RWA-12/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-411-2/07/DJ Warszawa, dn. 16 maja 2008 r. DECYZJA Nr RWA - 12/2008 I. Na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 3 i 6 ww. ustawy oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.) w zw. z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1. uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Ostro łę ckie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Ostro łę ce pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków na terenie gminy Ostro łę ka poprzez narzucanie odbiorcom us ł ug wodoci ą gowo-kanalizacyjnych przez w/w przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci na skutek zamieszczenia w tre ś ci Umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków postanowie ń , zgodnie z którymi dostawca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za przerwy w dostawie wody spowodowane brakiem wody na uj ę ciu i stwierdza si ę zaniechania jej stosowania z dniem 31 maja 2007 r. 2. uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Ostro łę ckie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Ostro łę ce pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków na terenie gminy Ostro łę ka poprzez narzucanie odbiorcom us ł ug wodoci ą gowo-kanalizacyjnych przez w/w przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci na skutek zamieszczenia w tre ś ci Umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków postanowie ń , zgodnie z którymi dostawca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za przerwy w dostawie wody spowodowane przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych i stwierdza si ę zaniechania jej stosowania z dniem 31 maja 2007 r. II. Na podstawie art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 ww. ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.) w zw. z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nak ł ada si ę na Ostro łę ckie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Ostro łę ce kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 15 000 PLN (s ł ownie: pi ę tna ś cie tysi ę cy z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punktach I.1.-I.2. sentencji. UZASADNIENIE Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce (sygn. RWA-40-16/06/PB), maj ą ce na celu badanie zasad dostawy wody lub odprowadzania ś cieków stosowanych przez przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo-kanalizacyjne wobec konsumentów - indywidualnych odbiorców us ł ug wodoci ą gowo-kanalizacyjnych w miejscowo ś ciach na terenie województwa mazowieckiego. Konieczno ść wszcz ę cia przedmiotowego post ę powania uzasadniona by ł a uzyskanymi przez Delegatur ę UOKiK w Warszawie informacjami, z których wynika ł o, i ż w zwi ą zku ze ś wiadczeniem tych us ł ug, mo ż liwe s ą naruszenia przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.), jak równie ż ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123 poz. 858). W toku prowadzonego post ę powania wyja ś niaj ą cego Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej tak ż e: Prezesem UOKiK lub Prezesem Urz ę du) wyst ą pi ł m.in. do Ostro łę ckiego Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Ostro łę ce (dalej tak ż e: Spó ł ka lub Przedsi ę biorca) o przes ł anie wszelkich wzorców umownych stosowanych w obrocie z odbiorcami us ł ug Spó ł ki. W odpowiedzi na wezwanie Urz ę du Spó ł ka przes ł a ł a wzór Umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków oraz Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków . Analiza dokumentów i informacji zebranych w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego da ł a podstaw ę do przyj ę cia, i ż mog ł o nast ą pi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wobec czego wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego w zwi ą zku z podejrzeniem nadu ż ywania przez Spó ł k ę pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków, sta ł o si ę konieczne i uzasadnione. W zwi ą zku z powy ż szym, Prezes Urz ę du postanowieniem z dnia 22 stycznia 2007 r. wszcz ął z urz ę du post ę powanie antymonopolowe w zwi ą zku z podejrzeniem nadu ż ywania przez Ostro łę ckie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Ostro łę ce pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków na terenie gminy Ostro łę ka poprzez: 2 1. narzucanie odbiorcom us ł ug wodoci ą gowo-kanalizacyjnych w § 5 Umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków uci ąż liwych i przynosz ą cych Ostro łę ckiemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Ostro łę ce nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów, zgodnie z którymi dostawca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za przerwy w dostawie wody spowodowane brakiem wody na uj ę ciu – co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2. narzucanie odbiorcom us ł ug wodoci ą gowo-kanalizacyjnych w § 5 Umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków uci ąż liwych i przynosz ą cych Ostro łę ckiemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Ostro łę ce nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów, zgodnie z którymi dostawca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za przerwy w dostawie wody spowodowane przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych – co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2007 r. zaliczono w poczet dowodów w post ę powaniu antymonopolowym materia ł dowodowy uzyskany przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego, w pi ś mie z dnia 5 lutego 2007 r., Spó ł ka nie zakwestionowa ł a zasadno ś ci stawianych jej zarzutów i o ś wiadczy ł a, ż e w trybie pilnym dostosowa ł a wzór Umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków do przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, poprzez wykre ś lenie postanowie ń zakwestionowanych przez Prezesa Urz ę du. Na potwierdzenie powy ż szego, Spó ł ka przekaza ł a w za łą czeniu do przedmiotowego pisma wzór nowej Umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków oraz wzór Aneksu do umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków. W kolejnych pismach: z dnia 11 lutego 2007 r., z dnia 25 maja 2007 r. oraz 27 lutego 2008 r. Spó ł ka przekaza ł a żą dane przez Prezesa UOKiK informacje i dokumenty, niezb ę dnego oceny sprawy. Na pytanie Prezesa Urz ę du dotycz ą ce mo ż liwo ś ci indywidualnego ustalania tre ś ci umów, Spó ł ka wyja ś ni ł a, i ż dopuszcza indywidualne uzgodnienia warunków umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków w zakresie niewynikaj ą cym z bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cych przepisów prawa. Spó ł ka wskaza ł a, ż e przedmiotem uzgodnie ń mog ą by ć : ci ś nienie wody, ilo ść dostarczonej wody i odebranych ś cieków, d ł u ż sze terminy p ł atno ś ci, uznanie ilo ś ci ś cieków niewprowadzonych do sieci przy awarii wodoci ą gowej oraz innych przypadkach bezpowrotnego zu ż ycia wody do technologii czy piel ę gnacji zieleni, miejsce przy łą czenia, czas przy łą czenia i konserwacja przy łą czy. Pismem z dnia 20 marca 2008 r. Przedsi ę biorca zosta ł zawiadomiony o zamkni ę ciu post ę powania dowodowego oraz mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z aktami sprawy w siedzibie Delegatury UOKiK w Warszawie. Przedsi ę biorca nie skorzysta ł jednak z tego uprawnienia. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje Ostro łę ckie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Ostro łę ce jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, prowadz ą cym dzia ł alno ść w formie spó ł ki z ograniczon ą odpowiedzialno ś ci ą zarejestrowanej w Krajowym Rejestrze S ą dowym przy S ą dzie Rejonowym dla m.st. 3 Warszawy w Warszawie, XIV Wydzia ł Gospodarczy, pod numerem KRS 0000059764. Udzia ł owcami tej spó ł ki s ą Miasto Ostro łę ka, Spó ł dzielnia Mleczarska „Ostro łę ka” i Zak ł ady Mi ę sne „Pekpol Ostro łę ka” S.A. Przedmiotem dzia ł ania Przedsi ę biorcy jest m.in. dzia ł alno ść us ł ugowa w zakresie rozprowadzania wody i odprowadzanie ś cieków. Spó ł ka dzia ł a na terenie gminy Ostro łę ka. Dzia ł alno ść w zakresie dostarczania wody oraz odprowadzania ś cieków na terenie gminy Ostro łę ka Spó ł ka prowadzi na podstawie zezwolenia na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków nr 1/2002 z dnia 22 pa ź dziernika 2002 r. Spó ł k ę wi ążą postanowienia Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków przyj ę tego Uchwa łą Nr 465/L/2006 Rady Miejskiej w Ostro łę ce z dnia 23 lutego 2006 roku w sprawie uchwalenia Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków na obszarze Miasta Ostro łę ki. Wed ł ug wzoru Umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków, b ę d ą cego przedmiotem niniejszego post ę powania, Spó ł ka zawar ł a umowy z 1532 odbiorcami z terenu gminy Ostro łę ka. Wszystkie umowy z odbiorcami skonstruowane w oparciu o ww. wzorzec umowy zawieraj ą postanowienia kwestionowane w niniejszym post ę powaniu tj. - § 5 pkt a Umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków, zgodnie z którym dostawca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za przerwy w dostawie wody spowodowane brakiem wody na uj ę ciu, - § 5 pkt f Umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków, zgodnie z którym dostawca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za przerwy w dostawie wody spowodowane przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. W zwi ą zku z wszcz ę ciem przedmiotowego post ę powania Spó ł ka wykre ś li ł a z dotychczas stosowanego wzorca Umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków § 5 pkt a, zgodnie z którym dostawca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za przerwy w dostawie wody spowodowane brakiem wody na uj ę ciu oraz pkt f, zgodnie z którym dostawca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za przerwy w dostawie wody spowodowane przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Zmienione wzorce Umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków Spó ł ka stosuje przy zawieraniu umów z odbiorcami od dnia 23 kwietnia 2007 r. Opracowany przez Spó ł k ę Aneks do Umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków , wprowadzaj ą cy wskazane powy ż ej zmiany do tre ś ci § 5 pkt a i f umowy, zosta ł przez Spó ł k ę wys ł any do odbiorców zgodnie z nast ę puj ą cym harmonogramem: - do dnia 25 maja 2007 r. Spó ł ka wys ł a ł a do odbiorców 1042 aneksy, - do dnia 31 maja 2007 r. Spó ł ka wys ł a ł a pozosta ł e 490 aneksów. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje Post ę powanie w niniejszej sprawie zosta ł o wszcz ę te na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.). Stronie post ę powania postawiono zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ww. ustawy. W dniu 21 kwietnia 2007 r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.). Zgodnie z art. 131 ust. 1 tej ustawy, do post ę powa ń wszcz ę tych na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie 4 konkurencji i konsumentów i niezako ń czonych do dnia wej ś cia w ż ycie niniejszej ustawy stosuje si ę przepisy dotychczasowe. W zwi ą zku z powy ż szym, decyzja w niniejszej sprawie zosta ł a wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie interesu publicznoprawnego. Podstaw ą do zastosowania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie stwierdzenie przez Prezesa Urz ę du, i ż w niniejszej sprawie dosz ł o do naruszenia interesu publicznoprawnego. W ś wietle art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów celem regulacji w niej przyj ę tych jest zapewnienie rozwoju konkurencji, ochrona przedsi ę biorców nara ż onych na stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę i ochrona interesów konsumentów. Tak okre ś lony cel ustawy pozwala przyj ąć , i ż ma ona charakter publicznoprawny i s ł u ż y ochronie ogólnospo ł ecznego interesu. Rozwini ę cie tre ś ci tego artyku ł u stanowi wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 29 maja 2001 r., sygn. akt I CKN 1217/98, który stwierdza, ż e publicznoprawny charakter ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów powoduje, ż e ma ona zastosowanie wówczas, gdy jest zagro ż ony lub naruszony interes publiczny, polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków funkcjonowania rynku gospodarczego. W wyroku S ą du Okr ę gowego – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 27 czerwca 2001 r. (sygn. akt XVII Ama 92/00) S ą d stwierdzi ł , ż e: „interes publiczny w post ę powaniu administracyjnym nie jest poj ę ciem jednolitym i sta ł ym. W ka ż dej sprawie winien on by ć ustalony i konkretyzowany co do swoich wymaga ń . Organ administracji – Prezes Urz ę du winien by ć w toku post ę powania i przy wydawaniu decyzji rzecznikiem tego interesu, albowiem wynika to z jego zada ń w strukturze administracji publicznej- art. 7 k.p.a. A zatem podstaw ą do zastosowania przez Prezesa Urz ę du przepisów ustawy antymonopolowej winno by ć uprzednie stwierdzenie, ż e zosta ł naruszony interes publicznoprawny, a nie interes prawny jednostki, czy te ż grupy”. Powy ż sze przes ą dza o wy łą czeniu mo ż liwo ś ci podejmowania przez organ antymonopolowy dzia ł a ń w celu ochrony wy łą cznie interesów jednostkowych, a fakt naruszenia interesu publicznoprawnego powinien by ć w ka ż dej sprawie ustalony przez Prezesa Urz ę du w sposób indywidualny. Ź ród ł em dzia ł a ń podejmowanych przez Spó ł k ę , b ę d ą cych przedmiotem postawionych w niniejszej sprawie zarzutów, jest niew ą tpliwie jej si ł a rynkowa. Dla naruszenia interesu publicznego w takiej sytuacji wystarczaj ą ce jest dowolne nadu ż ycie si ł y rynkowej w relacjach ze s ł abszymi uczestnikami rynku, bowiem ju ż sam fakt nadu ż ycia posiadanej na rynku pozycji dominuj ą cej narusza interes publiczny. W okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy praktyki eksploatacyjne urzeczywistniaj ą si ę poprzez stosunki umowne. Zakwestionowane w niniejszym post ę powaniu antymonopolowym postanowienia zawarte s ą we wzorcach umów o zaopatrzenie w wod ę i odbiór ś cieków powszechnie wykorzystywanych przez Przedsi ę biorc ę w obrocie gospodarczym. Zakwestionowane dzia ł ania Spó ł ki wymierzone s ą w szeroki kr ą g uczestników rynku, obejmuj ą cy wszystkich rzeczywistych i potencjalnych odbiorców wody i dostawców ś cieków. Zatem nale ż y stwierdzi ć , ż e w niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesu publicznoprawnego. 5 Ustalenie rynku w ł a ś ciwego. Zasadnicze znaczenie dla uczynienia przedsi ę biorcy zarzutu naruszenia art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ma okre ś lenie rynku, na którym dany przedsi ę biorca dzia ł a. Jego ramy decyduj ą bowiem o tym, czy dany przedsi ę biorca posiada ć b ę dzie pozycj ę dominuj ą c ą , która jest niezb ę dn ą przes ł ank ą odpowiedzialno ś ci za naruszenie art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów rynkiem w ł a ś ciwym jest rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. Mówi ą c o rynku w ł a ś ciwym, okre ś la si ę rynek w uj ę ciu produktowym i geograficznym. Rynek w znaczeniu przedmiotowym odnosi si ę do towarów w rozumieniu art. 4 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (m.in. rzeczy, us ł ugi). Natomiast rynek w uj ę ciu geograficznym odnosi si ę do obszaru, na jakim te towary s ą oferowane. Przedmiotem dzia ł alno ś ci Spó ł ki - jak wynika z odpisu Krajowego Rejestru Przedsi ę biorców - jest m.in. dzia ł alno ść us ł ugowa w zakresie rozprowadzania wody i odprowadzanie ś cieków. Rynkiem w ł a ś ciwym w uj ę ciu produktowym jest zatem w niniejszej sprawie rynek zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków. Z uwagi na technologi ę dostarczania wody i odprowadzania ś cieków rynek w aspekcie geograficznym ograniczony jest istniej ą c ą sieci ą wodoci ą gow ą i kanalizacyjn ą , a jego zasi ę g ma charakter lokalny i obejmuje obszar oferowania przez Spó ł k ę swoich us ł ug. W toku post ę powania ustalone zosta ł o, i ż Spó ł ka w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków dzia ł a na obszarze gminy Ostro łę ka. Rynkiem w ł a ś ciwym w niniejszej sprawie s ą wi ę c us ł ugi zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków obejmuj ą ce teren gminy Ostro łę ka. Ustalenie pozycji rynkowej Mo ż liwo ść stwierdzenia naruszenia przez przedsi ę biorc ę zakazu stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , polegaj ą cych na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej, uzale ż niona jest od uprzedniego stwierdzenia, i ż przedsi ę biorca posiada na tak okre ś lonym rynku pozycj ę dominuj ą c ą . Poj ę cie posiadania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym okre ś la art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z jego tre ś ci ą przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów i konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą na rynku, je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. Rodzaj us ł ug ś wiadczonych przez Ostro łę ckie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Ostro łę ce, ze wzgl ę du na sieciowy charakter i zbyt kosztown ą duplikacj ę us ł ug, wyklucza dzia ł anie na przedmiotowym rynku innych przedsi ę biorców i w zwi ą zku z tym na rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar gminy Ostro łę ka Spó ł ka dzia ł a w warunkach monopolu naturalnego. Z uwagi na technologi ę dostarczania wody (sieci ą wodoci ą gow ą ) i odprowadzania ś cieków (sieci ą kanalizacyjn ą ) przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne jest 6 monopolist ą naturalnym, wype ł nia zatem norm ę art. 4 pkt 9 ustawy antymonopolowej. Poniewa ż na rynku w ł a ś ciwym uczestnik nie spotyka si ę z ż adn ą konkurencj ą , posiada si łę ekonomiczn ą , przy u ż yciu której mo ż e zapobiega ć nie tylko efektywnej konkurencji, ale tak ż e dzia ł a ć w du ż ym stopniu niezale ż nie od swoich kontrahentów i klientów, a w szczególno ś ci wykorzystywa ć swoj ą pozycj ę rynkow ą do ich ekonomicznej eksploatacji. Naruszenie art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Sankcjonowaniu w trybie przewidzianym w art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów podlega nie samo posiadanie na rynku pozycji dominuj ą cej, ale jej nadu ż ywanie. Z faktu ustalenia, ż e dany podmiot zajmuje na rynku pozycj ę dominuj ą c ą wynika, ż e podmiot ten podlega ograniczeniom przeciwdzia ł aj ą cym nadu ż ywaniu si ł y rynkowej wynikaj ą cym z ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej polega – w my ś l art. 8 ust. 2 pkt 6 ww. ustawy – w szczególno ś ci na narzucaniu przez przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci. Praktyka taka jest dzia ł aniem o charakterze eksploatacyjnym, polegaj ą cym na wyzyskiwaniu przez dominanta przewagi kontraktowej nad kontrahentami. Jej przejawem jest konieczno ść akceptowania przez nich warunków umów proponowanych przez przedsi ę biorc ę dominuj ą cego, które s ą obiektywnie nierównoprawne. Dominant wykorzystuje bowiem przymusow ą sytuacj ę kontrahenta wynikaj ą c ą z braku rzeczywistych alternatyw na rynku, proponuj ą c mu zawarcie umowy, która w warunkach równowagi rynkowej – ze wzgl ę du na tre ść postanowie ń – nie zosta ł aby sfinalizowana. Dla stwierdzenia stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zdefiniowanej powy ż ej konieczne jest wykazanie kumulatywnego zaistnienia nast ę puj ą cych przes ł anek: a) narzucanie okre ś lonych warunków umów, b) uci ąż liwy charakter tych warunków, c) osi ą ganie przez przedsi ę biorc ę narzucaj ą cego warunki nieuzasadnionych korzy ś ci. a) narzucanie warunków umów Do narzucania warunków umów dochodzi wówczas, gdy przedsi ę biorca, wykorzystuj ą c posiadan ą przewag ę ekonomiczn ą w warunkach niedostatecznej konkurencji na rynku, ogranicza swobod ę kszta ł towania tre ś ci umów ze strony kontrahentów dzia ł aj ą cych pod przymusem. Ostro łę ckie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Ostro łę ce prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą w warunkach, wskazuj ą cych na dysponowanie potencja ł em niezb ę dnym do narzucenia swoim odbiorcom warunków umów. Sprzyja temu fakt, i ż przy zawieraniu umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków Przedsi ę biorca pos ł uguje si ę opracowanymi przez siebie wzorcami umownymi. Stosowanie wzorców przy zawieraniu jednorodzajowych umów o charakterze masowym, jakimi niew ą tpliwie s ą umowy o zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków, wymaga aprobaty przez odbiorców ich warunków, które s ą z góry jednostronnie ustalane przez profesjonalist ę . Tre ść umów, do których przychylaj ą si ę us ł ugobiorcy, jest arbitralnie ustalana, za ś swoboda odbiorcy us ł ug wodoci ą gowo – kanalizacyjnych w zakresie kszta ł towania warunków umownych jest tutaj wy łą czona. Zawarcie umowy nast ę puje bowiem przez przyst ą pienie do warunków ustalonych autorytatywnie przez dostawc ę us ł ug. 7 Zgodnie ze stanowiskiem doktryny, wystarczaj ą c ą przes ł ank ą dla uznania, i ż nast ę puje narzucenie warunków umów adhezyjnych, jest oferowanie ich przez dominanta w stosunkach danego rodzaju (por. E. Modzelewska – W ą chal Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Wyd. Twigger, Warszawa 2002, s. 118). Podgl ą d taki jest równie ż utrwalony w orzecznictwie s ą dowym. W wyroku z dnia 20 lipca 2007 r., sygn. akt XVII AmA 25/07, SOKiK uzna ł , ż e nale ż y przyj ąć , i ż warunki umów s ą kontrahentom narzucane, je ż eli zawarcie umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków nast ę puje w wyniku zaakceptowania warunków umowy przedstawionych we wzorcu umowy przez przedsi ę biorc ę , nie podlegaj ą cych indywidualnym negocjacjom. W takiej bowiem sytuacji przedsi ę biorca – monopolista naturalny znajduje si ę w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do odbiorców wody, którzy nie maj ą c mo ż liwo ś ci wyboru, zmuszeni s ą korzysta ć z jego us ł ug, a co za tym idzie do akceptowania niekorzystnych dla nich zapisów (por. równie ż wyrok SOKiK z dnia 22 wrze ś nia 2005 r., sygn. akt AmA 80/04, wyrok SOKIK z dnia 19 grudnia 2006 r. sygn. akt XVII AmA 47/06, wyrok SOKiK z dnia 7 lutego 2007 r. sygn. akt XVII AmA 58/06). Stanowisko to znajduje tak ż e swoje potwierdzenie w orzecznictwie S ą du Apelacyjnego w Warszawie, który w wyroku z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt VI ACa 939/07, potwierdzi ł , i ż uprawnione jest rozumowanie, ż e skoro zawarcie umowy z dominantem nast ę puje przez przyst ą pienie do warunków ustalonych przez niego w formularzu wzorcowym, to warunki umowne nie podlegaj ą negocjacjom. Jak wskaza ł S ą d, monopolistyczna pozycja rynkowa przedsi ę biorcy zmusza jego kontrahentów do akceptowania niekorzystnych zapisów oferty, co uzasadnia przyj ę cie, ż e warunki umów s ą przez niego narzucane kontrahentom. Zakwestionowane w toku niniejszego post ę powania warunki umów s ą stosowane przez Spó ł k ę wzgl ę dem wszystkich odbiorców korzystaj ą cych z us ł ug przedsi ę biorstwa na podstawie Umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków . Odbiorca podpisuj ą c umow ę aprobuje warunki umowy z góry jednostronnie ustalone przez Przedsi ę biorc ę . W toku post ę powania Spó ł ka o ś wiadczy ł a, i ż dopuszcza mo ż liwo ść negocjacji warunków umów z odbiorcami w zakresie, w jakim warunki te nie s ą uregulowane bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa, tj. w zakresie: ci ś nienia wody, ilo ś ci dostarczonej wody i odebranych ś cieków, d ł u ż szych terminów p ł atno ś ci, uznania ilo ś ci ś cieków niewprowadzonych do sieci przy awarii wodoci ą gowej oraz innych przypadkach bezpowrotnego zu ż ycia wody do technologii czy piel ę gnacji zieleni, miejsca przy łą czenia, czasu przy łą czenia czy konserwacji przy łą czy. Jak zatem wynika z o ś wiadczenia Spó ł ki, indywidualne negocjacje z odbiorcami nie dotycz ą kszta ł towania zasad czy warunków odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorstwa za przerwy w dostawie wody. Powy ż sze pozwala stwierdzi ć , i ż wszyscy dotychczasowi kontrahenci Ostro łę ckiego Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Ostro łę ce przyst ą pili do pisemnej umowy bez indywidualnego negocjowania jej postanowie ń dotycz ą cych odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorstwa za przerwy w dostawie wody i w tym zakresie warunki Umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków zosta ł y im przez sporz ą dzaj ą c ą wzorzec Spó ł k ę narzucone. W konsekwencji, jak wskaza ł a Spó ł ka, postanowienia, zgodnie z którymi dostawca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za przerwy w dostawie wody spowodowane brakiem wody na uj ę ciu lub przerwania w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych zawarte s ą we wszystkich umowach z odbiorcami. 8 b) uci ąż liwy charakter warunków umów Uci ąż liwy warunek, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę ka ż dy warunek oznaczaj ą cy dla jednej ze stron stosunku – kontrahenta, ci ęż ar wi ę kszy od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Dokonuj ą c analizy uci ąż liwo ś ci warunków, zasadnicze znaczenie ma ustalenie, czy w warunkach istnienia konkurencji na danym rynku w ł a ś ciwym, a wi ę c w sytuacji istnienia niczym nieskr ę powanej swobody kontraktowej, dominant by ł by w stanie wynegocjowa ć takie postanowienia umów (wyroki s ą du antymonopolowego z 29 grudnia1993 r., XVII Amr 68/93 oraz z 23 czerwca1999 r. XVII Ama 28/99). Uci ąż liwy charakter w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przypisa ć nale ż y zawartym w stosowanych przez Przedsi ę biorc ę we wzorcach umownych postanowieniach, przewiduj ą cych wy łą czenie odpowiedzialno ś ci Spó ł ki za przerwy w dostawie wody spowodowane brakiem wody na uj ę ciu oraz przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Rozpatruj ą c uci ąż liwo ść kwestionowanych warunków umów, nale ż y po pierwsze podnie ść , i ż do umów, na podstawie których odbywa si ę dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków zastosowanie znajduj ą nie tylko przepisy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków, ale tak ż e przepisy prawa cywilnego. Punktem wyj ś cia w ocenie uci ąż liwo ś ci analizowanego postanowienia umownego s ą w takim razie przepisy zawarte w art. 471 i nast ę pne Kodeksu cywilnego, reguluj ą ce odpowiedzialno ść odszkodowawcz ą za szkod ę spowodowan ą niewykonaniem lub nienale ż ytym wykonaniem zobowi ą zania. Przepis ten stanowi, ż e d ł u ż nik zobowi ą zany jest do naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania jest nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które d ł u ż nik odpowiedzialno ś ci nie ponosi. Podstawowym obowi ą zkiem przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego jest, stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków, zapewnienie zdolno ś ci posiadanych urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilo ś ci i pod odpowiednim ci ś nieniem oraz dostaw wody i odprowadzania ś cieków w sposób ci ą g ł y i niezawodny. Zgodnie z re ż imem odpowiedzialno ś ci kontraktowej, przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne jest zatem obowi ą zane naprawi ć szkod ę wynik łą z niewykonania lub nienale ż ytego wykonania tego zobowi ą zania, a wi ę c powsta łą na skutek przerw w ś wiadczeniu us ł ug, je ż eli jest to nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które przedsi ę biorstwo odpowiada, innymi s ł owy takich, które przedsi ę biorstwo obci ąż aj ą . Zakres takich okoliczno ś ci obejmuje przede wszystkim dzia ł ania i zaniechania przedsi ę biorstwa nosz ą ce znamiona winy (tzn. zachowania umy ś lne lub b ę d ą ce skutkiem niedo ł o ż enia nale ż ytej staranno ś ci). Zakres przypadków, w których przedsi ę biorca mo ż e w tre ś ci zawieranych umów uchyli ć si ę od odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania okre ś la art. 471 Kodeksu cywilnego. Jak wynika z tre ś ci art. 471 k.c. okre ś laj ą cego zasady odpowiedzialno ś ci kontraktowej D ł u ż nik obowi ą zany jest do naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie jest nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które d ł u ż nik odpowiedzialno ś ci nie ponosi. Z dyspozycji art. 471 k.c. wynika, i ż na zobowi ą zanym do ś wiadczenia spoczywa ci ęż ar naprawienia szkody, gdy ta jest nast ę pstwem jego zawinionego dzia ł ania lub zaniechania. A contrario nie ponosi on odpowiedzialno ś ci, gdy 9 niewykonanie zobowi ą zania jest nast ę pstwem dzia ł ania lub zaniechania drugiej strony stosunku zobowi ą zaniowego lub jest niezale ż ne od stron umowy. Tymczasem Spó ł ka w tre ś ci Umów zwalnia si ę z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za przerwy w ś wiadczeniu us ł ug spowodowane brakiem wody na uj ę ciu i przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Brzmienie zapisów zawartych przez Spó ł k ę w Umowie o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków nie wskazuje, i ż maj ą one zastosowanie wy łą cznie do sytuacji niezawinionych przez dostawc ę us ł ug i niezale ż nych od niego. Nale ż y bowiem zauwa ż y ć , i ż brak wody na uj ę ciu lub przerwy w zasilaniu energetycznym mog ą by ć nast ę pstwem naruszania przez przedsi ę biorstwo umów zawartych z dostaw ą energii np. zaleganie z p ł atno ś ciami, tudzie ż nieutrzymania w nale ż ytym stanie urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, poprzez nieprawid ł owe ich u ż ytkowanie lub konserwacj ę . Wskazane powy ż ej przyk ł adowe sytuacje, które mog ą skutkowa ć brakiem wody na uj ę ciu, przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, mog ą by ć nast ę pstwem zawinionych dzia ł a ń lub zaniecha ń przedsi ę biorstwa i wi ą za ć si ę powinny z jednoczesnym powstaniem u drugiej strony umowy roszczenia o naprawienie szkody. Tre ść zawartych we wzorcu postanowie ń umownych stwarza Spó ł ce mo ż liwo ść unikni ę cia odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej w ka ż dym przypadku niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania z powodu przerwy w ś wiadczonych us ł ugach wywo ł anych brakiem wody na uj ę ciu lub przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, bez wzgl ę du na przyczyny wyst ą pienia powy ż szych zak ł óce ń i ewentualnego zawinienia przez Spó ł k ę . Takie rozwi ą zanie jest dla Us ł ugobiorców zdecydowanie uci ąż liwe, gdy ż kszta ł tuje przekonanie o wy łą czaniu mo ż liwo ś ci dochodzenia od Us ł ugodawcy roszcze ń odszkodowawczych w razie poniesienia szkody, gdy brak wody na uj ę ciu czy przerwy w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń , powoduj ą ce przerwy dostawie wody, b ę d ą wynikiem jego zawinionych dzia ł a ń lub zaniecha ń . Nale ż y bowiem zauwa ż y ć , i ż tre ść art. 471 k.c. wskazuje na mo ż liwo ść dochodzenia odszkodowania za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania. Zatem zawarcie w umowie postanowie ń stoj ą cych w ewidentnej sprzeczno ś ci z dyspozycj ą art. 471 k.c. rodzi po stronie odbiorców przekonanie o wy łą czeniu odpowiedzialno ś ci przedsi ę biorstwa za ka ż dym razem, gdy przerwa w ś wiadczonych us ł ugach jest nast ę pstwem braku wody na uj ę ciu czy przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Dzia ł anie takie mo ż e wyczerpywa ć znamiona praktyk, o których mowa w art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Takie stanowisko Prezesa Urz ę du koresponduje z aktualn ą lini ą orzecznicz ą S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wyra ż on ą m.in. w wyroku z dnia 22 wrze ś nia 2005 r. ( sygn. XVII Ama 80/04) oraz w wyroku z dnia 20 lipca 2007 r., sygn. akt XVII AmA 25/07 oraz S ą du Apelacyjnego w Warszawie (por. wyrok z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt VI ACa 939/07, wyrok z dnia 20 wrze ś nia 2007 r., sygn. akt VI ACa 612/07). Dominant, by nie narazi ć si ę na zarzut nadu ż ywania swojej pozycji rynkowej, nie powinien w tre ś ci zawieranych umów uchyla ć si ę od odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za swoje zawinione zachowania. Zdaniem Prezesa Urz ę du, ż aden odbiorca nie pozbawi ł by si ę dobrowolnie mo ż liwo ś ci dochodzenia rekompensaty, w sytuacji niespe ł nienia nale ż ycie ś wiadczenia przez Spó ł k ę . W konsekwencji dzia ł aj ą c w warunkach konkurencji na danym rynku i maj ą c do wyboru z jednej strony umowy zawieraj ą ce postanowienia ograniczaj ą ce odpowiedzialno ść Przedsi ę biorcy, z drugiej za ś umowy pozbawione tego rodzaju zapisów – odbiorca kieruj ą c si ę zabezpieczeniem w ł asnych interesów, z pewno ś ci ą wybra ł by wariant korzystniejszy w postaci umów, nie zawieraj ą cych ogranicze ń co do odpowiedzialno ś ci dostawcy. 10 Powy ż sze ś wiadczy o uci ąż liwo ś ci dla Odbiorców us ł ug postanowie ń § 5 pkt a i f Umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków , zgodnie z którymi Przedsi ę biorca nie ponosi odpowiedzialno ś ci za przerwy w dostawie wody spowodowane brakiem wody na uj ę ciu oraz przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. c) nieuzasadnione korzy ś ci Osi ą gane przez podmiot gospodarczy stosuj ą cy praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę nieuzasadnione korzy ś ci s ą odpowiednikiem uci ąż liwych warunków umów w warunkach ekwiwalentno ś ci wzajemnych ś wiadcze ń stron umowy i oznaczaj ą sytuacj ę korzystniejsz ą od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Nieuzasadnione korzy ś ci powinny pozostawa ć w logicznym zwi ą zku przyczynowym z narzuconymi kontrahentowi uci ąż liwymi warunkami umowy. Nieuzasadnione korzy ś ci mog ą pojawi ć si ę po stronie przedsi ę biorcy narzucaj ą cego uci ąż liwe warunki umów ju ż w chwili zawarcia umowy lub te ż w okresie pó ź niejszym, gdy zaistniej ą okoliczno ś ci przewidziane w umowie pozwalaj ą ce na wykorzystanie uci ąż liwego zapisu. Nale ż y podkre ś li ć , i ż sama mo ż liwo ść wyst ą pienia skutków praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę (w tym przypadku faktycznego osi ą gni ę cia przez Spó ł k ę nieuzasadnionych korzy ś ci z tytu ł u realizacji uci ąż liwych warunków umownych) nie stanowi przeszkody dla stwierdzenia naruszenia art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dla bytu praktyki nie jest bowiem konieczne wyst ą pienie negatywnego skutku w postaci eksploatacji pozycji rynkowej w warunkach ograniczonej konkurencji. Wystarczy, ż e zaistnia ł o zagro ż enie wyst ą pienia takiego skutku. Praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę jest ju ż bowiem sama próba osi ą gni ę cia przez przedsi ę biorc ę zajmuj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą na rynku okre ś lonego skutku (por. E. Modzelewska – W ą chal Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Wyd. Twigger, Warszawa 2002, s. 97). Stanowisko takie znajduje odzwierciedlenie równie ż w orzecznictwie antymonopolowym. W wyroku z dnia 20 lipca 2007 r., sygn. akt XVII AmA 25/07 SOKiK wskaza ł , ż e przes ł anka osi ą gania nieuzasadnionych korzy ś ci nie zostaje spe ł niona dopiero w sytuacji, gdy dane korzy ś ci zostan ą osi ą gni ę te. Wystarczaj ą cym jest bowiem fakt realnego zagro ż enia, i ż ziszczenie si ę okre ś lonych w danych zapisach okoliczno ś ci spowoduje uzyskanie przez przedsi ę biorc ę nieuzasadnionych korzy ś ci. W zwi ą zku z tym, S ą d ten, stan ął na stanowisku, ż e „zapis wy łą czaj ą cy odpowiedzialno ść odszkodowawcz ą powoda wzgl ę dem kontrahenta za przerwy w dostawie wody spowodowane brakiem wody na uj ę ciu i przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych daje mu mo ż liwo ść takich nieuzasadnionych korzy ś ci” . Organ antymonopolowy ma zatem obowi ą zek ocenia ć zachowania przedsi ę biorcy od strony skutków, jakie zachowania te mog ą nawet hipotetycznie wywo ł a ć na rynku. Z tre ś ci art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynika bowiem, ż e jej re ż imowi podlegaj ą nie tylko praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę , które wywo ł a ł y b ą d ź aktualnie wywo ł uj ą skutki na terenie Polski, ale równie ż praktyki, które cho ć by tylko hipotetycznie, mog ą wywo ł ywa ć takie skutki. Takie te ż stanowisko wyrazi ł S ą d Najwy ż szy, który w wyroku z dnia 12 maja 1997 r. (sygn. akt I CKN 114/97) wskaza ł , ż e istota rozpoznawanej sprawy nie sprowadza si ę do tego, czy przedsi ę biorca, któremu postawiono zarzut naruszenia ustawy antymonopolowej odnosi korzy ś ci z ca ł o ś ci prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej, lecz do tego, czy w zawieranych umowach zastrzega sobie nieuzasadnione korzy ś ci. Z tre ś ci postanowie ń § 5 pkt a i f Umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków wynika, i ż Spó ł ka zwalnia si ę z odpowiedzialno ś ci za przerwy w dostawie wody 11 spowodowane brakiem wody na uj ę ciu oraz przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Z tre ś ci przedmiotowych zapisów nie wynika jednocze ś nie, ż e zwolnienie si ę z odpowiedzialno ś ci dotyczy wy łą cznie sytuacji niezawinionych przez dostawc ę us ł ug i niezale ż nych od niego. Brzmienie tych postanowie ń stwarza zatem Spó ł ce mo ż liwo ść unikni ę cia odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej wzgl ę dem odbiorców w ka ż dym przypadku niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania z powodu obni ż enia jako ś ci ś wiadczonych us ł ug wywo ł anych brakiem wody na uj ę ciu oraz przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych bez wzgl ę du na przyczyny wyst ą pienia powy ż szych zak ł óce ń . Tak wi ę c niezale ż nie od tego, czy wymienione w zakwestionowanych zapisach okoliczno ś ci b ę d ą zawinione przez Przedsi ę biorc ę , czy te ż b ę d ą nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które Przedsi ę biorca nie b ę dzie ponosi ł odpowiedzialno ś ci, mo ż e on zwolni ć si ę z odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej wobec odbiorców z tytu ł u szkód spowodowanych wskazanymi w § 5 pkt a i f Umowy okoliczno ś ciami. Takie rozwi ą zanie kwestii odpowiedzialno ś ci dostawcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy jest korzystniejsze od ogólnej zasady odpowiedzialno ś ci kontraktowej uj ę tej w art. 471 k.c. Wy łą czenie odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej Spó ł ki w przypadku pogorszenia jako ś ci ś wiadczonych us ł ug na skutek braku wody na uj ę ciu oraz przerw w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych jest bez w ą tpienia dla przedsi ę biorstwa korzystne. Przedsi ę biorca nie musi bowiem liczy ć si ę z konieczno ś ci ą wyp ł acenia odszkodowania swojemu kontrahentowi w sytuacji, gdy zgodnie z ogóln ą zasad ą odpowiedzialno ś ci kontraktowej by ł by do tego zobowi ą zany. Mo ż liwo ść unikni ę cia przez Spó ł k ę odpowiedzialno ś ci za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy i wyp ł aty odbiorcom ewentualnego odszkodowania przes ą dza w zwi ą zku z tym o mo ż liwo ś ci osi ą gania przez Przedsi ę biorc ę nieuzasadnionych korzy ś ci. Przy czym – w kontek ś cie przytoczonego wy ż ej orzecznictwa – bez znaczenia jest fakt, ż e Przedsi ę biorca w rzeczywisto ś ci móg ł nie osi ą ga ć korzy ś ci wynikaj ą cych z przedmiotowego postanowienia umownego. Maj ą c na wzgl ę dzie powy ż sze, stwierdzi ć nale ż y, i ż w przedmiotowej sprawie dosz ł o do naruszenie przez Spó ł k ę zakazu zawartego w art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez zamieszczanie w tre ś ci Umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków postanowie ń wy łą czaj ą cych odpowiedzialno ść Spó ł ki za przerwy w dostawie wody spowodowane brakiem wody na uj ę ciu lub przerwami w zasilaniu energetycznym urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Ustalono, ż e Przedsi ę biorca posiada na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar gminy Ostro łę ka pozycj ę dominuj ą c ą oraz wykazano, i ż postanowienia zawarte w § 5 pkt a i f Umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków , wy łą czaj ą ce odpowiedzialno ść Spó ł ki za przerwy w dostawie wody, mog ą przynosi ć Spó ł ce nieuzasadnione korzy ś ci, maj ą charakter uci ąż liwy dla Us ł ugobiorców i zosta ł y im narzucone. Zaniechanie stosowania praktyk Prezes Urz ę du uzna ł ponadto, i ż w niniejszej sprawie zachodz ą przes ł anki do stwierdzenia zaniechania stosowania przez Przedsi ę biorc ę przedmiotowych praktyk. Ś wiadczy o tym fakt, i ż Przedsi ę biorca wykre ś li ł sporne zapisy z tre ś ci Umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków. Nowy wzorzec Umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków , nie zawieraj ą cy kwestionowanych postanowie ń , zosta ł przez Przedsi ę biorc ę wprowadzony do obrotu z dniem 23 kwietnia 2007 r., za ś proces wysy ł ania do odbiorców 12 stosownych aneksów do umów uprzednio zawartych zako ń czony zosta ł z dniem 31 maja 2007 r. W zwi ą zku z powy ż szym uzasadnione jest zastosowanie w przedmiotowej sprawie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zgodnie z którymi w przypadku gdy zachowanie rynkowe przedsi ę biorcy przesta ł o narusza ć zakazy okre ś lone w art. 5 lub w art. 8, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Maj ą c na uwadze, ż e w toku post ę powania antymonopolowego zosta ł o wykazane, ż e Ostro łę ckie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Ostro łę ce nadu ż y ł o pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków na terenie gminy Ostro łę ka oraz, ż e Przedsi ę biorstwo zaniecha ł o zarzucanych jej praktyk, orzeczono jak w punktach I.1.-I.2. sentencji niniejszej decyzji. Kara pieni ęż na Zgodnie z art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10 % przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie dopu ś ci ł si ę mi ę dzy innymi naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8 (co ma miejsce w niniejszej sprawie). Tak okre ś lone kary pieni ęż ne maj ą charakter fakultatywny. W ramach uznania administracyjnego Prezes Urz ę du decyduje, czy w ł a ś ciwe jest ukaranie przedsi ę biorcy dopuszczaj ą cego si ę praktyk. W punktach I.1.-I.2. sentencji niniejszej decyzji uznano za ograniczaj ą ce konkurencj ę i naruszaj ą ce zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyki Spó ł ki polegaj ą ce na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków poprzez narzucanie uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków Umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków. Nak ł adaj ą c kar ę pieni ęż n ą okre ś lon ą w art. 101 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy Prezes UOKiK wzi ął pod uwag ę konieczno ść spe ł nienia przes ł anek podmiotowych, tj. stwierdzenia, ż e okre ś lone w ww. przepisie naruszenie dokonane by ł o co najmniej nieumy ś lnie. Konieczno ść brania pod uwag ę przes ł anki winy w przypadku stosowania kar pieni ęż nych okre ś lonych w art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynika bezpo ś rednio nie tylko z tre ś ci tego przepisu, ale równie ż pozostaje w zgodzie z orzecznictwem Trybuna ł u Konstytucyjnego (por. orzeczenie Trybuna ł u Konstytucyjnego z dnia 1 marca 1994 r., sygn. akt U 7/93). Zgodnie z art. 83 Konstytucji RP, ka ż dy ma obowi ą zek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Obowi ą zek znajomo ś ci i przestrzegania norm prawa ci ąż y tym bardziej na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego, takich jak przedsi ę biorcy. Podmioty profesjonalnie dzia ł aj ą ce na rynku powinny mie ć mo ż liwo ść przewidzenia, ż e podejmowane przez nie dzia ł ania b ę d ą uznane przez Prezesa UOKiK za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę i nie mog ą skutecznie dowodzi ć braku ś wiadomo ś ci naruszenia zakazu nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej. Opisane w niniejszej decyzji dzia ł ania Spó ł ki uzna ć nale ż y za co najmniej nieumy ś lne. Wy łą czaj ą c swoj ą odpowiedzialno ść za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania, Przedsi ę biorca powinien by ł przewidzie ć , i ż takie dzia ł ania mog ą narusza ć zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie Prezesa UOKiK, Spó ł ka powinna by ł a by ć ś wiadoma bezprawno ś ci jej dzia ł ania, 13 które – z racji tego, ż e dotyczy interesu obecnych i by ł ych cz ł onków zbiorowego podmiotu prawnego, powinno zosta ć przez ni ą ocenione jako naruszaj ą ce równie ż interes publiczny (por. wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 27 sierpnia 2003 r., sygn. akt I CKN 523/01). W ś wietle wszystkich powy ż szych okoliczno ś ci uzasadnione jest stwierdzenie, ż e dzia ł ania Spó ł ki maj ą charakter co najmniej nieumy ś lny. Art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje mo ż liwo ść na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu, osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enie kary. Suma przychodów uzyskanych przez Spó ł k ę w 2007 r. wynios ł a 15.417.000 PLN. 10% tej kwoty, czyli maksymalna kara, jaka mo ż e zosta ć na ł o ż ona na przedsi ę biorc ę zgodnie z art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynosi 1.541.700 PLN. Kryteria brane pod uwag ę przy ustalaniu kary pieni ęż nej na podstawie art. 101 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustalone zosta ł y w art. 104 ww. ustawy. Zgodnie z tym przepisem przy ustalaniu wysoko ś ci kary nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń i okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy antymonopolowej, a tak ż e uprzednie naruszenia jej przepisów. Wysoko ść na ł o ż onej kary powinna spe ł nia ć funkcj ę prewencyjn ą , tj. zapobiega ć w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy antymonopolowej, a tak ż e represyjn ą , tzn. stanowi ć reperkusj ę za jej naruszenie. W zale ż no ś ci od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala si ę funkcj ę prewencyjn ą lub represyjn ą za wiod ą c ą . Ustalaj ą c wymiar kary pieni ęż nej Prezes UOKiK wzi ął pod uwag ę nast ę puj ą ce okoliczno ś ci: • praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę stosowane przez Spó ł k ę maj ą charakter eksploatacyjny; polegaj ą na wykorzystaniu posiadanej silnej pozycji rynkowej kosztem s ł abszych uczestników rynku, w efekcie czego zagro ż ony jest interes publicznoprawny, • niedozwolone zachowania przedsi ę biorcy wymierzone by ł y we wszystkich odbiorców us ł ug, z którymi zawarto umowy w oparciu o wzorce umowne zawieraj ą ce zakwestionowane zapisy, • stwierdzone naruszenia zosta ł y zaniechane przez Spó ł k ę . Miarkuj ą c kar ę Prezes Urz ę du postanowi ł wzi ąć tak ż e pod uwag ę liczne okoliczno ś ci ł agodz ą ce, w tym: • fakt, i ż Spó ł ka podj ęł a stosowne czynno ś ci w celu zaprzestania stosowania praktyk niezw ł ocznie po postawieniu jej zarzutów, • w materiale dowodowym nie zgromadzono dowodów, by Spó ł ka w praktyce wykorzysta ł a narzucane kontrahentom bezprawne postanowienia, • do Prezesa UOKiK, nie wp ł yn ęł y ż adne skargi odbiorców ś wiadczonych przez Spó ł k ę us ł ug w zwi ą zku z realizacj ą zakwestionowanych w niniejszej decyzji warunków umów, • praktyki mia ł y ograniczony wp ł yw na rynek i ograniczony terytorialnie zasi ę g oddzia ł ywania. W zwi ą zku z powy ż szym ustalono wysoko ść kary na kwot ę 15.000 PLN (s ł ownie: 15 tysi ę cy z ł otych). W ocenie Prezesa UOKiK wymierzona kara w wysoko ś ci oko ł o 0,1% przychodu Spó ł ki w 2007 r. i stanowi ą ca blisko 1% maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 14 Prezes Urz ę du, kieruj ą c si ę potrzeb ą przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę na rynku uzna ł , ż e orzeczona kara powinna spe ł nia ć przede wszystkim funkcj ę prewencyjn ą i dyscyplinuj ą c ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy antymonopolowej. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 105 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie. Otrzymuje: Ostro łę ckie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Ostro łę ce ul. Kurpiowska 21 07-410 Ostro łę ka 15