RWA-23/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-54/3/2003/DM Warszawa, dn. 12 grudnia 2003 r. DECYZJA Nr RWA – 23/2003 I. Na podstawie art. 9 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j.: Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1, nadu ż ywanie przez spó ł k ę WARS S.A. w Warszawie pozycji dominuj ą cej na rynku organizowania dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach pasa ż erskich PKP, na skutek bezpo ś redniego narzucania w umowach o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, nieuczciwych warunków zakupu, poprzez zobowi ą zywanie Zleceniobiorców do zakupu towarów przemys ł owych i artyku ł ów spo ż ywczych – wskazywanych przez WARS S.A. jako potrzebnych w pe ł nym zakresie do prowadzenia przedmiotowej dzia ł alno ś ci gastronomicznej – wy łą cznie w magazynach Zleceniodawcy, tj. WARS S.A. i jego spó ł ek zale ż nych i nakazuje zaniechania jej stosowania . II. Na podstawie art. 9 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j.: Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1, nadu ż ywanie przez spó ł k ę WARS S.A. w Warszawie pozycji dominuj ą cej na rynku organizowania dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach pasa ż erskich PKP, na skutek bezpo ś redniego narzucania w umowach o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, nieuczciwych warunków sprzeda ż y towarów, poprzez zobowi ą zywanie Zleceniobiorców do stosowania cen gastronomicznych potraw i napojów wchodz ą cych w sk ł ad „asortymentu minimum” w wysoko ś ci ustalonej przez Zleceniodawc ę , tj. WARS S.A. i nakazuje zaniechania jej stosowania . III. Na podstawie art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j.: Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nak ł ada si ę na spó ł k ę WARS S.A. w Warszawie kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 201.010 z ł (dwie ś cie jeden tysi ę cy dziesi ęć z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu Pa ń stwa UZASADNIENIE Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów powzi ął informacj ę , i ż spó ł ka WARS S.A. z siedzib ą w Warszawie (zwana dalej: WARS S.A. b ą d ź Spó ł k ą ) podejmuje, w stosunku do przedsi ę biorców prowadz ą cych na jej rzecz dzia ł alno ść gastronomiczn ą w wagonach restauracyjnych i barowych oraz sprzeda ż obwo ź n ą w przedzia ł ach wagonów pasa ż erskich, dzia ł ania ograniczaj ą ce swobod ę handlow ą tych przedsi ę biorców oraz przymusza ich do zaakceptowania niekorzystnych warunków umów o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2002 r., Prezes Urz ę du wszcz ął post ę powanie wyja ś niaj ą ce, maj ą ce na celu wst ę pne ustalenie, czy dzia ł ania podejmowane przez WARS S.A. wobec osób prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą w wagonach restauracyjnych i barowych mog ą stanowi ć naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego. W toku tego post ę powania, Prezes Urz ę du uzyska ł od WARS S.A. ogólne informacje oraz dokumenty dotycz ą ce dzia ł alno ś ci w zakresie ś wiadczenia us ł ug gastronomicznych w poci ą gach PKP. WARS S.A. wskaza ł , i ż zasadniczym dokumentem reguluj ą cym prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach jest Zarz ą dzenie nr 9 z dnia 27 czerwca 2000 r. Prezesa Zarz ą du Przedsi ę biorstwa Wagonów Sypialnych i Restauracyjnych WARS S.A. w sprawie prowadzenia dzia ł alno ś ci gastronomicznej w wagonach WARS. Do ww. zarz ą dzenia do łą czony by ł , w formie za łą cznika, wzór umowy o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej, który okre ś la ł wszystkie istotne postanowienia umowy, zawieranej przez WARS S.A. ze Zleceniobiorcami (podmiotami prowadz ą cymi dzia ł alno ść gastronomiczna w pociagach). Zgodnie z § 5 ust. 1 wzorca tej umowy „ towary handlowe i artyku ł y spo ż ywcze potrzebne w pe ł nym zakresie do prowadzenia dzia ł alno ś ci gastronomicznej w powierzonym wagonie, zleceniobiorca obowi ą zany jest zakupi ć w magazynie Zleceniodawcy [...]”. Identyczne postanowienie znalaz ł o si ę w zawartych ju ż przez WARS S.A. umowach o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej. Ś wiadczy o tym tre ść dwóch, przyk ł adowych umów z wrze ś nia 2000 r., które WARS S.A. przed ł o ż y ł Prezesowi Urz ę du. W pi ś mie z dnia 20 wrze ś nia 2002 r. WARS S.A. – odnosz ą c si ę do tre ś ci § 5 ust. 1 wzorca umowy – podniós ł , i ż wprowadzaj ą c obowi ą zek zaopatrywania si ę kontrahentów w towary handlowe i artyku ł y spo ż ywcze wy łą cznie w magazynach WARS S.A., Agencji Handlowej WARS Sp. z o.o. lub WARS-REST Sp. z o.o., kierowa ł si ę m.in. konieczno ś ci ą 2 zapewnienia jednakowego, minimalnego asortymentu, jakim powinien dysponowa ć ka ż dy wagon barowy bez wzgl ę du na por ę dnia i roku oraz relacj ę poci ą gu, konieczno ś ci ą zagwarantowania odpowiedniej jako ś ci oferowanych towarów, da ń i potraw, konieczno ś ci ą zagwarantowania spe ł nienia wymogów sanitarnych podczas transportu z miejsca zakupu do wagonu oraz konieczno ś ci ą zapewnienia dostaw ze sprawdzonych ź róde ł . Uwzgl ę dniaj ą c zebrany w sprawie materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du postanowieniem z dnia 20 stycznia 2003 r., wszcz ął z urz ę du post ę powanie antymonopolowe w sprawie podejrzenia stosowania przez WARS S.A. praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , polegaj ą cej na nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku organizowania dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach pasa ż erskich, na skutek bezpo ś redniego narzucania w umowach o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, nieuczciwych warunków zakupu, poprzez zobowi ą zywanie Zleceniobiorców do zakupu towarów przemys ł owych i artyku ł ów spo ż ywczych – wskazywanych przez WARS S.A. jako potrzebnych w pe ł nym zakresie do prowadzenia przedmiotowej dzia ł alno ś ci gastronomicznej – wy łą cznie w magazynach zleceniodawcy, tj. WARS S.A. i jego spó ł ek zale ż nych, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W odpowiedzi na wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego i postawiony zarzut, WARS S.A. w pi ś mie z dnia 10 lutego 2003 r. wyja ś ni ł , i ż w zakresie prowadzenia dzia ł alno ś ci gastronomicznej nadal obowi ą zuje Zarz ą dzenie nr 9 z dnia 27 czerwca 2000 r. prezesa Zarz ą du Przedsi ę biorstwa Wagonów Sypialnych i Restauracyjnych WARS S.A. i wprowadzony nim wzorzec umowy o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach. Ponadto do łą czy ł umowy reguluj ą ce stosunki ś wiadczenia us ł ug gastronomicznych przez WARS S.A. zawarte ze spó ł kami: PKP InterCity Sp. z o.o. i PKP Przewozy Regionalne. Przed ł o ż y ł tak ż e przyk ł adowe umowy o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej zawarte z dwoma przedsi ę biorcami w 2002 r. W swym wyst ą pieniu z dnia 4 marca 2003 r., WARS S.A. – odpowiadaj ą c na pismo Prezesa Urz ę du – odrzuci ł zarzut naruszenia art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, poprzez nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na skutek narzucania w umowach o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, nieuczciwych warunków zakupu towarów przemys ł owych i artyku ł ów spo ż ywczych. Podniós ł , i ż bezspornym pozostaje, i ż pomi ę dzy WARS S.A. a podmiotem prowadz ą cym dzia ł alno ść gastronomiczn ą relacje prawne w zakresie dystrybucji towarów handlowych winny by ć oceniane w kontek ś cie umów franchisingowych. Podkre ś li ł jednak, i ż franchisobiorca jest samodzielnym podmiotem gospodarczym. Umowy za ś zawierane pomi ę dzy franchisobiorcami a WARS S.A. nie by ł y zawierane w warunkach zmierzaj ą cych do wywarcia presji na podmiotach gospodarczych, jak równie ż nie zmierza ł y do wymuszenia zaproponowanych warunków handlowych. Wed ł ug WARS S.A. system naboru kandydatów do ś wiadczenia us ł ug gastronomicznych w wagonach restauracyjnych i barowych, polegaj ą cy m.in. na organizowaniu przetargów na ś wiadczenie us ł ug, jednoznacznie wskazuje na dobrowolno ść przyjmowania zasad przewidzianych umow ą . Umowy za ś s ą prezentowane przed ich podpisaniem, wyja ś niane s ą równie ż warunki zaopatrywania si ę franchisobiorców w towary handlowe. Dokonuj ą c kolejnych ustale ń w toku tocz ą cego si ę post ę powania, Prezes Urz ę du powzi ął tak ż e w ą tpliwo ść , co do s ł uszno ś ci i prawid ł owo ś ci innego zapisu umów o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach pasa ż erskich, obliguj ą cego Zleceniobiorców do stosowania cen gastronomicznych w wysoko ś ci ustalonej przez WARS S.A. 3 W zwi ą zku z powy ż szym, postanowieniem z dnia 28 czerwca 2003 r., rozszerzono tocz ą ce si ę przeciwko WARS S.A. post ę powanie, o nowy zarzut, dotycz ą cy podejrzenia stosowania przez WARS S.A. praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , polegaj ą cej na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku organizowania dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach pasa ż erskich, na skutek bezpo ś redniego narzucania w umowach o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, nieuczciwych warunków sprzeda ż y towarów, poprzez zobowi ą zywanie Zleceniobiorców do stosowania cen gastronomicznych potraw i napojów wchodz ą cych w sk ł ad „asortymentu minimum” w wysoko ś ci ustalonej przez Zleceniodawc ę , tj. WARS S.A., uznaj ą c, i ż mo ż e to stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Odnosz ą c si ę do nowego zarzutu, WARS S.A. w pi ś mie z dnia 14 lipca 2003 r. podniós ł , i ż bezspornym jest fakt, ż e okre ś li ł zarówno tzw. „asortyment minimum”, jak te ż ceny obowi ą zuj ą ce na towary obj ę te tym asortymentem. Wyja ś ni ł , i ż powodem zastosowania takiej praktyki by ł zamiar kreowania i utrzymania wizerunku firmy dzia ł aj ą cej w oparciu zarówno o ujednolicenie standardy gastronomiczne, jak te ż cenowe. Umo ż liwienie ustalania przez Zleceniobiorców w ł asnych cen na wszystkie oferowane produkty do sprzeda ż y w sieci wagonów WARS mog ł o by spowodowa ć – w jego ocenie – ra żą ce dysproporcje cenowe tych samych produktów, na tych samych relacjach, w zale ż no ś ci od za ł ogi obs ł uguj ą cej wagon restauracyjny lub barowo – restauracyjny. Fakt ten – w ocenie Spó ł ki – negatywnie wp ł yn ął by na jej wizerunek. Podkre ś lono, i ż wprowadzenie „asortymentu minimum” nie by ł o podyktowane zamiarem maksymalizacji zysku kosztem Zleceniobiorców. Intencj ą by ł o prowadzenie dzia ł alno ś ci w oparciu o przejrzyste i uporz ą dkowane kryteria asortymentowe oraz cenowe, s ł u żą ce ochronie konsumenta przed zawy ż eniem cen przez Zleceniobiorców. W toku post ę powania dowodowego Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje . Spó ł ka WARS S.A. powsta ł a w wyniku komercjalizacji przedsi ę biorstwa pa ń stwowego pod nazw ą : Przedsi ę biorstwo Wagonów Sypialnych i Restauracyjnych „WARS”. Do Krajowego Rejestru S ą dowego zosta ł a wpisana pod numerem 0000029621. G ł ównym przedmiotem dzia ł alno ś ci WARS S.A. jest ś wiadczenie us ł ug przewozowych w wagonach sypialnych i kuszetkach, w poci ą gach hotelowych zestawionych wy łą cznie z wagonów sypialnych i kuszetek oraz w wagonach sypialnych i kuszetkach przygotowanych na indywidualne zamówienie, a tak ż e ś wiadczenie us ł ug gastronomicznych w wagonach restauracyjnych i barowych, poprzez sprzeda ż obwo ź n ą w poci ą gach oraz w zak ł adach i punktach gastronomicznych na dworcach. WARS S.A. dzia ł a w grupie kapita ł owej, której jest spó ł k ą dominuj ą c ą . Zale ż ne od niej s ą : 1. Agencja Handlowa WARS Sp. z o.o., której przedmiotem dzia ł alno ś ci jest przede wszystkim handel hurtowy i detaliczny artyku ł ami spo ż ywczymi, a zajmuje si ę organizowaniem zaopatrzenia i zaopatrywaniem w znakowane towary handlowe Oddzia ł ów jednostki dominuj ą cej oraz Zleceniobiorców; 2. Agencja Podró ż y WARS-TOUR Sp. z o.o., której g ł ównym przedmiotem dzia ł alno ś ci jest ś wiadczenie us ł ug w zakresie kompleksowej akwizycji specjalistycznych nieplanowanych przewozów osób i baga ż y transportem kolejowym; 4 3. WARS-REST Sp. z o.o., której g ł ównym przedmiotem dzia ł alno ś ci jest prowadzenie restauracji i barów. Obs ł uga wagonów barowych i restauracyjnych oraz ś wiadczenie us ł ug gastronomicznych przez WARS S.A. w poci ą gach PKP odbywa si ę w oparciu o umowy zawarte z Przedsi ę biorstwem Pa ń stwowym Polskie Koleje Pa ń stwowe – Dyrekcj ą Przewozów Pasa ż erskich, a nast ę pnie ze spó ł kami: PKP Intercity Sp. z o.o. i PKP Przewozy Regionalne Sp. z o.o. W dniu 20 listopada 2000 r. w Warszawie zawarta zosta ł a umowa nr PUT3-029/5/2000 pomi ę dzy WARS S.A. a Przedsi ę biorstwem Pa ń stwowym Koleje Pa ń stwowe w sprawie warunków wspó ł pracy przy eksploatacji wagonów sypialnych, z miejscami do le ż enia, restauracyjnych i barowych. Na mocy tej umowy PKP przekaza ł WARS S.A. do eksploatacji w komunikacji krajowej i mi ę dzynarodowej m.in. wagony restauracyjne i barowe. Po wyodr ę bnieniu w ramach PKP spó ł ek zajmuj ą cych si ę przewozami pasa ż erskimi, zosta ł y zawarte umowy bezpo ś rednio z tymi spó ł kami: umowa nr ICS2-7804-2/2001 zawarta w dniu 3 pa ź dziernika 2001 r. ze spó ł k ą PKP Intercity Sp. z o.o., której obowi ą zywanie przed ł u ż ono porozumieniem z dnia 30 wrze ś nia 2002 r.; jej przedmiotem jest prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach InterCity, obejmuj ą cej dzia ł alno ś ci w zakresie wydawania ka ż demu podró ż nemu, posiadaj ą cemu bilet z dop ł at ą , pocz ę stunków, ś wiadczenie us ł ug gastronomicznych i ś wiadczenie sprzeda ż y obwo ź nej; • • porozumienie z dnia 18 grudnia 2002 r. zawarte ze spó ł k ą PKP Przewozy Regionalne, na mocy którego eksploatacj ę wagonów barowych PKP Przewozy Regionalne oraz sprzeda ż obwo ź n ą z wózków w niektórych poci ą gach prowadzi ć b ę dzie WARS S.A. Z powy ż szych umów wynika, i ż WARS S.A. eksploatuje wagony restauracyjne i barowe w poci ą gach pasa ż erskich oraz prowadzi tam sprzeda ż obwo ź n ą z wózków. Dzia ł alno ść sw ą WARS S.A. prowadzi na wszystkich liniach krajowych i zagranicznych, gdzie przewo ź nikiem jest PKP (PKP Intercity i PKP Przewozy Regionalne). Us ł ugi gastronomiczne ś wiadczy w tych poci ą gach, w których – na mocy wzajemnych uzgodnie ń z przewo ź nikiem – ustalono ś wiadczenie us ł ug gastronomicznych pasa ż erom. WARS S.A. prowadzi t ę dzia ł alno ść na zasadzie wy łą czno ś ci, b ę d ą c jedynym podmiotem ś wiadcz ą cym tego typu us ł ugi w poci ą gach PKP. Do 1 sierpnia 2000 r. WARS S.A. ś wiadczy ł us ł ugi gastronomiczne w poci ą gach PKP samodzielnie. Jak wyja ś ni ł w pi ś mie z dnia 20 wrze ś nia 2002 r., w okresie przed wej ś ciem w ż ycie systemu opartego na zasadach franchisingu dzia ł alno ść gastronomiczna WARS S.A. realizowana by ł a przez pracowników zatrudnianych na podstawie umów o prac ę . W 2000 r. dosz ł o do reorganizacji prowadzenia dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach PKP. Zarz ą dzeniem nr 9 z dnia 27 czerwca 2000 r. Prezesa Zarz ą du Przedsi ę biorstwa Wagonów Sypialnych i Restauracyjnych „WARS” S.A. w sprawie prowadzenia dzia ł alno ś ci gastronomicznej w wagonach WARS S.A. (obowi ą zuj ą cym od dnia 1 sierpnia 2000 r.) wprowadzono nowy model tej dzia ł alno ś ci. Zgodnie z § 1 ww. Zarz ą dzenia, dzia ł alno ść gastronomiczna w wagonach barowych i restauracyjnych kursuj ą cych w poci ą gach komunikacji krajowej i mi ę dzynarodowej oraz w formie obwo ź nej mia ł a by ć prowadzona przez podmioty gospodarcze (Zleceniobiorców) na podstawie umowy o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej, której tekst stanowi za łą cznik nr 1 b ą d ź brygad ę gastronomiczn ą nadzorowan ą bezpo ś rednio przez kierownika wagonu, zatrudnion ą przez Oddzia ł PWSiR „WARS” S.A. Ustalono, ż e umowa o prowadzenie dzia ł alno ś ci w wagonie gastronomicznym lub w formie obwo ź nej w poci ą gu mo ż e by ć zawarta wy łą cznie z osob ą fizyczn ą lub osob ą prawn ą b ę d ą c ą podmiotem gospodarczym [przedsi ę biorc ą ], posiadaj ą cym uprawnienia do takiej dzia ł alno ś ci (§ 2 ust. 2 Zarz ą dzenia). 5 Natomiast w § 3 ust. 1 Zarz ą dzenia, postanowiono, ż e od dnia 1 sierpnia 2000 r. z podmiotami gospodarczymi mog ą by ć zawierane umowy wg nowego wzoru, stanowi ą cego za łą cznik nr 1 do tego Zarz ą dzenia. Tak wi ę c od dnia 1 sierpnia 2000 r., zmieni ł si ę charakter dzia ł alno ś ci WARS S.A. Spó ł ka przej ęł a bowiem na siebie rol ę organizatora dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, oddaj ą c w r ę ce przedsi ę biorców (zwanych Zleceniobiorcami) bezpo ś rednie ś wiadczenie tych us ł ug. Zasady tej dzia ł alno ś ci oraz regu ł y wspó ł pracy pomi ę dzy WARS S.A. i Zleceniobiorc ą okre ś la ł a umowa o dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, której wzór wprowadzono powy ż szym Zarz ą dzeniem. Zgodnie z § 1 tej umowy, Zleceniodawca, tj. WARS S.A. powierza Zleceniobiorcy prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w wagonie barowym (restauracyjnym) oraz w formie obwo ź nej w przedzia ł ach wagonów pasa ż erskich [W przypadku poci ą gów EuroCity i InerCity, przedmiotem ś wiadczenia us ł ug gastronomicznych by ł o tak ż e wydawanie bezp ł atnych pocz ę stunków w poci ą gach.] Przedmiotem dzia ł alno ś ci gastronomicznej powierzonej Zleceniobiorcy – stosownie do § 4 umowy – jest: 1) sprzeda ż w wagonie gastronomicznym wyrobów kulinarnych do konsumpcji w wagonie, tj. kanapek, przek ą sek, sporz ą dzanych na zamówienie klienta nieskomplikowanych potraw, napojów gor ą cych, towarów handlowych, tj. artyku ł ów spo ż ywczych w stanie nieprzetworzonym np. napojów ch ł odz ą cych, soków, wyrobów przemys ł u cukierniczego, artyku ł ów uzupe ł niaj ą cych , tj. wyrobów tytoniowych i ewentualnie innych przydatnych w podró ż y; 2) sprzeda ż obwo ź na towarów z „mini baru” b ą d ź w formie obno ś nej w przedzia ł ach pasa ż erskich poci ą gu; 3) podawanie bezp ł atnego pocz ę stunku w przedzia ł ach pasa ż erskich (poci ą gi InterCity). Zleceniobiorca zobowi ą zuje si ę do posiadania w ofercie handlowej przez ca ł y czas jazdy, asortymentu towarów co najmniej w zakresie ustalonym jako „asortyment minimum”. We wzorze umowy (do łą czonej do Zarz ą dzenia) zakre ś lono „asortyment minimum” odr ę bnie dla wagonów barowych, wagonów restauracyjnych i w formie obwo ź nej. I tak dla wagonu barowego obowi ą zuje nast ę puj ą cy „asortyment minimum”: kanapka z szynk ą , kanapka z serem ż ó ł tym, jeden rodzaj zupy typu „gor ą cy Kubek”, jajecznica naturalna, jajecznica z szynk ą , jaja sadzone z bukietem warzyw, kie ł basa po zbójnicku, kotlet schabowy panierowany lub sauté, filet z kurczaka panierowany lub z zio ł ami, sa ł atka „talerz witamin”, kawa rozpuszczalna, herbata ekspresowa „Dilmah”, kawa Cappuccino, napoje ch ł odz ą ce: Coca-Cola, Fanta, Sprite w puszkach, sok z czarnej porzeczki, piwo bezalkoholowe. Dla wagonu restauracyjnego s ą to: przek ą ski zimne (2 rodzaje), przek ą ski gor ą ce (2 rodzaje), dania gor ą ce (dwa rodzaje), napoje gor ą ce (dwa rodzaje), napoje ch ł odz ą ce (4 rodzaje) oraz desery (2 rodzaje). Natomiast w formie obwo ź nej, tj. z „mini baru”: napoje gor ą ce (kawa rozpuszczalna i herbata ekspresowa), napoje ch ł odz ą ce (cztery rodzaje, w tym: Coca-Cola, Fanta, Sprite, sok z czarnej porzeczki) oraz wyroby cukiernicze (batony, pieczywo cukiernicze, cukierki paczkowane. Zleceniodawca zastrzeg ł sobie prawo do jednostronnej, pisemnej i przekazanej do wiadomo ś ci Zleceniobiorcy zmiany „asortymentu minimum”. Stosownie do § 4 ust. 5 wzorca umowy, ceny gastronomiczne potraw i napojów „asortymentu minimum” okre ś la Zleceniodawca, na podstawie Zarz ą dzenia prezesa zarz ą du PWSiR WARS S.A. Zleceniobiorca nie mo ż e zmienia ć wysoko ś ci cen „asortymentu minimum”, tzn. ani ich obni ż a ć , ani podwy ż sza ć , jak te ż wprowadza ć w ż ycie zmian cen w innym terminie , i ż okre ś li ł to Zleceniodawca. Zleceniobiorcy przys ł uguje – stosownie do § 4 ust. 7 – prawo zg ł aszania do Zleceniodawcy propozycji w sprawie wysoko ś ci cen „asortymentu minimum”, jednak ż e wniosek taki dla Zleceniodawcy nie jest zobowi ą zuj ą cy. 6 Ceny pozosta ł ych wyrobów kulinarnych, napojów, towarów handlowych i innych artyku ł ów dopuszczonych do sprzeda ż y w wagonie gastronomicznym oraz w formie obwo ź nej, ustala Zleceniobiorca we w ł asnym zakresie. Zgodnie natomiast z § 5 ust. 1 umów, towary handlowe i artyku ł y spo ż ywcze potrzebne w pe ł nym zakresie do prowadzenia dzia ł alno ś ci gastronomicznej w powierzonym wagonie Zleceniobiorca obowi ą zany jest zakupi ć w magazynie Zleceniodawcy lub Agencji Handlowej WARS Sp. z o.o. lub WARS-REST Sp. z o.o. Na zakup niektórych artyku ł ów spo ż ywczych z innego ź ród ł a ni ż wy ż ej wymieniony, Zleceniobiorca mo ż e ubiega ć si ę o uzyskanie pisemnej zgody Zleceniodawcy oddzielnym trybem. Odst ę pstwo mo ż e dotyczy ć tylko asortymentów niezb ę dnych do dzia ł ania wagonu, a których Zleceniodawca nie ma mo ż liwo ś ci zapewni ć . Ustalono, i ż poj ę cie „towary handlowe i artyku ł y spo ż ywcze potrzebne w pe ł nym zakresie do prowadzenia dzia ł alno ś ci gastronomicznej”, które znajduje si ę w § 5 umów o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, obejmuje bardzo szeroki wachlarz produktów, znajduj ą cych si ę w Wykazach – Kartotekach Stanów Magazynowych, do łą czonych do pisma WARS S.A. z dnia 10 lutego 2003 r., co Spó ł ka potwierdzi ł a w pi ś mie z dnia 21 maja 2003 r., stwierdzaj ą c, i ż „w dacie przekazywania ww. informacji wi ę kszo ść towarów wykazanych w Kartotece, w ś wietle obowi ą zuj ą cego Zleceniobiorców § 5 umowy by ł a niezb ę dna do prowadzenia dzia ł alno ś ci gastronomicznej oraz mo ż na je by ł o nabywa ć wy łą cznie w magazynach Spó ł ki lub podmiotów od niej zale ż nych”. Udost ę pnione Kartoteki Stanów Magazynowych zawiera ł y m.in.: ró ż nego rodzaju napoje (7UP, American Bull, Mirinda, Pepsi-Cola), piwa (Tyskie, Ż ywiec), ró ż nego rodzaju soki, batony (WW, Bounty, Mars, Snickers, Twix), bigos, brzoskwinie w syropie, chleb, cukier, chipsy, chusteczki, czekolady, d ż emy, filety: z indyka, z kurczaka, z mintaja, golonk ę pieczon ą , schab, sery, jaja, kapust ę , mas ł o, miód, oliwki, orzeszki, papierosy oraz inne produkty. Mo ż liwo ść ś wiadczenia przez Zleceniobiorc ę us ł ug gastronomicznych w poci ą gach ma charakter odp ł atny. Stosownie do § 8 ust. 1 umów Zleceniobiorca zobowi ą zuje si ę do uiszczenia na rzecz Zleceniodawcy op ł aty z ka ż dej jazdy wagonu, zrealizowanej w kierunku „tam” i „z powrotem” w wysoko ś ci okre ś lonej w za łą czniku. Wzorzec przedmiotowej umowy o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, wprowadzony przez WARS S.A. Zarz ą dzeniem z dnia 27 czerwca 2000 r., by ł podstaw ą kszta ł towania tre ś ci umów zawieranych ze Zleceniobiorcami. Wszystkie postanowienia wzorca by ł y umieszczane w konkretnych umowach. Potwierdzaj ą to przyk ł adowe umowy przed ł o ż one Prezesowi Urz ę du przez WARS S.A., które ten zawar ł ze Zleceniobiorcami w 2000 r. i w 2002 r. Ocena ww. wzorca umowy o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach oraz analiza konkretnych umów – dokonane przez Prezesa Urz ę du – przyczyni ł y si ę do wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego, w ramach którego zanegowano prawid ł owo ść zapisów, które zobowi ą zywa ł y Zleceniobiorców do: 1. zakupu towarów przemys ł owych i artyku ł ów spo ż ywczych – wskazywanych przez WARS S.A. jako potrzebne w pe ł nym zakresie do prowadzenia dzia ł alno ś ci gastronomicznej – wy łą cznie w magazynach Zleceniodawcy, tj. WARS S.A. i jego spó ł ek zale ż nych; 2. stosowania cen gastronomicznych potraw i napojów wchodz ą cych w sk ł ad „asortymentu minimum” w wysoko ś ci ustalonej przez Zleceniodawc ę , tj. WARS S.A. WARS S.A., co do zasady odrzuci ł w toku post ę powania antymonopolowego, zasadno ść powy ż szych zarzutów, podnosz ą c, i ż zapisy te nie naruszaj ą przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 7 W pi ś mie z dnia 21 maja 2003 r., WARS S.A. z ł o ż y ł jednak deklaracj ę dotycz ą c ą zmiany § 5 umowy zawieranej ze Zleceniobiorcami obs ł uguj ą cymi wagony barowe i barowo – restauracyjne. Wed ł ug jego zapewnie ń , zmiany te mia ł y polega ć w szczególno ś ci na rezygnacji z obowi ą zku zaopatrywania si ę Zleceniobiorców w wi ę kszo ść artyku ł ów spo ż ywczych wy łą cznie w magazynach WARS S.A., Agencji Handlowej WARS Sp. z o.o. lub WAR REST Sp. z o.o. Obowi ą zek ten mia ł by ć jednak utrzymany w odniesieniu do takich produktów spo ż ywczych, jak mi ę so i jego przetwory, drób, mleko, przetwory mleczne, ryby, warzywa i owoce, z uwagi na zaostrzony rygor sanitarny. Nieodst ę powanie od ww. zasady do tych produktów, podyktowane jest konieczno ś ci ą utrzymania wysokiego re ż imu sanitarno – epidemiologicznego. Pozosta ł e towary – jak wyja ś ni ł WARS S.A. – Zleceniobiorca b ę dzie móg ł nabywa ć w ogólnodost ę pnej sieci dystrybucji, z tym, ż e mia ł a zosta ć ustalona lista standardowa, która obejmowa ć b ę dzie asortyment pochodz ą cy od uznanego producenta, który b ę dzie mia ł wy łą czno ść na dystrybucj ę swoich produktów na pok ł adach poci ą gów. W tym celu WARS S.A. dla ka ż dego rodzaju produktu, okre ś li wiod ą cych producentów spe ł niaj ą cych standardy jako ś ciowe. Produkty oferowane do sprzeda ż y w sieci WARS – jak podnios ł a Spó ł ka – b ę d ą musia ł y ponadto posiada ć nieuszkodzone, estetyczne opakowania jednostkowe i nadawa ć si ę do spo ż ycia. Tym samym ma by ć zapewnione prawo Zleceniobiorców do dokonywania zakupów wi ę kszo ś ci towarów w ogólnodost ę pnych sieciach dystrybucji. W pi ś mie z dnia 14 lipca 2003 r., WARS S.A. podtrzyma ł deklaracj ę zawart ą w pi ś mie z dnia 21 maja 2003 r., o ś wiadczaj ą c, ż e zostaje „ rozszerzona na post ę powanie tocz ą ce si ę w sprawie, okre ś lonej pismem [postanowieniem] z dnia 28 czerwca 2003 r. ”. Przedstawi ł jednocze ś nie list ę produktów, dla których utrzymany zostanie obowi ą zek zaopatrywania si ę w magazynach WARS S.A. oraz list ę wiod ą cych producentów, których produkty b ę d ą mog ł y by ć przez Zleceniobiorców nabywane w ogólnodost ę pnych sieciach sprzeda ż y. Na li ś cie produktów, co do których mia ł by ć utrzymany obowi ą zek zakupywania ich w magazynach WARS S.A. znalaz ł y si ę mi ę so i w ę dliny (m.in. szynka gotowana, parówki, salami, kie ł basa wiejska), wyroby garma ż eryjne (m.in. flaki wo ł owe, bigos, kapusta zasma ż ana), owoce, warzywa, jaja, ryby, nabia ł , sery (bia ł y, ż ó ł ty, feta), pieczywo, mleko. Z kolei lista wiod ą cych produktów, które – wed ł ug zapewnie ń WARS S.A. – b ę d ą mog ł y by ć przez Zleceniobiorców nabywane w ogólnodost ę pnych sieciach sprzeda ż y, obejmowa ł a: napoje gazowane Pepsi Cola, soki Tarczyn i Tymbark, kawy Tchibo i Nescafe, herbaty Dilmah i Lipton, wafelki Prince Polo i Grzesiek oraz ciastka Delicje Szampa ń skie. Ponadto WARS S.A. zastrzeg ł , i ż zamierza utrzyma ć obowi ą zek zaopatrywania si ę Zleceniobiorców w jego magazynach w opakowania jednorazowe posiadaj ą ce logo WARS (kubki styropianowe do napojów gor ą cych, kubki do napojów zimnych, tacki styropianowe, podkale do piwa). W ś lad za powy ż szym pismem, WARS S.A. przed ł o ż y ł projekt aneksu do umowy o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, wprowadzaj ą cego zmiany tych zapisów umowy, w odniesieniu do których Prezes Urz ę du formu ł owa ł zarzuty. Zmiany dotyczy ł y § 4 umowy, gdzie WARS S.A. zawar ł zapis, zgodnie z którym ceny gastronomiczne potraw i napojów „asortymentu minimum” mia ł y mie ć charakter cen sugerowanych oraz § 5, w którym ustali ł : - w ust. 1, i ż Zleceniobiorca b ę dzie mia ł prawo zaopatrywa ć si ę w towary handlowe i artyku ł y spo ż ywcze potrzebne do prowadzenia dzia ł alno ś ci gastronomicznej w ogólnodost ę pnych sieciach sprzeda ż y; - w ust. 2 – list ę wiod ą cych producentów; - w ust. 3 – obowi ą zek zaopatrywania si ę w punktach sprzeda ż y wskazanych przez Zleceniodawc ę dla asortymentu towarów obj ę tych ś cis ł ym re ż imem sanitarnym. 8 Uzasadniaj ą c swoje stanowisko odno ś nie konieczno ś ci utrzymania obowi ą zku zaopatrywania si ę przez Zleceniobiorców w magazynach przez niego wskazanych, WARS S.A. podnosi ł fakt dokonanych ustale ń z Inspekcj ą Sanitarn ą , które to ustalenia wymagaj ą od niego by utrzymywa ł rygor zakupów w jego punktach tych towarów, których dotyczy podwy ż szony re ż im sanitarny. I tak w pi ś mie z dnia 21 maja 2003 r. podniós ł , i ż „ z uwagi na poczynione ustalenia z Pa ń stwow ą Inspekcj ą Sanitarno – Epidemiologiczn ą w zakresie pobierania i przechowywania próbek ż ywno ś ci oraz konieczno ść stosowania nadzoru nad jako ś ci ą wprowadzanych do obrotu produktów ł atwo psuj ą cych si ę , Zarz ą d Spó ł ki podj ął decyzj ę o utrzymaniu rygoru wy łą cznego zakupu tych produktów [mi ę sa, w ę dlin, wyrobów garma ż eryjnych, owoców, warzyw, ryb, jaj, nabia ł u, serów, pieczywa i mleka] w punktach wskazanych przez WARS S.A. ” Z kolei w pi ś mie z dnia 26 wrze ś nia 2003 r., WARS S.A. konkretyzuj ą c swe wcze ś niejsze wyja ś nienia, wskaza ł , i ż ustalenia, przywo ł ane przez WARS S.A. w zakresie zwi ą zanym z nadzorem nad bezpiecze ń stwem sanitarnym konsumentów by ł y uzgadniane z Dyrekcj ą Generaln ą – G ł ównym Inspektoratem Sanitarnym PKP i Okr ę gowym Inspektorem Sanitarnym PKP w Warszawie. Maj ą c na uwadze wyja ś nienia WARS S.A. dotycz ą ce uzgodnie ń z Inspekcj ą Sanitarn ą oraz podnoszone argumenty o konieczno ś ci utrzymania – z uwagi na okre ś lony re ż im sanitarny – obowi ą zku zaopatrywania si ę w magazynach WARS S.A. przez Zleceniobiorców w okre ś lone artyku ł y (mi ę so, w ę dliny, nabia ł , owoce itp.), Prezes Urz ę du zwróci ł si ę o stosowne wyja ś nienia i opinie do Pa ń stwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w m.st. Warszawie, a nast ę pnie do G ł ównego Inspektora Sanitarnego. Pa ń stwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w m.st. Warszawie w pi ś mie z dnia 6 wrze ś nia 2003 r. wyja ś ni ł , i ż zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Pa ń stwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j.: Dz. U. z 2002 r. Nr 37, poz. 329 z pó ź n. zm.) do zada ń Pa ń stwowej Inspekcji Sanitarnej nale ż y m.in. kontrola przestrzegania przepisów okre ś laj ą cych wymagania higieniczne i zdrowotne dotycz ą ce warunków transportu, przechowywania i sprzeda ż y ż ywno ś ci oraz warunków ż ywienia zbiorowego. Wskaza ł , i ż zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych ż ywno ś ci i ż ywienia (Dz. U. z 2001 Nr 63 poz. 634 z pó ź n. zm.), zak ł adem – prowadz ą cym obrót ś rodkami spo ż ywczymi i zobowi ą zanym do zapewnienia warunki higienicznych i sanitarnych oraz gdzie powinno si ę zapewni ć , uwzgl ę dniaj ą c charakter dzia ł alno ś ci zak ł adu oraz rodzaj ś rodków spo ż ywczych, urz ą dzenia i sprz ę t do przyj ę cia tych ś rodków, ich transportu wewn ę trznego, przechowywania, porcjowania, eksponowania, wa ż enia i pakowania, wymagania w zakresie temperatury przechowywania w ł a ś ciwej dla danego ś rodka – jest miejsce wykonywania dzia ł alno ś ci gospodarczej w zakresie produkcji i obrotu ż ywno ś ci ą . Oznacza to, w ocenie Pa ń stwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, ż e zak ł adami prowadz ą cymi obrót ś rodkami spo ż ywczymi s ą przedsi ę biorcy prowadz ą cy dzia ł alno ść gastronomiczn ą w wagonach PKP. Wobec powy ż szego – jak podniós ł – stosowne przepisy sanitarne stanowi ą podstaw ę przeprowadzania kontroli nad obrotem ś rodków spo ż ywczych dokonywanym przez tych w ł a ś nie przedsi ę biorców. Pa ń stwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny podniós ł w swym pi ś mie, i ż z kontroli przeprowadzonych u przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść gastronomiczn ą w wagonach PKP wynika, ż e posiadaj ą oni dokumenty potwierdzaj ą ce nabycie ś rodków spo ż ywczych przede wszystkim w magazynach WARS S.A. Podkre ś li ł jednak, i ż za zdrow ą , bezpieczn ą ż ywno ść wprowadzon ą do obrotu i produkcji odpowiada osoba prowadz ą ca dzia ł alno ść gastronomiczn ą . Wyja ś ni ł jednocze ś nie, ż e nie dokona ł ż adnych ustale ń z WARS S.A. odno ś nie zasad nadzoru nad obrotem niektórymi artyku ł ami spo ż ywczymi i prowadzeniem sprzeda ż y tych artyku ł ów w wagonach restauracyjnych i barowych. 9 Z kolei G ł ówny Inspektor Sanitarny w pi ś mie z dnia 17 pa ź dziernika 2003 r., przedstawiaj ą c t ł o prawne nadzoru sanitarnego, stwierdzi ł , i ż zgodnie z przywo ł anymi przez siebie przepisami, nadzorem sanitarnym obj ę ta jest sprzeda ż ś rodków spo ż ywczych u przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść gastronomiczn ą w wagonach restauracyjnych i barowych PKP. Wskaza ł przy tym, ż e z uwagi na ca ł kowit ą odpowiedzialno ść przedsi ę biorcy za bezpiecze ń stwo ż ywno ś ci oferowanej konsumentowi – na ł o ż onej art. 5 ust. 2 ustawy o warunkach zdrowotnych ż ywno ś ci i ż ywienia – kieruj ą cy zak ł adem podejmuje stosowne dzia ł ania w ramach kontroli wewn ę trznej w celu zapewnienia tego bezpiecze ń stwa. Podniós ł tak ż e, ż e jego zdaniem WARS S.A., jako kieruj ą cy zak ł adem podejmuje stosowne dzia ł ania w ramach ww. kontroli wewn ę trznej w celu zapewnienia bezpiecze ń stwa. Ustosunkowuj ą c si ę do ca ł o ś ci zebranego w sprawie materia ł u dowodowego oraz wyja ś nie ń Inspekcji Sanitarnej, WARS S.A. w pi ś mie z dnia 6 listopada 2003 r., powo ł a ł si ę na regulacje prawne obowi ą zuj ą ce w zakresie spraw sanitarnych, warunków zdrowotnych i ż ywienia. Wskaza ł na istotne znaczenie, z punktu widzenia rozpoznawanej w toku niniejszego post ę powania sprawy, nast ę puj ą cych aktów prawnych: 1. ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych ż ywno ś ci i ż ywienia (Dz. U. z 2001 Nr 63 poz. 634 z pó ź n. zm.), zw ł aszcza przepisów art. 27-30: - art. 27 ust. 1 stanowi, i ż produkcj ę ż ywno ś ci, dozwolonych substancji dodatkowych lub innych sk ł adników ż ywno ś ci oraz materia ł ów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z ż ywno ś ci ą lub obrót nimi wolno prowadzi ć , je ż eli zostan ą spe ł nione wymagania konieczne do zapewnienia w ł a ś ciwej jako ś ci zdrowotnej ż ywno ś ci, w tym wymagania dotycz ą ce pomieszcze ń , urz ą dze ń oraz ich lokalizacji, a stan zdrowia osób bior ą cych udzia ł w produkcji lub obrocie b ę dzie odpowiada ł wymaganiom okre ś lonym w przepisach o chorobach zaka ź nych i zaka ż eniach oraz osoby te b ę d ą posiada ł y kwalifikacje w zakresie przestrzegania zasad higieny w procesie produkcji i w obrocie ż ywno ś ci ą ; - art. 28 ust. 1 mówi, i ż przestrzeganie w ł a ś ciwej jako ś ci zdrowotnej ż ywno ś ci oraz zasad higieny w procesie produkcji i w obrocie ż ywno ś ci ą w zak ł adach produkuj ą cych ż ywno ść lub wprowadzaj ą cych j ą do obrotu jest zapewnione przez kontrol ę wewn ę trzn ą , za ś w ust. 2 stanowi si ę , ż e kontrola wewn ę trzna w zak ł adzie obejmuje czynno ś ci niezb ę dne dla sprawdzenia prawid ł owo ś ci przestrzegania warunków i zasad higieny w celu zapewnienia w ł a ś ciwej jako ś ci zdrowotnej ś rodków spo ż ywczych oraz materia ł ów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z tymi artyku ł ami w toku produkcji, przechowywania i wprowadzania do obrotu oraz oceny skuteczno ś ci systemu HACCP (tj. system analizy zagro ż e ń i krytycznych punktów kontroli [Hazard Analysis and Critical Control Point] zgodnie z definicja zawart ą w art. 3 ust. 1 pkt 12 ustawy); - art. 29 przedstawia zasady i tryby post ę powania w ramach systemu HACCP; - art. 30 ust. 1 stanowi, i ż kontrol ę wewn ę trzn ą w zak ł adzie organizuje, prowadzi i koordynuje kieruj ą cy zak ł adem, a w ust. 2 okre ś la si ę , i ż kieruj ą cy zak ł adem jest zobowi ą zany wdro ż y ć system HACCP uwzgl ę dniaj ą c specyfik ę zak ł adu. 2. rozporz ą dzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie warunków sanitarnych i higienicznych w obrocie ś rodkami spo ż ywczymi sprzedawanymi luzem, ł awo psuj ą cymi si ę dietetycznymi ś rodkami spo ż ywczymi, sypkimi i nieopakowanymi ś rodkami spo ż ywczymi oraz materia ł ami i wyrobami przeznaczonymi do kontaktu z tymi ś rodkami spo ż ywczymi (Dz. U. Nr 234, poz. 1976), które zgodnie ze swym § 1 okre ś la szczególne warunki sanitarne oraz wymagania w zakresie przestrzegania zasad higieny w obrocie ś rodkami spo ż ywczymi sprzedawanymi luzem, ł atwo psuj ą cymi si ę dietetycznymi ś rodkami spo ż ywczymi, sypkimi i nieopakowanymi ś rodkami 10 spo ż ywczymi, w szczególno ś ci pieczywem, jajami, w ę dlinami, mi ę sem i mi ę sem mielonym, drobiem, rybami, mlekiem i przetworami mlecznymi, warzywami i owocami sprzedawanymi luzem oraz kosmetykami sprzedawanymi w sklepach spo ż ywczych; 3. rozporz ą dzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wymaga ń sanitarnych dotycz ą cych ś rodków transportu ż ywno ś ci, substancji pomagaj ą cych w przetwarzaniu, dozwolonych substancji dodatkowych i innych sk ł adników ż ywno ś ci (Dz. U. z 2003 r. Nr 21 poz. 179); 4. rozporz ą dzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wymaga ń higieniczno-sanitarnych zak ł adów i wymaga ń dotycz ą cych higieny w procesie produkcji i w obrocie artyku ł ami oraz materia ł ami i wyrobami przeznaczonymi do kontaktu z tymi artyku ł ami (Dz. U. z 2002 r. Nr 234 poz.1979) 5. rozporz ą dzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 grudnia 2002 r. w sprawie wymaga ń higienicznych i sanitarnych obowi ą zuj ą cych w handlu obwo ź nym ś rodkami spo ż ywczymi oraz wykazu artyku ł ów, które nie mog ą by ć wprowadzane do obrotu w handlu obwo ź nym (Dz. U. z 2003 r. Nr 21 poz. 182) 6. rozporz ą dzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie przeprowadzania urz ę dowej kontroli ż ywno ś ci (Dz. U. z 2003 r. Nr 21, poz. 186) 7. rozporz ą dzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 stycznia 2003 r. w sprawie szczegó ł owego zakresu i metod wewn ę trznej kontroli jako ś ci zdrowotnej ż ywno ś ci i przestrzegania zasad higieny w procesie produkcji w zak ł adach produkuj ą cych lub wprowadzaj ą cych ż ywno ść do obrotu (Dz. U. z 2003 r. Nr 6 poz. 77). Na tle powo ł anych wy ż ej aktów prawnych, WARS S.A. podniós ł , i ż obowi ą zki na ł o ż one ustaw ą oraz rozporz ą dzeniami musz ą by ć spe ł nione łą cznie, aby na wszystkich etapach procesu obrotu ż ywno ś ci ą zapewnione by ł y warunki higieniczno – sanitarne. Podkre ś li ł , i ż Zleceniobiorcy, wykonuj ą cy us ł ugi gastronomiczne w wagonie, s ą jednym z elementów ł a ń cucha obrotu artyku ł ami spo ż ywczymi. Zapewnienie ś rodków technicznych, organizacja procedur, nadzór i kontrola nad poszczególnymi etapami obrotu artyku ł ami spoczywa na przedsi ę biorcy kieruj ą cym zak ł adem. Stanowisko to – w ocenie WARS S.A. – znalaz ł o potwierdzenie w opinii Generalnego Inspektora Sanitarnego. WARS S.A. stwierdzi ł , i ż przy wydawaniu przez Prezesa Urz ę du decyzji nale ż y tak ż e uwzgl ę dni ć szczególny charakter pracy Zleceniobiorców, tj. rozpoczynanie i ko ń czenie jazd wagonu o ró ż nych porach i w ró ż nych stacjach ko ń cowych oraz to, ż e artyku ł y spo ż ywcze musz ą by ć dostarczane do wagonów specjalistycznymi ś rodkami transportu. Okoliczno ś ci te, przy wprowadzeniu dowolno ś ci w wyborze ź ród ł a zaopatrywania si ę w artyku ł y spo ż ywcze przez Zleceniobiorców uniemo ż liwia ł yby kieruj ą cemu zak ł adem, tj. WARS S.A. wykonywanie obowi ą zków na ł o ż onych cytowanymi wy ż ej przepisami prawa i prowadzi ł yby do zagro ż enia bezpiecze ń stwa sanitarno – higienicznego konsumentów. WARS S.A. podkre ś li ł , i ż w chwili obecnej kryteria powy ż sze spe ł niaj ą wy łą cznie magazyny WARS S.A. i Agencji Handlowej Sp. z o.o. Utrzymanie zatem obowi ą zku zaopatrywania si ę Zleceniobiorców w tych punktach przechowywania i sprzeda ż y stanowi respektowanie obowi ą zuj ą cych przepisów prawa. WARS S.A. podniós ł jednocze ś nie fakt, i ż w przypadku stwierdzenia przez Inspektora Sanitarnego uchybie ń , konsekwencje niezgodnego z prawem dzia ł ania lub zaniechania ponosi WARS S.A., nie za ś Zleceniobiorca. W zwi ą zku z powy ż szym, WARS S.A. wskaza ł , i ż utrzymanie obowi ą zku zaopatrywania si ę Zleceniobiorców we wskazanych przez niego punktach odnosi ć si ę b ę dzie wy łą cznie do artyku ł ów wymienionych w rozporz ą dzeniu Ministra Zdrowia w sprawie warunków sanitarnych i higienicznych w obrocie ś rodkami spo ż ywczymi sprzedawanymi luzem, ł awo psuj ą cymi si ę dietetycznymi ś rodkami spo ż ywczymi, sypkimi i nieopakowanymi ś rodkami spo ż ywczymi oraz materia ł ami i wyrobami przeznaczonymi do kontaktu z tymi ś rodkami spo ż ywczymi. 11 Prezes Urz ę du, maj ą c na uwadze sk ł adane w toku post ę powania przez WARS S.A. deklaracje, trzykrotnie – pismami: z dnia 30 czerwca 2003 r., z dnia 28 lipca 2003 r. i 23 pa ź dziernika 2003 r. – zwraca ł si ę do WARS S.A. o przed ł o ż enie ostatecznego projektu nowej umowy o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach b ą d ź projektu zmian negowanych w toku niniejszego post ę powania zapisów umowy, zatwierdzonego stosownym zarz ą dzeniem Prezesa Zarz ą du WARS S.A. lub innego upowa ż nionego organu Spó ł ki. Spó ł ka udost ę pni ł a jedynie wst ę pny projekt aneksu do umowy. Nie przed ł o ż ono natomiast jakiejkolwiek decyzji upowa ż nionych w ł adz spó ł ki WARS S.A., która stanowi ł aby o wprowadzeniu tego projektu w ż ycie. Nie z ł o ż ono tak ż e – w toku post ę powania – ż adnego o ś wiadczenia o obowi ą zywaniu tego projektu i nie wskazano daty jego wprowadzenia w ż ycie. W toku niniejszego post ę powania uzyskano tak ż e wyniki finansowe WARS S.A. Zgodnie z Rachunkiem Zysków i Strat, WARS S.A. w roku 2002 r. osi ą gn ął przychód w wysoko ś ci 98.750.677,91 z ł ., natomiast osi ą gni ę ty zysk w 2002 r. wyniós ł 2.085.248,99 z ł . Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje. Pomi ę dzy WARS S.A. i przedsi ę biorcami, prowadz ą cymi dzia ł alno ść gastronomiczn ą w poci ą gach zachodz ą specyficzne stosunki (relacje), które ka żą zakwalifikowa ć t ę form ę wspó ł pracy jako umow ę franchisingu. Za umowy franchisingu uznaje si ę bowiem – bez wzgl ę du na nazw ę nadan ą im przez strony – umowy, które zawieraj ą w swojej tre ś ci okre ś lone postanowienia, charakteryzuj ą ce t ę form ę wspó ł pracy gospodarczej. Korzystaj ą c z dorobku orzecznictwa s ą dowego i doktryny, Prezes Urz ę du przyj ął , i ż umowy franchisingu, charakteryzuj ą si ę co najmniej nast ę puj ą cymi elementami: - przekazanie przez franchisodawc ę (tu: WARS S.A.) franchisobiorcy (Zleceniobiorcy) know - how rozumianego jako pakiet praktycznych, nieopatentowanych wiadomo ś ci wynikaj ą cych z do ś wiadcze ń franchisodawcy i przez niego wypróbowanych, które s ą poufne, istotne i zidentyfikowane; - prawo franchisobiorcy do korzystania z pakietu franchisingowego i u ż ywania okre ś lonej nazwy, oznacze ń , szyldów, przy zapewnieniu jednolitego wygl ą du lokali lub ś rodków transportu; - postanowienie okre ś laj ą ce prawo i obowi ą zek franchisobiorcy okre ś lonej dzia ł alno ś ci w sposób samodzielny, tj. do dzia ł ania we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek; - udzielanie franchisobiorcy przez franchisodawc ę pomocy przy wykonywaniu przez niego dzia ł alno ś ci obj ę tej franchisingiem przez czas trwania umowy; - uiszczanie przez franchisobiorc ę na rzecz franchisodawcy stosownego wynagrodzenia. W relacjach, ukszta ł towanych umow ą o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, WARS S.A. okre ś la miejsce i sposób prowadzenia tej dzia ł alno ś ci (§ 2 ust. 1, § 4 i § 6 wzorca umowy), udost ę pnia Zleceniobiorcom wiedz ę na temat receptury potraw z „asortymentu minimum” (§ 4 ust. 11 wzorca umowy), ubiór i jego elementy, druki jad ł ospisów, cenników, winietek cenowych i innych elementów informacji wizualnej dla konsumentów, itp. (§ 7 wzorca umowy). Wyst ę puje zatem w roli organizatora dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, jest wi ę c franchisodawc ą . Z kolei poszczególni przedsi ę biorcy, ś wiadcz ą cy dla WARS S.A. t ę dzia ł alno ść , korzystaj ą z jego wiedzy i zaplecza (§ 7 i § 4 ust. 11 wzorca umowy ), a za mo ż liwo ść prowadzenia tej dzia ł alno ś ci i korzystania z tej wiedzy 12 uiszczaj ą WARS S.A. wynagrodzenie (§ 8 wzorca umowy). Nale ż y ich zatem uzna ć za franchisobiorców . Jednocze ś nie ca ł okszta ł t postanowie ń tej umowy, wskazuje, i ż Zleceniobiorcy prowadz ą t ę dzia ł alno ść we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek. Wszystkie ww. postanowienia zawarte s ą w konkretnych umowach, zawieranych przez WARS S.A. St ą d bezspornym jest, i ż z uwagi na wzajemne relacje pomi ę dzy WARS S.A. i przedsi ę biorcami ś wiadcz ą cymi dzia ł alno ść gastronomiczn ą , nale ż y wi ążą c ą ich umow ę okre ś li ć mianem umowy franchisingowej. Mamy tu do czynienia z franchisingiem us ł ugowym, w ramach którego franchisobiorca oferuje us ł ugi (tu: us ł ugi gastronomiczne) zgodnie z instrukcjami franchisodawcy, pos ł uguj ą c si ę jego nazw ą handlow ą i jego znakami towarowymi. Nadmieni ć tu nale ż y, i ż sam WARS S.A. – w pi ś mie z dnia 4 marca 2003 r. – wskaza ł , i ż relacje prawne w zakresie dystrybucji towarów handlowych pomi ę dzy WARS S.A. a podmiotem prowadz ą cym dzia ł alno ść gastronomiczn ą winny by ć oceniane w kontek ś cie umów franchisingowych. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej, którego dotyczy powo ł any wy ż ej przepis, w ka ż dym przypadku ujawnia si ę wi ę c na rynku w ł a ś ciwym. Dominacja rynkowa nie wyst ę puje przy tym na rynku pojmowanym ogólnie (w znaczeniu ekonomicznym), rozumianym jako ogó ł stosunków zachodz ą cych mi ę dzy podmiotami uczestnicz ą cymi w procesach wymiany towarowej. Zatem dla stwierdzenia, czy przedsi ę biorca posiada pozycj ę dominuj ą c ą nale ż y w pierwszej kolejno ś ci okre ś li ć rynek w ł a ś ciwy. Zgodnie z art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym, ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. Przy czym przez towary nale ż y rozumie ć zarówno rzeczy, jak i energi ę , papiery warto ś ciowe i inne prawa maj ą tkowe, us ł ugi, a tak ż e roboty budowlane. Oceniane w toku niniejszego post ę powania relacje (stosunki) gospodarcze pomi ę dzy WARS S.A. i przedsi ę biorcami prowadz ą cymi dzia ł alno ść gastronomiczn ą w poci ą gach (Zleceniobiorcami), dotycz ą tej cz ęś ci dzia ł alno ś ci gospodarczej WARS S.A., która zwi ą zana jest ze ś wiadczeniem us ł ug gastronomicznych w poci ą gach PKP. Dzia ł alno ść Spó ł ki w tym zakresie przyjmuje – jak wywiedziono to ju ż wy ż ej – posta ć organizowania dzia ł alno ś ci gastronomicznej, prowadzonej przez inne podmioty w ramach sieci franchisingowej. WARS S.A., jako organizator sieci – franchisodawca, zapewnia Zleceniobiorcom – franchisobiorcom miejsce ś wiadczenia tych us ł ug, know-how, koncepcj ę i technik ę prowadzenia dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach. Definiuj ą c zatem rynek w uj ę ciu produktowym, nale ż y odnie ść si ę do sfery tych uprawnie ń WARS S.A., które kszta ł tuj ą dzia ł alno ść gastronomiczn ą w poci ą gach. Z nich bowiem wyp ł ywaj ą okre ś lone zachowania WARS S.A., oceniane w tym post ę powaniu. 13 Jak ustalono, obs ł uga wagonów barowych i restauracyjnych w poci ą gach Pa ń stwowych Kolei Pa ń stwowych i ś wiadczenie us ł ug gastronomicznych w tych poci ą gach – na mocy umów zawartych najpierw z Przedsi ę biorstwem Pa ń stwowym, a pó ź niej ze spó ł kami: PKP Intercity i PKP Przewozy Pasa ż erskie – zosta ł y przekazane WARS S.A. Natomiast zasady organizowania tej dzia ł alno ś ci w postaci obowi ą zuj ą cej aktualnie, okre ś li ł WARS S.A. w Zarz ą dzeniu nr 9 z dnia 27 czerwca 2000 r. Prezesa Zarz ą du Przedsi ę biorstwa Wagonów Sypialnych i Restauracyjnych „WARS” S.A. w sprawie prowadzenia dzia ł alno ś ci gastronomicznej w wagonach WARS S.A. Przyj ę to tam, i ż dzia ł alno ść gastronomiczna w wagonach barowych i restauracyjnych kursuj ą cych w poci ą gach komunikacji krajowej i mi ę dzynarodowej oraz w formie obwo ź nej b ę dzie prowadzona przez podmioty gospodarcze (Zleceniobiorców) na podstawie umowy o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej b ą d ź brygad ę gastronomiczn ą nadzorowan ą bezpo ś rednio przez kierownika wagonu, zatrudnion ą przez Oddzia ł PWSiR „WARS” S.A. W tym sanie rzeczy, WARS S.A. skupiaj ą c w swym r ę ku (na mocy umów ze spó ł kami PKP) uprawnienia do obs ł ugi wagonów barowych i restauracyjnych oraz mo ż liwo ść ś wiadczenia tam us ł ug gastronomicznych, okre ś li ł zasady prowadzenia dzia ł alno ś ci i w oparciu o te zasady ceduje na Zleceniobiorców prawo do ś wiadczenia us ł ug gastronomicznych w poci ą gach oraz udost ę pnia im pakiet franchisingowy. W zwi ą zku ze skupieniem przez WARS S.A. w swym r ę ku powy ż szych uprawnie ń i udost ę pnianiem przez WARS S.A. szerokiego zakresu informacji i praktycznej wiedzy, nale ż a ł o – w ocenie Prezesa Urz ę du – rynek produktowy w tej sprawie okre ś li ć mianem organizowania dzia ł alno ś ci gastronomicznych w poci ą gach pasa ż erskich. Wi ąż e si ę to nierozerwalnie z faktem wyst ę powania WARS S.A. w relacjach ze Zleceniobiorcami w roli franchisodawcy, tj. organizatora sieci franchisingowej, polegaj ą cej w ł a ś nie na ś wiadczeniu us ł ug gastronomicznych w poci ą gach. Nale ż y tu podkre ś li ć , i ż organizowanie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach ma charakter ś ci ś le wyspecjalizowany i homogeniczny. Nie sposób odnale źć jakie ś innej formy dzia ł alno ś ci, któr ą mo ż na by porówna ć z tym co oferuje WARS S.A. swym Zleceniobiorcom. Wp ł yw ma na to przede wszystkim miejsce ś wiadczenia us ł ug gastronomicznych organizowanych przez WARS S.A. (poci ą gi pasa ż erskie), forma prowadzone dzia ł alno ś ci (w ramach sieci franchisingowej) oraz wykorzystanie konkretnej, ś ci ś le zindywidualizowanej wiedzy, oznacze ń , uprawnie ń , której dysponentem jest wy łą cznie WARS S.A. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze nale ż y wi ę c stwierdzi ć , i ż brak jest jakichkolwiek substytutów dla tej formy dzia ł alno ś ci WARS S.A. Przechodz ą c do aspektu geograficznego definicji rynku w ł a ś ciwego, którym jest obszar, na którym istniej ą zbli ż one warunki konkurencji w odniesieniu do okre ś lonego produktu (towaru), nale ż y wskaza ć , i ż nie b ę dzie mo ż liwe w analizowanej tu sprawie wyodr ę bnienie obszaru w tradycyjnym tego s ł owa znaczenia, tj. poprzez wyznaczenie granic tego rynku. Z uwagi na specyfik ę produktu, który zosta ł okre ś lony jako organizowanie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, nale ż a ł o skorzysta ć z metody opisowej. Bior ą c pod uwag ę , i ż mamy tu do czynienia z organizowaniem dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, zakre ś lenie rynku w uj ę ciu geograficznym musi polega ć na oznaczeniu relacji b ą d ź rodzajów po łą cze ń kolejowych, na których kursuj ą ce tam poci ą gi oferuj ą swym podró ż nym (pasa ż erom) us ł ugi gastronomiczne. WARS S.A. – w oparciu o umowy zawarte ze spó ł kami PKP – prowadzi dzia ł alno ść gastronomiczn ą w poci ą gach Polskich Kolei Pa ń stwowych (PKP), obs ł ugiwanych przez spó ł k ę PKP Intercity i spó ł k ę PKP Przewozy Regionalne. Spó ł ki te nale żą do Grupy PKP, gdzie spó ł k ą dominuj ą c ą jest PKP S.A. 14 WARS S.A. obs ł uguje zarówno po łą czenia krajowe, jak i zagraniczne, na których kursuj ą poci ą gi ww. spó ł ek. Nale ż y w tym miejscu raz jeszcze przywo ł a ć Zarz ą dzenie nr 9 Prezesa ZPWSiR „WARS” S.A., gdzie wskazano, i ż dzia ł alno ść gastronomiczna w wagonach barowych i restauracyjnych odbywa ć si ę b ę dzie w poci ą gach komunikacji krajowej i mi ę dzynarodowej. WARS S.A., w pi ś mie z dnia 28 maja 2002 r., z ł o ż onym w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego, wskaza ł , i ż zasi ę g geograficzny faktycznie prowadzonej przez Spó ł k ę dzia ł alno ś ci zale ż y od tras, na których je ż d żą wagony WARS S.A. Podstawowym terenem dzia ł alno ś ci WARS S.A. jest terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jednak wagony WARS je ż d żą tak ż e za granic ę . Nale ż y zatem uzna ć , i ż w aspekcie geograficznym , mamy tu do czynienia z rynkiem obejmuj ą cym po łą czenia kolejowe, zarówno krajowe, jak i zagraniczne, gdzie kursuj ą pasa ż erskie poci ą gi PKP, obs ł ugiwane przez spó ł ki: PKP Intercity i PKP Przewozy Regionalne, nale żą ce go Grupy PKP. Tak wi ę c rynkiem w ł a ś ciwym w przedmiotowej sprawie jest rynek organizowania dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach pasa ż erskich PKP. Stosownie do art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym stopniu niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycje dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. Tre ść umów, zawartych przez WARS S.A. ze spó ł kami PKP, wskazuje, i ż WARS S.A. jest wy łą cznym podmiotem, któremu te spó ł ki scedowa ł y prawo do obs ł ugiwania wagonów restauracyjnych i barowych oraz mo ż liwo ść ś wiadczenia pasa ż erom – na uzgodnionych po łą czeniach kolejowych – us ł ug gastronomicznych. Z powy ż szego wynika, i ż w zakresie organizowania dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach PKP, WARS S.A. nie spotyka si ę z konkurencj ą ze strony innych podmiotów. Oznacza to, ż e Spó ł ka jest niekwestionowanym monopolist ą w zakresie organizowania dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, co daje jej przewag ę kontraktow ą nad swymi kontrahentami (Zleceniobiorcami). W tych okoliczno ś ciach nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż WARS S.A. – dzi ę ki swej sile ekonomicznej i mo ż liwo ś ci dzia ł ania niezale ż nie od kontrahentów – zajmuje na rynku w ł a ś ciwym pozycj ę dominuj ą c ą . Maj ą c powy ż sze na uwadze, Prezes Urz ę du stwierdza, i ż WARS S.A. posiada pozycj ę dominuj ą c ą na rynku organizowania dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach pasa ż erskich PKP. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zakazuje nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców (art. 8 ust. 1), uznaj ą c takie dzia ł anie za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę . Rozpatrywana tu sprawa zawiera – w ocenie Prezesa Urz ę du – wszystkie istotne elementy tej w ł a ś nie postaci praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Nie sposób, co prawda zaprzeczy ć , i ż w przedmiotowej sprawie dochodzi do zawierania umów pomi ę dzy WARS S.A. i Zleceniobiorcami. Jednak ż e trzeba mie ć na uwadze fakt, i ż inicjatorem tych umów jest ka ż dorazowo WARS S.A. To on stworzy ł wzorzec umowy, który 15 nast ę pnie – o czym szczegó ł owo b ę dzie mowa poni ż ej – narzuca swym kontrahentom. Nie mo ż na zatem – mimo istnienia z czysto formalnego punktu widzenia umowy – przypisa ć tym umowom charakteru porozumie ń . Ka ż de porozumienie zak ł ada bowiem element „dogadywania si ę ”, dobrowolno ś ci stron, wreszcie istnienia zamiaru nawi ą zania takiego porozumienia, w tej czy innej formie. W przedmiotowej sprawie nie mo ż na kontrahentom WARS S.A. (Zleceniobiorcom) przypisa ć woli zawarcia takiego porozumienia, a jedynie poddanie si ę dyktatowi Spó ł ki. W odniesieniu do porozumie ń ograniczaj ą cych konkurencj ę wspó ł dzia ł anie jego uczestników, wymierzone przeciwko innym uczestnikom rynku jest istotnym elementem bezprawnego zachowania. Inaczej mówi ą c, je ż eli takiego wspó ł dzia ł ania nie ma, a w szczególno ś ci do zawarcia okre ś lonej umowy dosz ł o w nast ę pstwie dyktatu podmiotu dominuj ą cego na rynku, który ograniczy ł samodzielno ść drugiej strony umowy, mamy do czynienia nie tyle z porozumieniem ograniczaj ą cym konkurencj ę , ile z indywidualn ą praktyk ą podmiotu dominuj ą cego, realizowan ą w formie czynno ś ci prawnej (por. wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 15 marca 1995 r. sygn. akt XVII Amr 66/94). Jednym z zakazanych przejawów nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku jest, stosownie do art. 8 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, bezpo ś rednie lub po ś rednie narzucanie nieuczciwch cen, w tym cen nadmiernie wygórowanych albo ra żą co niskich, odleg ł ych terminów p ł atno ś ci lub innych warunków zakupu albo sprzeda ż y towarów. Niezale ż nie jak ą posta ć przyjmie, cytowana wy ż ej praktyka, czy to b ę dzie narzucanie nieuczciwych cen, czy te ż narzucanie innych, nieuczciwych warunków zakupu albo sprzeda ż y towarów, aby przypisa ć przedsi ę biorcy naruszenie ww. przepisu, nale ż y udowodni ć temu przedsi ę biorcy fakt narzucania nieuczciwych warunków umowy. W toku niniejszego post ę powania, postawiono WARS S.A. dwa zarzuty: 1. narzucania w umowach o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, nieuczciwych warunków zakupu, poprzez zobowi ą zywanie Zleceniobiorców do zakupu towarów przemys ł owych i artyku ł ów spo ż ywczych – wskazywanych przez WARS S.A. jako potrzebnych w pe ł nym zakresie do prowadzenia przedmiotowej dzia ł alno ś ci gastronomicznej – wy łą cznie w magazynach Zleceniodawcy, tj. WARS S.A. i jego spó ł ek zale ż nych, 2. narzucania w umowach o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, nieuczciwych warunków sprzeda ż y towarów, poprzez zobowi ą zywanie Zleceniobiorców do stosowania cen gastronomicznych potraw i napojów wchodz ą cych w sk ł ad „asortymentu minimum” w wysoko ś ci ustalonej przez Zleceniodawc ę , tj. WARS S.A. Tak wi ę c, dla przypisania WARS S.A. ww. praktyk nale ż y wykaza ć , i ż powy ż sze warunki (zapisy) umowy o prowadzenie dzia ł alno ś ci gospodarczej w poci ą gach, zosta ł y narzucone jego kontrahentom. Nale ż y podnie ść , i ż z narzucaniem warunków umowy mamy do czynienia wówczas, gdy ma on charakter przymusowy, wymuszony przez podmiot dominuj ą cy, posiadan ą si łą rynkow ą . Za udowodnione nale ż y uzna ć , i ż na rynku organizowania dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach pasa ż erskich PKP, WARS S.A. posiada pozycj ę dominuj ą c ą na tym rynku, dysponuj ą c przewag ę kontraktow ą nad swoimi kontrahentami. W obliczu powy ż szego, ż aden z przedsi ę biorców, który chcia ł bym prowadzi ć t ę dzia ł alno ść , nie mo ż e jej prowadzi ć bez zawarcia stosownej umowy z WARS S.A. Fakt ten determinuje – po stronie kontrahentów Spó ł ki – konieczno ść zawarcia umowy o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, na warunkach, które zostan ą im przedstawione. 16 WARS S.A., wprowadzaj ą c od 1 sierpnia 2000 r., zasad ę , i ż dzia ł alno ść gastronomiczna prowadzona b ę dzie przez podmioty gospodarcze (Zleceniobiorców) na podstawie umowy o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej, ustali ł wzorzec tej umowy, wed ł ug którego zawierane by ł y indywidualne kontrakty z przedsi ę biorcami, które dos ł ownie odwzorowywa ł y zapisy umowne z tego wzorca. Wskazuj ą na to przyk ł adowe umowy z 2000 r. i z 2002 r. Zarówno we wzorcu, jak i w konkretnych umowach, umieszczone by ł y zapisy, mówi ą ce o obowi ą zku stosowania cen gastronomicznych potraw i napojów „asortymentu minimum” okre ś lonych przez Zleceniodawc ę oraz o obowi ą zku zaopatrywania si ę w towary handlowe i artyku ł y spo ż ywcze potrzebne w pe ł nym zakresie do prowadzenia dzia ł alno ś ci gastronomicznej w powierzonym wagonie w magazynie Zleceniodawcy lub Agencji Handlowej WARS Sp. z o.o. lub WARS-REST Sp. z o.o. Powy ż sze warunki, WARS S.A. uznawa ł za niezb ę dne do prowadzenia dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach. W toku post ę powania wyra ź nie wskazywa ł na to, i ż warunki umowy o dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, w tym ww. zapisy musz ą by ć zaakceptowane przez Zleceniobiorców. W pi ś mie z dnia 4 marca 2003 r. podnosi ł , co prawda, ż e umowy zawierane pomi ę dzy franchisobiorcami a WARS S.A. nie by ł y zawierane w warunkach zmierzaj ą cych do wywarcia presji na podmiotach gospodarczych oraz ż e nie zmierza ł y do wymuszenia zaproponowanych warunków handlowych. Jednocze ś nie jednak wskazywa ł , i ż „ system naboru kandydatów do ś wiadczenia us ł ug gastronomicznych w wagonach restauracyjnych i barowych, polegaj ą cy m.in. na organizowaniu przetargów na ś wiadczenie us ł ug, jednoznacznie wskazuje na dobrowolno ść przyjmowania zasad przewidzianych umow ą ; umowy za ś s ą prezentowane przed ich podpisaniem, wyja ś niane s ą równie ż warunki zaopatrywania si ę franchisobiorców w towary handlowe ”. Oznacza to, i ż WARS S.A. przedstawia ł do zaakceptowania projekt umowy, a potencjalny kontrahent móg ł albo zaakceptowa ć te warunki bez zmian, albo tej umowy nie podpisywa ć . Takie rozumienie partnerskich stosunków na pewno nie mie ś ci si ę w granicach swobody umów, chronionej ustaw ą ochronie konkurencji i konsumentów. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż WARS S.A. nie pozostawia ł miejsca na negocjowanie warunków umowy. W sposób kategoryczny żą da ł natomiast wyra ż enia zgody na tre ść umowy w zaproponowanej postaci. WARS S.A. post ę puje jak typowy przedsi ę biorca posiadaj ą cy przewag ę kontraktow ą nad swoimi kontrahentami. Dzia ł ania te, przejawiaj ą ce si ę w usilnym d ąż eniu do narzucenia w ł asnych warunków umowy, ś wiadcz ą o wykorzystywaniu przez WARS S.A. swej si ł y rynkowej. St ą d uzasadniony jest wniosek, i ż warunki te zosta ł y przez WARS S.A. narzucone. I. Praktyka polegaj ą ca nadu ż ywaniu przez WARS S.A. pozycji dominuj ą cej na rynku organizowania dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach pasa ż erskich PKP, na skutek bezpo ś redniego narzucania w umowach o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, nieuczciwych warunków zakupu, poprzez zobowi ą zywanie Zleceniobiorców do zakupu towarów przemys ł owych i artyku ł ów spo ż ywczych – wskazywanych przez WARS S.A. jako potrzebnych w pe ł nym zakresie do prowadzenia przedmiotowej dzia ł alno ś ci gastronomicznej – wy łą cznie w magazynach Zleceniodawcy, tj. WARS S.A. i jego spó ł ek zale ż nych. WARS S.A. w § 5 ust. 1 umów o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznych okre ś li ł , i ż w towary handlowe i artyku ł y spo ż ywcze potrzebne w pe ł nym zakresie do prowadzenia 17 dzia ł alno ś ci gastronomicznej w powierzonym wagonie Zleceniobiorca mo ż e si ę zaopatrywa ć jedynie w magazynie Zleceniodawcy lub Agencji Handlowej WARS Sp. z o.o. lub WARS- REST Sp. z o.o. Zapis ten jest typow ą klauzul ą wy łą cznego zakupu (zaopatrzenia), na podstawie której franchisobiorca zobowi ą zuje si ę do zaopatrywania si ę tylko u franchisodawcy. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż taki zapis ma charakter antykonkurencyjny i tylko wyj ą tkowo mo ż na uzna ć , i ż nie stanowi on praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę . Wskazuje si ę , i ż klauzula wy łą czno ś ci w stosunkach franchisingowych b ę dzie uznana za nienaruszaj ą c ą przepisów prawa konkurencji, w sytuacji gdy jest to uzasadnione charakterem towarów, konieczno ś ci ą utrzymania wysokiej jako ś ci produktów oferowanych w ramach sieci, dla ochrony renomy danej sieci, czy dla zachowania spójno ś ci wizerunku znaku. Jako przyk ł ad powy ż szego pogl ą du, mo ż e s ł u ż y ć orzeczenie Europejskiego Trybuna ł u Sprawiedliwo ś ci z 1986 r. w sprawie Pronuptia. Sie ć Pronuptia prowadzi ł a sprzeda ż ubiorów i akcesoriów ś lubnych, w której niew ą tpliwie du ż e znaczenie odgrywaj ą wzgl ę dy estetyczne, niepoddaj ą ce si ę ocenie w kategoriach obiektywnych. Franchisobiorcy byli zobowi ą zani do nabywania 80% g ł ównych rodzajów artyku ł ów u franchisodawcy, a pozosta ł e jedynie u zatwierdzonych przez franchisodawc ę dostawców. ETS uzna ł , ż e dzi ę ki kontrolowaniu przez franchisodawc ę doboru towarów oferowanych przez franchisobiorców, klienci mog ą otrzymywa ć dobra tej samej jako ś ci u ka ż dego franchisobiorcy. W tych okoliczno ś ciach postanowienie stawiaj ą ce franchisobiorcy wymaganie sprzedawania tylko towarów dostarczanych przez franchisodawc ę lub przez wybranych przez niego dostawców mo ż e by ć uznane za konieczne do ochrony renomy sieci. 1 W innych sytuacjach – gdy dobro marki danej sieci tego nie wymaga – uznaje si ę zgodnie, i ż brak jest powodów by tak ą klauzul ę wy łą cznego zakupu utrzymywa ć . Niew ą tpliwie z tak ą sytuacj ą b ę dziemy mieli do czynienia wówczas, gdy zakup danych towarów z innych – ni ż franchisodawca – ź róde ł , obiektywnie zapewni wysok ą jako ść oferowanych towarów b ą d ź ś wiadczonych us ł ug w ramach sieci. Dotyczy ć to b ę dzie zw ł aszcza towarów powszechnie dost ę pnych, gwarantuj ą cych tak ą sam ą jako ść , bez wzgl ę du na to gdzie zostan ą zakupione. W polskim orzecznictwie antymonopolowym równie ż odnajdziemy przyk ł ady restrykcyjnego podej ś cia do zawierania klauzul wy łą czno ś ci w umowach franchisingu. Przyk ł adowo mo ż na tu wskaza ć na wyrok S ą du Antymonopolowego (obecnie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów) z dnia 12 lutego 1993 r. (sygn. Akt XVII Amr 36/92), który utrzyma ł w mocy decyzj ę Urz ę du Antymonopolowego, który – w sprawie dotycz ą ce kolporta ż u prasy – uzna ł za praktyk ę monopolistyczn ą wprowadzenie do umowy franchisingowej wymogu zaopatrywania si ę w artyku ł y pozaprasowe u franchisodawcy. S ą d w wyroku podzieli ł stanowisko Urz ę du Antymonopolowego, ż e wspomniane postanowienie umowne, jako wymuszaj ą ce obowi ą zek zakupu pozaprasowych artyku ł ów u powodowego oddzia ł u, przy okazji zakupu prasy, narusza zakazy wyra ż one w ówczesnej ustawie antymonopolowej. W innej sprawie, w wyroku z dnia 21 lipca 1992 r. (sygn. Akt XVII Amr 12/92), S ą d Antymonopolowy równie ż podzieli ł stanowisko Urz ę du, który zakwestionowa ł zapis przyznaj ą cy franchisodawcy mar żę w wysoko ś ci 5% warto ś ci towarów zakupionych u innych ni ż franchisodawca dostawców. 1 „Umowa franchisingu w ś wietle prawa konkurencji wspólnoty europejskiej i polskiego prawa antymonopolowego” Ewa Wojtaszek – Mik, wyd. Dom Organizatora TNOiK Toru ń 2001, str. 182 18 Stanowisko S ą du Antymonopolowego, przedstawione w przytoczonych wy ż ej wyrokach, wyra ź nie wskazuje, i ż zawarcie klauzuli zakupu w umowach franchisingowych, nale ż y ocenia ć negatywnie z punktu widzenia prawa konkurencji. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze nale ż y bardzo krytycznie odnie ść si ę do zapisu umowy o ś wiadczenie us ł ug gastronomicznych w poci ą gach, wymuszaj ą cego na kontrahentach zakup towarów przemys ł owych i artyku ł ów spo ż ywczych wy łą cznie w magazynach WARS S.A. i jego spó ł ek zale ż nych, który WARS S.A. narzuca swym Zleceniobiorcom. Trzeba mie ć na uwadze fakt, i ż chodzi tu o zaopatrywanie si ę w produkty – okre ś lane przez WARS S.A. jako potrzebne w pe ł nym zakresie do prowadzenia dzia ł alno ś ci gastronomicznej – które s ą ogólnodost ę pne, a ich jako ść i warto ść b ę dzie zawsze taka sama, bez wzgl ę du na to, gdzie zostan ą zakupione. Towary te to m.in.: ró ż nego rodzaju napoje, piwa i soki, batony, owoce, koncentraty, chleb, cukier, chusteczki, czekolady, d ż emy, ryby, mi ę sa, wyroby garma ż eryjne, sery, jaja, orzeszki, papierosy i wiele innych. W ocenie Prezesa Urz ę du, nabycie ich od innych dostawców ni ż WARS S.A., zapewni ich tak ą sam ą jako ść , jak tych które zosta ł yby nabyte w magazynach Spó ł ki. Nie sposób równie ż znale źć argumenty, i ż tylko towary nabyte w magazynach WARS S.A. gwarantuj ą zapewnienie renomy marki WARS. Oczywi ś cie zrozumia ł ym jest, i ż w interesie Spó ł ki jest, aby pasa ż erom poci ą gu oferowane by ł y produkty z w ł a ś ciw ą dat ą przydatno ś ci do spo ż ycia b ą d ź u ż ytku, jednak nie sposób uzna ć , i ż Zleceniobiorcy wprowadzali by do obrotu produkty przeterminowane, gdyby mogli zaopatrywa ć si ę w nie poza sieci ą magazynów WARS S.A. Trudno bowiem przyj ąć , i ż Zleceniobiorcy dzia ł aliby w sposób naruszaj ą cy zarówno postanowienia umowy o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, obliguj ą cych ich przecie ż (pod gro ź b ą kar pieni ęż nych i rozwi ą zania umowy) do oferowania produktów wysokiej jako ś ci, jak i przepisy prawa. W toku post ę powania dosz ł o do wyodr ę bnienia dwóch kategorii produktów, odno ś nie których odmienne – w aspekcie mo ż liwo ś ci zrezygnowania z obowi ą zku zaopatrywania si ę w nie w magazynach Spó ł ki – stanowiska zaj ął WARS S.A. O ile bowiem w odniesieniu do wi ę kszo ś ci produktów, WARS S.A. wyrazi ł gotowo ść wprowadzenia mo ż liwo ś ci ich swobodnego nabywania, tak w odniesieniu do kategorii produktów spo ż ywczych – do których nale żą mi ę so i w ę dliny (m.in. szynka gotowana, parówki, salami, kie ł basa wiejska), wyroby garma ż eryjne (m.in. flaki wo ł owe, bigos, kapusta zasma ż ana), owoce, warzywa, jaja, ryby, nabia ł , sery (bia ł y, ż ó ł ty, feta), pieczywo, mleko – bezwzgl ę dnie sta ł na stanowisku, i ż musi by ć utrzymany obowi ą zek zaopatrywania si ę w nie w jego magazynach. Konsekwentnie utrzymywa ł , i ż z uwagi na podwy ż szony re ż im sanitarno – epidemiologiczny przy obrocie ww. produktami, zobligowany jest do nadzoru nad tymi produktami na ka ż dym etapie ich rozpowszechniania. St ą d uzasadnione jest – w jego ocenie – utrzymanie obowi ą zku nabywania tych produktów w jego magazynach. Prezes Urz ę du nie zgadza si ę z przedstawionymi argumentami. Nale ż y przede wszystkim podnie ść , i ż przepisy sanitarne, pocz ą wszy od ustawy o warunkach zdrowotnych ż ywno ś ci i ż ywienia, poprzez rozporz ą dzenia wykonawcze do tej ustawy, wskazuj ą jednoznacznie na fakt, i ż odpowiedzialnym w tej materii jest podmiot, który uczestniczy w obrocie tymi produktami. Oznacza to, ż e ka ż dy ze Zleceniobiorców, który prowadzi dzia ł alno ść gastronomiczn ą w poci ą gach odpowiada za prawid ł owo ść dzia ł a ń w zakresie obrotu produktami spo ż ywczymi, oferowanymi pasa ż erom. 19 Prawid ł owo ść tego stanowiska, potwierdzaj ą Pa ń stwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w m.st. Warszawie oraz G ł ówny Inspektor Sanitarny, stwierdzaj ą c w swych opiniach, i ż nadzorem sanitarnym obj ę ta jest sprzeda ż ś rodków spo ż ywczych przez Zleceniobiorców, albowiem to Ci przedsi ę biorcy odpowiadaj ą za wprowadzenie do obrotu bezpiecznej ż ywno ś ci. Dodatkowo nale ż y podnie ść , i ż nie dosz ł o do ż adnych uzgodnie ń pomi ę dzy WARS S.A. a Pa ń stwow ą Inspekcj ą Sanitarn ą , na mocy których Zleceniobiorcy zwolnieni byliby spod nadzoru sanitarnego. Maj ą c zatem na uwadze fakt, i ż Zleceniobiorcy ponosz ą pe ł n ą odpowiedzialno ść przed organami Inspekcji Sanitarnej, brak jest podstaw do zobowi ą zywania ich do nabywania tych produktów w punktach sprzeda ż y WARS S.A. Natomiast obiektywne trudno ś ci, które ujawniaj ą si ę – w ocenie WARS S.A. – przy zaopatrywaniu si ę w mi ę so, owoce, nabia ł , czy inne produkty o podwy ż szonych wymaganiach sanitarnych, np. zwi ą zane z dojazdem do wagonów, uzyskanie stosownych uprawnie ń , trudno ś ci przy przewozie, czy uzyskanie stosownych zezwole ń , nie mog ą sta ć si ę usprawiedliwieniem dla negowania zasadno ś ci zaopatrywania si ę przez Zleceniobiorców w produkty w dowolnym punkcie sprzeda ż y. Wszystkie te trudno ś ci s ą bowiem mo ż liwe do pokonania, a ostatecznie to Zleceniobiorca zadecyduje czy skorzysta z oferty WARS S.A. i zakupi te produkty w jego magazynie, czy te ż b ę dzie – pomimo pewnych niedogodnie ń – chcia ł zaopatrywa ć si ę w innych miejscach. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze, Prezes Urz ę du, stan ął na stanowisku, i ż równie ż w odniesieniu do takich produktów spo ż ywczych, jak mi ę so, w ę dliny, owoce, pieczywo czy nabia ł , powinna by ć zapewniona mo ż liwo ść zaopatrywania si ę w nie w ogólnodost ę pnych punktach sprzeda ż y. W kontek ś cie tych rozwa ż a ń nale ż y zaakcentowa ć jeszcze jeden element. Otó ż dzia ł alno ść Zleceniobiorców w ramach sieci WARS jest dzia ł alno ść prowadzon ą na w ł asny rachunek. Zleceniobiorcy s ą bowiem samodzielnymi i niezale ż nymi przedsi ę biorcami, którzy prowadz ą dzia ł alno ść zarobkow ą . Powinni mie ć zatem w jak najszerszym zakresie zapewnion ą mo ż liwo ść swobodnego kszta ł towania swojej dzia ł alno ś ci gospodarczej, by móc wp ł ywa ć na dzia ł alno ść zarobkow ą . Jednym z takich elementów jest prawo do zaopatrywania si ę w dowolnym miejscu w produkty (towary) s ł u żą ce do prowadzenia danej dzia ł alno ś ci. Prezes Urz ę du stoi zatem na stanowisku, i ż Zleceniobiorcy winni mie ć zapewnion ą mo ż liwo ść wyboru, czy dokonaj ą danego zakupu w magazynach WARS S.A. czy te ż u innego dostawcy. Maj ą c zatem na uwadze: - powszechny charakter dóbr oferowanych klientom w wagonach barowych i restauracyjnych, - brak wp ł ywu ź ród ł a zaopatrzenia na renom ę sieci WARS S.A., - pe ł n ą odpowiedzialno ść Zleceniobiorców – zarówno ekonomiczn ą , jak i prawn ą – za wprowadzane do obrotu produkty, nale ż a ł o stwierdzi ć , i ż zobowi ą zanie Zleceniobiorców do dokonywania zakupów wy łą cznie w magazynach WARS S.A. jest warunkiem nieuczciwym. Wobec powy ż szego za udowodnione nale ż y uzna ć stosowanie przez WARS S.A. S.A. praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , okre ś lonej w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cej nadu ż ywanie przez spó ł k ę WARS S.A. w Warszawie pozycji dominuj ą cej na rynku organizowania dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach pasa ż erskich PKP, na skutek bezpo ś redniego narzucania w umowach 20 o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, nieuczciwych warunków zakupu, poprzez zobowi ą zywanie Zleceniobiorców do zakupu towarów przemys ł owych i artyku ł ów spo ż ywczych – wskazywanych przez WARS S.A. jako potrzebnych w pe ł nym zakresie do prowadzenia przedmiotowej dzia ł alno ś ci gastronomicznej – wy łą cznie w magazynach Zleceniodawcy, tj. WARS S.A. i jego spó ł ek zale ż nych. Wprawdzie WARS S.A., podnosi ł w toku post ę powania, i ż wycofa si ę z zapisu, ka żą cego zaopatrywa ć si ę w jego magazynach w wi ę kszo ść produktów, jednak nie wysz ł o to poza deklaracje wprowadzenia tego typu zmian. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o stwierdzi ć stosowanie tej praktyki i nakaza ć jej zaniechania. II. Praktyka polegaj ą ca na nadu ż ywaniu przez WARS S.A. pozycji dominuj ą cej na rynku organizowania dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach pasa ż erskich PKP, na skutek bezpo ś redniego narzucania w umowach o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, nieuczciwych warunków sprzeda ż y towarów, poprzez zobowi ą zywanie Zleceniobiorców do stosowania cen gastronomicznych potraw i napojów wchodz ą cych w sk ł ad „asortymentu minimum” w wysoko ś ci ustalonej przez Zleceniodawc ę , tj. WARS S.A. W umowach o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej (§ 4 ust. 5 wzorca umowy), WARS S.A. wprowadzi ł zasad ę , i ż ceny gastronomiczne potraw i napojów „asortymentu minimum” okre ś la Zleceniodawca, na podstawie Zarz ą dzenia prezesa zarz ą du PWSiR WARS S.A. W toku post ę powania wskazywa ł , i ż okre ś li ł zarówno tzw. „asortyment minimum”, jak te ż ceny obowi ą zuj ą ce na towary obj ę te tym asortymentem. Wyja ś ni ł , i ż powodem zastosowania takiej praktyki by ł zamiar kreowania i utrzymania wizerunku firmy dzia ł aj ą cej w oparciu zarówno o ujednolicenie standardy gastronomiczne, jak te ż cenowe. Nale ż y podnie ść , i ż Prezes Urz ę du nie neguje zasadno ś ci wyodr ę bniania grupy produktów („asortymentu minimum”), która powinna by ć oferowana pasa ż erom. Negatywnie ocenia natomiast narzucanie cen sprzeda ż y produktów w ramach sieci. W doktrynie wskazuje si ę , i ż prawo konkurencji ogranicza znacznie swobod ę franchisodawcy w zakresie wp ł ywu na ceny towarów i us ł ug ś wiadczonych w ramach sieci. Decyduj ą ca rola, co do ustalania tych cen przyznana jest franchisobiorcom, respektowana jest wi ę c w za ł o ż eniu swoboda prowadzenia przez nich, jako samodzielnych przedsi ę biorców dzia ł alno ś ci gospodarczej we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek. 2 W przedmiotowej kwestii wypowiedzia ł si ę równie ż S ą d Najwy ż szy. W wyroku z dnia 16 stycznia 2003 r. (sygn. akt I CKN 1200/00) odniós ł si ę do praktyki narzucania cen sztywnych na sprzedawane przez hurtowników wyroby. W tym wyroku – odnosz ą cym si ę co prawda do sprzeda ż y soczewek, ale znajduj ą cym pe ł ne zastosowanie w niniejszej sprawie – S ą d Najwy ż szy stwierdzi ł , i ż narzucanie hurtownikom ceny odsprzeda ż y soczewek, ś ci ś le wed ł ug cennika b ą d ź ceny maksymalnej jest niedozwolon ą ingerencj ą w ich samodzielno ść handlow ą . Prowadzi to do zak ł ócenia naturalnych mechanizmów rynkowych, kszta ł towanych prawami poda ż y i popytu, pozbawiaj ą c sprzedawc ę mo ż liwo ś ci indywidualizacji cen. Nie ulega zatem w ą tpliwo ś ci, i ż S ą d Najwy ż szy wypowiedzia ł si ę , i ż prawo konkurencji ogranicza swobod ę franchisodawcy w zakresie wp ł ywu na ceny towarów i us ł ug ś wiadczonych w ramach jego sieci. 2 Tam ż e, str. 236 21 Nale ż y tak ż e przywo ł a ć orzeczenie Federalnego Trybuna ł u Konstytucyjnego w Niemczech, który w wyroku z dnia 2 lutego 1999 r. (sygn. akt KZR 11/97), sformu ł owa ł tez ę , i ż zakaz zwi ą zania cen w stosunku: franchisodawca i franchisobiorca obowi ą zuje w ka ż dym przypadku wówczas, je ż eli franchisobiorca sam ponosi ryzyko ekonomiczne za swoje przedsi ę biorstwo. W uzasadnieniu, Trybuna ł podnosi, i ż ż adna z cz ęś ci umowy nie powinna narusza ć samostanowienia partnera i opanowa ć jakiego ś obszaru jego handlowych decyzji, który to powinien podlega ć zasadom wolnej konkurencji. Przedsi ę biorcza swoboda kszta ł towania cen i warunków handlowych stanowi istotny warunek, uwie ń czonego sukcesem udzia ł u w konkurencji. Poniewa ż zak ł ada to, ż e ponosz ą cy ryzyko gospodarcze mo ż e na w ł asn ą odpowiedzialno ść ustala ć warunki sprzeda ż y towarów i us ł ug wedle potrzeb w ł asnego przedsi ę biorstwa. Nie ulega zatem w ą tpliwo ś ci, i ż w polskim i europejskim orzecznictwie antymonopolowym ukszta ł towa ł si ę pogl ą d, wed ł ug którego ustalanie sztywnych cen odsprzeda ż y produktów jest praktyk ą sprzeczn ą z prawem konkurencji. Akcentuje si ę przede wszystkim konieczno ść pozostawienia w r ę kach samodzielnych przedsi ę biorców mo ż liwo ś ci prowadzenia w ł asnej polityki cenowej. Jak podnoszono to ju ż wy ż ej dzia ł alno ść Zleceniobiorców w ramach sieci WARS jest dzia ł alno ść prowadzon ą na w ł asny rachunek. Zleceniobiorcy s ą bowiem samodzielnymi i niezale ż nymi przedsi ę biorcami, którzy prowadz ą dzia ł alno ść zarobkow ą . Prezes Urz ę du stoi wi ę c na stanowisku, i ż powinni mie ć w jak najszerszym zakresie zapewnion ą mo ż liwo ść swobodnego kszta ł towania swojej dzia ł alno ś ci gospodarczej, by móc wp ł ywa ć na swoj ą dzia ł alno ść zarobkow ą . Jednym z takich elementów jest z ca łą pewno ś ci ą mo ż liwo ść swobodnego kszta ł towania cen sprzeda ż y produktów oferowanych podró ż nym. Prezes Urz ę du odrzuca argument WARS S.A., i ż stosowanie cen sztywnych mia ł o s ł u ż y ć ochronie konsumenta przed zawy ż eniem cen przez Zleceniobiorców, albowiem mo ż liwe s ą tu inne instrumenty umowne, dostatecznie chroni ą ce interesy konsumentów, jak cho ć by ustalenie ceny maksymalnej. Nie sposób równie ż zgodzi ć si ę z twierdzeniem, i ż brak jednolitych cen wp ł yn ął by negatywnie na wizerunek firmy. Na wizerunek takiej sieci jak WARS, w wi ę kszym stopniu ni ż ceny wp ł ywaj ą inne elementy, takie jak solidno ść , wystrój wagonów, wysoka kultura obs ł ugi klientów, jako ść i smak oferowanych potraw. Maj ą c powy ż sze na uwadze, nale ż a ł o stwierdzi ć , i ż ustalanie przez WARS S.A. cen gastronomicznych potraw i napojów wchodz ą cych w sk ł ad „asortymentu minimum” i zobowi ą zywanie Zleceniobiorców do ich stosowania jest warunkiem nieuczciwym Wobec powy ż szego za udowodnione nale ż y uzna ć stosowanie przez WARS S.A. S.A. praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , okre ś lonej w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cej na nadu ż ywaniu przez WARS S.A. pozycji dominuj ą cej na rynku organizowania dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach pasa ż erskich PKP, na skutek bezpo ś redniego narzucania w umowach o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach, nieuczciwych warunków sprzeda ż y towarów, poprzez zobowi ą zywanie Zleceniobiorców do stosowania cen gastronomicznych potraw i napojów wchodz ą cych w sk ł ad „asortymentu minimum” w wysoko ś ci ustalonej przez WARS S.A. Wprawdzie WARS S.A., podnosi ł w toku post ę powania, i ż wycofa si ę z zapisu, zobowi ą zuj ą cego Zleceniobiorców do stosowania cen sprzeda ż y „asortymentu minimum” ustalonych przez WARS S.A., jednak nie wysz ł o to poza deklaracje wprowadzenia tego typu zmian. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o stwierdzi ć stosowanie tej praktyki i nakaza ć jej zaniechania. 22 Zgodnie z tre ś ci ą art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, okre ś la ona warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Organ administracji - Prezes Urz ę du - w toku post ę powania i przy wydawaniu decyzji jest zatem rzecznikiem interesu publicznego, co wynika równie ż z jego zada ń w strukturze administracji publicznej – m.in. art. 7 kpa. Decyzja administracyjna mo ż e bowiem dotyczy ć nie tylko stron, lecz jej skutki mog ą rozci ą ga ć si ę tak ż e na inne osoby – osoby fizyczne, jednostki organizacyjne. 3 W rozstrzyganych przez Prezesa Urz ę du post ę powaniach zasadnym jest zatem ustalenie, czy nast ą pi ł o naruszenie interesu publicznoprawnego. Interes publiczny w post ę powaniu administracyjnym nie jest poj ę ciem jednolitym i sta ł ym. Opieraj ą c si ę na orzecznictwie antymonopolowym przyjmuje si ę , ż e z naruszeniem interesu publicznoprawnego mo ż emy mie ć do czynienia w przypadku gdy skutki dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, b ą d ź gdy te dzia ł ania wywo ł uj ą na rynku inne niekorzystne zjawiska. W pa ń stwie prawa poj ę cie naruszenia interesu publicznoprawnego nie mo ż e by ć jednak pojmowane w sposób mechaniczny i oceniane ilo ś ciowo. Zgodnie ze stanowiskiem S ą du Najwy ż szego (wyrok z dnia 29 maja 2001 r. sygn. akt I CKN 1217/98), z publicznoprawnego charakteru ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynika, ż e znajduje ona zastosowanie wówczas, gdy zagro ż ony lub naruszony zosta ł interes publiczny, polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków funkcjonowania rynku gospodarczego. Za zagro ż enie lub naruszenie konkurencji w takim rozumieniu nale ż y, zdaniem S ą du uzna ć jedynie takie dzia ł ania, które dotykaj ą sfery interesów szerszego kr ę gu uczestników rynku gospodarczego, a wi ę c dotycz ą konkurencji rozumianej jako zjawisko charakteryzuj ą ce funkcjonowanie gospodarki. W przedmiotowej sprawie WARS S.A. narzuca nieuczciwe warunki umów o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznych w poci ą gach, wszystkim swoim kontrahentom (Zleceniobiorcom). Re ż im umów o prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach zosta ł wprowadzony przez WARS S.A. w 2000 r., w formie zasady bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cej. Powoduje to, ż e skutkami tych dzia ł a ń dotkni ę ty jest równie ż ka ż dy potencjalny kontrahent WARS S.A. Nieuczciwo ść warunków umownych, zakwestionowanych przez Prezesa Urz ę du w toku niniejszego post ę powania, ma charakter obiektywny. Dotyka ka ż dego przedsi ę biorc ę zawieraj ą cego umow ę z WARS S.A., albowiem odbiera mu swobod ę w zakresie nabywania produktów o charakterze powszechnym, potrzebnych mu do prowadzenia dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach oraz w zakresie kszta ł towania w ł asnej polityki cenowej. Te dwie swobody s ą za ś immanentn ą cz ęś ci ą wolno ś ci gospodarczej, przynale ż nej ka ż demu przedsi ę biorcy. W przedmiotowej sprawie dosz ł o równie ż do szerszego zak ł ócenia relacji handlowych na rynku, albowiem w wyniku zobowi ą zania Zleceniobiorców do zakupywania produktów wy łą cznie w magazynach WARS S.A., inni potencjalni dostawcy zostali pozbawieni mo ż liwo ś ci sprzeda ż y swych produktów. Jest zatem bezsprzecznym, i ż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesu publicznoprawnego. 3 „Kodeks post ę powania administracyjnego. Komentarz” B. Adamiak, J. Borkowski - wyd. C.H. BECK, Warszawa 1996, str. 57 23 Stosownie do art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć , w drodze decyzji, na przedsi ę biorc ę kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci stanowi ą cej równowarto ść od 1 000 do 5 000 000 euro, jednak nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu, osi ą gni ę tego przez karanego przedsi ę biorc ę w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enie kary, je ż eli dopu ś ci ł si ę naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8. Tre ść art. 4 pkt 15 ustawy okre ś la przychód jako przychód uzyskany w roku podatkowym poprzedzaj ą cym dzie ń wszcz ę cia post ę powania na postawie ustawy, w rozumieniu obowi ą zuj ą cych przedsi ę biorc ę przepisów o podatku dochodowym. Za udowodnione nale ż y uzna ć , i ż WARS S.A. stosuje wobec swych kontrahentów praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę , polegaj ą ce na narzucaniu nieuczciwych warunków zakupu i sprzeda ż y towarów. Zdaniem Prezesa Urz ę du, charakter oraz uci ąż liwo ść tych praktyk w pe ł ni uzasadniaj ą na ł o ż enie na WARS S.A. kary pieni ęż nej. Prezes Urz ę du wymierzy ł kar ę w wysoko ś ci 50.000 euro, co stanowi równowarto ść 201.010 z ł (dwie ś cie jeden tysi ę cy dziesi ęć z ł otych) Warto ść euro zosta ł a przeliczona wed ł ug kursu ś redniego walut obcych og ł oszonych przez Narodowy Bank Polski 31 grudnia 2002 r. – Tabela nr 251/A/NBP/2002, stosownie do art. 115 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zgodnie z którym warto ść euro, o której mowa w przepisach ww. ustawy podlega przeliczeniu na z ł ote wed ł ug kursu ś redniego walut obcych og ł oszonego przez Narodowy Bank Polski w ostatnim dniu roku kalendarzowego poprzedzaj ą cego rok na ł o ż enia kary. Kurs ten wynosi ł 4,0202 z ł . Przy wymierzaniu kary w tej wysoko ś ci Prezes Urz ę du uzna ł , i ż musi ona posiada ć charakter represyjny. W ocenie Prezesa Urz ę du ta nominalnie wysoka kara w pe ł ni odpowiada zawinieniu WARS S.A. Trzeba stwierdzi ć , ż e WARS S.A. mia ł ś wiadomo ść , i ż narzucaj ą c Zleceniobiorcom nieuczciwe warunki, narusza swym zachowaniem przepisy ustawy ochronie konkurencji i konsumentów. W toku post ę powania podnosi ł , i ż doprowadzi do zmian w tym zakresie, przedstawi ł nawet opracowany projekt aneksu, który zmienia ł negowane przez Prezesa Urz ę du zapisy. Jednak do ko ń ca post ę powania nie wprowadzi ł w ż ycie tych zmian. Narzucanie tych nieuczciwych warunków trwa ju ż ponad trzy lata. W tym czasie dochodzi ł o do ograniczania swobody prowadzenia dzia ł alno ś ci przez Zleceniobiorców. Istotne jest, i ż w okresie od 1 sierpnia 2000 r. mia ł zapewniony – dzi ę ki zobowi ą zaniu Zleceniobiorców do zakupu towarów w swych magazynach – sta ł y i pewny zbyt dla produktów, które rozprowadza ł za po ś rednictwem swoich punktów sprzeda ż y. Zapewnia ł o to mu pewno ść przychodu, bez starania si ę o klienta. Nak ł adaj ą c kar ę w ustalonej wy ż ej wysoko ś ci, Prezes Urz ę du uzna ł , i ż kara ta musi te ż spe ł nia ć funkcj ę prewencyjn ą . Niniejsza decyzja, stwierdzaj ą ca stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę wobec kontrahentów WARS S.A., musi bowiem przyczyni ć si ę do zmiany polityki WARS S.A. w tym zakresie. Musi by ć ostrze ż eniem na tyle uci ąż liwym, aby skutecznie zapobiega ć próbom podejmowania przez WARS S.A. innych bezprawnych dzia ł a ń na rynku organizowania dzia ł alno ś ci gastronomicznej w poci ą gach PKP. Kara w wysoko ś ci 50.000 euro stanowi 1% kary maksymalnej, przewidzianej za naruszenie zakazu okre ś lonego w art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wydawa ć si ę wi ę c mo ż e kar ą znikom ą . Jednak ż e w ocenie Prezesa Urz ę du, jej warto ść nominalna b ę dzie odpowiednio dotkliwa dla WARS S.A. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę , orzeka si ę jak w sentencji. 24 Od niniejszej decyzji przys ł uguje stronom odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Antymonopolowego za po ś rednictwem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury w Warszawie, w terminie dwutygodniowym od dnia dor ę czenia decyzji. Stosownie do art. 105 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji, na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: nr 51101010100078782231000000, w banku NBP O/O Warszawa. Otrzymuje : WARS S.A. ul. Bracka 16 00-028 Warszawa 25