia ł aniem zamierzonym i nigdy nie by ł o jej zamiarem uzyskanie z tego tytu ł u korzy ś ci finansowych i takich nie osi ą gn ęł a. Zwa ż ono, i ż zarzucana w niniejszym post ę powaniu praktyka mog ł a ujawni ć si ę tylko na rynku lokalnym ograniczonym jedynie do gminy i miasta Wronki oraz, ż e Spó ł ka dopu ś ci ł a si ę naruszenia przepisów ustawy antymonopolowej po raz pierwszy i na jej dzia ł ania nie wp ł yn ęł y do Urz ę du ż adne skargi odbiorców ś wiadczonych us ł ug. Nie mo ż na tak ż e przeoczy ć faktu, ż e Spó ł ka wykonuje okre ś lone zadanie publiczne i na ich realizacj ę przeznacza uzyskiwane dochody. Wszystkie wymienione okoliczno ś ci przemawiaj ą za nie nak ł adaniem kary. Natomiast cel prewencyjny i edukacyjny spe ł ni, w przekonaniu organu antymonopolowego, sama decyzja stwierdzaj ą ca stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę przez Spó ł k ę . Od niniejszej decyzji zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy i art. 479 (28) par. 2 k.p.c. przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia dor ę czenia decyzji, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura Urz ę du w Poznaniu. Otrzymuj ą : Przedsi ę biorstwo Komunalne Spó ł ka z o. o . ul. Ratuszowa 3, 64-510 Wronki a/a Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Zast ę pca Dyrektora Delegatury w Poznaniu Jaros ł aw Krüger