RWA-34/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-41-4/2004/MP Warszawa, dn. 29 listopada 2004 r. DECYZJA Nr RWA - 34/2004 I. Na podstawie art. 9 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania antymonopolowego, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 7 ww. ustawy, nadu ż ywanie przez Mazowieck ą Spó ł k ę Gazownictwa Sp. z o.o. w Warszawie pozycji dominuj ą cej na rynku dystrybucji i sprzeda ż y gazu ziemnego dla odbiorców indywidualnych (konsumentów) na obszarze dzia ł ania Spó ł ki, poprzez stwarzanie konsumentom uci ąż liwych warunków dochodzenia swoich praw, na skutek narzucania w umowach sprzeda ż y paliwa gazowego dla odbiorców indywidualnych uci ąż liwych dla nich zapisów, i ż obowi ą zki i prawa strony umowy okre ś la m.in. taryfa dla paliw gazowych, bez jednoczesnego poinformowania o jej postanowieniach, co utrudnia konsumentom ustalenie: − zasad stosowania cen i stawek op ł at; − bonifikat i upustów z tytu ł u niedotrzymania przez Spó ł k ę standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców; − op ł at za nielegalny pobór paliwa gazowego, i nakazuje zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18 poz. 172 ze zm.), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nak ł ada si ę na Mazowieck ą Spó ł k ę Gazownictwa Sp. z o.o. w Warszawie kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 364.500 z ł (s ł ownie: trzysta sze ść dziesi ą t cztery tysi ą ce pi ęć set z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu Pa ń stwa. UZASADNIENIE W marcu 2004 r. do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie wp ł yn ęł o pismo Wiceprezesa Urz ę du zlecaj ą ce przeprowadzenie kontroli przedsi ę biorstw gazowniczych, dzia ł aj ą cych na terenie obj ę tym w ł a ś ciwo ś ci ą miejscow ą Delegatury. W zwi ą zku z powy ż szym wszcz ę te zosta ł o w imieniu Prezesa Urz ę du post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu ustalenie, czy mia ł o miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów poprzez zawarcie niedozwolonych postanowie ń umownych (klauzul abuzywnych) we wzorcach umów z zakresu dystrybucji i sprzeda ż y paliwa gazowego, przedstawianych konsumentom przez Mazowieck ą Spó ł k ę Gazownictwa Sp. z o.o. w Warszawie (dalej tak ż e: Mazowiecka Spó ł ka Gazownictwa, Spó ł ka). Przedmiotem prowadzonego przez Delegatur ę UOKiK w Warszawie post ę powania by ł o w szczególno ś ci uzyskanie wzorców umownych przedstawianych konsumentom przez Spó ł k ę oraz zbadanie, czy zawieraj ą one zapisy mog ą ce mie ć charakter niedozwolonych postanowie ń umownych w rozumieniu art. 385 1 Kodeksu cywilnego. Spó ł ka przekaza ł a Urz ę dowi stosowane wzorce umowne - 12 wzorców umowy przy łą czenia do sieci gazowej oraz 3 wzorce umowy sprzeda ż y paliwa gazowego. Przedstawione wzorce umowne s ą wzorcami wprowadzonymi przez Spó ł k ę do obrotu - we wszystkich jej oddzia ł ach - od dnia 1 kwietnia 2004 r. Jednak nie wszystkie spo ś ród stosowanych przez Spó ł k ę wzorców umownych maj ą zastosowanie w obrocie z konsumentami. Delegatura UOKiK w Warszawie podda ł a wi ę c analizie te spo ś ród przedstawionych przez Spó ł k ę wzorców, które stosowane s ą – ze wzgl ę du na ilo ść deklarowanego przez odbiorc ę zu ż ycia paliwa gazowego – w obrocie z konsumentami. Analiza przekazanych Delegaturze UOKiK w Warszawie wzorców umów przedstawianych konsumentom przez Spó ł k ę - wzorców umów o przy łą czenie do sieci gazowej oraz wzorców umów sprzeda ż y paliwa gazowego - pozwoli ł a stwierdzi ć , i ż wzorce te nie zawieraj ą zapisów mog ą cych mie ć charakter niedozwolonych postanowie ń umownych w rozumieniu art. 385 1 Kodeksu cywilnego. W ocenie Prezesa UOKiK z informacji zgromadzonych w toku prowadzonego post ę powania wyja ś niaj ą cego wynika ł o natomiast, i ż dzia ł ania Mazowieckiej Spó ł ki Gazownictwa mog ą stanowi ć podstaw ę do postawienia zarzutu stosowania przez Spó ł k ę praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę okre ś lonych w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego, w dniu 31 maja 2004 r. na podstawie art. 44 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wszcz ę te zosta ł o w imieniu Prezesa Urz ę du post ę powanie antymonopolowe, w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , polegaj ą cej na nadu ż ywaniu przez Mazowieck ą Spó ł k ę Gazownictwa Sp. z o.o. w Warszawie pozycji dominuj ą cej na rynku dystrybucji i sprzeda ż y gazu ziemnego dla odbiorców indywidualnych (konsumentów) na obszarze dzia ł ania Spó ł ki, poprzez stwarzanie konsumentom uci ąż liwych warunków dochodzenia swoich praw, na skutek narzucania w umowach sprzeda ż y paliwa gazowego dla odbiorców indywidualnych uci ąż liwych dla nich zapisów, i ż obowi ą zki i prawa strony umowy okre ś la m.in. taryfa dla paliw gazowych, bez jednoczesnego poinformowania o jej postanowieniach, co utrudnia konsumentom ustalenie zasad stosowania cen i stawek op ł at, bonifikat i upustów z tytu ł u niedotrzymania przez Spó ł k ę standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców oraz op ł at za nielegalny pobór paliwa gazowego, co mo ż e stanowi ć naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 2 Postanowieniem z dnia 31 maja 2004 r. zaliczone zosta ł y w poczet materia ł u dowodowego niniejszego post ę powania informacje uzyskane przez Prezesa Urz ę du w wy ż ej powo ł anym post ę powaniu wyja ś niaj ą cym (znak: RWA-62/2/2004/MP), zawarte w pi ś mie Mazowieckiej Spó ł ki Gazownictwa Sp. z o.o. w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2004 r. W toku prowadzonego post ę powania antymonopolowego Mazowiecka Spó ł ka Gazownictwa wyja ś ni ł a, i ż uwa ż a ł a za wystarczaj ą ce umieszczenie w stosowanym w obrocie konsumenckim wzorcu umowy sprzeda ż y zapisu, zgodnie z którym odbiorca o ś wiadcza , i ż obowi ą zki i uprawnienia wynikaj ą ce z umowy by ł y z nim konsultowane i uzgadniane. Ponadto, taryfa dla paliw gazowych jest ogólnie dost ę pna w punktach obs ł ugi klientów Spó ł ki. Mazowiecka Spó ł ka Gazownictwa poinformowa ł a Delegatur ę UOKiK w Warszawie, i ż zamierza wprowadzi ć do stosowanych wzorców umów sprzeda ż y paliwa gazowego za łą cznik w postaci wyci ą gu z postanowie ń taryfy dla paliw gazowych. Wyci ą g ma obejmowa ć te spo ś ród postanowie ń taryfy, które reguluj ą prawa i obowi ą zki konsumenta – odbiorcy paliwa gazowego dostarczanego przez Spó ł k ę . Wzorzec ma stanowi ć integraln ą cz ęść wzorca umowy sprzeda ż y paliwa gazowego przedstawianego konsumentom od dnia 1 sierpnia 2004 r. Dotychczasowym odbiorcom wyci ą g z postanowie ń taryfy dla paliw gazowych ma by ć przes ł any poczt ą wraz z faktur ę za zu ż yte paliwo gazowe. W ocenie Prezesa UOKiK tryb, w jakim Spó ł ka zamierza dostosowa ć zawarte ju ż z konsumentami umowy sprzeda ż y paliwa gazowego, których integralnej cz ęś ci nie stanowi ł wyci ą g z postanowie ń taryfy dla paliw gazowych nie mo ż e zosta ć uznany za spe ł niaj ą cy wymóg transponowania postanowie ń taryfy – w takim zakresie w jakim okre ś laj ą one prawa i obowi ą zki stron umowy – do wzorca umowy sprzeda ż y paliw gazowych. Przes ł anie dotychczasowym odbiorcom wyci ą gu z postanowie ń taryfy oraz brak wypowiedzenia umowy przez stron ę w najbli ż szym terminie wypowiedzenia powoduje, i ż wzorzec wydany w trakcie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym wi ąż e strony. Jednak ż e nowy wzorzec umowny musi czyni ć zado ść wymogom dotycz ą cym transparentno ś ci wzorca. Tego jednak wymogu - w ocenie Prezesa Urz ę du - wzorzec opracowany przez Spó ł k ę nie spe ł nia. Maj ą c na uwadze, i ż przedstawione w ramach niniejszego post ę powania dokumenty i informacje stanowi ą materia ł dowodowy wystarczaj ą cy do oceny sprawy, Prezes Urz ę du zawiadomi ł Spó ł k ę o zako ń czeniu post ę powania dowodowego (pismo UOKiK z dnia 3 listopada 2004 r.). Prezes Urz ę du poinformowa ł tak ż e o przed ł u ż eniu terminu zako ń czenia post ę powania do dnia 3 grudnia 2004 r. (pismo UOKiK z dnia 3 listopada 2004 r.). W dniu 16 listopada 2004 r. w siedzibie Delegatury UOKiK w Warszawie stawi ł a si ę Pani Jadwiga Modzelewska – pe ł nomocnik Spó ł ki (pe ł nomocnictwo z dnia 8 kwietnia 2004 r. Nr 31/2004) oraz Pani Genowefa Barbara Kami ń ska, przedstawiaj ą ca substytucj ę z dnia 16 listopada 2004 r. udzielon ą przez Radc ę Prawnego - Pani ą Gra ż yn ę Rozp ł ochowsk ą posiadaj ą c ą pe ł nomocnictwo procesowe z dnia 16 listopada 2004 r. udzielone przez Pana Micha ł a Szubskiego - Prezesa Zarz ą du Spó ł ki oraz przez Pani ą Ma ł gorzat ę Derlick ą -Czaj ę – Wiceprezesa Zarz ą du Spó ł ki, w celu zapoznania si ę z materia ł em dowodowym zebranym w aktach post ę powania. Po zako ń czeniu post ę powania dowodowego, do Prezesa Urz ę du wp ł yn ęł o w dniu 16 listopada 2004 r. pismo Spó ł ki zawieraj ą ce sprawozdanie finansowe Spó ł ki za rok 2003. 3 Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje. Mazowiecka Spó ł ka Gazownicza Sp. z o.o. w Warszawie jest koncesjonowanym przedsi ę biorstwem energetycznym zarejestrowanym w Krajowym Rejestrze S ą dowym pod numerem: 0000147419. W sk ł ad Spó ł ki wchodz ą trzy oddzia ł y: Oddzia ł Gazownia Warszawska, Oddzia ł Gazownia Ł ódzka oraz Oddzia ł Gazownia Bia ł ostocka. Mazowiecka Spó ł ka Gazownictwa jest jedn ą ze spó ł ek (obok Dolno ś l ą skiej Spó ł ki Gazownictwa Sp. z o.o. we Wroc ł awiu, Górno ś l ą skiej Spó ł ki Gazownictwa Sp. z o.o. w Zabrzu, Karpackiej Spó ł ki Gazownictwa Sp. z o.o. w Tarnowie, Pomorskiej Spó ł ki Gazownictwa Sp. z o.o. w Gda ń sku oraz Wielkopolskiej Spó ł ki Gazownictwa Sp. z o.o. w Poznaniu) nale żą cych do spó ł ki Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A. w Warszawie. Przedmiotem dzia ł alno ś ci Spó ł ki jest w szczególno ś ci: wytwarzanie paliw gazowych, ich dystrybucja w systemie sieciowym oraz sprzeda ż . Ponadto, Spó ł ka poprzez swoje Oddzia ł y buduje, eksploatuje i remontuje sieci dystrybucyjne oraz stacje gazowe, ś wiadczy us ł ugi dla odbiorców indywidualnych i przemys ł owych, prowadzi doradztwo techniczne i wykonuje prace projektowe. Mazowiecka Spó ł ka Gazownictwa ma oko ł o 1.500.000 odbiorców. Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą polegaj ą c ą na przesy ł aniu i dystrybucji gazu ziemnego, na potrzeby odbiorców zlokalizowanych na terenie: 1) województwa mazowieckiego, 2) województwa podlaskiego, 3) województwa warmi ń sko-mazurskiego z wy łą czeniem nast ę puj ą cych powiatów i gmin: - powiatu braniewskiego, elbl ą skiego, elbl ą skiego miejskiego, nowomiejskiego, bartoszyckiego, lidzbarskiego, k ę trzy ń skiego, olszty ń skiego, i ł awskiego, szczycie ń skiego, ostródzkiego, nidzickiego, - gmin: Mr ą gowo, Sorkwity, Piecki (powiat mr ą gowski), 4) województwa ł ódzkiego z wy łą czeniem nast ę puj ą cych gmin: Grabów, Ś winice Warckie (powiat łę czycki), Uniejów (powiat podd ę bicki), Boles ł awiec, Czastary, Galewice, Ł ubnice, Sokolniki, Wieruszów (powiat wieruszowski), Nowa Brze ź nica, Paj ę czno, Strzelce Wielkie (powiat paj ę cza ń ski), Gidle i Ż yto (powiat radomszcza ń ski), 5) nast ę puj ą cych gmin województwa ś wi ę tokrzyskiego: - Falków, Gowarczów (powiat konecki), Kluczewsko (powiat w ł oszczowski), 6) nast ę puj ą cych powiatów i gmin województwa lubelskiego: - powiatu ł ukowskiego, bialskiego, bialskiego miejskiego, radzy ń skiego (z wy łą czeniem gminy Borki), parczewskiego (z wy łą czeniem gminy Sosnowica), - gminy K ł oczew (powiat rycki) i Hanna (powiat w ł odawski). Zarz ą dzeniem Nr 13 Prezesa Zarz ą du Mazowieckiej Spó ł ki Gazownictwa od dnia 1 kwietnia 2004 r. przedstawiane s ą odbiorcom we wszystkich oddzia ł ach Spó ł ki nast ę puj ą ce wzorce umowy sprzeda ż y paliwa gazowego: - umowa sprzeda ż y paliwa gazowego z Klientem pobieraj ą cym paliwo gazowe w ilo ś ci do 10m 3 /h w łą cznie, - umowa sprzeda ż y paliwa gazowego z Klientem pobieraj ą cym paliwo gazowe w ilo ś ci powy ż ej 10m 3 /h, - umowa sprzeda ż y paliwa gazowego z Klientem pobieraj ą cym paliwo gazowe w ilo ś ci powy ż ej 10m 3 /h podlegaj ą cy ograniczeniom. 4 Jak wynika z wyja ś nie ń Spó ł ki, wybór jednego z powy ż szych wzorców dokonywany jest w oparciu o warunki, na jakich dana umowa ma by ć realizowana. Dobór odpowiedniego dla konsumenta wzorca uwarunkowany jest m.in. ilo ś ci ą deklarowanego godzinowego poboru paliwa gazowego w przeliczeniu na m 3 /h. Co do zasady konsumentom przedstawiany jest wzorzec umowy sprzeda ż y paliwa gazowego dla podmiotów deklaruj ą cych pobór gazu w ilo ś ci do 10 m 3 /h. W obrocie z konsumentami wzorzec umowy sprzeda ż y paliwa gazowego dla podmiotów planuj ą cych pobór gazu w ilo ś ci przekraczaj ą cej 10 m 3 /h. stosowany jest wi ę c - ze wzgl ę du na du żą ilo ść deklarowanego zu ż ycia gazu – niezwykle rzadko. Wobec powy ż szego, dog łę bnej analizie poddane zosta ł w toku prowadzonego post ę powania antymonopolowego wzorzec umowy sprzeda ż y paliwa dla odbiorców deklaruj ą cych zu ż ycie paliwa gazowego w ilo ś ci nie przekraczaj ą cej 10 m 3 /h. Umowy zawierane przez Spó ł k ę z konsumentami s ą umowami, w przypadku których na tre ść stosunku umownego pomi ę dzy przedsi ę biorstwem energetycznym a odbiorc ą oddzia ł uj ą nie tylko postanowienia umowne oraz przepisy Kodeksu cywilnego, ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r., Nr 153, poz. 1504 ze zm.; dalej: ustawa Prawo energetyczne) oraz wydanych do niej rozporz ą dze ń wykonawczych lecz równie ż postanowienia taryfy (wydanej przez przedsi ę biorstwo energetyczne i zatwierdzanej przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki) w takim zakresie w jakim kszta ł tuj ą one prawa i obowi ą zki stron umowy, zawieraj ą ogólne i szczegó ł owe zasady rozlicze ń za ś wiadczone us ł ugi, zasady ustalania op ł at, bonifikat i upustów. Du ż a ilo ść aktów wp ł ywaj ą cych na tre ść stosunku umownego pomi ę dzy przedsi ę biorstwem a konsumentem, a tak ż e wysoki stopie ń skomplikowania zagadnie ń dotycz ą cych dystrybucji i sprzeda ż y paliw gazowych sprawiaj ą , i ż szczególnie istotny jest wymóg, by wzorce umowne przedstawiane konsumentom przez przedsi ę biorstwa gazownicze mia ł y charakter wyczerpuj ą cy i zrozumia ł y, szeroko informuj ą c odbiorców o ich prawach i obowi ą zkach – zarówno wynikaj ą cych bezpo ś rednio z tre ś ci umowy, jak i tych, które s ą okre ś lone wprost w przepisach prawa. Postanowienia wzorca umowy sprzeda ż y paliwa gazowego stosowanego przez Spó ł k ę w obrocie z konsumentami albo odsy ł aj ą do zapisów taryfy okre ś laj ą cej – oprócz cen i stawek op ł at – tak ż e zasady ich stosowania albo odes ł anie do taryfy dla paliw gazowych jest konieczne celem doprecyzowania tre ś ci praw i obowi ą zków wynikaj ą cych z umowy. Je ś li chodzi o odes ł ania do postanowie ń taryfy zawarte w stosowanym przez Spó ł k ę w obrocie z konsumentami wzorcu umowy sprzeda ż y paliwa gazowego, w § 4 ust. 1 oraz w § 8 ust. 3 przekazanego wzorca umownego znajduj ą si ę zapisy, odsy ł aj ą ce do postanowie ń taryfy w zakresie ustalenia zasad stosowania cen i stawek op ł at. W § 5 ust. 6 wzorca umownego znajduje si ę odes ł anie do postanowie ń taryfy w takim zakresie, w jakim odnosz ą si ę one do kwestionowanych przez odbiorc ę -konsumenta parametrów jako ś ciowych paliwa gazowego, co powoduje, i ż konsument nie jest w sposób jasny i jednoznaczny informowany o swoich prawach w sytuacji nieotrzymania przez Spó ł k ę warunków umowy. Natomiast w § 10 wzorca umowy sprzeda ż y paliwa gazowego znajduje si ę odes ł anie do postanowie ń taryfy w zakresie nielegalnego poboru paliwa gazowego. Odbiorca, celem ustalenia zakresu poj ę ciowego nielegalnego poboru paliwa gazowego, musi si ę gn ąć do postanowie ń taryfy, która nie stanowi integralnej cz ęś ci umowy sprzeda ż y. Z ustale ń Prezesa wynika, i ż ani ca ł a taryfa dla paliw gazowych ani jej cz ęść obejmuj ą ca prawa i obowi ą zki odbiorców paliwa gazowego nie stanowi za łą cznika do umowy 5 sprzeda ż y paliwa gazowego zawieranej przez Spó ł k ę z konsumentem ani nie jest przedk ł adana konsumentom wraz ze wzorcem umowy sprzeda ż y paliwa gazowego. W toku prowadzonego post ę powania antymonopolowego Spó ł ka podnios ł a, i ż umieszczenie przez Spó ł k ę we wzorcu umownym zapisów, zgodnie z którymi „Odbiorca o ś wiadcza, i ż obowi ą zki i uprawnienia wynikaj ą ce z niniejszej Umowy by ł y z nim konsultowane i uzgadniane” oraz zapisu: „Odbiorca o ś wiadcza, i ż zapozna ł si ę z taryf ą dla paliw gazowych, a w szczególno ś ci z ogólnymi i szczegó ł owymi zasadami rozlicze ń nale ż no ś ci za pobrane paliwo gazowe” jak równie ż fakt, i ż taryfa dla paliw gazowych jest dost ę pna w Biurach Obs ł ugi Klientów Spó ł ki mo ż e zosta ć uznane za stwarzaj ą ce konsumentom mo ż liwo ść zapoznania si ę z postanowieniami taryfy. Jednocze ś nie Spó ł ka poinformowa ł a, i ż w celu wyeliminowania stwarzania konsumentom uci ąż liwych warunków dochodzenia praw, zamierza wprowadzi ć do umowy sprzeda ż y paliwa gazowego za łą cznik w postaci wyci ą gu z postanowie ń taryfy dla paliw gazowych. Na tre ść za łą cznika sk ł ada ć si ę mia ł y te spo ś ród postanowie ń taryfy, które kszta ł tuj ą prawa i obowi ą zki stron umowy (pismo Spó ł ki z dnia 21 czerwca 2004 r.). Wobec powy ż szego, Prezes Urz ę du uzna ł za konieczne ustalenie, od kiedy taryfa dla paliw gazowych stanowi ć b ę dzie integraln ą cz ęść umowy sprzeda ż y paliwa gazowego oraz które spo ś ród jej postanowie ń Spó ł ka w łą czy w postaci za łą cznika do umowy sprzeda ż y. Ponadto, zasadne by ł o ustalenie w jakim trybie umowy sprzeda ż y paliwa gazowego ju ż zawarte przez Spó ł k ę z konsumentami - których integralnej cz ęś ci nie stanowi wyci ą g z postanowie ń taryfy dla paliw gazowych - b ę d ą dostosowywane do wymogu transponowania postanowie ń taryfy (w takim zakresie, w jakim okre ś laj ą one prawa i obowi ą zki stron umowy) do wzorca umowy sprzeda ż y paliwa gazowego. Przedmiotem post ę powania antymonopolowego by ł o równie ż uzyskanie informacji w jakim trybie Spó ł ka b ę dzie informowa ł a konsumentów - swoich odbiorców o zmianach postanowie ń taryfy w takim zakresie w jakim okre ś la ona prawa i obowi ą zki stron. Mazowiecka Spó ł ka Gazownictwa wyja ś ni ł a, i ż „wyci ą g z postanowie ń taryfy dla paliw gazowych b ę dzie stanowi ł integraln ą cz ęść wzorca umowy sprzeda ż y paliwa gazowego stosowanego w obrocie z Odbiorcami paliwa gazowego - Konsumentami i jako za łą cznik do umowy sprzeda ż y paliwa gazowego b ę dzie wprowadzony do stosowania od 1 sierpnia 2004 r.” . Spó ł ka poinformowa ł a, i ż do zawartych przez Spó ł k ę umów sprzeda ż y paliwa, których integralnej cz ęś ci nie stanowi ł wyci ą g z postanowie ń taryfy zawieraj ą cy postanowienia okre ś laj ą ce prawa i obowi ą zki stron umowy, wyci ą g z postanowie ń taryfy b ę dzie przes ł any odbiorcom wraz z pierwsz ą faktur ą za zu ż yte paliwo gazowe wystawion ą za okres rozliczeniowy po wprowadzeniu do stosowania wyci ą gu z taryfy do wzorca umowy. (pismo Spó ł ki z dnia 9 lipca 2004 r.). Natomiast umowy sprzeda ż y paliwa gazowego zawarte przed dniem 1 kwietnia 2004 r., tj. przed wprowadzeniem przez Spó ł k ę do obiegu wzorców umownych b ę d ą cych przedmiotem analizy w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym oraz antymonopolowym, b ę d ą – powo ł uj ą c si ę na wyja ś nienia Spó ł ki – „sukcesywnie dostosowywane do nowych wzorców, pod warunkiem, ż e Odbiorcy paliwa gazowego w odpowiedzi na nasze zaproszenie do zawarcia umowy b ę d ą zg ł asza ć si ę z odpowiednimi dokumentami do siedziby Biura Obs ł ugi Klienta” (pismo Spó ł ki z dnia 2 sierpnia 2004 r.). Spó ł ka nie wyja ś ni ł a, w jakim trybie b ę dzie informowa ł a konsumentów o zmianach postanowie ń taryfy w takim zakresie w jakim okre ś la ona prawa i obowi ą zki stron umowy. Jednak w ś ród postanowie ń zawartych w stosowanych przez Spó ł k ę wzorcu umowy sprzeda ż y paliwa gazowego znajduje si ę zapis, zgodnie z którym rozwi ą zanie umowy mo ż e nast ą pi ć m.in. przez pisemne o ś wiadczenie odbiorcy dokonane po otrzymaniu informacji o zmianie postanowie ń taryfy. Spó ł ka przedstawi ł a Prezesowi Urz ę du wyci ą g z postanowie ń taryfy dla paliw gazowych, który stanowi ć ma - zgodnie z o ś wiadczeniem Spó ł ki - za łą cznik do umów 6 sprzeda ż y paliwa gazowego zawieranych od dnia 1 sierpnia 2004 r. lub by ć przesy ł any za po ś rednictwem poczty konsumentom, którzy zawarli umow ę sprzeda ż y paliwa gazowego przed t ą dat ą . Wyci ą g z postanowie ń taryfy zawiera zapisy dotycz ą ce: − zasad kwalifikacji odbiorców do grup taryfowych, − ogólnych i szczegó ł owych zasad rozliczania odbiorców, − bonifikat i op ł at za niedotrzymanie standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, − op ł at za nielegalny pobór paliwa gazowego, − op ł at za dodatkowe us ł ugi lub czynno ś ci wykonane na zlecenie odbiorców, − wysoko ść cen i stawek op ł at. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje. 1. Strony post ę powania Post ę powanie antymonopolowe, podobnie jak ka ż de inne post ę powanie administracyjne, toczy si ę z udzia ł em osób maj ą cych przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Stosownie do brzmienia tego przepisu stron ą jest ka ż dy, czyjego interesu prawnego lub obowi ą zku dotyczy post ę powanie, lub kto żą da czynno ś ci organu ze wzgl ę du na swój interes prawny lub obowi ą zek. Natomiast zgodnie z art. 86 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stron ą post ę powania jest ka ż dy, kto wnosi o wydanie decyzji w sprawie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę lub wobec kogo zosta ł o wszcz ę te post ę powanie o stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę lub naruszenie innych przepisów ustawy. Rozwa ż aj ą c kwesti ę kompetencji Prezesa Urz ę du do rozstrzygni ę cia niniejszej sprawy nale ż y mie ć na uwadze, i ż stosownie do art. 44 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, m.in. post ę powanie antymonopolowe w sprawach praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę wszczyna si ę na wniosek lub z urz ę du. W przedmiotowej sprawie stron ą post ę powania wobec której zosta ł o wszcz ę te z urz ę du post ę powanie antymonopolowe w zwi ą zku ze stosowaniem praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę jest przedsi ę biorca podejrzany o nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 86 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. – Przepisy wprowadzaj ą ce ustaw ę o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1808), pod poj ę ciem „przedsi ę biorcy” nale ż y rozumie ć m.in. przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807). Z kolei zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, pod poj ę ciem przedsi ę biorcy nale ż y rozumie ć osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą i jednostk ę organizacyjn ą nieb ę d ą c ą osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą – wykonuj ą c ą we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . Powo ł uj ą c si ę na art. 2 ww. ustawy, w ł a ś ciwa dla przedsi ę biorcy dzia ł alno ść gospodarcza to zarobkowa dzia ł alno ść wytwórcza, budowlana, handlowa, us ł ugowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze z ł ó ż , a tak ż e dzia ł alno ść zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. Tym samym, nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż Mazowiecka Spó ł ka Gazownictwa Sp. z o.o. w Warszawie posiada przymiot przedsi ę biorcy w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 7 2. Rynek w ł a ś ciwy Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej, którego dotyczy powo ł any wy ż ej przepis, ujawnia si ę na rynku w ł a ś ciwym. Dominacja rynkowa nie wyst ę puje na rynku pojmowanym ogólnie (w znaczeniu ekonomicznym), rozumianym jako ogó ł stosunków zachodz ą cych mi ę dzy podmiotami uczestnicz ą cymi w procesach wymiany towarowej. Zatem, to okre ś lenie rynku w ł a ś ciwego b ę dzie decydowa ł o o tym, czy przedsi ę biorca posiada pozycj ę dominuj ą c ą (por. wyroki S ą du Antymonopolowego, obecnie: S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, z dnia 26 pa ź dziernika 2004 r., sygn. akt XVII Amr 24/94 oraz wyrok z dnia 21 stycznia 1998 r., sygn. akt XVII Ama 55/97). Przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci uznawane s ą przez ich nabywców za substytuty oraz oferowane s ą na obszarze, na którym, ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji (art. 4 pkt 8 ww. ustawy). Przy czym przez towary nale ż y rozumie ć zarówno rzeczy, jak i energi ę , papiery warto ś ciowe i inne prawa maj ą tkowe, us ł ugi, a tak ż e roboty budowlane (art. 4 pkt 6 ww. ustawy). W ocenie Prezesa Urz ę du rynkiem w ł a ś ciwym w niniejszej sprawie jest rynek dystrybucji i sprzeda ż y gazu ziemnego dla odbiorców indywidualnych (konsumentów) Mazowieckiej Spó ł ki Gazownictwa Sp. z o.o. w Warszawie. Na tak bowiem okre ś lonym rynku produktowym Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą , w zwi ą zku z któr ą zawierane s ą z odbiorcami umowy sprzeda ż y gazu ziemnego. Niezb ę dnym elementem rynku w ł a ś ciwego jest tak ż e jego wymiar geograficzny, oznaczaj ą cy konieczno ść wskazania obszaru, na którym warunki konkurencji, maj ą ce zastosowanie do okre ś lonych towarów s ą jednakowe dla wszystkich konkurentów. Przywo ł uj ą c zapisy koncesji (decyzja nr PPG/61A/2823/W/2/2003/AS z dnia 7 stycznia 2003 r.), Mazowiecka Spó ł ka Gazownictwa prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą polegaj ą c ą na przesy ł aniu i dystrybucji gazu ziemnego, na potrzeby odbiorców zlokalizowanych na terenie: 1) województwa mazowieckiego, 2) województwa podlaskiego, 3) województwa warmi ń sko-mazurskiego z wy łą czeniem nast ę puj ą cych powiatów i gmin: - powiatu braniewskiego, elbl ą skiego, elbl ą skiego miejskiego, nowomiejskiego, bartoszyckiego, lidzbarskiego, k ę trzy ń skiego, olszty ń skiego, i ł awskiego, szczycie ń skiego, ostródzkiego, nidzickiego, - gmin: Mr ą gowo, Sorkwity, Piecki (powiat mr ą gowski), 4) województwa ł ódzkiego z wy łą czeniem nast ę puj ą cych gmin: Grabów, Ś winice Warckie (powiat łę czycki), Uniejów (powiat podd ę bicki), Boles ł awiec, Czastary, Galewice, Ł ubnice, Sokolniki, Wieruszów (powiat wieruszowski), Nowa Brze ź nica, Paj ę czno, Strzelce Wielkie (powiat paj ę cza ń ski), Gidle i Ż yto (powiat radomszcza ń ski), 5) nast ę puj ą cych gmin województwa ś wi ę tokrzyskiego: - Falków, Gowarczów (powiat konecki), Kluczewsko (powiat w ł oszczowski), 6) nast ę puj ą cych powiatów i gmin województwa lubelskiego: 8 - powiatu ł ukowskiego, bialskiego, bialskiego miejskiego, radzy ń skiego (z wy łą czeniem gminy Borki), parczewskiego (z wy łą czeniem gminy Sosnowica), - gminy K ł oczew (powiat rycki) i Hanna (powiat w ł odawski). W zwi ą zku z powy ż szym pod wzgl ę dem terytorialnym rynkiem w ł a ś ciwy w niniejszej sprawie jest ca ł y obszaru dzia ł ania Spó ł ki. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze okoliczno ś ci, za rynek w ł a ś ciwy w niniejszej sprawie nale ż y uzna ć rynek dystrybucji i sprzeda ż y gazu ziemnego dla odbiorców indywidualnych (konsumentów) na obszarze dzia ł ania Mazowieckiej Spó ł ki Gazownictwa. 3. Pozycja dominuj ą ca Mazowieckiej Spó ł ki Gazownictwa na rynku w ł a ś ciwym Mo ż liwo ść stwierdzenia naruszenia przez przedsi ę biorc ę zakazu stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , polegaj ą cych na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym, uzale ż niona jest od uprzedniego stwierdzenia, i ż przedsi ę biorca posiada na tak okre ś lonym rynku pozycj ę dominuj ą c ą . Ustalaj ą c, czy na tak wyodr ę bnionym rynku w ł a ś ciwym Mazowiecka Spó ł ka Gazownictwa posiada pozycj ę dominuj ą c ą , nale ż y mie ć na uwadze definicj ę pozycji dominuj ą cej, zawart ą w art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z t ą definicj ą pozycja dominuj ą ca to pozycja przedsi ę biorcy na rynku, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. W przypadku Mazowieckiej Spó ł ki Gazownictwa jej pozycj ę rynkow ą wyznacza okoliczno ść , i ż Spó ł ka na powy ż ej okre ś lonym rynku towarowym ma pozycj ę naturalnego monopolisty. Zatem, w przedmiotowym przypadku fakt posiadania przez Mazowieck ą Spó ł k ę Gazownictwa dominacji rynkowej jest bezsporny. 4. Nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej przez Mazowieck ą Spó ł k ę Gazownictwa Sam fakt posiadania pozycji dominuj ą cej nie stanowi jeszcze naruszenia prawa. Bezprawne jest dopiero nadu ż ywanie przez przedsi ę biorc ę tej pozycji. Przedmiotem niniejszej decyzji jest wi ę c ocena, czy Mazowiecka Spó ł ka Gazownictwa narusza zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, poprzez narzucanie w umowach sprzeda ż y paliwa gazowego dla odbiorców indywidualnych uci ąż liwych dla nich zapisów, i ż obowi ą zki i prawa strony umowy okre ś la m.in. taryfa dla paliw gazowych, bez jednoczesnego poinformowania o jej postanowieniach, co utrudnia konsumentom ustalenie: − zasad stosowania cen i stawek op ł at; − bonifikat i upustów z tytu ł u niedotrzymania przez Spó ł k ę standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców; − op ł at za nielegalny pobór paliwa gazowego. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zakazuje nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców, poprzez stwarzanie konsumentom uci ąż liwych warunków dochodzenia swoich praw (art. 8 ust. 2 pkt 7 ustawy). 9 Przes ł anka polegaj ą ca na stwarzaniu konsumentom uci ąż liwych warunków dochodzenia swoich roszcze ń obejmuje swoim zakresem zarówno dzia ł ania przedsi ę biorców dominuj ą cych na etapie przedumownym, jak równie ż na etapie wykonywania umów. Na etapie wykonywania umów omawiana praktyka mo ż e polega ć b ą d ź na egzekwowaniu narzuconych niekorzystnych dla konsumentów warunków umów, b ą d ź na dzia ł aniach faktycznych utrudniaj ą cych skuteczne dochodzenie przez konsumentów przys ł uguj ą cych im praw. Zgodnie z definicj ą zawart ą w art. 3 pkt 17 ustawy Prawo energetyczne, taryfa jest zbiorem cen i stawek op ł at oraz warunków ich stosowania, opracowanym przez przedsi ę biorstwo energetyczne i wprowadzanym jako obowi ą zuj ą cy dla okre ś lonych w nim odbiorców w trybie okre ś lonym ustaw ą . Tak te ż skonstruowana jest „Taryfa dla paliw gazowych Nr 1” Mazowieckiej Spó ł ki Gazownictwa , która poza cenami i stawkami op ł at zawiera równie ż postanowienia dotycz ą ce ogólnych i szczegó ł owych zasad rozlicze ń za ś wiadczone us ł ugi, zasad ustalania op ł at, bonifikat i upustów. W opinii Prezesa UOKiK, postanowienia taryfy okre ś laj ą ce oprócz cen i stawek op ł at tak ż e warunki ich stosowania, powinny stanowi ć , jako jeden z elementów bezpo ś rednio wp ł ywaj ą cych na prawa i obowi ą zki odbiorcy-konsumenta, integraln ą cz ęść wzorca umownego. Taryfa bowiem w takim zakresie w jakim okre ś la prawa i obowi ą zki stron umowy stanowi wzorzec umowny w rozumieniu art. 384 Kodeksu cywilnego (por. wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt III SK 27/04). Tym samym taryfa dla paliw gazowych powinna by ć , w takim zakresie w jakim okre ś la prawa i obowi ą zki stron umowy, dor ę czona stronom przy zawarciu umowy zgodnie z wymogami dotycz ą cymi wzorców umownych, okre ś lonymi w art. 384 i nast ę pnych k.c. Tymczasem taryfa dla paliw gazowych nie stanowi integralnej cz ęś ci wzorca umowy sprzeda ż y paliwa gazowego stosowanego przez Spó ł k ę w obrocie z konsumentami, którego postanowienia albo odsy ł aj ą bezpo ś rednio do zapisów taryfy albo odes ł anie do zapisów taryfy jest niejako konieczne celem doprecyzowania tre ś ci praw i obowi ą zków wynikaj ą cych z umowy. Zdaniem Prezesa UOKiK, Spó ł ka nie dope ł ni ł a ci ążą cego na niej z mocy prawa obowi ą zku dor ę czenia konsumentom przy zawieraniu z nimi umowy wzorca umownego, reguluj ą cego prawa i obowi ą zki stron umowy. Tym samym, w ś wietle nieznajomo ś ci przez konsumentów ca ł ej tre ś ci wi ążą cej ich umowy, Spó ł ka utrudni ł a im mo ż liwo ść dochodzenia roszcze ń z tytu ł u niedotrzymania postanowie ń umownych. Postanowienia taryfy powinny by ć bowiem traktowane na równi z zapisami wzorca umowy, a zatem, nale ż y stosowa ć do nich wymogi okre ś lone w przepisach Kodeksu cywilnego, w szczególno ś ci art. 384 § 1 k.c., zawieraj ą cy wymóg dor ę czenia konsumentowi wzorca przy zawieraniu umowy. W ś wietle unormowa ń zawartych w art. 384 Kodeksu cywilnego, ustalony przez jedn ą ze stron wzorzec umowy wi ąż e drug ą stron ę , je ż eli zosta ł jej dor ę czony przy zawarciu umowy (art. 384 § 1 k.c.). W sytuacji, gdy pos ł ugiwanie si ę wzorcem jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo przyj ę te, wi ąż e on tak ż e wtedy, gdy druga strona mog ł a si ę z ł atwo ś ci ą dowiedzie ć o jego tre ś ci. Nie dotyczy to jednak umów zawieranych z udzia ł em konsumentów, z wyj ą tkiem umów powszechnie zawieranych w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego (art. 384 § 2 k.c.). Z kolei je ż eli jedna ze stron pos ł uguje si ę wzorcem umowy w postaci elektronicznej, powinna udost ę pni ć go drugiej stronie przed zawarciem umowy w taki sposób, aby mog ł a ona wzorzec ten przechowywa ć i odtwarza ć w zwyk ł ym toku czynno ś ci (art. 384 § 4k.c.). 10 Przywo ł any powy ż ej przepis oznacza, i ż umowy zawierane z konsumentami, z pomini ę ciem umów zawieranych w drobnych sprawach ż ycia codziennego, powinny zawiera ć wszystkie istotne postanowienia maj ą cej obowi ą zywa ć obie strony umowy i jako takie by ć stronie dor ę czone. Celem ochrony interesów konsumentów jest stworzenie im mo ż liwo ś ci dochodzenia swoich praw wynikaj ą cych z umowy. Istnieje wi ę c konieczno ść dor ę czenia konsumentowi wzorca umownego wraz z postanowieniami taryfy w takim zakresie, w jakim reguluj ą one prawa i obowi ą zki stron umowy. Dope ł nienie tego obowi ą zku powinno - zdaniem Prezesa Urz ę du - nast ą pi ć albo poprzez dor ę czenie, wraz z wzorcem umownym, odpowiednich postanowie ń taryfy przy zawieraniu umowy i utworzeniu z nich za łą czników do maj ą cej obowi ą zywa ć obie strony umowy, albo poprzez transponowanie reguluj ą cych prawa i obowi ą zki zapisów taryfy bezpo ś rednio do tre ś ci wzorca umownego. Konsument musi mie ć bowiem mo ż liwo ść ustalenia wszystkich podstawowych elementów tre ś ci wi ążą cej go umowy w oparciu o sam ą tre ść wzorca umownego, a wi ę c bez konieczno ś ci si ę gania do postanowie ń taryfy nie stanowi ą cej integralnej cz ęś ci umowy. Ka ż da umowa zawarta z u ż yciem wzorca wymaga bowiem dor ę czenia go drugiej stronie. W art. 384 § 2 k.c. ustawodawca przewidzia ł jeden wyj ą tek od tej zasady - zamiast dor ę czenia wzorca wystarczy stworzenie mo ż liwo ś ci ł atwego zapoznania si ę z jego tre ś ci ą . Jednak wyj ą tek ten dotyczy wy łą cznie sytuacji, gdy stosowanie wzorca jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo przyj ę te – we wszystkich umowach zawieranych bez udzia ł u konsumentów oraz w odniesieniu do konsumenckich umów bagatelnych, powszechnie zawieranych w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego. Wymóg dor ę czenia wzorca polega zatem na wr ę czeniu kontrahentowi dokumentu obejmuj ą cego ca ł o ść wzorca. Nie jest dopuszczalne dor ę czenie wyci ą gu wzorca lub informacji o jego istnieniu, z zaproszeniem do zapoznania si ę z nim w siedzibie proponenta, ani ustne poinformowanie o tre ś ci wzorca (por. E. Łę towska, Ochrona niektórych praw konsumentów , C.H. Beck, Warszawa 2001 r.). Wymóg przed ł o ż enia wzorca umownego nie jest równie ż spe ł niony poprzez publikacj ę taryfy w sposób przewidziany przez w ł a ś ciwe przepisy (og ł oszenie w Biuletynie URE oraz we w ł a ś ciwym miejscowo Wojewódzkim Dzienniku Urz ę dowym) oraz jej dost ę pno ść w mediach (strony internetowe przedsi ę biorcy) i jednostkach organizacyjnych (Biurach Obs ł ugi Klienta) dostawcy paliwa gazowego. Zgodnie z art. 384 1 k.c. wzorzec wydany w trakcie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym wi ąż e drug ą stron ę , je ż eli zosta ł y zachowane wymagania okre ś lone w art. 384 k.c., a strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia. Bez w ą tpienia stosunek prawny wynikaj ą cy z umowy sprzeda ż y paliwa gazowego jest stosunkiem o charakterze ci ą g ł ym. Spe ł nienie ś wiadczenia wymaga bowiem okre ś lonego zachowania si ę d ł u ż nika przez pewien przeci ą g czasu oraz nie mo ż e by ć ono - ze wzgl ę du na rodzaj czynno ś ci wskazanej w tre ś ci wi ążą cej strony umowy - wykonane jednorazowo. Powo ł uj ą c si ę na wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 29/03) nale ż y stwierdzi ć , i ż taryfa energetyczna jest aktem prawa administracyjnego wywieraj ą cym skutki w sferze prawa cywilnego w sytuacji, gdy oprócz zbioru cen i stawek op ł at okre ś la warunki ich stosowania. Przes ł anki zastosowanych cen i stawek taryfowych uszczegó ł awiaj ą , konkretyzuj ą tre ść wzorca umownego, którego dotycz ą . W takim wypadku tre ść normy maj ą cej wi ą za ć dostawc ę i odbiorc ę energii wyprowadzi ć trzeba z dwóch ź róde ł : prawa cywilnego oraz prawa administracyjnego – prawa energetycznego. Je ż eli wi ę c taryfa normuje w jakimkolwiek zakresie prawa b ą d ź obowi ą zki stron w umowie cywilnoprawnej, to stanowi cz ęść takiej umowy niezale ż nie od woli stron. Istnieje wi ę c konieczno ść dor ę czenia wzorca 11 umownego wraz z odpowiednimi postanowieniami taryfy. Pogl ą d taki, oparty na art. 384 § 1 i 2 k.c. znajduje, zdaniem S ą du, oparcie w konieczno ś ci zapewnienia konsumentowi mo ż liwo ś ci zapoznania si ę ze wszystkimi normami umowy energetycznej, do jakiej zamierza on przyst ą pi ć w drodze adhezji. W ś wietle powo ł anego przepisu ustalony przez stron ę wzorzec umowy wi ąż e drug ą stron ę , je ż eli zosta ł jej dor ę czony przy zawarciu umowy. Gdy pos ł ugiwanie si ę wzorcem w danych stosunkach jest zwyczajowo przyj ę te, wi ąż e on tak ż e wtedy, gdy druga strona mog ł a z ł atwo ś ci ą dowiedzie ć si ę o jego tre ś ci. Nie dotyczy to jednak umów zawieranych z udzia ł em konsumentów, z wyj ą tkiem umów powszechnie zawieranych w drobnych bie żą cych sprawach ż ycia codziennego. W ocenie S ą du, zwyczajem przedsi ę biorców energetycznych jest adhezyjny sposób zawierania umów sprzeda ż y i przesy ł u energii. Jednocze ś nie nie podlega dyskusji, ż e umowy takie nie nale żą do zawieranych powszechnie w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego oraz, ż e w rozpatrywanej sprawie zwi ą zane s ą z konsumentami w rozumieniu art. 22 1 k.c. Przedsi ę biorstwo ma wi ę c obowi ą zek dor ę czy ć drugiej stronie wszystkie postanowienia wzorca umowy przy jej zawieraniu. Tego obowi ą zku nie dope ł nia, je ś li w odniesieniu do cz ęś ci klauzul umownych jedynie powo ł uje si ę na tre ść swojej taryfy, zawieraj ą cej równie ż postanowienia niezb ę dne do odczytania tre ś ci wzorca i odtworzenia maj ą cej obowi ą zywa ć obie strony normy. Nie mo ż na uzna ć za dor ę czenie drugiej stronie taryfy poprzez jej opublikowanie i udost ę pnienie we w ł asnych jednostkach organizacyjnych przedsi ę biorstwa energetycznego. Wed ł ug ustale ń Prezesa Urz ę du ani ca ł a taryfa ani jej cz ęść obejmuj ą ca prawa i obowi ą zki odbiorców paliwa gazowego nie stanowi ł a za łą cznika do umowy sprzeda ż y paliwa gazowego ani nie by ł a przedk ł adana konsumentowi wraz ze wzorcem umowy sprzeda ż y paliwa gazowego, w celu nawi ą zania stosunku cywilnoprawnego. W ocenie Prezesa Urz ę du, w ś wietle powo ł anego powy ż ej wyroku S ą du, nie mo ż na równie ż uzna ć , i ż Spó ł ka spe ł ni ł a wymóg dor ę czenia drugiej stronie wzorca umownego, jakim jest taryfa poprzez zawarcie w § 16 ust. 1 wzorca umowy sprzeda ż y postanowienia, i ż „Odbiorca o ś wiadcza, i ż zapozna ł si ę z taryf ą dla paliw gazowych, a w szczególno ś ci z ogólnymi i szczegó ł owymi zasadami rozlicze ń nale ż no ś ci za pobrane paliwo gazowe ”. Odnosz ą c si ę do trybu dostosowywania przez Spó ł k ę wzorców umownych, których integralnej cz ęś ci nie stanowi ł wyci ą g z postanowie ń taryfy, Spó ł ka poinformowa ł a, i ż w stosunku do odbiorców paliwa gazowego, którzy zawarli umow ę niezawieraj ą c ą kszta ł tuj ą cych prawa i obowi ą zki stron postanowie ń taryfy, opracowany przez Spó ł k ę wyci ą g b ę dzie przes ł any odbiorcom wraz z pierwsz ą faktur ą za zu ż yte paliwo gazowe wystawion ą za okres rozliczeniowy po wprowadzeniu do stosowania wyci ą gu z taryfy do wzorca umowy. W ocenie Spó ł ki zadeklarowane zachowanie czyni zado ść wymogom dor ę czenia wzorca umownego. Wobec powy ż szego, nale ż y zauwa ż y ć , i ż w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 384 1 k.c., zgodnie z którym wzorzec umowny wydany w trakcie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym wi ąż e drug ą stron ę , je ż eli zosta ł y zachowane wymagania okre ś lone w art. 384 k.c., a ponadto - strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia. „Najbli ż szy termin wypowiedzenia” ocenia si ę bowiem wed ł ug zasad ogólnych. Oznacza to, i ż decyduj ą postanowienia zawartej pomi ę dzy stronami umowy. Sformu ł owanie art. 384 1 Kodeku cywilnego, mówi ą ce o wypowiedzeniu przez kontrahenta proferenta umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia nale ż y rozumie ć jako wskazanie terminu do namys ł u (wyra ż enia zgody na akceptacj ę propozycji) dla adresata wzorca (por. E. Łę towska, Ochrona niektórych praw konsumentów , C.H. Beck, Warszawa 2001 r.). 12 Nale ż y zatem zakwalifikowa ć t ę sytuacj ę jako termin do wykonania uprawnienia kszta ł tuj ą cego in favorem kontrahenta proponenta i dlatego wy łą cza tu stosowanie art. 67 i art. 70 § 1 k.c., dotycz ą cych sk ł adania o ś wiadczenia o przyj ę ciu oferty. Do czasu wykonania uprawnienia istnieje zatem stan zawieszenia stosowania nowego wzorca. Bezskuteczny up ł yw tego terminu (brak wypowiedzenia umowy przez stron ę ) powoduje, i ż wzorzec wi ąż e strony ze skutkiem ex tunc , tj. od daty prawid ł owego zakomunikowania drugiej stronie tre ś ci wzorca (por. Cz. Ż u ł awska, Komentarz do Kodeksu cywilnego, Ksi ę ga trzecia, Zobowi ą zania, t. I , Warszawa, 2001 r.). Wobec powy ż szego, strona, której zosta ł dor ę czony wzorzec umowny w postaci wyci ą gu z postanowie ń taryfy jest zwi ą zana jego tre ś ci ą pod warunkiem, i ż nie wypowie umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia, a wi ę c - powo ł uj ą c si ę na zapis § 11 pkt d) wzorca umowy sprzeda ż y paliwa gazowego - „w ci ą gu dwóch tygodni od dnia otrzymania informacji o zmianie taryfy dla paliw gazowych” . Natomiast przewidziany w umowie jednomiesi ę czny okres wypowiedzenia oznacza, i ż rozwi ą zanie umowy sprzeda ż y paliwa gazowego nast ą pi po up ł ywie jednomiesi ę cznego okresu wypowiedzenia, a wi ę c nie od razu po z ł o ż eniu przez odbiorc ę o ś wiadczenia o wypowiedzeniu umowy. Nale ż y jednak podkre ś li ć , i ż zapis § 11 pkt d) umowy sprzeda ż y paliwa gazowego dotyczy wy łą cznie - powo ł uj ą c si ę na tre ść wzorca – sytuacji, „gdy umowa o przy łą czenie (tu: do sieci gazowej) nie zawiera zastrze ż enia o konieczno ś ci pobierania paliwa gazowego przez okre ś lony czas”. Przywo ł ane powy ż ej uwagi dotycz ą ce obowi ą zku dor ę czenia wzorca oraz niewypowiedzenia umowy przez strony powinny mie ć – w ocenie Prezesa Urz ę du – zastosowanie równie ż do sytuacji, gdy taryfa dla paliw gazowych ulegnie zmianie w trakcie trwania stosunku umownego. Opracowany bowiem przez Spó ł k ę wzorzec umowny jakim jest „Wyci ą g z postanowie ń Taryfy dla paliw gazowych nr 1 Mazowieckiej Spó ł ki Gazownictwa Sp. z o.o. w Warszawie obowi ą zuj ą cej od dnia 1 pa ź dziernika 2003 r.” jest wzorcem obowi ą zuj ą cym strony tak d ł ugo, jak d ł ugo obowi ą zuje dokument, z którego wyci ą g zosta ł sporz ą dzony. Tym samym - w opinii Prezesa Urz ę du - w momencie, w którym taryfa dla paliw gazowych, z której postanowie ń opracowany zosta ł wyci ą g, przestanie obowi ą zywa ć , powinien zosta ć opracowany przez Spó ł k ę wyci ą g z postanowie ń nowoobowiazuj ą cej taryfy, który z kolei wi ąż e stron ę je ż eli zachowane zosta ł y wymogi okre ś lone w art. 384 1 k.c. Nie mo ż e wi ę c zosta ć uznane za spe ł niaj ą ce wymogi okre ś lone w art. 384 1 k.c. poinformowanie stron o istnieniu nowego wzorca, z zaproszeniem do zapoznania si ę z nim w siedzibie przedsi ę biorcy-proponenta, ani ustne poinformowanie o tre ś ci wzorca. Wymóg dor ę czenia wzorca umownego nie jest równie ż spe ł niony poprzez publikacj ę postanowie ń taryfy w sposób przewidziany przez w ł a ś ciwe przepisy czy te ż dost ę pno ść taryfy na stronach internetowych przedsi ę biorcy i w jego jednostkach organizacyjnych (Biurach Obs ł ugi Klienta). Tym samym zapis § 8 ust. 3 wzorca umowy sprzeda ż y, zgodnie z którym „O zmianie ceny, op ł at i zasad ich stosowania wprowadzonych taryf ą Odbiorca b ę dzie powiadomiony przy pierwszej fakturze, któr ą otrzyma po wej ś ciu w ż ycie nowej taryfy, przy czym wprowadzone w taryfie zmiany, nie b ę d ą wymaga ł y konieczno ś ci zmiany postanowie ń niniejszej Umowy” nie mo ż e by ć uznany za czyni ą cy zado ść obowi ą zkowi dor ę czenia drugiej stronie wzorca umownego poprzez zawarcie jedynie odes ł a ń do odpowiednich postanowie ń taryfy, celem odtworzenia maj ą cej wi ą za ć obie strony normy. Odbiorca paliwa, któremu nie zosta ł dor ę czony wzorzec umowny nie jest w stanie, w oparciu o tre ść samej umowy, ustali ć zasad stosowania przez Spó ł k ę cen i stawek op ł at, za dostarczane paliwo gazowe. 13 Zgodnie bowiem z tre ś ci ą art. 384 § 1 k.c., ustalony przez jedn ą ze stron wzorzec umowy, w szczególno ś ci ogólne warunki umów, wzory umów, regulaminy wi ążą drug ą stron ę , je ż eli zosta ł y jej dor ę czone przy zawarciu umowy. Z kolei zgodnie z art. 384 1 k.c. wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym wi ąż e drug ą stron ę , je ż eli zosta ł y zachowane wymagania okre ś lone w art. 384 k.c., a strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia. Wobec powy ż szego, uchybienie powinno ś ci dor ę czenia powoduje, ż e wzorzec jest wobec drugiej strony bezskuteczny. Wobec przywo ł anych powy ż ej uwag nie bez znaczenia - w ocenie Prezesa Urz ę du - jest okoliczno ść , i ż opracowany i wprowadzony od dnia 1 sierpnia 2004 r. do obiegu z konsumentami wyci ą g z postanowie ń taryfy dla paliw gazowych w postaci za łą cznika do umowy sprzeda ż y paliwa gazowego, nie spe ł nia wymogu bezwzgl ę dnej transparentno ś ci wzorca sformu ł owanego w art. 385 k.c. Zgodnie bowiem z tre ś ci ą przywo ł anego przepisu, wzorzec umowy powinien by ć sformu ł owany jednoznacznie i w sposób zrozumia ł y. Poj ę cie „zrozumia ł o ś ci” odnosi si ę bowiem do formy jak i do postaci przekazu – jego czytelno ś ci, wielko ś ci czcionki. Uchybienie powinno ś ci dor ę czenia lub stworzenia ł atwej mo ż liwo ś ci poznania tre ś ci wzorca powoduje, ż e wzorzec nie zyskuje „mocy wi ążą cej” wobec drugiej strony, jest wobec niej bezskuteczny. Dor ę czenie wzorca, lecz w stanie uniemo ż liwiaj ą cym – ze wzgl ę du na nieczytelno ść - zapoznanie si ę z nim nie b ę dzie stanowi ł o realizacji wymagania sformu ł owanego w art. 384 § 1 k.c. (por. E. Łę towska, Ochrona niektórych praw konsumentów , C.H. Beck, Warszawa 2001 r.). Wobec powy ż szych uwag, opracowany przez Spó ł k ę wyci ą g z postanowie ń taryfy nie spe ł nia wymogu zrozumia ł o ś ci wzorca. Jest on bowiem, ze wzgl ę du na przyj ę t ą w opracowaniu wielko ść czcionki, nieczytelny. Tym samym, w ocenie Prezesa Urz ę du, opracowany przez Spó ł k ę wzorzec umowny w postaci wyci ą gu z postanowie ń taryfy - w takim zakresie, w jakim taryfa okre ś la prawa i obowi ą zki stron umowy - nie spe ł nia wymogu transparentno ś ci wzorca, a co za tym idzie, jego dor ę czenie w takiej formie czyni bezskutecznym. W opinii Prezesa Urz ę du, w przedstawionym stanie faktycznym nadal konieczne jest si ę gni ę cie do postanowie ń taryfy celem okre ś lenia ca ł o ś ci praw i obowi ą zków stron umowy. Odsy ł anie natomiast konsumenta-strony umowy do postanowie ń taryfy, bez jednoczesnego poinformowania o jej tre ś ci, powoduje, i ż uci ąż liwe mo ż e okaza ć si ę dochodzenie przez konsumenta swoich praw, co z kolei stanowi naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Uci ąż liwe bowiem mo ż e okaza ć si ę dochodzenie praw wynikaj ą cych z umowy sprzeda ż y paliwa gazowego wobec istniej ą cych utrudnie ń w zapoznaniu si ę z ca ł o ś ci ą ich tre ś ci. Opracowany przez Spó ł k ę wyci ą g z postanowie ń taryfy, wobec swej bezskuteczno ś ci, nie stwarza bowiem konsumentowi mo ż liwo ś ci odtworzenia tre ś ci wi ążą cej stron ę umowy. Zawarte w stosowanym przez Spó ł k ę w obrocie z konsumentami wzorcu umowy sprzeda ż y paliwa gazowego zapisy § 4 ust. 1, § 8 ust. 3, § 5 ust. 6 oraz § 10 odsy ł aj ą do postanowie ń taryfy, okre ś laj ą cej nie tylko stawki op ł at, ale tak ż e warunki ich stosowania, a wi ę c jeden z elementów bezpo ś rednio wp ł ywaj ą cych na prawa i obowi ą zki odbiorcy - konsumenta. Postanowienia zawarte w § 4 ust. 1 oraz w przywo ł anym ju ż § 8 ust. 3 wzorca umowy sprzeda ż y paliwa gazowego odsy ł aj ą do postanowie ń taryfy w zakresie ustalenia zasad stosowania cen i stawek op ł at. Przes ł anki zastosowanych cen i stawek op ł at doprecyzowuj ą tre ść wzorca umownego, a tym samym konieczne staje si ę si ę gni ę cie do odpowiednich postanowie ń taryfy, celem 14 ustalenia ca ł o ś ci praw i obowi ą zków strony umowy. Pe ł na tre ść umowy jest w tym wypadku wypracowana z dwóch ź róde ł – z umowy sprzeda ż y paliwa gazowego i z taryfy. Istnieje wi ę c konieczno ść dor ę czenia drugiej stronie maj ą cego j ą obowi ą zywa ć wzorca umownego wraz z odpowiednimi postanowieniami taryfy w takim zakresie, w jakim reguluj ą one prawa i obowi ą zki stron. Nie mo ż na uzna ć , i ż Spó ł ka dope ł ni ł a tego obowi ą zku, poprzez zawarcie w tre ś ci postanowie ń z § 4 ust. 1 i § 8 ust. 3 wzorca umowy sprzeda ż y jedynie odes ł a ń do odpowiednich postanowie ń taryfy, celem odtworzenia maj ą cej wi ą za ć obie strony normy. Odbiorca paliwa nie jest w stanie, w oparciu o tre ść samej umowy, ustali ć zasad stosowania przez Spó ł k ę cen i stawek op ł at, za dostarczane paliwo gazowe. Z kolei odes ł anie do postanowie ń taryfy zawarte w § 5 ust. 6 wzorca umowy sprzeda ż y paliwa gazowego stosowanym przez Spó ł k ę w obrocie z konsumentami jest konieczne celem okre ś lenia parametrów jako ś ciowych paliwa gazowego. W zwi ą zku z wej ś ciem w ż ycie w dniu 19 maja 2004 r. rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo ł ecznej z dnia 6 kwietna 2004 r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czenia podmiotów do sieci gazowych, ruchu i eksploatacji tych sieci (Dz. U. Nr 105, poz. 1113; dalej: rozporz ą dzenie przy łą czeniowe), sformu ł owany w § 11 pkt 6 rozporz ą dzenia wymóg zawarcia w umowie sprzeda ż y zapisów dotycz ą cych odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców sta ł si ę jednym z koniecznych elementów tre ś ci umowy sprzeda ż y paliwa gazowego. W obowi ą zuj ą cym przed dniem wej ś cia w ż ycie rozporz ą dzenia przy łą czeniowego stanie prawnym, tj. przed dniem 19 maja 2004 r., konieczne by ł o, celem ustalenia standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, si ę gni ę cie do postanowie ń umowy sprzeda ż y. Wniosek taki wyci ą gn ąć mo ż na by ł o z § 6 rozporz ą dzenia z dnia 20 grudnia 2000 r. w sprawie szczegó ł owych zasad kszta ł towania i kalkulacji taryf oraz zasad rozlicze ń w obrocie paliwami gazowymi (Dz. U. z 2001 r. Nr 1, poz. 8 ze zm.; dalej: rozporz ą dzenie taryfowe), odwo ł uj ą cego si ę do okre ś lonych w taryfie warunków stosowania cen i stawek op ł at, które „ustala si ę z uwzgl ę dnieniem standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, okre ś lonych w umowie sprzeda ż y, umowie o ś wiadczenie us ł ug przesy ł owych, umowie o ś wiadczenie us ł ug magazynowania paliw gazowych albo w odr ę bnych przepisach”. Wzorce umów sprzeda ż y stosowane przez Spó ł k ę zosta ł y wprowadzone do obrotu w dniu 1 kwietnia 2004 r., a wi ę c pod rz ą dami powy ż szego rozporz ą dzenia taryfowego. W obecnym stanie prawnym, standardy jako ś ci obs ł ugi odbiorców zawarte s ą w rozporz ą dzeniu przy łą czeniowym, za ś odpowiedzialno ść stron z tytu ł u niedotrzymania warunków umowy, a w szczególno ś ci standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, powinny by ć zawarte w tre ś ci umowy sprzeda ż y paliwa gazowego. Zwa ż ywszy, i ż Spó ł ka nie dope ł ni ł a wymogu dor ę czenia konsumentowi wzorca umownego jakim jest taryfa przy zawieraniu umowy, a jednocze ś nie brak jest w samym wzorcu umowy sprzeda ż y postanowie ń dotycz ą cych bonifikat i upustów z tytu ł u niedotrzymania przez Spó ł k ę standardów jako ś ciowych ś wiadczonych przez ni ą us ł ug, mo ż na uzna ć takie post ę powanie Spó ł ki za naruszaj ą ce interesy konsumentów i stwarzaj ą ce im uci ąż liwe warunki dochodzenia swoich praw. Konsumenci nie s ą bowiem w sposób jasny i jednoznaczny poinformowani o swoich prawach w sytuacji niedotrzymania przez Spó ł k ę warunków umowy. W § 5 ust. 6 wzorca umowy znajduje si ę bowiem jedynie zapis mówi ą cy o tym, i ż Spó ł ka zobowi ą zuje si ę do wykonania na żą danie odbiorcy badania jako ś ci paliwa gazowego i pokrycia kosztów bada ń wykonanych na jego żą danie w przypadku, kiedy kwestionowana przez odbiorc ę jako ść paliwa gazowego nie spe ł nia parametrów jako ś ciowych okre ś lonych w obowi ą zuj ą cych przepisach w tym w taryfie dla paliw gazowych. Konsument nie jest jednak informowany o uprawnieniu, wynikaj ą cym z art. 45 a ust. 3 ustawy Prawo energetyczne i z § 24 pkt 7 rozporz ą dzenia przy łą czeniowego, do otrzymania, z tytu ł u 15 ś wiadczenia przez Spó ł k ę us ł ug nienale ż ytej jako ś ci, bonifikat i upustów. Jest natomiast, zgodnie z tre ś ci ą § 7 wzorca umowy sprzeda ż y, zobowi ą zany do pokrycia kosztów badania jako ś ci paliwa gazowego wykonanego na jego żą danie w przypadku, kiedy kwestionowana jako ść paliwa gazowego nie zosta ł a potwierdzona ekspertyz ą wykonan ą na zlecenie Sprzedawcy. Dopiero postanowienia rozdzia ł u 5 taryfy Spó ł ki - „Bonifikaty i op ł aty za niedotrzymanie standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców” - okre ś laj ą uprawnienia odbiorcy gazu w sytuacji niedotrzymania przez sprzedawc ę standardów jako ś ciowych obs ł ugi. Konsumentowi przys ł uguje bowiem bonifikata za ca ł y udowodniony okres dostarczania paliwa gazowego o obni ż onym cieple spalania. Uzna ć nale ż y, i ż niepe ł na informacja o prawach i obowi ą zkach odbiorcy paliwa gazowego w sytuacji niedotrzymania przez Spó ł k ę standardów jako ś ci obs ł ugi odbiorców, powoduje niemo ż no ść ustalenia praw odbiorcy na podstawie samej tylko umowy sprzeda ż y. Konsument zmuszony jest, celem ustalenia pe ł nej tre ś ci zobowi ą za ń dwóch stron umowy, do si ę gni ę cia do postanowie ń taryfy, która w przedmiotowej sprawie nie stanowi integralnej cz ęś ci umowy. Takie dzia ł anie Spó ł ki stanowi, zdaniem Prezesa UOKiK, nadu ż ycie przez Spó ł k ę pozycji dominuj ą cej, poprzez stwarzanie konsumentom uci ąż liwych warunków dochodzenia ich praw, co stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dopiero w zmienionych przez Spó ł k ę wzorcach umów sprzeda ż y, które s ą przedstawiane konsumentom od dnia 1 sierpnia 2004 r. § 2 uzyska ł nowe brzmienie. Dotychczasowa numeracja ust. 2 i ust. 3 zmieniona zosta ł a odpowiednio na ust. 3 i ust. 4; ust. 2 wzorca umownego uzyska ł nowe brzmienie. W § 2 ust. 2 okre ś lone zosta ł y parametry jako ś ciowe dostarczanego do odbiorcy gazu ziemnego. Konsumenci, którzy zawarli ze Spó ł k ą umow ę sprzeda ż y przed dniem 1 sierpnia 2004 r. otrzymaj ą – powo ł uj ą c si ę na przywo ł ane powy ż ej wyja ś nienia Spó ł ki – wyci ą g z postanowie ń taryfy wraz z pierwsz ą faktur ą za zu ż yte paliwo gazowe, wystawion ą za okres rozliczeniowy po wprowadzeniu do wzorca umowy wyci ą gu z postanowie ń z taryfy. Wzorzec ten stanie si ę wzorcem wi ążą cym strony je ś li spe ł nione zostan ą wymogi okre ś lone w art. 384 1 k.c., a wi ę c – gdy wzorzec zostanie dor ę czony a umowa nie zostanie wypowiedziane przez stron ę w najbli ż szym terminie wypowiedzenia. Do tego czasu konsumenci pozbawieni zostali mo ż liwo ś ci ustalenia - na podstawie samej tylko umowy sprzeda ż y paliwa gazowego - ca ł o ś ci praw i obowi ą zków wynikaj ą cych z zawartej ze Spó ł k ą umowy. W ocenie Prezesa Urz ę du takie dzia ł anie Spó ł ki stanowi nadu ż ycie przez Spó ł k ę pozycji dominuj ą cej, poprzez stwarzanie konsumentom uci ąż liwych warunków dochodzenia ich praw, co stanowi naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W opinii Prezesa Urz ę du, za stwarzaj ą ce konsumentom uci ąż liwe warunki dochodzenia swoich praw, a wi ę c stanowi ą ce naruszenie zakazu z art. 8 ust. 1 i 2 pkt 7 powo ł anej powy ż ej ustawy, uzna ć równie ż nale ż y, w sytuacji niedope ł nienia przez Spó ł k ę wymogu dor ę czenia postanowie ń taryfy przy zawieraniu umowy, odes ł ania do postanowie ń taryfy w zakresie nielegalnego poboru paliwa gazowego. W § 10 wzorca umowy sprzeda ż y paliwa, nielegalny pobór paliwa gazowego zdefiniowany jest jako zachowanie polegaj ą ce na pobieraniu paliwa w sposób niezgodny z warunkami okre ś lonymi w umowie. Dopiero w rozdziale 6 taryfy - „Op ł aty za nielegalny pobór pali gazowych” - znajduje si ę doprecyzowanie, analogiczne do uregulowania zawartego w § 2 rozporz ą dzenia Ministra Finansów z dnia 31 sierpnia 1998 r. w sprawie ustalenia zakresu i wysoko ś ci op ł at za nielegalny pobór paliw gazowych (Dz. U. z 2000 r. 16 Nr 118, poz. 761). Zgodnie z przywo ł anym uregulowaniem, pobór paliwa niezgodnie z postanowieniami umowy polega w szczególno ś ci na: - ca ł kowitym lub cz ęś ciowym pomini ę ciu uk ł adu pomiarowo-rozliczeniowego, - dokonaniu przez odbiorc ę w uk ł adzie pomiarowo-rozliczeniowym uszkodze ń powoduj ą cym jego nieprawid ł owe dzia ł anie, - samowolnej manipulacji w urz ą dzeniu reguluj ą cym obliczeniowe nat ęż enie przep ł ywu paliwa. Z kolei zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo energetyczne, jednym z koniecznych elementów tre ś ci umowy sprzeda ż y paliwa gazowego jest uregulowanie dotycz ą ce odpowiedzialno ś ci stron, tak przedsi ę biorcy jaki i konsumenta, z tytu ł u niedotrzymana warunków umowy. Uzna ć nale ż y, i ż zarzut niemo ż no ś ci ustalenia przez konsumenta pe ł nej tre ś ci wynikaj ą cych z umowy sprzeda ż y zobowi ą za ń stron, dotyczy niedoprecyzowanej w umowie sprzeda ż y definicji „nielegalnego poboru paliwa gazowego”. Ustalenie pe ł nej tre ś ci obowi ą zków konsumenta nie jest mo ż liwe w oparciu o sam ą tre ść wi ążą cej go umowy. Konieczne jest si ę gniecie do postanowie ń taryfy, co jest - w sytuacji niedope ł nienia przez Spó ł k ę obowi ą zku dor ę czenia przy zawieraniu umowy tre ś ci maj ą cego obowi ą zywa ć obie strony wzorca - utrudnione. Wobec powy ż szego, odes ł ania w tre ś ci wzorca umowy sprzeda ż y paliwa gazowego do postanowie ń taryfy, niestanowi ą cej integralnej cz ęś ci umowy, nale ż y uzna ć w obrocie z konsumentami za post ę powanie niezgodne z prawem. Konsument powinien mie ć bowiem mo ż liwo ść ustalenia wszystkich elementów tre ś ci umowy, swoich praw i obowi ą zków, a wi ę c równie ż zasad ustalania cen i stawek op ł at, bonifikat, upustów oraz op ł at za nielegalny pobór energii, w oparciu o tre ść samego wzorca umownego. Zastosowanie we wzorcu umownym klauzul odsy ł aj ą cych ogólnie do taryfy dla ustalenia cz ęś ci praw i obowi ą zków odbiorcy jest wi ę c nielegalne, a co za tym idzie, nak ł ada na konsumenta obci ąż enia wi ę ksze ni ż te we wzorcu prawid ł owo sformu ł owanym. Z faktu istnienia utrudnie ń w okre ś leniu przez konsumenta–odbiorc ę paliwa gazowego wszystkich elementów tre ś ci wi ążą cej go umowy wynika wi ę c, i ż z powodu niepe ł nej znajomo ś ci praw i obowi ą zków odbiorcy, z przyczyn le żą cych po stronie Spó ł ki, uci ąż liwe mo ż e okaza ć si ę dochodzenie ich przez konsumenta. W zwi ą zku z powy ż sz ą argumentacj ą nale ż y uzna ć - w opinii Prezesa Urz ę du - i ż w niniejszej sprawie dochodzi do naruszenia przez Spó ł k ę art. 8 ust. 1 i 2 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, statuuj ą cego zakaz nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym. 5. Naruszenie interesu publicznego Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż y do dziedziny prawa publicznego. Jako taka ma na celu ochron ę interesu ogólnospo ł ecznego. Zgodnie z tre ś ci ą art. 1 ust. 1 przywo ł anej powy ż ej ustawy, okre ś la ona warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowane w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. W czasie post ę powania i przy wydawaniu decyzji Prezes Urz ę du jest tym samym rzecznikiem interesu publicznego. Wynika to równie ż z jego zada ń w strukturze administracji publicznej – m.in. z art. 7 k.p.a. Decyzja administracyjna mo ż e bowiem dotyczy ć nie tylko stron, lecz jej skutki mog ą rozci ą ga ć si ę tak ż e na inne osoby – osoby fizyczne, jednostki organizacyjne (por. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks post ę powania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996 r.). W rozstrzyganych przez 17 Prezesa Urz ę du post ę powaniach zasadnym jest zatem ustalenie, czy nast ą pi ł o naruszenie interesu publicznoprawnego. Interes publiczny w post ę powaniu administracyjnym nie jest poj ę ciem jednolitym i sta ł ym. Publicznoprawny charakter ustawy oznacza, ż e nie wszystkie zachowania przedsi ę biorców i ich zwi ą zków, nawet formalnie podlegaj ą ce literze prawa, uzasadniaj ą uruchomienie przewidzianych przez ni ą instrumentów. Powinno to nast ę powa ć wówczas, gdy w nast ę pstwie zachowa ń naruszaj ą cych ustaw ę zagro ż ony jest interes ogólnospo ł eczny. Naruszenie za ś tego interesu ma miejsce wówczas, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, wzgl ę dnie gdy te dzia ł ania wywo ł uj ą na rynku inne niekorzystne zjawiska (por. wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 24 stycznia 1991 r., sygn. akt XV Ama 8/90 oraz S. Gronowski: Ustawa antymonopolowa. Komentarz , Warszawa 1999 r.). Poj ę cie naruszenia interesu publicznoprawnego nie mo ż e by ć jednak pojmowane w sposób mechaniczny i oceniane ilo ś ciowo. Zgodnie z kolei ze stanowiskiem S ą du Najwy ż szego (por. wyrok z dnia 29 maja 2001 r., sygn. akt I CKN 1217/98) publicznoprawny charakter ustawy antymonopolowej powoduje, i ż znajduje ona zastosowanie wówczas, gdy jest zagro ż ony interes publiczny, polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków funkcjonowania rynku gospodarczego. Rynek taki funkcjonowa ć mo ż e prawid ł owo, gdy zapewniona jest mo ż liwo ść powstania i rozwoju konkurencji. Za zagro ż enie lub naruszenie konkurencji w takim rozumieniu nale ż y uzna ć , zdaniem S ą du, jedynie takie dzia ł ania, które dotykaj ą sfery interesów szerszego kr ę gu uczestników rynku gospodarczego. Poniewa ż do podmiotów funkcjonuj ą cych na rynku nale żą nie tylko przedsi ę biorcy ale i konsumenci, naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji konsumentów dotkni ę ta jest sfera interesów szerokiego kr ę gu konsumentów. W niniejszej sprawie dowiedziono, i ż Mazowiecka Spó ł ka Gazownictwa stosuje praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę oddzia ł uj ą c ą w sposób istotny na szeroki kr ą g konsumentów. O naruszeniu interesu publicznego w niniejszej sprawie przes ą dza, i ż konsekwencja niedope ł nienia obowi ą zku dor ę czenia konsumentom wzorca umowy pozwalaj ą cego okre ś li ć ca ł o ść praw i obowi ą zków stron umowy, a wi ę c elementy kszta ł tuj ą cy dany stosunek umowny, w sytuacji gdy Spó ł ka posiada na rynku w ł a ś ciwym pozycj ę naturalnego monopolisty, powoduje, i ż zarzucana praktyka Spó ł ki wymierzona by ł a w ka ż dego potencjalnego klienta, który chcia ł by zawrze ć umow ę sprzeda ż y paliwa gazowego. Tym samym zasadne by ł o podj ę cie dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów dla zapewnienia ochrony uczestnikom rynku. 6. Kara pieni ęż na Stosownie do art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu, osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enie kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie, dopu ś ci ł si ę naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 5, w zakresie niewy łą czonym na podstawie art. 6 i art. 7, lub naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów wprowadzi ł a zasad ę fakultatywno ś ci kar nak ł adanych przez Prezesa Urz ę du na przedsi ę biorców, którzy dopu ś cili si ę naruszenia zakazu stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . W przypadku stwierdzenia naruszenia przez przedsi ę biorc ę zakazu praktyk, o którym mowa w art. 5 lub 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę kar ę pieni ęż n ą . Wysoko ść kary powinna spe ł nia ć funkcj ę prewencyjn ą , tj. zapobiega ć 18 w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy, a tak ż e i represyjn ą , tj. stanowi ć reperkusj ę za jej naruszenie. Za udowodnione nale ż y uzna ć , i ż dosz ł o do naruszenia przez Mazowieck ą Spó ł k ę Gazownictwa okre ś lonego w art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazu nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej w sposób okre ś lony w sentencji niniejszej decyzji. Nak ł adaj ą c kar ę pieni ęż n ą okre ś lon ą w art. 101 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę konieczno ść spe ł nienia przes ł anek podmiotowych, tj. stwierdzenia, ż e przedmiotowe naruszenie dokonane by ł o co najmniej nieumy ś lnie. Konieczno ść brania pod uwag ę przes ł anki winy w przypadku stosowania kar pieni ęż nych okre ś lonych w art. 101 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy wynika bezpo ś rednio nie tylko z tre ś ci tego przepisu, ale równie ż pozostaje w zgodzie z orzecznictwem Trybuna ł u Konstytucyjnego (orzeczenie z dnia 1 marca 1994 r., sygn. U. 7/93) oraz zasadami stosowania kar pieni ęż nych, które obowi ą zuj ą we wspólnotowym prawie konkurencji. Zgodnie z art. 23 ust. 2 lit. a Rozporz ą dzenia Rady Unii Europejskiej z dnia 16 grudnia 2002 r. (Dz. Urz. UE nr L 1 z dnia 4 stycznia 2003 r.) Komisja mo ż e w drodze decyzji na ł o ż y ć kar ę pieni ęż n ą na przedsi ę biorców lub zwi ą zki przedsi ę biorców, je ż eli umy ś lnie lub nieumy ś lnie naruszaj ą zakazy okre ś lone w art. 81 lub 82 TWE. Zgodnie z art. 83 Konstytucji RP ka ż dy ma obowi ą zek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Obowi ą zek znajomo ś ci i przestrzegania prawa ci ąż y tym bardziej na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego, takich jak Mazowiecka Spó ł ka Gazownictwa. Podmioty profesjonalnie dzia ł aj ą ce na rynku powinny przewidywa ć , ż e podejmowane przez nie dzia ł ania b ę d ą uznane przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę i nie mog ą skutecznie dowodzi ć braku ś wiadomo ś ci naruszenia zakazu nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej. Orzekaj ą c w niniejszej sprawie, Prezes Urz ę du postanowi ł na ł o ż y ć na Mazowieck ą Spó ł k ę Gazownictwa kar ę w wysoko ś ci 364.500 z ł (s ł ownie: trzysta sze ść dziesi ą t cztery tysi ą ce pi ęć set z ł otych). Wysoko ść przychodu Spó ł ki w roku 2003 wynios ł a [ tajemnica przedsi ę biorstwa ], a zatem 10 % przychodu wynosi [ tajemnica przedsi ę biorstwa ]. Kwota kary zosta ł a wi ę c wymierzona znacznie poni ż ej maksymalnej wysoko ś ci kary, jak ą móg ł na ł o ż y ć Prezes Urz ę du [ tajemnica przedsi ę biorstwa ]. Jest to wi ę c kara minimalna i jest w minimalnym stopniu dotkliwa dla Spó ł ki. Przy ustalaniu wysoko ś ci kary Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę ujemne skutki spowodowane ś wiadomym dzia ł aniem Spó ł ki, szkodz ą ce przede wszystkim konsumentom, a wi ę c najs ł abszym uczestnikom rynku, pozbawiaj ą c ich mo ż liwo ś ci dochodzenia swoich praw. Na wysoko ść kary wywar ł tak ż e wp ł yw fakt, i ż nadu ż ywanie przez Spó ł k ę pozycji dominuj ą cej ma charakter ci ą g ł y. W przedmiotowej sprawie nie ma w ą tpliwo ś ci co do celu na ł o ż enia kary. Wymierzona kara winna stanowi ć dolegliwo ść finansow ą z powodu stosowania niedozwolonych praktyk oraz zmotywowa ć Spó ł k ę do niezw ł ocznego podj ę cia realizacji zaniechanego obowi ą zku. Prezes Urz ę du uzna ł , i ż kara w wymierzonej wysoko ś ci w pe ł ni odpowiada stopniowi zawinienia Spó ł ki oraz ż e spe ł ni swoj ą funkcj ę , zarówno represyjn ą jak te ż prewencyjn ą . Spó ł ka nie transponuj ą c postanowie ń taryfy do wzorca jakim jest umowa sprzeda ż y paliwa gazowego a jedynie odsy ł aj ą c konsumenta do jej tre ś ci, nie by ł a ś wiadoma bezprawno ś ci swojego dzia ł ania. Niezw ł ocznie po uzyskaniu od organu antymonopolowego wyczerpuj ą cej informacji niezb ę dnej do w ł a ś ciwej oceny stosowanej praktyki, Spó ł ka przyst ą pi ł a do opracowania wzorca umowny – zawieraj ą cego postanowienia taryfy – jak równie ż zadeklarowa ł a jego wprowadzenie do obrotu. Zgodnie z wyja ś nieniami Spó ł ki, umowy zawierane przez Spó ł k ę z nowymi odbiorcami maj ą zawiera ć wyci ą g z postanowie ń 19 taryfy, natomiast dotychczasowym odbiorcom wyci ą g z postanowie ń taryfy ma by ć dor ę czany wraz z faktur ą za zu ż yte paliwo gazowe. Zak ł adaj ą c, i ż w pierwszym przypadku konsument zawrze ze Spó ł k ą wi ążą ca go umow ę sprzeda ż y paliwa gazowego natomiast w drugim przypadku – otrzyma taryf ę za po ś rednictwem poczty oraz nie wypowie, w zakre ś lonym w umowie terminie, dotychczasowej, wi ążą cej go umowy, to i tak nie mo ż na uzna ć , i ż spoczywaj ą cy na Spó ł ce obowi ą zek dor ę czenia konsumentowi wzorca umownego zosta ł spe ł niony. Opracowany bowiem przez Spó ł k ę wyci ą g z postanowie ń taryfy nie spe ł nia wymogu transparentno ś ci wzorca. Jest on nieczytelny a co za tym idzie, zapoznanie si ę z jego postanowieniami napotyka na trudno ś ci. Z faktu istnienia utrudnie ń w zapoznaniu si ę z ca ł okszta ł tem uprawnie ń odbiorcy wynikaj ą cych z zawartej umowy sprzeda ż y paliwa gazowego wynika równie ż to, i ż z powodu niepe ł nej ich znajomo ś ci, z przyczyn le żą cych po stronie przedsi ę biorstwa, uci ąż liwe mo ż e okaza ć si ę dochodzenie ich przez konsumenta. Wobec powy ż szego nie mo ż na uzna ć , i ż zachowanie Spó ł ki stanowi zaniechanie stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę . Nadal bowiem konsument nie ma mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z ca ł o ś ci ą praw i obowi ą zków wynikaj ą cych z umowy, któr ą zawar ł ze Spó ł k ą . W ś wietle wskazanych okoliczno ś ci na ł o ż enie przedmiotowej kary, jak i jej wysoko ść , jest w pe ł ni uzasadnione. Stosownie do art. 105 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji, na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: nr 51101010100078782231000000, w banku NBP O/O Warszawa Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, orzeczono jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Otrzymuje: Mazowiecka Spó ł ka Gazownictwa Sp. z o.o. ul. Kasprzaka 25 01-224 Warszawa 20