RWA-37/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-41-1/06/MZ Warszawa, dn. 31 pa ź dziernika 2006 r. DECYZJA Nr RWA - 37/2006 I. Na podstawie art. 9 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania antymonopolowego - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zawarcie przez Bibliotek ę Narodow ą w Warszawie i Jerzego Buczka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą w Warszawie pod nazw ą „Mikrofilm-Service” zakazanego prawem porozumienia ograniczaj ą cego konkurencj ę na lokalnym rynku us ł ug kserograficznych obejmuj ą cym obszar gmachu g ł ównego Biblioteki Narodowej w Warszawie, polegaj ą cego na bezpo ś rednim ustaleniu cen za ś wiadczenie us ł ug kserograficznych i nakazuje si ę jej zaniechania . II. Na podstawie art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18 poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego z urz ę du - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nak ł ada si ę na Bibliotek ę Narodow ą w Warszawie kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 5.442,33 PLN (s ł ownie: pi ęć tysi ę cy czterysta czterdzie ś ci dwa z ł ote i trzydzie ś ci trzy grosze), p ł atn ą do bud ż etu Pa ń stwa. III. Na podstawie art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18 poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego z urz ę du - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nak ł ada si ę na Jerzego Buczka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Mikrofilm-Service” kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 2.737,34 PLN (s ł ownie: dwa tysi ą ce siedemset trzydzie ś ci siedem z ł otych i trzydzie ś ci cztery grosze), p ł atn ą do bud ż etu Pa ń stwa. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2005 r. Delegatura UOKiK w Warszawie wszcz ęł a – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – post ę powanie wyja ś niaj ą ce, maj ą ce na celu wst ę pne ustalenie, czy w zwi ą zku z dzia ł alno ś ci ą Biblioteki Narodowej w Warszawie (dalej równie ż : Biblioteka lub BN) oraz Pana Jerzego Buczka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Mikrofilm-Service” w zakresie ś wiadczenia us ł ug kserograficznych, nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego, w tym, czy sprawa ma charakter antymonopolowy (RWA-40-24/05/MZ). Post ę powanie zosta ł o wszcz ę te w zwi ą zku z pismem Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Warszawie, do którego zosta ł a skierowana skarga konsumenta podnosz ą cego zastrze ż enia co do wysoko ś ci cen us ł ug kserograficznych ś wiadczonych w gmachu g ł ównym Biblioteki Narodowej w Warszawie po ł o ż onym przy Alejach Niepodleg ł o ś ci 213 . Ze stanu faktycznego przedstawionego przez konsumenta wynika ł o, ż e Biblioteka Narodowa w jej gmachu g ł ównym ś wiadczy us ł ugi kserograficzne z materia ł ów nale żą cych do jej zbiorów, których nie mo ż na wynosi ć poza gmach Biblioteki i pobiera za to op ł at ę w wysoko ś ci 45 groszy za jedn ą kserokopi ę . Inne materia ł y - nieb ę d ą ce w ł asno ś ci ą biblioteki, np. ksi ąż ki sprowadzane na specjalne zamówienie czytelników z zagranicy, mo ż na kserowa ć w jedynym punkcie kserograficznym zlokalizowanym na terenie Biblioteki. Cena w punkcie „Mikrofilm-Service” jest identyczna z cen ą Biblioteki Narodowej i wynosi 45 groszy za odbitk ę . Skar żą cy podniós ł , i ż w innych punktach firmy „Mikrofilm-Service” znajduj ą cych si ę na terenie Warszawy cena jest dwukrotnie ni ż sza. Ze wzgl ę du na konieczno ść zamówienia bardzo du ż ej ilo ś ci odbitek, koszty, jakie w zwi ą zku z tym musia ł ponie ść konsument by ł y du ż o wy ż sze ni ż gdyby mia ł mo ż liwo ść wyboru i móg ł kserowa ć w innym punkcie. Bior ą c pod uwag ę ilo ść osób korzystaj ą cych z us ł ug Biblioteki Narodowej, takie nieuzasadnione wydatki mog ł y dotyczy ć nawet kilkudziesi ę ciu tysi ę cy osób rocznie. Ponadto, zapytany przez konsumenta o przyczyn ę tak wysokich cen, pracownik punktu oznajmi ł mu, ż e ceny zosta ł y ustalone przez dyrektora Biblioteki Narodowej, co mog ł o uzasadnia ć podejrzenie, i ż pomi ę dzy przedsi ę biorcami zosta ł o zawarte porozumienie cenowe. W ocenie Prezesa Urz ę du, informacje przekazane przez Rzecznika, mog ł y uzasadnia ć przypuszczenie, i ż dzia ł ania Biblioteki Narodowej i „Mikrofilm–Service” mog ą narusza ć zakaz stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Dodatkowo przemawia ł za tym fakt, i ż rynkowe ceny us ł ug kserograficznych w Warszawie kszta ł tuj ą si ę na poziomie od 15 do 30 groszy za stron ę (np. Copy General, MK Serwis Us ł ugi Kserograficzne), wobec czego ceny stosowane przez Bibliotek ę Narodow ą i „Mikrofilm-Service” stanowi ł y dwukrotno ść a czasami nawet trzykrotno ść cen rynkowych. 2 W wyniku przeprowadzonego post ę powania wyja ś niaj ą cego Delegatura UOKiK w Warszawie ustali ł a, ż e na terenie Biblioteki Narodowej w Warszawie - oprócz punktów kserograficznych nale żą cych do Biblioteki (punkt ksero zlokalizowany w gmachu g ł ównym Biblioteki w Dziale Ochrony i Konserwacji Zbiorów Bibliotecznych i punkt ksero znajduj ą cy si ę w Pa ł acu Rzeczypospolitej) dzia ł aj ą punkty Pana Jerzego Buczka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Mikrofilm-Service” na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Wójta Gminy Raszyn. Na podstawie otrzymanych od Biblioteki Narodowej i Jerzego Buczka dokumentów Prezes Urz ę du ustali ł , ż e Biblioteka Narodowa w 2002 r. zorganizowa ł a konkurs na obs ł ug ę punktów ksero przeznaczonych dla czytelników, którego celem by ł wybór najkorzystniejszej oferty dotycz ą cej ś wiadczenia us ł ug kserograficznych na terenie Biblioteki Narodowej. W konkursie ofert zwyci ęż y ł a firma „Mikrofilm-Service” Jerzego Buczka. W dniu 3 wrze ś nia 2002 r. zosta ł a zawarta umowa nr 10/OA/2002 na czas nieokre ś lony pomi ę dzy Bibliotek ą Narodow ą a „Mikrofilm–Service”, na mocy której - na zasadzie wy łą czno ś ci - Jerzy Buczek sta ł si ę najemc ą pomieszcze ń Biblioteki, w których prowadzi obs ł ug ę punktów ksero. Integraln ą cz ęś ci ą niniejszej umowy jest pisemna oferta z ł o ż ona przez Jerzego Buczka. Jedn ą z propozycji wysuni ę tych przez „Mikrofilm-Service” by ł o zgodnie z pkt 4 przedmiotowej oferty „ utrzymanie cen us ł ug na poziomie ustalonym przez Bibliotek ę Narodow ą na zasadzie: a) niekonkurencji b) ceny zaporowej – w celu oszcz ę dzania zbiorów.” Analiza materia ł u zebranego w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym wskazywa ł a, i ż dzia ł ania Biblioteki Narodowej i Jerzego Buczka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Mikrofilm-Service” mog ą stanowi ć praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę okre ś lon ą w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do przywo ł anego przepisu, zakazane s ą porozumienia pomi ę dzy przedsi ę biorcami, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku w ł a ś ciwym polegaj ą ce w szczególno ś ci na ustalaniu bezpo ś rednio lub po ś rednio, cen innych warunków zakupu lub sprzeda ż y towarów. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, postanowieniem z dnia 22 lutego 2006 r. wszcz ę te zosta ł o w imieniu Prezesa Urz ę du post ę powanie antymonopolowe, w zwi ą zku z podejrzeniem zawarcia przez Bibliotek ę Narodow ą w Warszawie i Jerzego Buczka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą w Warszawie pod nazw ą „Mikrofilm-Service” zakazanego prawem porozumienia ograniczaj ą cego konkurencj ę na lokalnym rynku us ł ug kserograficznych obejmuj ą cym obszar gmachu g ł ównego Biblioteki Narodowej w Warszawie, polegaj ą cego na bezpo ś rednim ustaleniu cen za ś wiadczenie us ł ug kserograficznych, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2006 r. zaliczono w poczet materia ł ów dowodowych dokumenty uzyskane przez Prezesa Urz ę du w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego. Odpowiadaj ą c na wezwanie do ustosunkowania si ę do sformu ł owanych przez Prezesa Urz ę du zarzutów, zarówno Biblioteka Narodowa jak i Pan Jerzy Buczek uznali zarzuty za bezzasadne. Biblioteka Narodowa wskaza ł a, i ż jednym z wa ż nych zada ń BN jest udost ę pnianie zbiorów. Biblioteka podnios ł a, i ż us ł ugi kserograficzne wykonywane dla czytelników stanowi ą cz ęść rozwijanej w Bibliotece dzia ł alno ś ci reprograficznej i dygitalizacyjnej. Ze wzgl ę du na wskazany wy ż ej obowi ą zek wieczystej archiwizacji zasadniczym celem tej dzia ł alno ś ci, z jednej strony jest ochrona zbiorów, z drugiej za ś – u ł atwienie dost ę pu do nich 3 jak najszerszym rzeszom czytelników. Biblioteka podnios ł a, i ż o ile mikrofilmowanie, fotografowanie czy skanowanie zbiorów specjalistycznym sprz ę tem nie jest szkodliwe dla materia ł ów bibliotecznych o tyle, „(…) kserokopiowanie niszczy w zatrwa ż aj ą cym tempie poddawane takiej obróbce dokumenty” Biblioteka podnios ł a, i ż „w interesie Biblioteki Narodowej nie le ż y rozszerzenie us ł ug kserograficznych, a wr ę cz przeciwnie chodzi o ich ograniczenie, gdy ż uzyskane dochody z tej dzia ł alno ś ci nie pokrywaj ą nak ł adów poniesionych przez Bibliotek ę na przechowywanie zbiorów, ich ochron ę , konserwacj ę i naprawy.” Biblioteka wskaza ł a, ż e ten problem dotyczy równie ż innych bibliotek, st ą d bierze si ę wyra ź na tendencja w bibliotekach do ustalania cen „ zaporowych ”, aby przynajmniej w ten sposób ograniczy ć narastaj ą ce zjawisko masowego kserowania zbiorów bibliotecznych a tym samym ich niszczenia. Jerzy Buczek podniós ł ponadto, i ż umowa o najem pomieszcze ń na ś wiadczenie us ł ug kserograficznych pomi ę dzy Biblioteka Narodow ą a „Mikrofilm-Service” zosta ł a zawarta na zasadach ś ci ś le okre ś lonych przez Bibliotek ę Narodow ą . Przedsi ę biorca podniós ł , i ż nierespektowanie tych zasad skutkuje wypowiedzeniem umowy a wi ę c utrat ą pracy i konieczno ś ci ą zwolnienia zatrudnionych pracowników. Po przeprowadzonym post ę powaniu dowodowym, Prezes Urz ę du uznaj ą c, i ż wszystkie niezb ę dne dla rozstrzygni ę cia sprawy kwestie zosta ł y wyja ś nione, pismem z dnia 10 lipca 2006 r. poinformowa ł strony o zako ń czeniu post ę powania dowodowego i mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z aktami post ę powania. Obie strony post ę powania skorzysta ł y z przedmiotowego prawa (notatka s ł u ż bowa z dnia 19 lipca 2006 r. i z dnia 24 lipca 2006 r.) Pismem z dnia 28 lipca 2006 r. Biblioteka Narodowa z ł o ż y ł a dodatkowe wyja ś nienia w sprawie. Biblioteka podkre ś li ł a, i ż zawieraj ą c umow ę z „Mikrofilm–Service” w dniu 3 wrze ś nia 2002 r. nie mia ł a na celu wywierania negatywnego wp ł ywu na stan konkurencji na rynku. Biblioteka podkre ś li ł a te ż , i ż zgodnym zamiarem i celem stron umowy, które u ż y ł y sformu ł owania „ niekonkurencyjno ść cen ” by ł o podkre ś lenie zasady i obowi ą zku ochrony zbiorów Biblioteki Narodowej. Biblioteka podnios ł a, i ż sformu ł owanie umowne „ cena zaporowa ” nie mo ż e by ć oceniane wy łą cznie w aspekcie ochrony konkurencji lub ograniczania dost ę pno ś ci zbiorów dla komnsumnetów, ale powinno by ć oceniane w aspekcie ochrony dziedzictwa narodowego czyli obowi ą zku realizacji przez Bibliotek ę Narodow ą jednego z g ł ównych celów, dla którego zosta ł powo ł ana. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje. Biblioteka Narodowa dzia ł a na podstawie art. 16 ust. 4 ustawy z dnia 27 czerwca 1997r. o bibliotekach (Dz. U. z 1997 r. Nr 85, poz. 539) i statutu nadanego zarz ą dzeniem Ministra Kultury z dnia 30 sierpnia 2005 r. (Dz. Urz. MK. z 2005r. Nr 4 poz. 44), stosownie do którego Biblioteka Narodowa jest centraln ą bibliotek ą Pa ń stwa posiadaj ą c ą przymiot osobowo ś ci prawnej. Siedzib ą Biblioteki Narodowej jest miasto sto ł eczne Warszawa. Biblioteka mie ś ci si ę w gmachu g ł ównym po ł o ż onym przy Alejach Niepodleg ł o ś ci 213 w Warszawie i w Pa ł acu Rzeczypospolitej przy Placu Krasi ń skich 3/4 w Warszawie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 do zada ń Biblioteki Narodowej nale ż y m.in. prowadzenie dzia ł alno ś ci bibliotecznej, bibliograficznej, naukowej, informacyjnej, konserwatorskiej, poradniczej, wydawniczej, wystawienniczej i us ł ugowej, a w szczególno ś ci gromadzenie, opracowywanie, 4 udost ę pnianie i wieczyste archiwizowanie materia ł ów bibliotecznych powsta ł ych w Polsce oraz zagranic ą a dotycz ą cych Polski. Zbiory Biblioteki Narodowej udost ę pniane s ą do celów naukowych, o ś wiatowych, dzia ł alno ś ci kulturalnej i pracy zawodowej ka ż demu, kto uko ń czy ł 18 rok ż ycia, a w uzasadnionych przypadkach (na podstawie listu polecaj ą cego ze szko ł y) ze zbiorów mog ą równie ż korzysta ć uczniowie szkó ł ponadgimnazjalnych. Zbiory biblioteczne udost ę pniane s ą wy łą cznie w czytelniach BN. Biblioteka Narodowa zapewnia tak ż e mo ż liwo ść ich skopiowania. Na terenie Biblioteki Narodowej dzia ł aj ą punkty kserograficzne nale żą ce do Biblioteki i obs ł ugiwane przez jej pracowników (punkt ksero zlokalizowany w gmachu g ł ównym Biblioteki w Dziale Ochrony i Konserwacji Zbiorów Bibliotecznych i punkt ksero znajduj ą cy si ę w Pa ł acu Rzeczypospolitej) oraz punkty kserograficzne nale żą ce do Jerzego Buczka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Wójta Gminy Raszyn nr 4104, pod nazw ą „Mikrofilm- Service” z siedzib ą w Raszynie. Przedmiotem dzia ł alno ś ci ww. przedsi ę biorcy jest m.in. dzia ł alno ść poligraficzna w tym ś wiadczenie us ł ug kserograficznych w punktach us ł ugowych w Raszynie oraz w gmachu g ł ównym Biblioteki Narodowej. Punkty kserograficzne „Mikrofilm-Service” s ą zlokalizowane w czterech najwi ę kszych czytelniach w gmachu g ł ównym Biblioteki tj. w Czytelni Ogólnej, Czytelni Humanistycznej, Czytelni Czasopism i Czytelni Mikroform. Us ł ugi kserograficzne ś wiadczone w punktach ksero Biblioteki Narodowej wykonywane s ą wy łą cznie z materia ł ów nale żą cych do zbiorów Biblioteki, natomiast w punktach nale żą cych do „Mikrofilm-Service” czytelnicy mog ą kserowa ć , poza zbiorami wypo ż yczanymi na miejscu, tak ż e materia ł y przyniesione z zewn ą trz. Czytelnicy mog ą prosi ć o wykonanie kopii jedynie z ksi ąż ek z ksi ę gozbiorów podr ę cznych wydanych po 1945 roku. Je ż eli czytelnik chce lub musi (np. w wypadku niemo ż no ś ci pozostania d ł u ż ej w Czytelni) pracowa ć nad udost ę pnionymi materia ł ami poza Bibliotek ą , musi - wobec faktu, i ż Biblioteka Narodowa nie wypo ż ycza ksi ąż ek na zewn ą trz - zamówi ć wykonanie kserokopii. Zgodnie bowiem z postanowieniami regulaminów korzystania z czytelni Biblioteki Narodowej , w Bibliotece Narodowej obowi ą zuje zakaz wynoszenia na zewn ą trz wypo ż yczonych ze zbiorów biblioteki materia ł ów. Z ustale ń Prezesa Urz ę du wynika, i ż Jerzy Buczek jest najemc ą pomieszcze ń Biblioteki od 1997 r. Uzasadniaj ą c wspó ł prac ę z „Mikrofilm-Service” Biblioteka wskaza ł a brak w ł asnego potencja ł u technicznego a tak ż e personalnego umo ż liwiaj ą cego prowadzenie i obs ł ug ę punktu ksero. Biblioteka Narodowa zawar ł a z firm ą „Mikrofilm-Service” dwie kolejno po sobie nast ę puj ą ce umowy najmu pomieszcze ń Biblioteki: umow ę nr 3 AD/BN/97 zawart ą w dniu 6 pa ź dziernika 1997 r. na okres od 10 pa ź dziernika 1997 r. do 31 grudnia 1997 r. a nast ę pnie umow ę nr 1 1/OG/BN/98 zawart ą w dniu 2 stycznia 1998 r. na czas nieokre ś lony. W 2002 r. Biblioteka Narodowa, rozwi ą za ł a umow ę nr 1 1/OG/BN/98 z Jerzym Buczkiem równocze ś nie zapraszaj ą c go do udzia ł u w konkursie na obs ł ug ę punktów ksero przeznaczonych dla czytelników, którego celem by ł wybór najkorzystniejszej oferty dotycz ą cej ś wiadczenia us ł ug kserograficznych na terenie Biblioteki Narodowej. W konkursie ofert zwyci ęż y ł a firma „Mikrofilm-Service” Jerzego Buczka. W dniu 3 wrze ś nia 2002 r. zosta ł a zawarta umowa nr 10/OA/2002 na czas nieokre ś lony pomi ę dzy Bibliotek ą Narodow ą a „Mikrofilm–Service”, na mocy której, na zasadzie wy łą czno ś ci Jerzy Buczek sta ł si ę najemc ą pomieszcze ń Biblioteki, w których prowadzi obs ł ug ę punktów ksero. Zawarta pomi ę dzy Bibliotek ą Narodow ą a Jerzym Buczkiem umowa nie reguluje kwestii kszta ł towania cen ś wiadczonych us ł ug kserograficznych. W tym zakresie umowa odsy ł a do z ł o ż onej przez Jerzego Buczka oferty na obs ł ug ę ksero czytelników BN, która - zgodnie 5 z § 13 przedmiotowej umowy – jest jej integraln ą cz ęś ci ą . Pkt 4 przedmiotowej oferty brzmi: „ utrzymanie cen us ł ug na poziomie ustalonym przez Bibliotek ę Narodow ą na zasadzie: a) niekonkurencji b) ceny zaporowej – w celu oszcz ę dzania zbiorów.” Ceny us ł ug kserograficznych wykonywanych przez Bibliotek ę Narodow ą zosta ł y uregulowane Zarz ą dzeniem nr 2 Zast ę pcy Dyrektora Biblioteki Narodowej z dnia 1 wrze ś nia 2004 r. Zgodnie z cennikiem stanowi ą cym za łą cznik do powo ł anego zarz ą dzenia cena kserokopii formatu A4 wynosi 45 groszy natomiast kserokopii formatu A3 – 80 groszy. Aktualnie obowi ą zuj ą ca cena kserokopii formatu A4 - 45 groszy (przyj ę ta powo ł anym wy ż ej zarz ą dzeniem Zast ę pcy Dyrektora BN) jest cen ą niezmienion ą – przeniesion ą z wcze ś niejszego cennika tj. cennika wprowadzonego zarz ą dzeniem Zast ę pcy Dyrektora nr 1 BN z dnia 3 wrze ś nia 2001 r. Ceny us ł ug kserograficznych ś wiadczone przez punkt „Mikrofilm-Service” Jerzego Buczka po ł o ż ony na terenie Biblioteki Narodowej s ą identyczne z cenami ustalonymi przez Dyrekcj ę Biblioteki. Z kolei ceny us ł ug kserograficznych ś wiadczonych w punkcie kserograficznym w Raszynie s ą cenami umownymi i kszta ł tuj ą na poziomie od 20 do 30 groszy za kserokopi ę . Biblioteka Narodowa ustosunkowuj ą c si ę do sformu ł owanych przez Prezesa Urz ę du zarzutów podnios ł a, i ż jest centraln ą bibliotek ą pa ń stwa i narodow ą instytucj ą kultury. Zgodnie ze Statutem Biblioteki jednym z jej podstawowych obowi ą zków jest m.in. przechowywanie i wieczysta archiwizacja ca ł okszta ł tu krajowej produkcji wydawniczej, zabytków kultury polskiej. Obok tego Biblioteka opracowuje i udost ę pnia swoje zbiory, opracowuje i wydaje bibliografi ę narodow ą , prowadzi dzia ł alno ść naukow ą , informacyjn ą , metodyczn ą , unifikacyjn ą w dziedzinie szeroko rozumianej ksi ąż ki. Biblioteka Narodowa opiera swoj ą dzia ł alno ść na przepisach z ustawy z dnia 25 pa ź dziernika 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu dzia ł alno ś ci kulturalnej (Dz. U. z 2001 r. Nr 13, poz. 123 z pó ź n. zm.). Zgodnie z art. 3 powo ł anej ustawy, przepisy o prowadzeniu dzia ł alno ś ci gospodarczej stosuje si ę tylko w zakresie nieuregulowanym ustaw ą . Stanowi to niewielki margines ca ł okszta ł tu dzia ł alno ś ci Biblioteki (pismo BN z dnia 13 marca 2006 r.). Biblioteka Narodowa sk ł adaj ą c dalsze wyja ś nienia wskaza ł a, i ż jednym z wa ż nych zada ń BN jest udost ę pnianie zbiorów. Biblioteka podnios ł a, i ż us ł ugi kserograficzne wykonywane dla czytelników stanowi ą cz ęść rozwijanej w Bibliotece dzia ł alno ś ci reprograficznej i dygitalizacyjnej. Ze wzgl ę du na wskazany wy ż ej obowi ą zek wieczystej archiwizacji zasadniczym celem tej dzia ł alno ś ci, z jednej strony jest ochrona zbiorów, a drugiej – u ł atwienie dost ę pu do nich jak najszerszym rzeszom czytelników. Biblioteka podnios ł a, i ż o ile mikrofilmowanie, fotografowanie czy skanowanie zbiorów specjalistycznym sprz ę tem nie jest szkodliwe dla materia ł ów bibliotecznych o tyle, „(…) kserokopiowanie niszczy w zatrwa ż aj ą cym tempie poddawane takiej obróbce dokumenty” (pismo BN z dnia 13 marca 2006 r.). Biblioteka wskaza ł a, i ż nie jest rynkiem, na którym ś cieraj ą si ę interesy ró ż nych firm i trwa walka o konsumenta, ale stanowi narodow ą instytucj ę kultury, która jest zobowi ą zana do realizacji statutowych zada ń a w tym m.in. ś cis ł ej ochrony powierzonych jej przez Pa ń stwo zbiorów i jednocze ś nie sprawnego ich udost ę pniania. Biblioteka podnios ł a, i ż „w interesie Biblioteki Narodowej nie le ż y rozszerzenie us ł ug kserograficznych, a wr ę cz przeciwnie chodzi o ich ograniczenie, gdy ż uzyskane dochody z tej dzia ł alno ś ci nie pokrywaj ą nak ł adów poniesionych przez Bibliotek ę na przechowywanie zbiorów, ich ochron ę , konserwacj ę i naprawy.” Biblioteka wskaza ł a, ż e ten problem dotyczy równie ż innych bibliotek, st ą d bierze si ę wyra ź na tendencja w bibliotekach do ustalania cen 6 „ zaporowych ”, aby przynajmniej w ten sposób ograniczy ć narastaj ą ce zjawisko masowego kserowania zbiorów bibliotecznych a tym samym ich niszczenia. Na dowód powy ż szych twierdze ń Biblioteka przekaza ł a cenniki us ł ug reprograficznych obowi ą zuj ą cych w bibliotekach: Bibliotece Uniwersyteckiej we Wroc ł awiu, Bibliotece Jagiello ń skiej, Bibliotece Uniwersyteckiej w Poznaniu i Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie. Biblioteka podnios ł a, i ż podczas ustalania cen us ł ug kserograficznych w Bibliotece Narodowej uwzgl ę dniano zawsze ceny stosowane przez najwi ę ksze biblioteki naukowe (wymienione powy ż ej), które podobnie jak BN realizuj ą zadnia w zakresie ochrony zbiorów. Ponadto Biblioteka przedstawi ł a kosztorys pobieranych cen za ś wiadczone przez ni ą us ł ugi reprograficzne z odr ę bnym wyszczególnieniem elementów sk ł adaj ą cych si ę na kosztorys wykonania kserokopii formatu A4. Z przedmiotowej kalkulacji wynika, i ż koszty wykonania pojedynczej kserokopii - materia ł y, robocizna w tym obs ł uga biblioteczna, konserwacja - wynosz ą 0,402 z ł za jedn ą kserokopi ę . Biblioteka wskaza ł a równie ż , i ż warunek utrzymania przez Jerzego Buczka cen us ł ug na poziomie ustalonym przez Bibliotek ę Narodow ą odnosi si ę wy łą cznie do zbiorów BN natomiast na ceny kopiowania innych materia ł ów w punktach obs ł ugiwanych przez „Mikrofilm- Service” Biblioteka nie ma wp ł ywu. Pismem z dnia 28 lipca 2006 r. Biblioteka Narodowa z ł o ż y ł a dodatkowe wyja ś nienia. Biblioteka ustosunkowuj ą c si ę do stanowiska Prezesa Urz ę du dotycz ą cego antykonkurencyjnego charakteru umowy zawartej z Jerzym Buczkiem podnios ł a, i ż strony zawieraj ą c przedmiotow ą umow ę nie mia ł y na celu wywierania negatywnego wp ł ywu na stan konkurencji na rynku. Biblioteka podkre ś li ł a, i ż zgodnym zamiarem i celem stron umowy, które u ż y ł y sformu ł owania „ niekonkurencyjno ść cen ” by ł o podkre ś lenie zasady i obowi ą zku ochrony zbiorów Biblioteki Narodowej. Biblioteka podnios ł a równie ż , i ż sformu ł owanie umowne „ cena zaporowa ” nie mo ż e by ć oceniane wy łą cznie w aspekcie ochrony konkurencji lub ograniczania dost ę pno ś ci zbiorów dla komnsumnetów, ale powinno by ć oceniane ochrony dziedzictwa narodowego czyli obowi ą zku realizacji przez Bibliotek ę Narodow ą jednego z g ł ównych celów, dla którego zosta ł powo ł ana. Z kolei Jerzy Buczek w odpowiedzi na zarzuty sformu ł owane przez Prezesa Urz ę du podniós ł , i ż umowa o najem pomieszcze ń na ś wiadczenie us ł ug kserograficznych pomi ę dzy Bibliotek ą Narodow ą a „Mikrofilm-Service” zosta ł a zawarta na zasadach ś ci ś le okre ś lonych przez Bibliotek ę Narodow ą . Przedsi ę biorca podniós ł , i ż nierespektowanie tych zasad skutkuje wypowiedzeniem umowy, a wi ę c utrat ą pracy i konieczno ś ci ą zwolnienia zatrudnionych pracowników. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje. 1. Strony post ę powania Post ę powanie antymonopolowe, podobnie jak ka ż de inne post ę powanie administracyjne, toczy si ę z udzia ł em osób maj ą cych przymiot strony. Zgodnie z art. 86 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stron ą post ę powania jest ka ż dy, kto wnosi o wydanie decyzji w sprawie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę lub wobec kogo zosta ł o wszcz ę te post ę powanie o stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę lub naruszenie innych przepisów ustawy. Przy pomocy norm prawa antymonopolowego realizowana jest ochrona uczestników rynku przed antykonkurencyjnymi praktykami ze strony innych przedsi ę biorców. Przepisy okre ś laj ą ce zakaz stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , zawarte w art. 5 i w art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stosuje si ę zatem jedynie do przedsi ę biorców 7 i ich zwi ą zków. W my ś l art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 86 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. – Przepisy wprowadzaj ą ce ustaw ę o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1808), pod poj ę ciem „ przedsi ę biorcy ” nale ż y rozumie ć przedsi ę biorc ę w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807), a tak ż e: a) osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą niemaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej, b) osob ę fizyczn ą wykonuj ą c ą zawód we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek lub prowadz ą c ą dzia ł alno ść w ramach wykonywania takiego zawodu 1 . Zgodnie z ustaw ą o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, pod poj ę ciem przedsi ę biorcy nale ż y rozumie ć osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą i jednostk ę organizacyjn ą nieb ę d ą c ą osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą – wykonuj ą c ą we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą (art. 4 ust. 1 ww. ustawy). W ł a ś ciwa dla przedsi ę biorcy dzia ł alno ść gospodarcza to zarobkowa dzia ł alno ść wytwórcza, budowlana, handlowa, us ł ugowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze z ł ó ż , a tak ż e dzia ł alno ść zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ci ą g ł y (art. 2 ww. ustawy). Jerzy Buczek jest zarejestrowany w prowadzonym w Urz ę dzie Gminnym w Raszynie rejestrze podmiotów gospodarczych pod numerem 4104 jako prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Mikrofilm-Service”. Wobec powy ż szego nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż Jerzy Buczek posiada przymiot przedsi ę biorcy w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Rozwa ż aj ą c kwesti ę uznania Biblioteki Narodowej za przedsi ę biorc ę w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du dokona ł oceny jej dzia ł alno ś ci zarówno pod k ą tem definicji przedsi ę biorcy zawartej w przepisach ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej jak i definicji przedsi ę biorcy jako osoby prawnej ś wiadcz ą cej us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, nieb ę d ą ce dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , i ż Biblioteka Narodowa – na podstawie przepisów ustawy o bibliotekach i statutu nadanego zarz ą dzeniem Ministra Kultury z dnia 30 sierpnia 2005 r. jest centraln ą bibliotek ą Pa ń stwa posiadaj ą c ą przymiot osobowo ś ci prawnej. Biblioteka jako osoba prawna ś wiadczy odp ł atnie us ł ugi kserograficzne. W ocenie Prezesa Urz ę du dzia ł alno ść tak ą cechuje profesjonalny charakter. Jest podporz ą dkowana regu ł om op ł acalno ś ci i racjonalnego gospodarowania co wskazuje na jej zarobkowy charakter. Co wi ę cej, jest dzia ł aniem wykonywanym na w ł asny rachunek Biblioteki jako odr ę bnej osoby prawnej a nie na rachunek jej za ł o ż yciela i organizatora – Ministerstwa Kultury i Sztuki. Jak wynika z akt sprawy ustalenie wysoko ś ci cen us ł ug kserograficznych pozostaje w wy łą cznej kompetencji statutowego organu Biblioteki Narodowej – Dyrektora BN. Poddaj ą c dalszej analizie dzia ł alno ść Biblioteki w przedmiotowym zakresie nale ż y wskaza ć , i ż jej zorganizowany i ci ą g ł y charakter nie wywo ł uj ą w ą tpliwo ś ci. Tym samym - w ocenie Prezesa Urz ę du - przes ą dza to, i ż ś wiadczenie odp ł atnych us ł ug kserograficznych przez Bibliotek ę spe ł nia przes ł anki uznania tej dzia ł alno ś ci za dzia ł alno ść gospodarcz ą 1 Na potrzeby post ę powa ń w sprawach kontroli koncentracji pod poj ę ciem przedsi ę biorcy rozumie si ę te ż osob ę fizyczn ą , posiadaj ą c ą akcje lub udzia ł y zapewniaj ą ce jej co najmniej 25% g ł osów w organach co najmniej jednego przedsi ę biorcy lub posiadaj ą c ą kontrol ę , w rozumieniu pkt 13, nad co najmniej jednym przedsi ę biorc ą , cho ć by nie prowadzi ł a dzia ł alno ś ci gospodarczej w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej, je ż eli podejmuje dalsze dzia ł ania podlegaj ą ce kontroli koncentracji, o której mowa w art. 12 (art. 4 pkt 1 lit. c ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). 8 w rozumieniu przepisu art. 2 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, zgodnie, z którym dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą jest zarobkowa dzia ł alno ść us ł ugowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. To z kolei umo ż liwia uznanie Biblioteki Narodowej za przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów powo ł anej ustawy. Stosownie do przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej przedsi ę biorc ą jest bowiem osoba prawna wykonuj ą ca we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . Powy ż sze zdaje si ę potwierdza ć równie ż sama Biblioteka, która sk ł adaj ą c wyja ś nienia przyzna ł a, ż e osi ą ga przychody z tytu ł u prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej (pismo z dnia 13 marca 2006 r.). Co prawda Biblioteka podnios ł a, i ż dzia ł alno ść ta stanowi niewielki margines ca ł okszta ł tu dzia ł alno ś ci Biblioteki, jednak ż e okoliczno ść ta pozostaje bez wp ł ywu na bezsporny fakt, i ż Biblioteka ś wiadcz ą c us ł ugi kserograficzne prowadzi nastawion ą za zysk dzia ł alno ść gospodarcz ą . Dodatkowo Prezes Urz ę du zwa ż y ł , i ż przedsi ę biorc ą w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest tak ż e osoba prawna, która organizuje lub ś wiadczy us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, nieb ę d ą ce dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej (art. 4 pkt 1 lit. a ww. ustawy). Definicja legalna „ us ł ug o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej” nie zosta ł a zawarta ani w ustawie o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, ani w przepisach ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pomocna w tym zakresie jest natomiast ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz. U. Nr 9, poz. 43 z pó ź n. zm.), wskazuj ą ca w art. 1 ust. 2, i ż gospodarka komunalna obejmuje w szczególno ś ci zadania o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, których celem jest bie żą ce i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludno ś ci w drodze ś wiadczenia us ł ug powszechnie dost ę pnych. Z ust. 1 przywo ł anego artyku ł u wynika, i ż gospodarka komunalna jednostek samorz ą du terytorialnego polega na wykonywaniu przez te jednostki zada ń w ł asnych, w celu zaspokojenia zbiorowych potrzeb wspólnoty samorz ą dowej. 2 Zatem jest ona zasadniczo dzia ł alno ś ci ą podejmowan ą w celach nie zarobkowych (niekomercyjn ą ). Przes ą dza to o uznaniu, i ż ś wiadczenie us ł ug o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej nie jest dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą , jednak ż e jednostki ś wiadcz ą ce te us ł ugi posiadaj ą status przedsi ę biorcy na mocy art. 4 pkt 1 lit a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 3 Przyczyn ą takiej regulacji jest okoliczno ść , i ż jednostki te ś wiadcz ą us ł ugi dost ę pne na rynku, wchodz ą tym samym w stosunki gospodarcze z innymi uczestnikami obrotu (przedsi ę biorcami oraz konsumentami) i posiadaj ą mo ż liwo ść wp ł ywania na warunki konkurencji na rynku w ł a ś ciwym. Jednocze ś nie wskaza ć nale ż y, i ż ś wiadczenie us ł ug o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, nie stanowi przes ł anki wp ł ywaj ą cej na wy łą czenie mo ż liwo ś ci oceny praktyki z punktu widzenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 4 2 Katalog zada ń w ł asnych (gminy) zawarto w art. 7 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorz ą dzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 z pó ź n. zm.). 3 Tak te ż R.W. Kaszubski, K. Radzikowski, Wolno ść gospodarcza i warunki dopuszczalno ś ci jej ogranicze ń , cz. I., Glosa 2000, nr 3, s. 1 i n., J. Fr ą ckowiak, Poj ę cie, powstanie i ustanie podmiotowo ś ci. Zagadnienia cywilnoprawne, Rejent 1998, nr 5, s. 26 oraz M. Szyd ł o, Konkurencja w dzia ł alno ś ci komunalnej na przyk ł adzie us ł ug wodoci ą gowo-kanalizacyjnych, Samorz ą d Terytorialny 2003, nr 6, s. 5 i n. Tak ż e w orzecznictwie organów antymonopolowych stwierdzono, i ż ś wiadczenie przez gmin ę us ł ug o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej nie jest dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą (wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 21 listopada 2001 r. (XVII Ama 5/01, LEX nr 56472). 4 Wyrok s ą du ochrony konkurencji i konsumentów z dnia 7 kwietnia 2004 r. (XVII Ama 48/03, Dz. Urz. UOKiK z 2004 r. Nr 3, poz. 311), z którego wynika, i ż nie stanowi to czynnika skutkuj ą cego "z ł agodzenie" re ż imów wynikaj ą cych z komentowanej ustawy (b ą d ź te ż czynnika przemawiaj ą cego za obni ż eniem kary pieni ęż nej nak ł adanej w trybie art. 101 i n. u.o.k.k.). Takie odmienne - mniej restrykcyjne - traktowanie podmiotów wykonuj ą cych dzia ł alno ść w sferze u ż yteczno ś ci publicznej (czyli przedsi ę biorcy w rozumieniu art. 4 pkt 4 lit. a u.o.k.k.) - musia ł oby zosta ć przewidziane w regulacjach ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 9 Podmiotem, któremu ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów przypisuje status przedsi ę biorcy na podstawie art. 4 pkt 4 lit. a mo ż e by ć nie tylko gmina (czy inna jednostka samorz ą du terytorialnego). Na gruncie prawa konkurencji za us ł ugi u ż yteczno ś ci publicznej mog ą by ć uwa ż ane wszelkiego rodzaju aktywno ś ci pa ń stwa polegaj ą ce na powszechnym zaspakajaniu okre ś lonych potrzeb spo ł ecze ń stwa. Z dotychczasowej praktyki orzeczniczej wynika, i ż jako przedsi ę biorc ę (na podstawie powo ł anego przepisu) uznano m.in. uczelnie, zarówno publiczne jak i niepubliczne. W wyroku z dnia 7 kwietnia 2004 r. (sygn. III SK 22/04, OSNP z 2005 r. nr 3, poz. 46), S ą d Najwy ż szy wyrazi ł pogl ą d, i ż b ę d ą ce przedmiotem dzia ł alno ś ci szko ł y wy ż szej us ł ugi edukacyjne stanowi ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej. Pod ąż aj ą c za tym pogl ą dem, Prezes Urz ę du zwa ż y ł , i ż Biblioteka Narodowa dzia ł a m.in. na postawie ustawy o bibliotekach i statutu nadanego zarz ą dzeniem Ministra Kultury, stosownie do którego Biblioteka Narodowa jest centraln ą bibliotek ą Pa ń stwa i jedn ą z najwa ż niejszych instytucji kultury narodowej. Zgodnie z postanowieniami statutu do zada ń Biblioteki Narodowej nale ż y prowadzenie dzia ł alno ś ci bibliotecznej, bibliograficznej, informacyjnej, naukowej, konserwatorskiej, poradniczej, wydawniczej, wystawienniczej i us ł ugowej. Stosownie do przepisu art. 18 ust. 2 ustawy o bibliotekach, Biblioteka Narodowa jest bibliotek ą publiczn ą i jako taka s ł u ż y zaspokajaniu potrzeb o ś wiatowych, kulturalnych i informacyjnych ogó ł u spo ł ecze ń stwa oraz uczestniczy w upowszechnianiu wiedzy i kultury (art. 18 ust. 1 ww. ustawy). Wobec tego - w ocenie Prezesa Urz ę du - Biblioteka Narodowa ś wiadczy us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej. Dzia ł alno ść prowadzona przez Bibliotek ę jest bowiem ukierunkowana na bie żą ce i nieprzerwane zaspakajanie potrzeb zbiorowych spo ł ecze ń stwa, natomiast us ł ugi przez ni ą ś wiadczone maj ą charakter powszechnie dost ę pny. Podkre ś lenia wymaga równie ż , i ż sprawy edukacji publicznej, kultury, w tym dzia ł alno ść bibliotek gminnych, ochrona zabytków, opieka nad zabytkami zosta ł y wymienione w ś ród zada ń w ł asnych jednostek samorz ą du terytorialnego (art. 7 ust. 9 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorz ą dzie gminnym), a zadania w ł asne gmin – jak zosta ł o wy ż ej podkre ś lone - traktowane s ą jako zadania o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej. W zwi ą zku z tym nale ż y przyj ąć , i ż ś wiadczenie przez Bibliotek ę us ł ug kulturalnych, edukacyjnych a tak ż e ochrona nad zbiorami nale ż y tak ż e do kategorii us ł ug o takim w ł a ś nie charakterze. Maj ą c powy ż sze na uwadze, Prezes Urz ę du uzna ł , i ż we wskazanym wy ż ej zakresie Biblioteka Narodowa prowadzi dzia ł alno ść w sferze u ż yteczno ś ci publicznej a zatem posiada status przedsi ę biorcy tak ż e na gruncie art. 4 pkt 4 lit. a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W tym ś wietle równie ż ś wiadczenie us ł ug kserograficznych nale ż y sklasyfikowa ć jako ś wiadczenie us ł ug u ż yteczno ś ci publicznej. Niezale ż nie od powy ż szej argumentacji nale ż y podnie ść , ż e w ś wietle ustalonego orzecznictwa, wyk ł adnia poj ę cia przedsi ę biorca w krajowym prawie ochrony konkurencji powinna pozostawa ć w zgodzie z prawem Unii Europejskiej. S ą d Najwy ż szy jednoznacznie wypowiedzia ł si ę w tym wzgl ę dzie w wyroku z dnia 29 maja 2001 r. (sygn. akt I CKN 1217/98). Zdaniem SN, w ą tpliwo ś ci co do zakresu poj ę cia przedsi ę biorcy powinny by ć rozstrzygane w oparciu o wyk ł adni ę funkcjonaln ą , tak aby uzyska ć rezultat zgodny z prawem Unii Europejskiej. SN podkre ś li ł , ż e „ ta zgodno ść dotyczy odwo ł ania si ę nie tylko do samej litery prawa, ale równie ż do tamtejszej praktyki s ą dowej ” We wspólnotowym prawie antymonopolowym poj ę cie „ przedsi ę biorstwo odpowiadaj ą ce poj ę ciu przedsi ę biorcy w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów” wykszta ł ci ł o si ę w drodze rozszerzaj ą cej interpretacji funkcjonalnej art. 81 i 82 TWE. Obejmuje ono ka ż d ą autonomiczn ą jednostk ę , prowadz ą c ą samodzielnie dzia ł alno ść o charakterze gospodarczym, której dzia ł ania nie s ą skierowane na zaspokajanie codziennych 10 potrzeb. Dla uznania danego podmiotu za przedsi ę biorc ę nie jest istotna forma prawna i sposób finansowania tej jednostki. 5 Przez dzia ł alno ść gospodarcz ą rozumie si ę wszelk ą aktywno ść rynkow ą , której istot ą jest oferowanie towarów i us ł ug. 6 W orzecznictwie wspólnotowym nacisk k ł adzie si ę zatem na indywidualn ą ocen ę wp ł ywu danego podmiotu na rynek. Nie ma istotnego znaczenia, czy dana osoba faktycznie osi ą ga zysk, jak równie ż , czy powsta ł a w celu prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej, czy np. dzia ł alno ś ci o charakterze publicznym lub spo ł ecznym. 7 Liczy si ę natomiast rzeczywisty skutek, jaki zachowanie badanego podmiotu wywiera lub potencjalnie mo ż e wywiera ć na rynek. 8 Na gruncie orzecznictwa Europejskiego Trybuna ł u Sprawiedliwo ś ci nieistotne jest, czy dana osoba to podmiot prawa publicznego, stanowi ą cy cz ęść administracji pa ń stwowej. Je ż eli prowadzi dzia ł alno ść daj ą c ą si ę okre ś li ć jako rynkowa, podlega regulacji antymonopolowej. 9 Bior ą c pod uwag ę wszystkie powy ż sze okoliczno ś ci, Prezes Urz ę du stan ął na stanowisku, ż e Bibliotek ę Narodow ą nale ż y, na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, traktowa ć jako przedsi ę biorc ę – w zakresie, w jakim wykonuje us ł ugi kserograficzne. 2. Rynek w ł a ś ciwy Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę ujawniaj ą si ę na rynku w ł a ś ciwym. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje rynek w ł a ś ciwy jako rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym, ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji (art. 4 pkt 8 ww. ustawy). Przez towary nale ż y rozumie ć zarówno rzeczy, jak i energi ę , papiery warto ś ciowe i inne prawa maj ą tkowe, us ł ugi, a tak ż e roboty budowlane (art. 4 pkt 6 ww. ustawy). Poj ę cie rynku w ł a ś ciwego odnosi si ę przedmiotowo do wszystkich wyrobów (us ł ug) jednego rodzaju, które ze wzgl ę du na swoje szczególne w ł a ś ciwo ś ci odró ż niaj ą si ę od innych wyrobów (us ł ug) w taki sposób, ż e nie istnieje mo ż liwo ść dowolnej ich zamiany. Rynek w ł a ś ciwy produktowo obejmuje wszystkie towary, które s ł u żą zaspokajaniu tych samych potrzeb nabywców, maj ą zbli ż one w ł a ś ciwo ś ci, podobne ceny i reprezentuj ą podobny poziom jako ś ci 10 . Niezb ę dnym elementem rynku w ł a ś ciwego jest tak ż e jego wymiar geograficzny, oznaczaj ą cy konieczno ść wskazania obszaru, na którym warunki konkurencji, maj ą ce zastosowanie do okre ś lonych towarów, s ą jednakowe dla wszystkich konkurentów. Zatem, aby wyznaczy ć rynek w ł a ś ciwy okre ś lon ą dzia ł alno ść poddaje si ę analizie z punktu widzenia asortymentowego a tak ż e geograficznego. Maj ą c na uwadze, i ż sprawa niniejsza dotyczy dzia ł a ń podejmowanych przez Bibliotek ę Narodow ą i „Mikrofilm-Service” w zakresie ś wiadczenia us ł ug kserograficznych, rynek produktowy w przedmiotowej sprawie konstytuuj ą us ł ugi kserograficzne – stanowi ą ce towar w rozumieniu przepisu art. 4 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Za rynek w ł a ś ciwy za ś w uj ę ciu geograficznym nale ż y uzna ć obszar gmachu g ł ównego 5 wyroki ETS w sprawach C-41/90 Höfner i Elser przeciwko Macrotron; C-55/96 Job Centre. 6 wyrok ETS z dnia 18 czerwca 1998 r. w sprawie C-35/96 Komisja przeciwko W ł ochom. 7 por.: decyzja Komisji z dnia 27 pa ź dziernika 1991 r. w sprawach nr IV/33.384 i nr IV/33.378 FIFA; Dz. Urz. WE z 1992 r. Nr L 326, s. 31; opinia Rzecznika Generalnego Jacobsa w sprawie C-67/96 Albany 8 por.: wyrok ETS z dnia 27 marca 1974 r. w sprawie C-127/74 BRT przeciwko SABAM i FONIOR. 9 opinia rzecznika generalnego Jacobsa z dnia 22 maja 2003 r. w po łą czonych sprawach C-264/01, C-306/01, C- 354/01 i 355/01 AOK-Bundesverband i inni; par. 25-26. 10 E. Modzelewska-W ą chal: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2002, s. 49. 11 Biblioteki Narodowej. W opinii Prezesa Urz ę du, za takim wyznaczeniem rynku w jego aspekcie geograficznym przemawiaj ą nast ę puj ą ce argumenty. Jak ju ż zosta ł o to wielokrotnie podkre ś lone – Biblioteka Narodowa pe ł ni funkcj ę centralnej biblioteki Pa ń stwa i jednej z najwa ż niejszych instytucji kultury narodowej. Biblioteka jest g ł ównym archiwum pi ś miennictwa narodowego, a jej zbiory dokumentuj ą wielowiekowy i wspó ł czesny dorobek umys ł owy ś wiatowy i polski. Podstaw ą tworzenia kompletnego archiwum pi ś miennictwa narodowego by ł o przyznane Bibliotece Narodowej w roku 1927 prawo otrzymywania bezp ł atnych egzemplarzy wszystkich publikacji przeznaczonych do upowszechniania, jakie wydawano na ówczesnym terytorium Polski. Obecnie na mocy ustawy z dnia 7 listopada 1996 r. o obowi ą zkowych egzemplarzach bibliotecznych (Dz.U. z 1996 r. Nr 152 poz. 722 ze zm.) Bibliotece Narodowej przekazywane s ą po dwa egzemplarze wszystkich tradycyjnych publikacji wydawanych w Polsce: ksi ąż ek, czasopism, gazet, nut, atlasów, map oraz druków ulotnych dokumentuj ą cych ż ycie spo ł eczne, kulturalne i polityczne kraju, takich jak plakaty, afisze, katalogi firmowe, broszury, ulotki. Wszystkie te czynniki wp ł ywaj ą na unikalny charakter Biblioteki Narodowej a zgromadzone w niej zbiory powoduj ą , i ż Biblioteki Narodowej nie mo ż na porówna ć z ż adn ą inn ą placówk ą tego rodzaju. Zgodnie z zasadami udost ę pniania zbiorów uregulowanymi w regulaminach poszczególnych czytelni, na terenie Biblioteki Narodowej obowi ą zuje zakaz wynoszenia wypo ż yczonych ksi ąż ek (materia ł ów) poza obr ę b biblioteki. Oznacza to, i ż czytelnicy korzystaj ą cy ze zbiorów Biblioteki Narodowej mog ą wy łą cznie na miejscu pracowa ć na wypo ż yczonych materia ł ach. Je ś li natomiast czytelnik chce lub musi (np. w wypadku niemo ż no ś ci pozostania d ł u ż ej w Czytelni) pracowa ć nad udost ę pnionymi materia ł ami poza obszarem Biblioteki, musi - wobec faktu, i ż Biblioteka Narodowa nie wypo ż ycza ksi ąż ek na zewn ą trz - zamówi ć wykonanie kserokopii b ą d ź u pracowników Biblioteki, b ą d ź w punktach „Mikrofilm-Service”. Bior ą c pod uwag ę wszystkie powy ż sze okoliczno ś ci, Prezes Urz ę du przyj ął zatem, i ż rynek w ł a ś ciwy w niniejszej sprawie stanowi lokalny rynek us ł ug kserograficznych, obejmuj ą cy obszar gmachu g ł ównego Biblioteki Narodowej w Warszawie. 3. Naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Stronom post ę powania antymonopolowego zosta ł postawiony zarzut stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cej na bezpo ś rednim ustalaniu cen za ś wiadczenie us ł ug kserograficznych. W my ś l art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane s ą porozumienia pomi ę dzy przedsi ę biorcami, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku w ł a ś ciwym polegaj ą ce w szczególno ś ci na ustalaniu bezpo ś rednio lub po ś rednio, cen innych warunków zakupu lub sprzeda ż y towarów. Porozumienia, o których mówi przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 zakazane s ą zarówno wówczas, gdy zawierane s ą przez przedsi ę biorców reprezentuj ą cych stron ę poda ż ow ą (uzgodnienie cen sprzeda ż y), jak i stron ę popytowa (uzgodnienie cen zakupu). Porozumienia cenowe mi ę dzy konkurentami zakazane s ą niezale ż nie od rodzaju uzgodnie ń cenowych, tak samo traktowane s ą uzgodnienia konkretnego poziomu cen zakupu lub sprzeda ż y, jak równie cen minimalnych i maksymalnych. Podkre ś lenia wymaga fakt, i ż do uznania porozumienia za zakazane na podstawie przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 nie jest konieczne, aby uzgodnione w nim by ł y zarówno ceny, jak 12 i inne warunki umów. Wystarczaj ą ce jest, aby przedmiotem jego uzgodnienia by ł a wy łą cznie cena. 11 Jak podnosi si ę w pi ś miennictwie, spo ś ród wszystkich rodzajów porozumie ń ograniczaj ą cych konkurencj ę , ustalenie przez przedsi ę biorców stosowanych cen (tj. porozumienie poziome o koordynacji cen) uznawane jest za jedno z najci ęż szych narusze ń zakazu praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . 12 Cena towaru stanowi bowiem jeden z podstawowych obszarów rywalizacji rynkowej mi ę dzy przedsi ę biorcami. Stanowi ona tym samym zasadniczy czynnik wyznaczaj ą cy warunki konkurencji. Konkurencja cenowa prowadzi zarazem do ich obni ż ania, co jest zjawiskiem korzystnym dla konsumentów. Mechanizmem konkurencji w zakresie cen jest zatem kszta ł towanie ich wysoko ś ci przez rynek, czyli decyzje podejmowane przez konsumentów. W konsekwencji konkurencja cenowa wymusza na przedsi ę biorcach podnoszenie efektywno ś ci dzia ł ania celem umo ż liwiania redukcji kosztów dzia ł alno ś ci i tym samym oferowania towarów substytucyjnych po cenach ni ż szych ni ż konkurent. W zwi ą zku z powy ż szym porozumienia maj ą ce na celu lub skutkuj ą ce ograniczaniem konkurencji cenowej nale żą do najbardziej restrykcyjnych praktyk antykonkurencyjnych. W ocenie Prezesa Urz ę du, zachowania Biblioteki Narodowej i Jerzego Buczka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Mikrofilm-Service” - uczestników post ę powania antymonopolowego - spe ł niaj ą przes ł anki porozumienia z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do tre ś ci art. 4 pkt 4 ustawy przez porozumienie rozumie si ę : - umowy zawierane mi ę dzy przedsi ę biorcami, mi ę dzy zwi ą zkami przedsi ę biorców oraz mi ę dzy przedsi ę biorcami i ich zwi ą zkami albo niektóre postanowienia tych umów; - uzgodnienia dokonane w jakiejkolwiek formie przez dwóch lub wi ę cej przedsi ę biorców lub ich zwi ą zki; - uchwa ł y lub inne akty zwi ą zków przedsi ę biorców lub ich organów statutowych. W ś wietle powy ż szego porozumienie to zarówno umowa, stanowi ą ca dowód materialny i bezpo ś redni na jej zawarcie, jak i uzgodnienia dokonane w jakiejkolwiek innej formie. Porozumienie w formie umowy lub niektórych postanowie ń umownych odpowiada co do zasady cywilnoprawnemu poj ę ciu umowy. Do zaistnienia takiej umowy w obrocie towarowym koniecznym jest zatem z ł o ż enie przez strony zgodnych o ś wiadcze ń woli. Porozumieniem mo ż e wi ę c by ć dwu lub wielostronna czynno ść prawna, na mocy której przynajmniej jedna ze stron zobowi ą zuje si ę do okre ś lonego dzia ł ania lub zaniechania, rezygnuj ą c tym samym z pe ł ni lub cz ęś ci swej swobody dzia ł ania na rzecz innej strony. W przedmiotowej sprawie dowodem bezpo ś rednim - w formie dokumentu - ś wiadcz ą cym o zawarciu niedozwolonego, porozumienia cenowego pomi ę dzy Bibliotek ą Narodow ą i Jerzym Buczkiem prowadz ą cym dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Mikrofilm-Service” jest umowa zawarta pomi ę dzy ww. przedsi ę biorcami w dniu 3 wrze ś nia 2002 r. W przedmiotowej umowie powo ł ane podmioty umie ś ci ł y klauzul ę , zgodnie z któr ą zobowi ą za ł y si ę do: „ utrzymania cen us ł ug na poziomie ustalonym przez Bibliotek ę Narodow ą na zasadzie: a) niekonkurencji b) ceny zaporowej – w celu oszcz ę dzania zbiorów ” 11 E. Modzelewska-W ą chal: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2002 r., s. 71.) 12 Ibidem. 13 W rozpatrywanej sprawie porozumienie ograniczaj ą ce konkurencj ę urzeczywistni ł o si ę zatem w formie umowy, która mie ś ci si ę w ustawowej definicji porozumienia. Zawarta w niej przywo ł ana klauzula bezsprzecznie potwierdza fakt zawarcia zakazanego prawem porozumienia o poziomie koordynacji cen. Z literalnego brzmienia przedmiotowej klauzuli wynika wprost, ż e Biblioteka Narodowa i Jerzy Buczek prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Mikrofilm- Service” ustalili wspólnie, i ż b ę d ą stosowa ć jednakowe ceny us ł ug i nie b ę d ą ze sob ą konkurowa ć na rynku us ł ug kserograficznych ś wiadczonych w Bibliotece Narodowej. A zatem cel przedmiotowego porozumienia zosta ł przez jego sygnatariuszy wyra ź nie wyartyku ł owany – rezygnacja z cenowego konkurowania substytucyjnych us ł ug. Porozumienie ograniczaj ą ce konkurencj ę powinno mie ć potencjalny lub faktyczny wp ł yw (cel lub skutek) na konkurencj ę (wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji). W tym miejscu nale ż y wskaza ć tez ę wyroku S ą du Ochrony Konkurencji i Komnsumnetów z dnia 24 marca 2004 r. ( sygn. XVII Ama 40/02), zgodnie z którym „ stosownie do tre ś ci art. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest samo porozumienie, którego celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku w ł a ś ciwym. Nie jest, wi ę c koniecznym, aby wyst ą pi ł zamierzony skutek w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci. ” Do uznania porozumienia za naruszaj ą ce zakaz okre ś lony w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wystarczaj ą ce jest zatem wykazanie, ż e strony porozumienia stawiaj ą sobie za cel ograniczenie konkurencji i nie ma znaczenia, czy cel ten zosta ł osi ą gni ę ty. Niemniej jednak, w ocenie Prezesa Urz ę du, skutek w postaci ujednolicenia cen us ł ug na lokalnym rynku us ł ug kserograficznych na terenie gmachu g ł ównego Biblioteki Narodowej w Warszawie niew ą tpliwie nast ą pi ł . Strony post ę powania, które posiadaj ą łą cznie 100% udzia ł ów w tym rynku ca ł kowicie wy łą czy ł y pomi ę dzy sob ą konkurencj ę w zakresie cen ś wiadczonych us ł ug. Stosuj ą bowiem cen ę „ zaporow ą ” w jednolitej, ustalonej wysoko ś ci. Je ż eli zatem na ca ł ym rynku w ł a ś ciwym wy łą czono konkurencj ę w zakresie wysoko ś ci cen us ł ug kserograficznych to uzna ć nale ż y, ż e skutki zawartego porozumienia cenowego dla rynku w ł a ś ciwego s ą wybitnie antykonkurencyjne, wy łą czaj ą bowiem konkurencj ę cenow ą . Porozumienie si ę przez Bibliotek ę Narodow ą i Jerzego Buczka co do utrzymania cen us ł ug na jednakowym poziomie na zasadzie niekonkurencji i ceny „ zaporowej ”, nale ż y uzna ć nie tylko za dzia ł anie niemaj ą ce oparcia w przepisach prawa, ale tak ż e za niedopuszczaln ą ingerencj ę w swobod ę prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej godz ą c ą w interesy konsumentów, których ochrona jest jednym z celów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Niedozwolone porozumienia cenowe powoduj ą bowiem, ż e ceny kszta ł tuj ą si ę na wy ż szym poziomie ni ż wynika ł oby to z wolnorynkowej gry popytu i poda ż y. W wyniku porozumie ń ceny produktów ulegaj ą sztucznemu podwy ż szeniu z oczywist ą szkod ą dla konsumenta. Celem zakazu porozumie ń cenowych jest zatem oprócz maksymalizacji efektywno ś ci dzia ł a ń ekonomicznych, ochrona interesów konsumentów. Dla konsumentów konkurencja oznacza bowiem bogatsz ą ofert ę , ni ż sze ceny i wy ż sz ą jako ść towarów i us ł ug. Zdaniem Prezesa Urz ę du, w niniejszej sprawie zarówno celem, jak i skutkiem zawartej przez Bibliotek ę Narodow ą i Jerzego Buczka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Mikrofilm-Service” umowy z dnia 3 wrze ś nia 2002 r. by ł o ograniczenie konkurencji. W toku prowadzonego post ę powania antymonopolowego Biblioteka Narodowa podnosi ł a, i ż jej podstawowym obowi ą zkiem jest podejmowanie dzia ł a ń maj ą cych na celu ochron ę powierzonych jej przez Pa ń stwo zbiorów. Biblioteka wskazywa ł a, i ż nie jest rynkiem, na którym ś cieraj ą si ę interesy ró ż nych firm i trwa walka o konsumenta . Stanowi 14 bowiem narodow ą instytucj ę kultury, która jest zobowi ą zana do realizacji statutowych zada ń a w tym m.in. do ś cis ł ej ochrony zbiorów i jednocze ś nie sprawnego ich udost ę pniania. Biblioteka wskazywa ł a, i ż w interesie Biblioteki Narodowej nie le ż y rozszerzenie us ł ug kserograficznych. Wprost przeciwnie, chodzi o ich ograniczenie, gdy ż uzyskane dochody z tej dzia ł alno ś ci nie pokrywaj ą nak ł adów poniesionych przez Bibliotek ę na przechowywanie zbiorów, ich ochron ę , konserwacj ę i naprawy. Biblioteka wskazywa ł a, ż e ten problem dotyczy równie ż innych Bibliotek, st ą d bierze si ę wyra ź na tendencja w bibliotekach do ustalania cen „ zaporowych ”, aby przynajmniej w ten sposób ograniczy ć narastaj ą ce zjawisko masowego kserowania zbiorów bibliotecznych a tym samym ich niszczenia. Biblioteka, odpieraj ą c zarzut antykonkurencyjnego charakteru zawartej umowy argumentowa ł a równie ż , i ż „ zgodnym zamiarem i celem stron umowy, które u ż y ł y sformu ł owania „niekonkurencyjno ść cen” by ł o podkre ś lenie zasady i obowi ą zku ochrony zbiorów ” . Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, nale ż y podkre ś li ć , i ż fundamentaln ą zasad ą , le żą c ą u podstaw wszelkich stosunków umownych jest zasada swobody umów. Wynika ona z art. 353 1 k.c., który stanowi, ż e strony zawieraj ą ce umow ę mog ą u ł o ż y ć stosunek prawny wed ł ug w ł asnego uznania, o ile cel lub tre ść umowy nie sprzeciwiaj ą si ę w ł a ś ciwo ś ci stosunku umownego, ustawie i zasadom wspó łż ycia spo ł ecznego. Ustaw ą , z któr ą zgodna musi by ć umowa jest m.in. ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, która wprowadza dodatkowe ramy prawne dla umów zawieranych pomi ę dzy przedsi ę biorcami. 13 Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi bowiem zbiór norm prawnych, s ł u żą cych w szczególno ś ci rozwojowi i ochronie wolnej konkurencji przed ograniczaj ą cymi j ą zachowaniami przedsi ę biorców i ich zwi ą zków. Wyznacza ona przedsi ę biorcom dzia ł aj ą cym w warunkach gospodarki rynkowej publicznoprawne granice swobody korzystania z przynale ż nej im w ł asno ś ci i wolno ś ci gospodarczej. Tym samym ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów wyznacza publicznoprawne granice swobody gospodarczej i swobody umów, w celu kreowania lub zachowania mo ż liwo ś ci nieskr ę powanego dokonywania wyborów gospodarczych przez uczestników rynku. Tymczasem, jak wynika z przytoczonych wy ż ej okoliczno ś ci, do naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w przedmiotowej sprawie dosz ł o poprzez zawarcie przez Bibliotek ę Narodow ą i „Mikrofilm-Service” umowy, w której ww. podmioty umie ś ci ł y klauzul ę o ujednoliceniu cen wykonywanych us ł ug na zasadzie niekonkurencji. W tym miejscu nale ż y podnie ść , ż e ingerencja prawa konkurencji w stosunki gospodarcze przedsi ę biorców powinna mie ć miejsce jedynie w przypadkach, kiedy zachowania przedsi ę biorców wywieraj ą odczuwalne skutki dla konkurencji. W zwi ą zku z tym w art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewidziane jest wy łą czenie stosowania zakazu zawierania porozumie ń antykonkurencyjnych. Zgodnie z powo ł anym przepisem wy łą czenie to ma miejsce odno ś nie do porozumie ń zawieranych mi ę dzy konkurentami, których łą czny udzia ł w rynku w roku kalendarzowym poprzedzaj ą cym zawarcie porozumienia nie przekracza 5%, oraz do porozumie ń zawieranych mi ę dzy przedsi ę biorcami dzia ł aj ą cymi na ró ż nych szczeblach obrotu, których łą czny udzia ł w rynku w roku kalendarzowym poprzedzaj ą cym zawarcie porozumienia nie przekracza 10% (regu ł a de minimis) . Jednocze ś nie przepis art. 6 ust. 2 ww. ustawy wprowadza wyj ą tki od wy łą cze ń zawartych w art. 6 ust. 1 tej ustawy, stanowi ą c, ż e praktyki okre ś lone w art. 5 ust. 1 pkt 1-3 i pkt 7 ustawy antymonopolowej nie mog ą korzysta ć z wy łą czenia ze wzgl ę du na niski udzia ł 13 E. Modzelewska –W ą chal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2002 r., s. 64 15 w rynku przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w porozumieniu. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z praktyk ą okre ś lon ą w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy antymonopolowej, a zatem znajdzie tu zastosowanie art. 6 ust. 2 tej ustawy. W konsekwencji nale ż y stwierdzi ć , i ż porozumienie b ę d ą ce przedmiotem niniejszego post ę powania nie mo ż e podlega ć wy łą czeniu na mocy art. 6 ustawy antymonopolowej. W niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania równie ż art. 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi drug ą - obok tej zawartej w art. 6 - podstaw ę do wy łą czenia stosowania zakazu w odniesieniu do okre ś lonych kategorii porozumie ń . Zgodnie bowiem z przepisem art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Rada Ministrów mo ż e, w drodze rozporz ą dzenia, wy łą czy ć spod zakazu, o którym mowa w art. 5, porozumienia, które przyczyniaj ą si ę do polepszenia produkcji, dystrybucji towarów lub do post ę pu technicznego lub gospodarczego, zapewniaj ą nabywcy lub u ż ytkownikowi odpowiedni ą cz ęść wynikaj ą cych st ą d korzy ś ci i które: 1) nie nak ł adaj ą na zainteresowanych przedsi ę biorców ogranicze ń , które nie s ą niezb ę dne do osi ą gni ę cia tych celów; 2) nie stwarzaj ą tym przedsi ę biorcom mo ż liwo ś ci wyeliminowania konkurencji na rynku w ł a ś ciwym w zakresie znacznej cz ęś ci okre ś lonych towarów. A zatem zwolnienie na mocy art. 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymaga wydania rozporz ą dzenia, które okre ś la warunki, jakie musz ą by ć spe ł nione, aby porozumienie mog ł o by ć uznane za wy łą czone spod zakazu. Na mocy aktualnie obowi ą zuj ą cych tzw. „ rozporz ą dze ń zwalniaj ą cych ” porozumienie Biblioteki Narodowej i „Mikrofilm – Service” nie podlega zwolnieniu spod zakazu przewidzianego w art. 5 ustawy antymonopolowej. Podkre ś li ć nale ż y, i ż art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi tak ż e podstaw ę do dokonywania tzw. zwolnienia indywidualnego. Polega ono na wydaniu przez Prezesa UOKiK decyzji, w której stwierdza on, i ż dane porozumienie jest zwolnione spod zakazu (przewidzianego w art. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), poniewa ż spe ł nia przes ł anki wymienione w art. 7 ust. 1 powo ł anej ustawy, a zarazem nie zosta ł o obj ę te ż adnym z „ rozporz ą dze ń zwalniaj ą cych ”. Formalnoprawn ą podstaw ą wydania wspomnianej decyzji Prezesa UOKiK jest art. 11 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis ten - w kwestii materialnych przes ł anek jej wydania - odwo ł uje si ę do ww. art. 7 ust. 1. A zatem warunkiem skorzystania z wy łą czenia indywidualnego jest łą czne spe ł nienie przes ł anek b ę d ą cych podstaw ą wprowadzenia wy łą cze ń grupowych. Ratio legis tego przepisu jest identyczne jak w przypadku wprowadzenia wy łą cze ń grupowych: dopuszczenie porozumie ń , z których korzy ś ci natury gospodarczej i spo ł ecznej (np. wzrost produkcji, post ę p techniczny, obni ż ki cen, utrzymanie poziomu zatrudnienia) przewa ż aj ą nad ograniczeniami konkurencji. 14 Przes ł anki te opieraj ą si ę na tzw. regule rozs ą dku, która nakazuje traktowa ć pewne porozumienia ograniczaj ą ce konkurencj ę jako legalne w przypadku, kiedy wynikaj ą ce z nich korzy ś ci gospodarcze przewa ż aj ą nad negatywnymi skutkami zwi ą zanymi z ograniczeniem konkurencji. Z uwagi na daleko id ą cy niekorzystny wp ł yw karteli cenowych na konkurencje, tego typu porozumienia mog ą tylko wyj ą tkowo podlega ć wy łą czeniu spod zakazu w drodze zwolnienia indywidualnego. Zdaniem Prezesa Urz ę du, w przedmiotowej sprawie, dla oceny zachowa ń Biblioteki Narodowej i „Mikrofilm-Service” – sygnatariuszy porozumienia oraz skutków tych zachowa ń , nie zachodz ą przes ł anki do zastosowania zwolnienia indywidualnego. 14 K. Kohutek, Komentarz do art. 11 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, System Informacji Prawnej LEX 16 Przedmiotowego porozumienia nie sposób uzna ć za przyczyniaj ą ce si ę do polepszenia si ę ekonomicznych warunków produkcji, dystrybucji towarów lub do post ę pu technicznego lub gospodarczego, zapewniaj ą cego nabywcom lub u ż ytkownikom a zatem konsumentom odpowiedni ą cz ęść wynikaj ą cych st ą d korzy ś ci. Wprost przeciwnie, porozumienie ma wybitnie antykonsumencki skutek, jako ż e godzi w ekonomiczne interesy konsumentów. Zawarcie niniejszego porozumienia spowodowa ł o, ż e ceny ś wiadczonych w Bibliotece Narodowej us ł ug kserograficznych ukszta ł towa ł y si ę na wy ż szym poziomie ni ż wynika ł oby to z wolnorynkowej gry popytu i poda ż y. W wyniku porozumienia ceny us ł ug kserograficznych uleg ł y sztucznemu podwy ż szeniu do poziomu ceny „ zaporowej ” z oczywist ą szkod ą dla konsumentów. Podkre ś lana przez Bibliotek ę Narodow ą potrzeba stosowania instrumentów pozwalaj ą cych na ochron ę unikatowych zbiorów bibliotecznych jest zrozumia ł a, jednak ż e cel ten nie mo ż e by ć realizowany w sposób naruszaj ą cy chroniony interes konsumentów i w sposób sprzeczny z ustawowym zakazem ograniczania konkurencji. Nale ż y przy tym podnie ść , i ż do podstawowych zada ń Biblioteki oprócz szeroko poj ę tej ochrony zbiorów nale ż y przede wszystkim organizacja i zapewnienie dost ę pu czytelnikom do zgromadzonych w niej zasobów bibliotecznych a zatem obs ł uga u ż ytkowników polegaj ą ca na udost ę pnianiu zbiorów. Tymczasem wysoka cena us ł ug kserograficznych stosowana przez Bibliotek ę Narodow ą stanowi zapor ę dla chc ą cych korzysta ć z ksi ę gozbiorów narodowych zgromadzonych w BN. Podkre ś lenia wymaga, i ż ze zbiorów Biblioteki Narodowej korzystaj ą przede wszystkim czytelnicy do celów naukowych, o ś wiatowych, dzia ł alno ś ci kulturalnej i pracy zawodowej. Powy ż sze ograniczenia dotykaj ą wi ę c przede wszystkim tych u ż ytkowników Biblioteki, którzy pisz ą c prace naukowe zmuszeni s ą do korzystania z jej zbiorów. Niezrozumia ł y jest równie ż argument podniesiony przez Bibliotek ę , i ż „ w interesie Biblioteki Narodowej nie le ż y rozszerzenie us ł ug kserograficznych, a wr ę cz przeciwnie chodzi o ich ograniczenie, gdy ż uzyskane dochody z tej dzia ł alno ś ci nie pokrywaj ą nak ł adów poniesionych przez Bibliotek ę na przechowywanie zbiorów, ich ochron ę , konserwacj ę i naprawy. ” Biblioteka Narodowa b ę d ą c centraln ą bibliotek ą Pa ń stwa i narodow ą instytucj ą kultury otrzymuje dodatkowe ś rodki finansowe na prowadzenie dzia ł alno ś ci statutowej (ochron ę zbiorów) w postaci np. dotacji z bud ż etu Pa ń stwa, ś rodków uzyskiwanych z Unii Europejskiej oraz darowizn otrzymanych od osób fizycznych i prawnych z przeznaczeniem na konserwacj ę zbiorów. Tym samym nieuzasadnione i niemaj ą ce oparcia w istniej ą cym stanie faktycznym jest twierdzenie Biblioteki, jakoby dochody uzyskiwane przez Bibliotek ę ze ś wiadczenia us ł ug kserograficznych mia ł y na celu pokrycie nak ł adów poniesionych przez Bibliotek ę na przechowywanie zbiorów, ich ochron ę , konserwacj ę i naprawy. Zdaniem Prezesa Urz ę du, nie zas ł uguj ą na uwzgl ę dnienie przedstawione przez BN kalkulacje cen us ł ug kserograficznych. Przedsi ę biorca, który tak jak Biblioteka Narodowa dzia ł a na rynku zamkni ę tym, ma praktyczn ą mo ż liwo ść dowolnego ustalania ceny, poprzez kalkulowanie kosztów, w jego ocenie uzasadnionych, których nie móg ł by ponosi ć w warunkach wolnej konkurencji. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Biblioteka Narodowa mo ż e ustala ć ceny ś wiadczonych us ł ug kserograficznych niezale ż nie od konsumentów i konkurentów. Niezale ż no ść Biblioteki od decyzji cenowych jedynego konkurenta zapewni ł o jej zastrze ż enie w umowie z „Mikrofilm- Service” o niekonkurowania i stosowaniu jednolitych cen na poziomie zaporowym. Z kolei administracyjne ograniczenia korzystania z ksi ę gozbioru BN poza jej terenem - cho ć zrozumia ł e i oczywiste - powoduj ą , ż e jakiekolwiek decyzje cenowe Biblioteki Narodowej nie musz ą by ć podejmowane z uwzgl ę dnieniem interesów konsumentów. Osoby korzystaj ą ce ze zbiorów bibliotecznych nie maj ą bowiem wyboru i musz ą skorzysta ć z punktów kserograficznych na terenie Biblioteki. 17 Powy ż sze okoliczno ś ci ukszta ł towa ł y sytuacj ę , w której Biblioteka Narodowa, dzia ł aj ą c na rynku zamkni ę tym, ma praktyczn ą mo ż liwo ść dowolnego ustalania ceny, poprzez kalkulowanie kosztów, w jej ocenie uzasadnionych, których nie mog ł aby ponosi ć w warunkach wolnej konkurencji. Tak wi ę c podczas gdy przedsi ę biorca dzia ł aj ą cy w warunkach wolnej konkurencji jest „biorc ą cen”, tj. przyjmuje za dan ą cen ę równowagi, okre ś lon ą przez wzajemne oddzia ł ywanie poda ż y rynkowej i popytu rynkowego, Biblioteka Narodowa mo ż e praktycznie ustala ć ceny sama i by ć „cenotwórc ą ”. Dzi ę ki mo ż liwo ś ci autonomicznego wyznaczania wysoko ś ci ceny us ł ug kserograficznych, Biblioteka Narodowa – tak jak przedsi ę biorca maj ą cy na rynku status monopolisty – mo ż e dowolnie kszta ł towa ć wysoko ść wykazywanych kosztów. Dlatego sceptycznie nale ż y podej ść do wykazywanych przez ni ą kosztów. Mog ą c ustala ć ceny ww. us ł ug niezale ż nie od konsumentów i konkurentów Biblioteka ma trudne jej do udowodnienia mo ż liwo ś ci wkalkulowania do ceny pozornych kosztów dzia ł alno ś ci. Tym samym, odnosz ą c si ę do podniesionego przez Bibliotek ę Narodow ą argumentu, i ż stosowane przez ni ą ceny nie odbiegaj ą od wysoko ś ci cen obowi ą zuj ą cych w najwi ę kszych bibliotekach naukowych w Polsce (Bibliotece Uniwersyteckiej we Wroc ł awiu, Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie itp.) nale ż y podnie ść , i ż analogicznie do Biblioteki Narodowej, biblioteki te dzia ł aj ą na zamkni ę tych rynkach. Wobec powy ż szego maj ą praktyczn ą mo ż liwo ść dowolnego ustalania ceny, poprzez kalkulowanie kosztów, w ich ocenie uzasadnionych, których nie mog ł yby ponosi ć w warunkach wolnej konkurencji. Dokonuj ą c za ś porównania cen us ł ug kserograficznych stosowanych przez Jerzego Buczka poza obszarem BN, w punkcie us ł ugowym w Raszynie - a zatem cen ukszta ł towanych przez wolny rynek – od 20 do 30 groszy za stron ę nale ż y stwierdzi ć , i ż ceny stosowane przez Bibliotek ę Narodow ą i „Mikrofilm-Service” w budynku gmachu g ł ównego Biblioteki stanowi ą dwukrotno ść cen rynkowych. To za ś potwierdza zaporowy charakter cen stosowanych przez Bibliotek ę Narodow ą i „Mikrofilm-Service”. Tym samym, tak d ł ugo jak tre ść zawartej przez Bibliotek ę Narodow ą i Jerzego Buczka umowy, jak równie ż istniej ą ca praktyka BN i Jerzego Buczka wype ł niaj ą znamiona praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , nale ż y je uzna ć za niedopuszczalne i sankcjonowane przepisami prawa. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę , w ocenie Prezesa Urz ę du, za udowodnione nale ż y uzna ć naruszenie przez Bibliotek ę Narodow ą i Jerzego Buczka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Mikrofilm- Service” zakazu, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 5. Naruszenie interesu publicznego Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż y do dziedziny prawa publicznego, a prawo to ma na celu ochron ę interesu ogólnospo ł ecznego. Zgodnie z tre ś ci ą art. 1 ust. 1 tej ustawy, okre ś la ona warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowane w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. W czasie post ę powania i przy wydawaniu decyzji Prezes Urz ę du jest tym samym rzecznikiem interesu publicznego. Wynika to równie ż z jego zada ń w strukturze administracji publicznej – m.in. z art. 7 k.p.a. Decyzja administracyjna mo ż e bowiem dotyczy ć nie tylko stron, lecz jej skutki mog ą rozci ą ga ć si ę tak ż e na inne osoby – osoby fizyczne, jednostki organizacyjne 15 . W rozstrzyganych przez Prezesa Urz ę du post ę powaniach zasadnym jest zatem ustalenie, czy nast ą pi ł o naruszenie interesu publicznoprawnego. 15 B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks post ę powania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996, s. 57. 18 Interes publiczny w post ę powaniu administracyjnym nie jest poj ę ciem jednolitym i sta ł ym. Publicznoprawny charakter ustawy oznacza, ż e nie wszystkie zachowania przedsi ę biorców i ich zwi ą zków, nawet formalnie podlegaj ą ce literze prawa, uzasadniaj ą uruchomienie przewidzianych przez ni ą instrumentów. Powinno to nast ę powa ć wówczas, gdy w nast ę pstwie zachowa ń naruszaj ą cych ustaw ę zagro ż ony jest interes ogólnospo ł eczny. Naruszenie za ś tego interesu ma miejsce wówczas, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, wzgl ę dnie, gdy te dzia ł ania wywo ł uj ą na rynku inne niekorzystne zjawiska 16 . Poj ę cie naruszenia interesu publicznoprawnego nie mo ż e by ć jednak pojmowane w sposób mechaniczny i oceniane ilo ś ciowo. Zawarcie przez Bibliotek ę Narodow ą i „Mikrofilm-Service” porozumienia ograniczaj ą cego konkurencj ę , polegaj ą cego na bezpo ś rednim ustaleniu cen us ł ug kserograficznych godzi w tak rozumian ą konkurencj ę . Jak ju ż zosta ł o podkre ś lone wy ż ej ujednolicenie przez Bibliotek ę Narodow ą i Jerzego Buczka cen ś wiadczonych us ł ug nale ż y, bowiem uzna ć za niedopuszczaln ą ingerencj ę w swobod ę prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej godz ą c ą w interesy konsumentów, których ochrona jest jednym z celów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Nale ż y bowiem wskaza ć , i ż istot ą prawa konkurencji jest ochrona wszystkich uczestników obrotu rynkowego, którzy mog ą nara ż eni by ć na niekorzystne skutki dzia ł a ń ograniczaj ą cych konkurencj ę . Zatem Prezes Urz ę du podejmuj ą c jakiekolwiek dzia ł ania ma na celu nie tylko zapewnienie istnienia zdrowego wspó ł zawodnictwa rynkowego ekonomicznych rywali, ale tak ż e ochron ę s ł abszych podmiotów wyst ę puj ą cych na rynku – konsumentów. Niedozwolone porozumienie cenowe zawarte pomi ę dzy Bibliotek ą i przedsi ę biorc ą Jerzym Buczkiem spowodowa ł o, ż e ceny ś wiadczonych w Bibliotece Narodowej us ł ug kserograficznych ukszta ł towa ł y si ę na wy ż szym poziomie ni ż wynika ł oby to z wolnorynkowej gry popytu i poda ż y. W wyniku porozumie ń ceny produktów ulegaj ą bowiem sztucznemu podwy ż szeniu z oczywist ą szkod ą dla konsumenta. W tym stanie rzeczy bezsprzeczne jest, w ocenie Prezesa Urz ę du, i ż w niniejszej sprawie, i ż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesu publicznego. 6. Na ł o ż enie kary pieni ęż nej Stosownie do art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu, osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie, dopu ś ci ł si ę naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 5, w zakresie niewy łą czonym na podstawie art. 6 i art. 7, lub naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów wprowadzi ł a zasad ę fakultatywno ś ci kar nak ł adanych przez Prezesa Urz ę du na przedsi ę biorców, którzy dopu ś cili si ę naruszenia zakazu stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . W przypadku stwierdzenia naruszenia przez przedsi ę biorc ę zakazu praktyk, o którym mowa w art. 5 lub 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę kar ę pieni ęż n ą . Za udowodnione nale ż y uzna ć , i ż dosz ł o do zawarcia przez Bibliotek ę Narodow ą i Jerzego Buczka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Mikrofilm-Service” 16 Wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 24 stycznia 1991 r., sygn. akt XV Ama 8/90; S. Gronowski: Ustawa antymonopolowa. Komentarz , Warszawa 1996, s. 1-2. 19 zakazanego porozumienia ograniczaj ą cego konkurencj ę . Przedsi ę biorcy dopu ś cili si ę wi ę c naruszenia zakazu, o których mowa w art. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ponadto, w rozpatrywanej sprawie dowiedziono antykonkurencyjno ś ci nie tylko celu stwierdzonej praktyki, ale równie ż skutku, bowiem w wyniku porozumienia Biblioteki Narodowej i Jerzego Buczka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Mikrofilm- Service” dosz ł o do faktycznego ograniczenia swobodnej dzia ł alno ś ci na rynku us ł ug kserograficznych, oferowanych na obszarze gmachu g ł ównego Biblioteki Narodowej w Warszawie. Na ocen ę stopnia uci ąż liwo ś ci porozumienia wp ł ywa zarazem jego d ł ugotrwa ł o ść – stwierdzona praktyka stosowana by ł a przez blisko cztery lata. Jak zosta ł o podkre ś lone wy ż ej, przedmiotow ą praktyk ę (kartel cenowy) zalicza si ę do najci ęż szych narusze ń zakazu praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Z drugiej strony, w rozpatrywanej sprawie nale ż y wskaza ć na ograniczony terytorialnie zasi ę g oddzia ł ywania praktyki. Powy ż sza praktyka ma bowiem wymiar lokalny a grono podmiotów, w których praktyka jest wymierzona ma ograniczony charakter (czytelnicy z Warszawy i okolic). W ś wietle tych okoliczno ś ci Prezes Urz ę du uzna ł , ż e stwierdzona praktyka ograniczaj ą ca konkurencj ę winna by ć oceniona jako umiarkowanie uci ąż liwa. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę , Prezes Urz ę du uzna ł za uzasadnione skorzystanie z uprawnie ń przewidzianych w cytowanym wy ż ej art. 101 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i na ł o ż enie kary pieni ęż nej na uczestników porozumienia uznaj ą c, i ż powinna ona mie ć charakter nie tylko represyjny ale równie ż prewencyjny, by zapobiec w przysz ł o ś ci takim samym lub podobnym dzia ł aniom uczestników rynku w ł a ś ciwego. Nak ł adaj ą c kar ę pieni ęż n ą okre ś lon ą w art. 101 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę konieczno ść spe ł nienia przes ł anek podmiotowych, tj. stwierdzenia, ż e przedmiotowe naruszenie dokonane by ł o co najmniej nieumy ś lnie. Konieczno ść brania pod uwag ę przes ł anki winy w przypadku stosowania kar pieni ęż nych okre ś lonych w art. 101 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy wynika bezpo ś rednio nie tylko z tre ś ci tego przepisu, ale równie ż pozostaje w zgodzie z orzecznictwem Trybuna ł u Konstytucyjnego 17 . Jest te ż zbie ż ne z zasadami stosowania kar pieni ęż nych, które obowi ą zuj ą we wspólnotowym prawie konkurencji. Zgodnie z art. 23 ust. 2 lit. a Rozporz ą dzenia Rady Unii Europejskiej z dnia 16 grudnia 2002 r. (Dz. Urz. UE nr L 1 z dnia 4 stycznia 2003 r.) Komisja mo ż e w drodze decyzji na ł o ż y ć kar ę pieni ęż n ą na przedsi ę biorców lub zwi ą zki przedsi ę biorców, je ż eli umy ś lnie lub nieumy ś lnie naruszaj ą zakazy okre ś lone w art. 81 lub 82 TWE. Zgodnie z art. 83 Konstytucji RP ka ż dy ma obowi ą zek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Obowi ą zek znajomo ś ci i przestrzegania prawa ci ąż y tym bardziej na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego, takich jak Biblioteka Narodowa czy Jerzy Buczek prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Mikrofilm-Service”. Podmioty profesjonalnie dzia ł aj ą ce na rynku powinny mie ć mo ż liwo ść przewidzenia, ż e podejmowane przez nie dzia ł ania b ę d ą uznane przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę i nie mog ą skutecznie dowodzi ć braku ś wiadomo ś ci naruszenia zakazu zawierania porozumie ń ograniczaj ą cych konkurencj ę . Opisane w niniejszej decyzji dzia ł ania Biblioteki Narodowej i Jerzego Buczka, którzy wyra ź nie wyartyku ł owali ich cel – niekonkurowanie pomi ę dzy sob ą - nie mog ł y si ę tym przedsi ę biorcom kojarzy ć z niczym innym, jak tylko z nieuchronno ś ci ą naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci uzasadnione jest zatem twierdzenie, i ż zakwestionowane w niniejszej decyzji zachowanie ww. przedsi ę biorców mia ł o cechy umy ś lno ś ci. 17 Orzeczenie Trybuna ł u Konstytucyjnego z dnia 1 marca 1994 r., sygn. U. 7/93 20 Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkni ę tego katalogu przes ł anek, od których uzale ż niana jest wysoko ść , nak ł adanych na przedsi ę biorców kar. Norma prawna wynikaj ą ca z art. 104 ww. ustawy stanowi jedynie, i ż przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci uprzedniego naruszenia przepisów ustawy. Jest rzecz ą oczywist ą , i ż na wysoko ść kary musi mie ć tak ż e wp ł yw stopie ń zagro ż enia lub naruszenia interesu publicznoprawnego stosowanymi praktykami ograniczaj ą cymi konkurencj ę . Ponadto w judykaturze wskazuje si ę , ż e w przypadku kar za stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę przes ł ankami, które nale ż y bra ć pod uwag ę s ą : potencja ł ekonomiczny przedsi ę biorcy, skutki praktyki dla konkurencji lub kontrahentów, dopuszczalny poziom kary wynikaj ą cy z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osi ą gn ąć . 18 Prezes Urz ę du wydaj ą c decyzj ę o na ł o ż eniu kary pieni ęż nej, dzia ł a zatem w ramach uznania administracyjnego, co oczywi ś cie nie jest równoznaczne z dowolno ś ci ą . W tym zakresie kieruje si ę on zasad ą równo ś ci i proporcjonalno ś ci. Rozwa ż aj ą c kwesti ę na ł o ż enia kary organ antymonopolowy musi wzi ąć pod uwag ę , czy w danych okoliczno ś ciach sprawy konieczne albo celowe jest jej na ł o ż enie, a je ż eli tak, to w jakiej wysoko ś ci kara spe ł ni za ł o ż one funkcje. Wa żą c wysoko ść na ł o ż onych kar pieni ęż nych, Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł nie tylko charakter praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , ale równie ż okoliczno ś ci obci ąż aj ą ce i ł agodz ą ce, stanowi ą ce ocen ę podmiotowej strony czynu ka ż dego z przedsi ę biorców. W ocenie Prezesa Urz ę du, okoliczno ść obci ąż aj ą c ą , która uzasadnia na ł o ż enie kary pieni ęż nej na zarówno na Bibliotek ę Narodow ą jak i na Jerzego Buczka jest fakt, i ż – jak zosta ł o podkre ś lone wy ż ej - w rozpatrywanej sprawie dowiedziono antykonkurencyjno ś ci nie tylko celu stwierdzonej praktyki, ale równie ż jej skutku. W wyniku porozumienia Biblioteki Narodowej i „Mikrofilm-Service” dosz ł o do faktycznego ograniczenia swobodnej dzia ł alno ś ci na rynku us ł ug kserograficznych, oferowanych na obszarze gmachu g ł ównego Biblioteki Narodowej w Warszawie. Zawarcie niniejszego porozumienia spowodowa ł o, ż e ceny ś wiadczonych w Bibliotece Narodowej us ł ug kserograficznych ukszta ł towa ł y si ę na wy ż szym poziomie ni ż wynika ł oby to z wolnorynkowej gry popytu i poda ż y. W efekcie porozumienia ceny us ł ug kserograficznych uleg ł y sztucznemu podwy ż szeniu do poziomu ceny „ zaporowej ” . Ustalaj ą c wysoko ść kary pieni ęż nej Prezes Urz ę du wzi ął równie ż pod uwag ę okoliczno ś ci ł agodz ą ce. W stosunku do Biblioteki Prezes Urz ę du uzna ł za zrozumia łą podkre ś lan ą przez Bibliotek ę Narodow ą potrzeb ę stosowania instrumentów pozwalaj ą cych na ochron ę unikatowych zbiorów bibliotecznych. Jednak ż e okoliczno ść ta nie mo ż e wy łą cza ć karalno ś ci przedmiotowej praktyki stosowanej przez Bibliotek ę . Cel ten bowiem nie mo ż e by ć realizowany w sposób naruszaj ą cy chroniony interes konsumentów i w sposób sprzeczny z ustawowym zakazem ograniczania konkurencji. Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę tak ż e fakt, ż e Biblioteka Narodowa nie naruszy ł a dot ą d przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nie by ł a dotychczas adresatem decyzji stwierdzaj ą cej stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . W odniesieniu do Jerzego Buczka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Mikrofilm-Service” Prezes Urz ę du uzna ł , i ż w ś ród kryteriów ł agodz ą cych wskaza ć nale ż y analogicznie do Biblioteki, ż e przedsi ę biorca naruszy ł ustaw ę po raz pierwszy. 18 Wyrok S ą du Najwy ż szego z 27.06.2000 r., I CKN 793/98. 21 Stosownie do art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wysoko ść nak ł adanej na przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej nie mo ż e przekracza ć 10% przychodu, osi ą gni ę tego przez karanego przedsi ę biorc ę w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enie kary. Maj ą c na wzgl ę dzie, ż e oprócz przychodów uzyskiwanych z tytu ł u prowadzenia dzia ł alno ś ci komercyjnej, Biblioteka Narodowa uzyskuje tak ż e m.in. dotacje z Ministerstwa Kultury na prowadzenie dzia ł alno ść kulturalnej, dotacje z Ministerstwa Edukacji i Nauki na prowadzenie dzia ł alno ś ci badawczej, ś rodki z Unii Europejskiej, Prezes Urz ę du uzna ł , i ż przychody BN maj ą ce znaczenie przy zastosowaniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi ą jedynie przychody osi ą gni ę te przez BN z tytu ł u prowadzenia dzia ł alno ś ci polegaj ą cej na: wynajmie sal biblioteki na np. szkolenia lub konferencje dla uczelni, urz ę dów, stowarzysze ń , fundacji czy wynajmie pomieszcze ń biblioteki na prowadzenie dzia ł alno ś ci gastronomicznej; ś wiadczeniu us ł ug poligraficznych, reprograficznych, introligatorskich; prowadzeniu dezynsekcji ksi ąż ek, obrazów, bada ń mikrobiologicznych; refakturowaniu kosztów zwi ą zanych ze ś wiadczonymi us ł ugami; sprzeda ż y maj ą tku ruchomego. Wed ł ug informacji przekazanych przez BN, w 2005 r. uzyska ł a ona łą cznie wp ł ywy z ww. ź róde ł w wysoko ś ci podanej w pi ś mie z dnia 19 maja 2006 r. Wed ł ug informacji przekazanych przez Jerzego Buczka, w roku rozliczeniowym 2005 z tytu ł u prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej pod nazw ą „Mikrofilm-Service” osi ą gn ął on przychód w wysoko ś ci podanej w pi ś mie z dnia 8 marca 2006 r. Maj ą c na uwadze powy ż sze, Prezes Urz ę du postanowi ł na ł o ż y ć na Bibliotek ę Narodow ą kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 5.442,33 PLN (s ł ownie: pi ęć tysi ę cy czterysta czterdzie ś ci dwa z ł ote i trzydzie ś ci trzy grosze) a na Jerzego Buczka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Mikrofilm-Service” kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 2.737, 34 PLN (s ł ownie: dwa tysi ą ce siedemset trzydzie ś ci siedem z ł otych i trzydzie ś ci cztery grosze). Zdaniem Prezesa Urz ę du kary - dla Biblioteki Narodowej w wysoko ś ci 5.442,33 PLN, oraz dla Jerzego Buczka w wysoko ś ci 2.737,34 PLN - stanowi ą ce poni ż ej 4 % wielko ś ci kary maksymalnej – zosta ł y okre ś lone na poziomie adekwatnym do stopnia zawinienia i charakteru stwierdzonej praktyki. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, orzeczono jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Zgodnie z art. 105 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kwot ę stanowi ą c ą kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji, na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 22 Przy dokonywaniu wp ł aty na powy ż sze konto nale ż y poda ć numer decyzji Prezesa Urz ę du stanowi ą cej podstaw ę jej dokonania. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Otrzymuj ą : Biblioteka Narodowa Al. Niepodleg ł o ś ci 213 02-086 Warszawa Pan Jerzy Buczek prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Mikrofilm-Service” ul. Krótka 1 05-090 Raszyn 23