RWA-4/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI i KONSUMENTÓW W WARSZAWIE RWA-41-8/06/GM Warszawa, dn. 15 lutego 2008 r. DECYZJA nr RWA-4/2008 I. Na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 z pó ź n. zm.) i art. 28 ust. 6 tej ustawy w zw. z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm.) oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18 poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego, wszcz ę tego z urz ę du, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zawarcie przez Zwi ą zek Stowarzysze ń Artystów Wykonawców STOART w Warszawie porozumienia ograniczaj ą cego konkurencj ę na krajowym rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych, polegaj ą cego na ustaleniu zasad przyjmowania tych praw do zbiorowego zarz ą du, które ograniczaj ą artystom wykonawcom mo ż liwo ść powierzenia mu wykonywania zbiorowego zarz ą du prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych jedynie w odniesieniu do wybranych pól eksploatacji i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 11 pa ź dziernika 2006 r. II. Na podstawie art. 105 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z pó ź n. zm.) w zw. z art. 80 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zw. z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zw. z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a tak ż e w zw. z art. 5 Rozporz ą dzenia Rady (WE) Nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. wprowadzenia w ż ycie regu ł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 Traktatu (Dz. Urz. UE z dnia 4 stycznia 2003 r. nr L 001), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego, wszcz ę tego z urz ę du, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: umarza si ę post ę powania antymonopolowe w sprawie podejrzenia naruszenie przez Zwi ą zek Stowarzysze ń Artystów Wykonawców STOART w Warszawie art. 81 ust. 1 Traktatu ustanawiaj ą cego Wspólnot ę Europejsk ą (Dz. Urz. UE z dnia 29 grudnia 2006 r. nr C 321 E s. 37.) wskutek zawarcia porozumienia ograniczaj ą cego konkurencj ę na krajowym rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych, polegaj ą cego na ustaleniu zasad przyjmowania tych praw do zbiorowego zarz ą du, które ograniczaj ą artystom wykonawcom mo ż liwo ść powierzenia mu wykonywania zbiorowego zarz ą du prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych jedynie w odniesieniu do wybranych pól eksploatacji. UZASADNIENIE W wyniku prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatur ę w Warszawie post ę powania wyja ś niaj ą cego maj ą cego na celu badanie zasad wykonywania przez organizacje zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi zbiorowego zarz ą du tymi prawami (sygn. akt RWA-40-2/06/GM), zosta ł y zebrane informacje i dokumenty dotycz ą ce warunków wykonywania przez Zwi ą zek Stowarzysze ń Artystów Wykonawców STOART w Warszawie (dalej: STOART) zbiorowego zarz ą du prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych. STOART jest stowarzyszeniem dzia ł aj ą cym na terenie Polski w charakterze organizacji zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi lub pokrewnymi (dalej: OZZ) w rozumieniu art. 104 i n. ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 z pó ź n. zm.). STOART zarz ą dza zbiorowo prawami pokrewnymi do artystycznych wykona ń utworów muzycznych oraz s ł owno-muzycznych, obecnie na podstawie zezwolenia udzielonego decyzj ą Ministra Kultury z dnia 27 czerwca 2003 r. (znak DP.WPA.024/492/02/mp). Na tej podstawie STOART wykonuje zbiorowy zarz ą d ww. prawami do artystycznych wykona ń (za ł . nr 2 do pisma STOART z dnia 6 lutego 2006 r.; za ł . do pisma STOART z dnia 11 stycznia 2008 r.). Prezes UOKiK uzna ł , ż e w ś wietle informacji i dokumentów przekazanych przez STOART stowarzyszenie to wykonuje zarz ą d prawami wy łą cznie w pe ł nym zakresie, tj. w odniesieniu do wszystkich pól eksploatacji. Wprawdzie na pytanie o to, czy osoba powierzaj ą ca STOART zarz ą d prawami mo ż e powierzy ć go tylko w odniesieniu do wybranych pól eksploatacji, STOART stwierdzi ł o, ż e jest to mo ż liwe (pismo z dnia 6 lutego 2006 r., s. 2). Jednak z uzyskanych informacji i dokumentów, w szczególno ś ci statutu STOART oraz wzoru zobowi ą zania organizacyjnego STOART, którego podpisanie warunkuje wykonywanie przez to stowarzyszenie zarz ą du prawami w odniesieniu do okre ś lonego artysty wykonawcy, mog ł o wynika ć , ż e zasady zarz ą du prawami przez STOART przewiduj ą wy łą cznie powierzenie STOART zarz ą du prawami łą cznie w odniesieniu do wszystkich pól eksploatacji wynikaj ą cych z zezwolenia Ministra Kultury. Na podstawie zgromadzonych informacji i dokumentów Prezes UOKiK uzna ł , ż e okoliczno ś ci sprawy stwarzaj ą podejrzenie naruszenia przez STOART okre ś lonego w art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazu porozumie ń ograniczaj ą cych 2 konkurencj ę . Prezes UOKiK uzna ł tak ż e, ż e opisane dzia ł anie STOART mo ż e narusza ć zakaz okre ś lony w art. 81 ust. 1 Traktatu ustanawiaj ą cego Wspólnot ę Europejsk ą (Dz. Urz. UE z dnia 29 grudnia 2006 r. nr C 321 E s. 37) (dalej: TWE). W zwi ą zku z powy ż szym postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2006 r. zosta ł o wszcz ę te z urz ę du, w imieniu Prezesa UOKiK, post ę powanie antymonopolowe w sprawie podejrzenia zawarcia przez STOART porozumienia ograniczaj ą cego konkurencj ę na krajowym rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno- muzycznych, polegaj ą cego na ustaleniu zasad przyjmowania tych praw do zbiorowego zarz ą du, które ograniczaj ą artystom wykonawcom mo ż liwo ść powierzenia mu wykonywania zbiorowego zarz ą du prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno- muzycznych jedynie w odniesieniu do wybranych pól eksploatacji – co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i art. 81 ust. 1 Traktatu ustanawiaj ą cego Wspólnot ę Europejsk ą (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 z pó ź n. zm.). Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2006 r. Prezes UOKiK zaliczy ł w poczet dowodów w post ę powaniu w niniejszej sprawie – o czym STOART zosta ł poinformowany – nast ę puj ą ce dokumenty, stanowi ą ce cz ęść akt post ę powania wyja ś niaj ą cego o sygn. RWA- 40-2/06/GM: (1) pismo Prezesa UOKiK do STOART z dnia 18 stycznia 2006 r.; (2) pismo STOART do Prezesa UOKiK z dnia 6 lutego 2006 r. (L.dz. 11363/06), wraz z za łą cznikami: (a) statutem STOART; (b) decyzj ą Ministra Kultury z dnia 27 czerwca 2003 r.; (c) regulaminem zarz ą du Zwi ą zku Stowarzysze ń Artystów Wykonawców STOART; (d) regulaminem repartycji STOART; (e) wzorem zobowi ą zania organizacyjnego STOART; (f) wzorem umowy zlecenia administrowania prawami do artystycznych wykona ń . Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2008 r. w poczet dowodów zosta ł o zaliczone – o czym STOART zosta ł poinformowany – pismo Stowarzyszenia Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i S ł owno-Muzycznych SAWP w Warszawie z dnia 3 lutego 2006 r. (L.dz. 296/2006) stanowi ą ce cz ęść akt post ę powania wyja ś niaj ą cego o sygn. RWA-40- 2/06/GM. Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2008 r. w poczet dowodów zosta ł o zaliczone – o czym STOART zosta ł poinformowany – pismo Stowarzyszenia Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i S ł owno-Muzycznych SAWP w Warszawie z dnia 24 stycznia 2008 r. stanowi ą ce cz ęść akt post ę powania o sygn. RWA-41-6/06/GM. W trakcie post ę powania antymonopolowego Prezes UOKiK wzywa ł STOART do przekazania dodatkowych informacji i dokumentów niezb ę dnych do ustalenia stanu faktycznego i oceny sprawy w aspekcie stawianych zarzutów. Ustosunkowuj ą c si ę do stawianych zarzutów STOART uzna ł o stawiany mu zarzut za bezzasadny. W uzasadnieniu STOART przedstawi ł informacje i dokumenty maj ą ce potwierdza ć jego stanowisko. Z uwagi na to, ż e post ę powanie w sprawie dotyczy ł o tak ż e podejrzenia naruszenie przez STOART art. 81 ust. 1 Traktatu ustanawiaj ą cego Wspólnot ę Europejsk ą oraz przez wzgl ą d na wymogi wynikaj ą ce z Rozporz ą dzenia Rady (WE) Nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. wprowadzenia w ż ycie regu ł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 Traktatu (Dz. Urz. UE z dnia 4 stycznia 2003 r. nr L 001), informacja o wszcz ę ciu post ę powania zosta ł a zg ł oszona Komisji Europejskiej. Z uwagi na charakter rozstrzygni ę cia w zakresie zarzutu naruszenia art. 81 ust. 1 TWE 3 (umorzenie post ę powania), projekt decyzji nie by ł konsultowany z Komisj ą w trybie okre ś lonym w art. 11 ust. 4 tego rozporz ą dzenia. Nie ma bowiem obowi ą zku notyfikacji Komisji projektów tego rodzaju decyzji. Pismem z dnia 29 stycznia 2008 r. (które do adresata wp ł yn ęł o w dniu 31 stycznia 2008 r.) STOART zosta ł zawiadomiony o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego w niniejszym post ę powaniu oraz o mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z materia ł em zgromadzonym w aktach sprawy w siedzibie Delegatury UOKiK w Warszawie. Strona nie skorzysta ł a z prawa do zapoznania si ę z materia ł em zgromadzonym w aktach post ę powania antymonopolowego. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje Niniejsza sprawa dotyczy zasad sprawowania zbiorowego zarz ą du prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych, oddawanych przez artystów wykonawców tych utworów pod ochron ę STOART. Zgodnie z art. 85 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ka ż de artystyczne wykonanie utworu lub dzie ł a sztuki ludowej pozostaje pod ochron ą niezale ż nie od jego warto ś ci, przeznaczenia i sposobu wyra ż enia. Artystycznymi wykonaniami, s ą w szczególno ś ci: dzia ł ania aktorów, recytatorów, dyrygentów, instrumentalistów, wokalistów, tancerzy i mimów oraz innych osób w sposób twórczy przyczyniaj ą cych si ę do powstania wykonania (art. 85 ust. 2). Przedmiot ochrony prawnoautorskiej stanowi ą zatem w szczególno ś ci artystyczne wykonania utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych. Uprawnienia artystów wykonawców wynikaj ą ce z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych obejmuj ą wy łą czne prawo do ochrony dóbr osobistych , w szczególno ś ci w zakresie: (a) wskazywania go jako wykonawcy, z wy łą czeniem przypadków, gdy pomini ę cie jest zwyczajowo przyj ę te, (b) decydowania o sposobie oznaczenia wykonawcy, w tym zachowania anonimowo ś ci albo pos ł u ż enia si ę pseudonimem, (c) sprzeciwiania si ę jakimkolwiek wypaczeniom, przeinaczeniom i innym zmianom wykonania, które mog ł yby narusza ć jego dobre imi ę (art. 86 ust. 1 pkt 1). Arty ś cie wykonawcy przys ł uguje tak ż e prawo korzystania z artystycznego wykonania i rozporz ą dzania prawami do niego na nast ę puj ą cych polach eksploatacji: (a) w zakresie utrwalania i zwielokrotniania – wytwarzania okre ś lon ą technik ą egzemplarzy artystycznego wykonania, w tym zapisu magnetycznego oraz technik ą cyfrow ą , (b) w zakresie obrotu egzemplarzami, na których artystyczne wykonanie utrwalono – wprowadzania do obrotu, u ż yczania lub najmu egzemplarzy, (c) w zakresie rozpowszechniania artystycznego wykonania w sposób inny ni ż okre ś lony w pkt b) – nadawania, reemitowania oraz odtwarzania, chyba ż e s ą one dokonywane za pomoc ą wprowadzonego do obrotu egzemplarza, a tak ż e publicznego udost ę pniania utrwalenia artystycznego wykonania w taki sposób, aby ka ż dy móg ł mie ć do niego dost ę p w miejscu i w czasie przez siebie wybranym (art. 86 ust. 1 pkt 2). Arty ś cie wykonawcy s ł u ż y prawo do wynagrodzenia za korzystanie z artystycznego wykonania lub za rozporz ą dzanie prawami do takiego wykonania okre ś lone w umowie albo przyznane w przepisach ustawy (art. 86 ust. 2). Arty ś cie wykonawcy przys ł uguje tak ż e prawo do 4 stosownego wynagrodzenia z tytu ł u nadawania, reemitowania lub odtwarzania artystycznego wykonania za pomoc ą wprowadzonego do obrotu egzemplarza (art. 86 ust. 3). Wskutek masowej eksploatacji dóbr chronionych prawami pokrewnymi, mo ż liwej dzi ę ki rozwojowi nowoczesnych technologii, skuteczne zarz ą dzanie prawami wy łą cznymi przez indywidualnego artyst ę wykonawc ę cz ę sto w praktyce staje si ę niemo ż liwe, a co najmniej wysoce nieop ł acalne, jako ż e artystyczne wykonanie mo ż e by ć wykorzystywany jednocze ś nie przez wielu u ż ytkowników przy pomocy ró ż nych mediów. W tej sytuacji – jak podkre ś la si ę w literaturze przedmiotu – skuteczny nadzór nad jego eksploatacj ą przerasta mo ż liwo ś ci organizacyjne i finansowe pojedynczego autora. W zwi ą zku z tym zarz ą d prawami wykonywany jest kolektywnie przez wyspecjalizowane podmioty, tj. OZZ 1 . Re ż im prawny dzia ł alno ś ci OZZ okre ś lony zosta ł w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z jej art. 104 ust. 1, OZZ to stowarzyszenia zrzeszaj ą ce twórców, artystów wykonawców, producentów lub organizacje radiowe i telewizyjne, których statutowym zadaniem jest zbiorowe zarz ą dzanie i ochrona powierzonych im praw autorskich lub praw pokrewnych oraz wykonywanie uprawnie ń wynikaj ą cych z ustawy. W granicach udzielonego upowa ż nienia OZZ udziela u ż ytkownikom zezwole ń na korzystanie z praw, b ę d ą cych w jego zarz ą dzie (powierzonych mu bezpo ś rednio przez uprawnionych, b ą d ź zarz ą dzanych na podstawie umów o wzajemnej reprezentacji zawartych z OZZ w innych krajach), sprawuje kontrol ę nad sposobem ich eksploatacji i chroni powierzone prawa, a tak ż e inkasuje i dokonuje podzia ł u mi ę dzy uprawnionych ś rodków finansowych uzyskanych od u ż ytkowników. Nie jest wykluczone realizowanie przez OZZ innych zada ń i innych celów wa ż nych dla ś rodowiska swoich cz ł onków 2 . Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych okre ś la status prawny OZZ jako stowarzysze ń . Re ż im prawny dzia ł alno ś ci OZZ okre ś laj ą zatem tak ż e przepisy ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 z pó ź n. zm.). W ś wietle preambu ł y do tej ustawy stowarzyszenia powstaj ą w celu stworzenia warunków do pe ł nej realizacji gwarantowanej przepisami Konstytucji wolno ś ci zrzeszania si ę . Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy, obywatele polscy realizuj ą prawo zrzeszania si ę w stowarzyszeniach, zgodnie z przepisami Konstytucji oraz porz ą dkiem prawnym okre ś lonym w ustawach. W my ś l art. 2 ust. 1 tej ustawy stowarzyszenia s ą dobrowolnymi, samorz ą dnymi i trwa ł ymi zrzeszeniami o celach niezarobkowych. Podstawowym celem ich istnienia nie jest zatem prowadzenie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Mimo z zasady niekomercyjnego charakteru stowarzyszenia mog ą jednak prowadzi ć dzia ł alno ść gospodarcz ą wed ł ug zasad ogólnych. Dochód z dzia ł alno ś ci gospodarczej stowarzyszenia powinien s ł u ż y ć realizacji jego celów statutowych, nie mo ż e by ć przeznaczony do podzia ł u mi ę dzy cz ł onków stowarzyszenia (art. 34 ustawy). OZZ dzia ł aj ą na podstawie zezwolenia ministra w ł a ś ciwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego (art. 104 ust. 2 pkt 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Zezwolenie udzielane jest organizacjom daj ą cym r ę kojmi ę nale ż ytego 1 M. Walerjan: Zakres zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi w polskiej ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz znaczenie tego poj ę cia, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiello ń skiego, Prace z Wynalazczo ś ci i Ochrony W ł asno ś ci Intelektualnej Nr 78, Kraków 2001, s. 40. 2 Por. m.in.: J. B ł eszy ń ski: Organizacje zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, Przegl ą d Ustawodawstwa Gospodarczego Nr 11/1994; M. Bukowski: Organizacje zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi [w]: J. Barta, R. Markiewicz (red.): Prawo autorskie a post ę p techniczny, Kraków 1999, s. 188. 5 zarz ą dzania powierzonymi prawami (art. 104 ust. 3 ww. ustawy). Obecnie na podstawie ww. zezwolenia dzia ł a pi ę tna ś cie OZZ, okre ś lonych w za łą czniku do Obwieszczenia Ministra Kultury z dnia 13 kwietnia 2004 r. w sprawie og ł oszenia decyzji Ministra Kultury o udzieleniu i o cofni ę ciu zezwole ń na podj ę cie dzia ł alno ś ci organizacji zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi (M.P. Nr 18, poz. 322). Przedmiot dzia ł alno ś ci poszczególnych OZZ na ogó ł si ę nie pokrywa i zarz ą dzaj ą one odr ę bnymi rodzajami praw wy łą cznych b ą d ź – w przypadku OZZ zarz ą dzaj ą cych prawami autorskimi – prawami do odr ę bnego rodzaju utworów. Na przyk ł ad dzia ł alno ść Stowarzyszenia Autorów ZAiKS polega na zarz ą dzaniu prawami autorskimi do utworów s ł ownych, muzycznych, s ł owno-muzycznych, choreograficznych, pantomimicznych, s ł ownych, muzycznych, s ł owno- muzycznych i choreograficznych w utworze audiowizualnym (pkt 5 ww. za łą cznika), dzia ł alno ść Zwi ą zku Producentów Audio Video ZPAV polega na sprawowaniu zarz ą du prawami pokrewnymi do fonogramów i wideogramów (pkt 7 ww. za łą cznika), dzia ł alno ść Stowarzyszenia Polski Rynek Oprogramowania PRO polega na zbiorowym zarz ą dzaniu prawami autorskimi do programów komputerowych (pkt 1 ww. za łą cznika), a Stowarzyszenia Architektów Polskich SARP – na zbiorowym zarz ą dzaniu prawami autorskimi do utworów architektonicznych, architektoniczno-urbanistycznych oraz urbanistycznych (pkt 13 ww. za łą cznika). Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie ustanawia na rzecz ż adnego podmiotu prawnego monopolu w zakresie zarz ą du tymi prawami. Obowi ą zuj ą ca jest zasada pluralizmu OZZ, dopuszczaj ą ca istnienie wi ę cej ni ż jednej OZZ do wykonywania zbiorowego zarz ą du danym rodzajem praw na okre ś lonych polach eksploatacji 3 . Wyra ź nie przes ą dza to jej art. 107, zgodnie z którym je ż eli na danym polu eksploatacji dzia ł a wi ę cej ni ż jedna organizacja zbiorowego zarz ą dzania, organizacj ą w ł a ś ciw ą w rozumieniu ustawy jest organizacja, do której nale ż y twórca lub artysta wykonawca, a gdy twórca lub artysta wykonawca nie nale ż y do ż adnej organizacji albo nie ujawni ł swojego autorstwa – organizacja wskazana przez Komisj ę Prawa Autorskiego. STOART dzia ł a jako OZZ na podstawie zezwolenia udzielonego decyzj ą Ministra Kultury z dnia 27 czerwca 2003 r. (znak DP.WPA.024/492/02/mp). Dzia ł alno ść STOART okre ś laj ą równie ż postanowienia Statutu, uchwalonego na Nadzwyczajnym Walnym Zebraniu Z.S.A.W. STOART w dniu 5 listopada 2000 r. Zgodnie z § 1 ust. 1 Statutu, STOART jest organizacj ą zbiorowego zarz ą dzania prawami pokrewnymi praw autorskich artystów wykonawców, powsta łą z inicjatywy Stowarzyszenia Polskich Artystów Muzyków, Polskiego Stowarzyszenia Jazzowego oraz Stowarzyszenia Muzyków Rozrywkowych w Polsce (Stowarzyszenia za ł o ż ycielskie). Zgodnie z § 3 ust. 1 Statutu, STOART jest organizacj ą zrzeszaj ą c ą osoby fizyczne oraz osoby prawne b ę d ą ce stowarzyszeniami zrzeszaj ą cymi artystów wykonawców lub instytucjami kultury prowadz ą cymi dzia ł alno ść kulturaln ą w rozumieniu ustawy z dnia 25 pa ź dziernika 1991 r. o instytucjach kultury i prowadzeniu dzia ł alno ś ci kulturalnej (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 12, poz. 123 z pó ź n. zm.). Cz ł onkami STOART s ą Stowarzyszenia za ł o ż ycielskie, a mog ą nimi by ć inne osoby prawne i inne podmioty prowadz ą ce dzia ł alno ść 3 J. B ł eszy ń ski: Glosa do wyroku NSA z dnia 29 grudnia 1999 r., I SA 2042/98, Przegl ą d Ustawodawstwa Gospodarczego nr 6/2000, s. 21; M. Czajkowska-D ą browska: Komentarz do art. 107 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U.00.80.904), [w:] J. Barta, M. Czajkowska-D ą browska, Z. Ć wi ą kalski, R. Markiewicz, E. Traple, Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz. Wydanie II, Warszawa 2001. 6 gospodarcz ą w dziedzinie kultury o celach podobnych do Stowarzysze ń za ł o ż ycielskich (§ 3 ust. 2 pkt 1 Statutu) oraz osoby fizyczne – arty ś ci wykonawcy, którzy wyrazili wol ę przynale ż no ś ci jako cz ł onkowie indywidualni podpisuj ą c w tym celu zobowi ą zanie organizacyjne (§ 3 ust. 2 pkt 2 Statutu). Wed ł ug danych przekazanych przez STOART, jego cz ł onkami jest ok. 3800 artystów wykonawców oraz kilkana ś cie osób prawnych obejmuj ą cych Stowarzyszenia za ł o ż ycielskie, zespo ł y muzyczne i stowarzyszenia mi ł o ś ników muzyki (pisma STOART z dnia 6 lutego 2006 r. i z dnia 18 stycznia 2008 r.). Stosownie do postanowie ń statutu, podstawowym celem STOART jest zbiorowe zarz ą dzanie prawami do artystycznych wykona ń i ochrona praw artystów wykonawców (§ 4 ust. 1). Cele dzia ł alno ś ci STOART obejmuj ą tak ż e promowanie dzia ł alno ś ci artystycznej artystów wykonawców oraz niesienie im w razie potrzeby pomocy materialnej (§ 4 ust. 2). Do zada ń statutowych STOART nale ż y (1) ochrona i dochodzenie powierzonych mu praw do artystycznych wykona ń na polach eksploatacji wskazanych w zezwoleniu na zbiorowe zarz ą dzanie i pobieranie wynagrodze ń , (2) realizacja uprawnie ń wynikaj ą cych z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, (3) wspieranie dzia ł alno ś ci Stowarzysze ń za ł o ż ycielskich i organizacji utworzonych przez ich cz ł onków, cz ł onków STOART – osób prawnych i innych podmiotów oraz udzielnie pomocy cz ł onkom indywidualnym i ich nast ę pcom prawnym w sprawach dotycz ą cych realizacji ich praw do artystycznych wykona ń i ochrony zawodu artystów wykonawców, (4) dzia ł alno ść zmierzaj ą ca do doskonalenia i promocji prawa autorskiego i praw pokrewnych w szczególno ś ci praw do artystycznych wykona ń (§ 4 ust. 3). STOART zarz ą dza zbiorowo prawami zarówno cz ł onków jak i osób niemaj ą cych takiego statusu. Wed ł ug danych przekazanych przez STOART, spo ś ród niemal 3800 artystów wykonawców, których prawami zarz ą dza, dziewi ę tnastu nie jest jego cz ł onkami (pisma STOART z dnia 6 lutego 2006 r. i z dnia 18 stycznia 2008 r.). Zgodnie z zezwoleniem Ministra Kultury, STOART wykonuje zbiorowy zarz ą d prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych na nast ę puj ą cych polach eksploatacji: (1) utrwalanie, (2) zwielokrotnianie okre ś lon ą technik ą , (3) wprowadzanie do obrotu, (4) publiczne odtwarzanie, (5) najem, (6) u ż yczenie, (7) nadawanie, (8) reemitowanie, (9) wy ś wietlanie, (10) publiczne udost ę pnianie artystycznego wykonania w taki sposób, aby ka ż dy móg ł mie ć do niego dost ę p w miejscu i czasie przez siebie wybranym. Poza STOART, do wykonywania zbiorowego zarz ą dzania prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych uprawnione jest równie ż Stowarzyszenie Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i S ł owno-Muzycznych SAWP w Warszawie na podstawie zezwolenia udzielonego decyzj ą Ministra Kultury z dnia 13 marca 2003 r. (znak DP.WPA.024/498/02/mp) 4 . SAWP liczba osób, których prawami SAWP zarz ą dza nie przekracza 1400 (pisma SAWP z dnia 3 lutego 2006 r. i z dnia 29 stycznia 2008 r.). Na terenie Polski SAWP reprezentuje tak ż e zagranicznych artystów wykonawców zrzeszonych w organizacjach, z którymi ma zawarte umowy o wzajemnej 4 Pkt 2 za łą cznika do obwieszczenia Ministra Kultury z dnia 13 kwietnia 2004 r. w sprawie og ł oszenia decyzji Ministra Kultury o udzieleniu i o cofni ę ciu zezwole ń na podj ę cie dzia ł alno ś ci organizacji zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi (M.P Nr 18, poz. 322). 7 reprezentacji. Liczba tych artystów przekracza kilkana ś cie tysi ę cy osób (pismo SAWP z dnia 24 stycznia 2008 r.). STOART nadzoruje wykorzystanie praw artystów wykonawców na terenie kraju i za granic ą . W tym celu stowarzyszenie zawar ł o umowy o wzajemnej reprezentacji z dwudziestoma trzema OZZ w innych krajach (pismo STOART z dnia 6 lutego 2006 r.). Na podstawie tych umów STOART zarz ą dza i chroni prawa do artystycznych wykona ń zagranicznych artystów wykonawców i ich nast ę pców prawnych (§ 33 ust. 1 Statutu STOART). Stowarzyszenie reprezentuje ponad 100.000 zrzeszonych w nich artystów wykonawców (pismo STOART z dnia 18 stycznia 2008 r.). Wykonywanie zbiorowego zarz ą du prawami cz ł onków STOART odbywa si ę na podstawie zobowi ą zania organizacyjnego. Zgodnie z § 31 ust. 1 statutu STOART, powierzenie tej organizacji zarz ą du praw do artystycznych wykona ń indywidualnych cz ł onków STOART nast ę puje na podstawie dobrowolnego zobowi ą zania organizacyjnego. Zobowi ą zanie organizacyjne, którego tekst uchwala Zarz ą d, powinno zawiera ć w szczególno ś ci postanowienia dotycz ą ce przeniesienia powierzonych praw do artystycznego wykonania obj ę tych zbiorowym zarz ą dzaniem (§ 31 ust. 2 pkt 1 statutu) (za ł . nr 1 do pisma STOART z dnia 6 lutego 2006 r.). Od momentu powstania i w dacie wszcz ę cia post ę powania STOART stosowa ł poni ż sze zobowi ą zanie organizacyjne, które nast ę pnie zosta ł o zmienione (pisma z dnia 7 wrze ś nia 2007 r.; z dnia 9 sierpnia 2007 r. i z dnia 28 wrze ś nia 2007 r.). W pierwotnie obowi ą zuj ą cym zobowi ą zaniu organizacyjnym podpisuj ą cy je artysta wykonawca deklarowa ł wol ę zostania cz ł onkiem indywidualnym STOART, o ś wiadczaj ą c zarazem m.in., ż e: 1. Powierza STOART zarz ą dzanie i ochron ę praw maj ą tkowych do artystycznych wykona ń zg ł oszonych do rejestru STOART; 2. Upowa ż nia STOART do zlecenia realizacji powierzonych sobie z tego tytu ł u uprawnie ń i obowi ą zków odpowiednim organizacjom poza granicami Polski; 3. zgodnie z § 30 Statutu STOART oraz z udzielon ą mu przez ministra w ł a ś ciwego do spraw kultury koncesj ą zakres powierzonych STOART do ochrony i zarz ą dzania praw obejmuje w szczególno ś ci: 1. udzielanie zgody na: a. wprowadzenie do obrotu przez u ż yczenie tub najem egzemplarzy na których artystyczne wykonanie utrwalono; b. rozpowszechnianie przez nadawanie, reemitowanie, publiczne wykonywanie, wy ś wietlanie i odtwarzanie / chyba ż e jest ono dokonywane za pomoc ą wprowadzonego do obrotu egzemplarza; 2. pobieranie, repartycj ę i wyp ł at ę wynagrodzenia z: a. wprowadzenia do obrotu przez u ż yczenie lub najem egzemplarzy na których artystyczne wykonanie utrwalono; b. rozpowszechnianie przez nadawanie, reemitowanie, publiczne wykonywanie, wy ś wietlanie i odtwarzanie, tak ż e kiedy jest ono dokonywane za pomoc ą wprowadzonego do obrotu egzemplarza; 3. pobieranie, repartycj ę i wyp ł at ę wynagrodzenia pochodz ą cego z op ł at wnoszonych przez producentów i importerów magnetofonów, magnetowidów 8 i innych urz ą dze ń oraz czystych no ś ników. (…) 11. Zmiany w tre ś ci niniejszego zobowi ą zania wymagaj ą formy pisemnej pod rygorem niewa ż no ś ci. STOART stawiane mu zarzuty uzna ł o za bezzasadne. W uzasadnieniu stowarzyszenie stwierdzi ł o, co nast ę puje: • Tre ść zobowi ą zania organizacyjnego przed przyj ę ciem uchwa ł y nr 888 Zarz ą du STOART obejmuje wszystkie pola eksploatacji, wynikaj ą ce z zakresu zezwolenia udzielonego STOART przez Ministra Kultury. Jednak artysta wykonawca mo ż e powierzy ć swoje prawa w zarz ą d STOART w odniesieniu do wybranych pól eksploatacji i nie musi wyra ż a ć zgody na wy łą czne wykonywanie zarz ą du jego prawami. STOART pokre ś li ł zarazem, ż e gdyby artysta wykonawca wyrazi ł wol ę powierzenia mu zarz ą du prawami tylko na niektórych polach eksploatacji, Zarz ą d STOART ukszta ł towa ł by form ę i tre ść zobowi ą zania organizacyjnego innego, szczególnego w stosunku do typowego zobowi ą zania organizacyjnego (por. pisma z dnia 7 wrze ś nia 2006 r. oraz z dnia 28 wrze ś nia 2007 r.). • Brak zobowi ą za ń organizacyjnych innych ni ż kwestionowane przez Prezesa UOKiK wynika z braku zapotrzebowania artystów wykonawców na ukszta ł towanie stosunku ze STOART w sposób odbiegaj ą cy od przyj ę tego przez to stowarzyszenie. W ca ł ym okresie dzia ł alno ś ci STOART (od 1995 r.), ż adna z osób powierzaj ą cych mu wykonywanie zbiorowego zarz ą du nie zwróci ł a si ę o modyfikacj ę tre ś ci zobowi ą zania organizacyjnego w stosunku do wzoru uchwalonego przez Zarz ą d STOART, ani z żą daniem (propozycj ą ) wykonywania zarz ą du prawami przez STOART tylko na wybranych opolach eksploatacji (pismo z dnia 7 wrze ś nia 2006 r., pismo z dnia 26 wrze ś nia 2006 r., pkt 2). • STOART poinformowa ł o ponadto, ż e pi ę cioro artystów wykonawców powierzy ł o mu zarz ą d prawami nie w pe ł nym zakresie (z wyj ą tkiem pola eksploatacji „nadawanie” drog ą emisji telewizyjnej, prowadzonej przez TVP S.A.), powierzaj ą c zarz ą d prawami w pozosta ł ym zakresie Stowarzyszeniu Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i S ł owno-Muzycznych SAWP w Warszawie (pismo z dnia 7 wrze ś nia 2006 r.; pismo z dnia 9 sierpnia 2007 r.). Porozumienie to mia ł o charakter ustny i obowi ą zywa ł o dla poszczególnych ww. artystów odpowiednio od dnia 14 marca 2000 r., 8 pa ź dziernika 2002 r., 28 maja 2004 r., 21 grudnia 2004 r. i 1 czerwca 2004 r. (pismo z dnia 26 wrze ś nia 2006 r., pkt 4 i za ł . 4 do tego pisma). Na potwierdzenie tej okoliczno ś ci STOART przedstawi ł dokumenty rozliczenia finansowego za nadania radiowo-telewizyjne, z których wynika, ż e STOART nie inkasowa ł o na rzecz artystów wykonawców wp ł ywów z tytu ł u nada ń przez TVP S.A., natomiast inkasowa ł o wp ł ywy od rozg ł o ś ni radiowych i od innych rozg ł o ś ni telewizyjnych (za ł . 5 do pisma z dnia 26 wrze ś nia 2006 r.) oraz stosowne o ś wiadczenia artystów wykonawców (za ł . 1-3 do pisma z dnia 26 wrze ś nia 2006 r.; za ł . 1 do pisma z dnia 9 sierpnia 2007 r.). Pismami z dnia 9 sierpnia 2007 r. oraz z dnia 28 wrze ś nia 2007 r. STOART przekaza ł do Prezesa UOKiK informacje o zmianie przez Zarz ą d tego stowarzyszenia stosowanych zasad przyjmowania zbiorowego zarz ą du prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych. Na mocy uchwa ł y nr 888 Zarz ą du STOART z dnia 11 pa ź dziernika 2006 r. , 9 zatwierdzony zosta ł nowy wzór zobowi ą zania organizacyjnego oraz wzór aneksu do tego zobowi ą zania, umo ż liwiaj ą cego arty ś cie wykonawcy dokonanie zmian w ju ż podpisanym zobowi ą zaniu organizacyjnym (pisma STOART z dnia 9 sierpnia 2007 r. i z dnia 28 wrze ś nia 2007 r.). Wzór zobowi ą zania organizacyjnego przyj ę ty uchwa łą nr 888 Zarz ą du STOART przewiduje m.in., ż e: (…) Cz ęść II. Artysta wykonawca wyra ż a wol ę przynale ż enia do STOART jako cz ł onek indywidualny i zobowi ą zuje si ę do przestrzegania statutu STOART i regulaminów wydanych na jego podstawie; Cz ęść III. 1. Powierza STOART zarz ą dzanie i ochron ę praw do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych zg ł oszonych do rejestru STOART. Powierzenie to obejmuje: 1) utrwalanie oraz zwielokrotnianie artystycznego wykonania okre ś lon ą technik ą , 2) u ż yczanie lub najem egzemplarzy, na których artystyczne wykonanie utrwalono; 3) rozpowszechnianie oraz nadawanie, reemitowanie, wy ś wietlanie i odtwarzanie; 4) publiczne udost ę pnianie utrwalenia artystycznego wykonania w taki sposób, aby ka ż dy móg ł mie ć do niego dost ę p w miejscu i czasie przez siebie wybranym; 5) pobieranie, podzia ł i wyp ł at ę wynagrodzenia pochodz ą cego z op ł at uiszczanych przez producentów i importerów magnetofonów, magnetowidów i innych podobnych urz ą dze ń oraz zwi ą zanych z nimi czystych no ś ników. 2. Powierzenie, o którym mowa w pkt 1, obejmuje – na zasadach obowi ą zuj ą cych w STOART oraz zgodnie z ustaw ą o prawie autorskich i prawach pokrewnych – zezwalanie na korzystanie z artystycznych wykona ń jak i korzystanie, które nie wymaga uzyskiwania takiej zgody, a za które arty ś cie wykonawcy przys ł uguje prawo do wynagrodzenia (…) Cz ęść V. (…) 6. Zmiany w tre ś ci niniejszego zobowi ą zania organizacyjnego wymagaj ą formy pisemnej pod rygorem niewa ż no ś ci. Artysta wykonawca, w drodze o ś wiadczenia woli z ł o ż onego w formie aneksu do zobowi ą zania organizacyjnego, mo ż e zmieni ć zakres powierzenia, o którym mowa w Cz ęś ci III ust. 1-3. Zmiana zakresu powierzenia wywo ł uje skutki po up ł ywie sze ś ciu miesi ę cy, pocz ą wszy od miesi ą ca, w którym artysta wykonawca z ł o ż y ł o ś wiadczenie woli. Powy ż szy wzór zobowi ą zania organizacyjnego jest stosowany w dacie wydania niniejszej decyzji. Ma zastosowanie zarówno do ka ż dej osoby, która powierzy ł a STOART zarz ą d prawami po dacie jego uchwalenia przez Zarz ą d STOART, jak i do osób, które podpisa ł y wcze ś niejsze zobowi ą zanie organizacyjne. Tym ostatnim informacja o mo ż liwo ś ci zmiany tre ś ci zobowi ą zania organizacyjnego zosta ł a przekazana przez w ł adze STOART za 10 po ś rednictwem delegatów na Nadzwyczajne Walne Zebranie STOART. Do swobodnego uznania osób, które podpisa ł y zobowi ą zanie organizacyjne przed podj ę ciem uchwa ł y nr 888 pozostawiono decyzj ę , czy chc ą , by stowarzyszenie zarz ą dza ł o ich prawami wed ł ug dotychczasowego zobowi ą zania, czy wed ł ug nowego (pismo STOART z dnia 28 wrze ś nia 2007 r.). Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje Post ę powanie w niniejszej sprawie zosta ł o wszcz ę te na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 z pó ź n. zm.). Stronie post ę powania postawiono zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 ww. ustawy oraz art. 81 ust. 1 TWE. W dniu 21 kwietnia 2007 r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm.). Zgodnie z art. 131 ust. 1 tej ustawy, do post ę powa ń wszcz ę tych na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i niezako ń czonych do dnia wej ś cia w ż ycie niniejszej ustawy stosuje si ę przepisy dotychczasowe. W zwi ą zku z powy ż szym, decyzja w niniejszej sprawie zosta ł a wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. I. Naruszenie interesu publicznego Post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z uwagi na mo ż liwo ść naruszenia interesu publicznego. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż y do dziedziny prawa publicznego, a prawo to ma na celu ochron ę interesu ogólnospo ł ecznego. Zgodnie z tre ś ci ą art. 1 ust. 1 tej ustawy, okre ś la ona warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowania w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. W czasie post ę powania i przy wydawaniu decyzji Prezes UOKiK jest tym samym rzecznikiem interesu publicznego. Wynika to równie ż z jego zada ń w strukturze administracji publicznej – m.in. z art. 7 k.p.a. Decyzja administracyjna mo ż e bowiem dotyczy ć nie tylko stron, lecz jej skutki mog ą rozci ą ga ć si ę tak ż e na inne osoby – osoby fizyczne, jednostki organizacyjne 5 . W rozstrzyganych przez Prezesa UOKiK sprawach zasadnym jest zatem ustalenie, czy nast ą pi ł o naruszenie interesu publicznoprawnego. Interes publiczny w post ę powaniu administracyjnym nie jest poj ę ciem jednolitym i sta ł ym. Publicznoprawny charakter ustawy oznacza, ż e nie wszystkie zachowania przedsi ę biorców i ich zwi ą zków, nawet formalnie podlegaj ą ce literze prawa, uzasadniaj ą uruchomienie przewidzianych przez ni ą instrumentów. Powinno to nast ę powa ć tylko wówczas, gdy w nast ę pstwie zachowa ń naruszaj ą cych ustaw ę zagro ż ony jest interes ogólnospo ł eczny. Naruszenie za ś tego interesu ma miejsce wówczas, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, wzgl ę dnie gdy te dzia ł ania wywo ł uj ą na rynku inne niekorzystne zjawiska 6 . Poj ę cie naruszenia interesu 5 B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks post ę powania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996, s. 57. 6 Wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 24 stycznia 1991 r. (sygn. akt XV Ama 8/90); S. Gronowski: Ustawa antymonopolowa. Komentarz, Warszawa 1996, s. 1-2. 11 publicznoprawnego nie mo ż e by ć jednak pojmowane w sposób mechaniczny i oceniane ilo ś ciowo. Zarzuty stawiane w niniejszej sprawie dotycz ą porozumienia na krajowym rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami pokrewnymi artystów wykonawców do utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych ograniczaj ą cego cz ł onkom STOART mo ż liwo ść powierzenia mu sprawowania zbiorowego zarz ą du ich prawami wy łą cznymi jedynie w odniesieniu do wybranych pól eksploatacji. Praktyka tego rodzaju mo ż e wp ł ywa ć w sposób istotny na stan konkurencji na rynku obejmuj ą cym terytorium ca ł ego kraju. Tego rodzaju praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę mog ą bowiem wywiera ć negatywny skutek na stan konkurencji na rynku. W tym stanie rzeczy Prezes UOKiK uzna ł za bezsprzeczn ą mo ż liwo ść naruszenia interesu publicznego, a zarazem istnienie podstaw do rozstrzygni ę cia sprawy w post ę powaniu antymonopolowym. II. Strona post ę powania Zgodnie z art. 86 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stron ą post ę powania jest ka ż dy, kto wnosi o wydanie decyzji w sprawie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę lub wobec kogo zosta ł o wszcz ę te post ę powanie o stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę lub naruszenie innych przepisów ustawy. Przy pomocy norm prawa antymonopolowego realizowana jest ochrona uczestników rynku przed antykonkurencyjnymi praktykami ze strony innych przedsi ę biorców. Niniejsze post ę powanie jest prowadzone z urz ę du w sprawie zarzutów naruszenia przez STOART art. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 81 ust. 1 TWE. Powo ł ane przepisy okre ś laj ą ce zakazy stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę stosuje si ę jedynie do przedsi ę biorców i ich zwi ą zków. Czyni to niezb ę dnym rozwa ż enie, czy STOART mo ż e by ć adresatem zakazów okre ś lonych w ww. przepisach. II a. Status STOART w ś wietle ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów W ś wietle ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów STOART ma status zarówno przedsi ę biorcy, jak i zwi ą zku przedsi ę biorców. Stowarzyszenie to jest zatem biernie legitymowane w post ę powaniu antymonopolowym w sprawie zarzutu naruszenia zakazu praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 86 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. – Przepisy wprowadzaj ą ce ustaw ę o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1808), pod poj ę ciem „przedsi ę biorcy” nale ż y rozumie ć przedsi ę biorc ę w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807), a tak ż e: a) osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą niemaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej, b) osob ę fizyczn ą wykonuj ą c ą zawód we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek lub prowadz ą c ą dzia ł alno ść w ramach wykonywania takiego zawodu, c) osob ę fizyczn ą , posiadaj ą c ą akcje lub udzia ł y zapewniaj ą ce jej co najmniej 25% g ł osów w organach co najmniej jednego przedsi ę biorcy lub posiadaj ą c ą kontrol ę , w rozumieniu pkt 12 13, nad co najmniej jednym przedsi ę biorc ą , cho ć by nie prowadzi ł a dzia ł alno ś ci gospodarczej w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej, je ż eli podejmuje dalsze dzia ł ania podlegaj ą ce kontroli koncentracji, o której mowa w art. 12. W ś wietle ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, do której bezpo ś rednio odwo ł ano si ę w art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznanie okre ś lonego podmiotu za przedsi ę biorc ę jest zdeterminowane ustaleniem, czy posiada on cechy kwalifikuj ą ce go do grupy podmiotów wymienionych w art. 4 o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej oraz, czy wykonuje dzia ł alno ść spe ł niaj ą c ą kryteria dzia ł alno ś ci gospodarczej okre ś lone w art. 2 tej ustawy 7 . Cechy te spe ł nia osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nieb ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą – wykonuj ą c ą we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą (art. 4 ust. 1 ww. ustawy). Przez dzia ł alno ść gospodarcz ą nale ż y natomiast rozumie ć zarobkow ą dzia ł alno ść wytwórcz ą , budowlan ą , handlow ą , us ł ugow ą oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze z ł ó ż , a tak ż e dzia ł alno ść zawodow ą , wykonywan ą w sposób zorganizowany i ci ą g ł y (art. 2 ww. ustawy). STOART dzia ł a w formie stowarzyszenia. Jest wpisane do rejestru stowarzysze ń , o którym mowa w art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze S ą dowym (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209 z pó ź n. zm.) prowadzonego przez S ą d Rejonowy dla m.st. Warszawy, XII Wydzia ł Gospodarczy KRS pod numerem 0000094940 (za ł . do pisma STOART z dnia 11 stycznia 2008 r.). STOART ma status organizacji zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi (art. 104 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). STOART zbiorowo zarz ą dza prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno- muzycznych, na podstawie zezwolenia udzielonego decyzj ą Ministra Kultury z dnia 27 czerwca 2003 r. (znak DP.WPA.024/492/02/mp). W ś wietle obowi ą zuj ą cych przepisów prawa stowarzyszenia zasadniczo prowadz ą dzia ł alno ść nienastawion ą na osi ą gni ę cie zysku ( non for profit ) 8 . Ich celem jest przede wszystkim „stworzenie warunków do pe ł nej realizacji gwarantowanej przepisami Konstytucji wolno ś ci zrzeszania si ę ” 9 . W ś wietle art. 2 ust. 1 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach, stowarzyszenia s ą dobrowolnymi, samorz ą dnymi i trwa ł ymi zrzeszeniami o celach niezarobkowych. Zdaniem Prezesa UOKiK, powy ż sze okoliczno ś ci nie przes ą dzaj ą o braku antymonopolowej podmiotowo ś ci stowarzysze ń , a w szczególno ś ci OZZ takich jak STOART. Mimo co do zasady niekomercyjnego charakteru swojej dzia ł alno ś ci, stowarzyszenia mog ą prowadzi ć dzia ł alno ść gospodarcz ą wed ł ug zasad ogólnych. Dochód z tej dzia ł alno ś ci powinien jednak s ł u ż y ć realizacji celów statutowych stowarzyszenia (art. 34 ww. ustawy). W ocenie Prezesa UOKiK, rozstrzygaj ą c o podmiotowo ś ci STOART w post ę powaniu antymonopolowym nale ż y równie ż wzi ąć pod uwag ę charakter wykonywanego przez to stowarzyszenie zarz ą du prawami pokrewnymi. Do statutowych zada ń OZZ nale ż y zbiorowe zarz ą dzanie i ochrona powierzonych im praw oraz wykonywanie uprawnie ń wynikaj ą cych z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W granicach udzielonego upowa ż nienia OZZ, w tym STOART, udzielaj ą u ż ytkownikom zezwole ń na korzystanie z praw b ę d ą cych w ich katalogu, sprawuj ą kontrol ę nad sposobem eksploatacji praw, a tak ż e inkasuj ą 7 Por. Uchwa ł a SN z dnia 3 lipca 2003 r. (sygn. akt III CZP 38/03). 8 M. Zdyb: Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej. Komentarz, Kraków 2000, s. 44. 9 Preambu ł a do ustawy – Prawo o stowarzyszeniach. 13 i dokonuj ą podzia ł u mi ę dzy uprawnionych ś rodków finansowych uzyskanych od u ż ytkowników. OZZ odgrywaj ą zatem istotn ą rol ę w obrocie prawami autorskimi i pokrewnymi. Beneficjentami takiego systemu zarz ą dzania prawami s ą zarówno uprawnieni (w tym przypadku: arty ś ci wykonawcy), jak i u ż ytkownicy praw. Z punktu widzenia interesu artystów wykonawców, za zbiorowym zarz ą dem prawami przemawia uci ąż liwo ść i nieekonomiczno ść ich indywidualnej ochrony, która w przypadku niektórych form eksploatacji (np. nadawania, reemitowania oraz odtwarzania lub wprowadzania do obrotu egzemplarzy artystycznego wykonania) jest wr ę cz niemo ż liwa. Wobec powy ż szych okoliczno ś ci nale ż y stwierdzi ć , ż e wykonuj ą c funkcje okre ś lone w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych STOART ś wiadczy us ł ugi na rzecz artystów wykonawców oraz u ż ytkowników praw pokrewnych, którym STOART odp ł atnie udost ę pnia te prawa, z czego uzyskuje przychód (por. pismo STOART z dnia 4 grudnia 2007 r.). Tym samym STOART w praktyce uczestniczy w wymianie handlowej, której przedmiotem s ą prawa do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno- muzycznych. Dzia ł alno ść STOART bezpo ś rednio wp ł ywa na poziom konkurencji na rynkach zwi ą zanych z masow ą eksploatacj ą dóbr niematerialnych. Nale ż y zauwa ż y ć , ż e równie ż w ś wietle ustalonego orzecznictwa antymonopolowego dzia ł alno ść statutowa OZZ podlega ograniczeniom okre ś lonym w prawie antymonopolowym – zarówno w relacjach z u ż ytkownikami praw, jak i w zakresie sposobu, w jaki OZZ okre ś laj ą zasady realizacji kolektywnego zarz ą du prawami na rzecz uprawnionych 10 . Adresatem zakazów praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę s ą obok przedsi ę biorców tak ż e ich zwi ą zki. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje zwi ą zek przedsi ę biorców jako izby, zrzeszenia i inne organizacje zrzeszaj ą ce przedsi ę biorców, jak równie ż zwi ą zki tych organizacji (art. 4 pkt 2 ustawy). Zdaniem Prezesa UOKiK, osoby traktowane jak przedsi ę biorcy w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów mog ą zarazem spe ł nia ć przes ł anki zwi ą zku przedsi ę biorców w ś wietle jej art. 4 pkt 2 11 . W tym ś wietle na potrzeby art. 5 ww. ustawy STOART nale ż y traktowa ć jak zwi ą zek przedsi ę biorców . W ś wietle Statutu STOART, zrzesza on osoby maj ą ce status przedsi ę biorcy w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów: stowarzyszenia zrzeszaj ą ce artystów wykonawców, podmioty prowadz ą ce dzia ł alno ść gospodarcz ą w dziedzinie kultury (§ 3 ust. 2 pkt 1 Statutu) oraz osoby fizyczne – artystów wykonawców utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych (§ 3 ust. 2 pkt 2 Statutu), którzy tak ż e maj ą status przedsi ę biorcy. Arty ś ci wykonawcy, których skupia STOART, s ą przedsi ę biorcami w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. S ą to osoby fizyczne prowadz ą ce we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . Poj ę cie dzia ł alno ś ci gospodarczej zdefiniowane w art. 2 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej odnosi si ę do zarobkowej dzia ł alno ś ci wytwórczej, budowlanej, handlowej, us ł ugowej oraz poszukiwania, rozpoznawania i wydobywania kopalin ze z ł ó ż , a tak ż e dzia ł alno ś ci zawodowej, wykonywanej w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. 10 Por. m.in. wyrok SOKiK z 13 listopada 2003 r. (sygn. akt XVII Ama 128/02); wyrok S ą du Apelacyjnego z 8 lipca 2005 r. (sygn. akt VI ACa 117/05); wyrok S ą du Najwy ż szego z 6 grudnia 2007 r. (sygn. akt III SK 16/07). 11 Decyzja Prezesa UOKiK z 29 maja 2006 r. nr DOK-49/2006; decyzja Prezesa UOKiK z 16 kwietnia 2007 r. nr RWA-10/2007. 14 Dzia ł alno ść artystów wykonawców utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych mie ś ci si ę w katalogu rodzajów dzia ł alno ś ci wymienionym w art. 2 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej i mo ż e by ć uznane za rodzaj dzia ł alno ś ci us ł ugowej. Wspomniany katalog nie jest zreszt ą wyczerpuj ą cy, wi ę c poj ę cie dzia ł alno ś ci gospodarczej mo ż e obejmowa ć w praktyce tak ż e dzia ł alno ść nie uj ę t ą w nim wyra ź nie, np. dzia ł alno ść artystyczn ą 12 . Dzia ł alno ść artystów wykonawców utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych ma charakter zarobkowy . O spe ł nieniu tej cechy decyduje obiektywna ocena, ż e charakter ich dzia ł alno ś ci pozwala, cho ć by potencjalnie, na osi ą ganie dochodu 13 . Dzia ł alno ść artystów wykonawców polega na tworzeniu artystycznych wykona ń i dalszej ich eksploatacji, zarówno poprzez osobiste wykonywanie, jak i poprzez wprowadzanie do obrotu egzemplarzy artystycznego wykonania lub ich nadawanie, reemitowanie oraz odtwarzanie. Efekty pracy twórczej artystów wykonawców s ą wi ę c przez nich odp ł atnie udost ę pniane w celu zaspokajania potrzeb osób trzecich. Stworzone przez nich artystyczne wykonania mog ą by ć wykorzystywane w celach zarobkowych przez samych artystów wykonawców (poprzez ich wykonywanie). Artystyczne wykonania mog ą by ć tak ż e ź ród ł em zarobku dla osób trzecich (rozg ł o ś nie radiowe i telewizyjne, wytwórnie fonograficzne etc.). Powy ż ej przedstawiona argumentacja dowodzi stawianej tezy, ż e dzia ł alno ść artystów wykonawców mo ż na zakwalifikowa ć jako zarobkow ą . Ustawodawca uznaje dzia ł alno ść za gospodarcz ą pod warunkiem jej wykonywania w sposób zorganizowany . Poj ę cie to na ogó ł oznacza wykonywanie dzia ł alno ś ci zarobkowej przy pomocy przedsi ę biorstwa. Nie ulega jednak w ą tpliwo ś ci, ż e do prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej nie zawsze jest konieczne prowadzenie przedsi ę biorstwa w znaczeniu przedmiotowym. Zale ż y to od charakteru dzia ł alno ś ci 14 . Dlatego wymóg zorganizowania uto ż samiany jest równie ż z wyborem formy organizacyjno-prawnej dzia ł alno ś ci 15 oraz organizacji kontaktów handlowych 16 . W ś wietle tych kryteriów na zorganizowany charakter dzia ł alno ś ci artystów wykonawców wskazuje m.in. fakt powierzania przez nich STOART wykonywania zarz ą du ich prawami wy łą cznymi. W ten sposób arty ś ci wykonawcy organizuj ą sobie na trwa ł e sposób eksploatacji swoich praw celem skutecznego uzyskiwania zarobków z dzia ł alno ś ci artystycznej. W zakresie znaczeniowym poj ę cia dzia ł alno ś ci gospodarczej nie mie ś ci si ę dzia ł alno ść prowadzona dorywczo, jednorazowo. Dzia ł alno ść gospodarcz ą powinna bowiem cechowa ć ci ą g ł o ść dzia ł ania , która przede wszystkim oznacza powtarzalno ść dzia ł a ń zarobkowych 17 . Powierzanie STOART wykonywania zarz ą du prawami ś wiadczy o zorientowaniu jego cz ł onków na d ł ugofalow ą eksploatacj ę praw i ci ą g ł ym, powtarzalnym charakterze dzia ł alno ś ci, których skala i charakter czyni ą , w oczach artystów wykonawców, nieefektywnym samodzielne zarz ą dzanie swoimi prawami. Wobec powy ż szego Prezes UOKiK uzna ł , ż e dzia ł alno ść artystów wykonawców 12 Por. R. Trzaskowski: Dzia ł alno ść gospodarcza w rozumieniu przepisów prawa cywilnego na tle orzecznictwa, Glosa nr 2/2006, s. 31. 13 Por. M. Szyd ł o: Poj ę cie przedsi ę biorcy w prawie polskim, Przegl ą d S ą dowy nr 7-8/2005, s. 2 i n. 14 M. Szyd ł o: Poj ę cie dzia ł alno ś ci gospodarczej na gruncie nowej ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, Przegl ą d S ą dowy nr 2/2005, s. 25 i n. 15 K. Kohutek: Komentarz do ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U.04.173.1807); System Informacji Prawniczej LEX/el. 2005. 16 C. Kosikowski: Przedsi ę biorca w prawie polskim na tle prawa europejskiego, Warszawa 2003, s. 25. 17 R. Flejszar: Przedsi ę biorca w post ę powaniu cywilnym rozpoznawczym, Warszawa 2006, s. 44. 15 utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych mie ś ci si ę w zakresie znaczeniowym poj ę cia przedsi ę biorcy z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Niezale ż nie od powy ż szej argumentacji mo ż na uzna ć , ż e arty ś ci wykonawcy mieszcz ą si ę w kategorii przedsi ę biorców, o których mowa w art. 4 pkt 1 lit. b ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , który pod tym poj ę ciem rozumie osoby fizyczne wykonuj ą ce zawód we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek lub prowadz ą ce dzia ł alno ść w ramach wykonywania takiego zawodu. Wykonuj ą oni na w ł asny rachunek i we w ł asnym imieniu zawód artystyczny. Z tytu ł u wykorzystywania ich praw przez u ż ytkowników arty ś ci wykonawcy uzyskuj ą – za po ś rednictwem STOART – stosowne wynagrodzenie. Mog ą tak ż e zawiera ć z przedsi ę biorcami indywidualne umowy, w ramach których odp ł atnie tworz ą lub wykonuj ą artystyczne wykonania utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych w celu ich dalszej eksploatacji komercyjnej. Dzia ł aj ą cy profesjonalnie arty ś ci niew ą tpliwie prowadz ą – we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek – dzia ł alno ść zawodow ą , wykonuj ą c ww. zawód wymagaj ą cy profesjonalizmu. Poniewa ż artystów wykonawców nale ż y traktowa ć jak przedsi ę biorców na potrzeby stosowania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zrzeszaj ą cy ich STOART ma status zwi ą zku przedsi ę biorców w rozumieniu art. 4 pkt 2 tej ustawy . Stowarzyszenie to jest zatem biernie legitymowane do udzia ł u w charakterze strony w niniejszym post ę powaniu. II b. Status STOART w ś wietle Traktatu ustanawiaj ą cego Wspólnot ę Europejsk ą Argumentacja co do posiadania przez STOART antymonopolowej podmiotowo ś ci na gruncie art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pozostaje aktualna w odniesieniu do art. 81 TWE. We wspólnotowym prawie konkurencji odpowiednikiem poj ę cia „przedsi ę biorca”, które w prawie polskim okre ś la adresatów zakazów praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , jest termin „przedsi ę biorstwo” ( undertaking ). Poj ę cie to nie ma legalnej definicji. Jego zakres znaczeniowy kszta ł towany jest w drodze s ą dowej wyk ł adni funkcjonalnej art. 81 i 82 TWE i obejmuje ka ż d ą autonomiczn ą jednostk ę organizacyjn ą prowadz ą c ą samodzielnie dzia ł alno ść gospodarcz ą , nienakierowan ą na zaspokajanie swoich codziennych potrzeb, bez wzgl ę du na form ę prawn ą i sposób finansowania 18 Zgodnie z orzecznictwem ETS poj ę cie dzia ł alno ś ci gospodarczej charakteryzuje oferowanie dóbr i us ł ug na danym rynku 19 . Dla uznania danej osoby za przedsi ę biorc ę nie ma znaczenia okoliczno ść , czy dzia ł a w celu osi ą gni ę cia zysku, jak równie ż czy powsta ł a w celu prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej – je ż eli tylko jej dzia ł alno ść faktycznie wi ąż e si ę z uczestnictwem w obrocie handlowym 20 , na który jej zachowanie wywiera lub potencjalnie mo ż e wywiera ć skutek 21 . 18 Wyroki ETS z dnia 23 kwietnia 1991 r. w sprawie C-41/90 Höfner i Elser , pkt 21 oraz z dnia 16 marca 2004 r. w po łą czonych sprawach C-264/01, C-306/01, C-354/01 i C-355/01 AOK–Bundesverband i inni , pkt 46. 19 Wyroki ETS z dnia 18 czerwca 1998 r. w sprawie C-35/96 Komisja przeciwko W ł ochom , pkt 36 i z dnia 11 lipca 2006 r. w sprawie C-205/03 FENIN przeciwko Komisji , pkt 25. 20 Decyzja Komisji z dnia 27 pa ź dziernika 1992 r. w sprawie nr IV/33.384 i IV/33.378 FIFA , pkt. 43 (Dz. Urz. WE z 1992 r. Nr L 326, s. 31), wyrok ETS z dnia 27 marca 1974 r. w sprawie 127/74 Belgische Radio en Televisie v. SV SABAM i NV Fonior . 21 Por. wyrok ETS z dnia 13 lipca 1989 r. w sprawie nr 395/97 Minist ē re Public przeciwko Tournier . 16 W powy ż szym ś wietle przedsi ę biorstwo w rozumieniu art. 81 TWE stanowi zarówno STOART jak i arty ś ci wykonawcy, których prawami STOART zbiorowo zarz ą dza. Zgodnie z ustalonym orzecznictwem wspólnotowym, dzia ł alno ść takich jak STOART organizacji, które zbiorowo zarz ą dzaj ą prawami autorskimi i pokrewnymi, podlega ograniczeniom okre ś lonym w art. 81 i 82 TWE 22 . Ś wiadczone przez OZZ odp ł atne udzielanie licencji praw wy łą cznych ich u ż ytkownikom, jak i zarz ą dzanie i ochrona praw jest dzia ł alno ś ci ą us ł ugow ą 23 . W ś wietle orzecznictwa ETS mo ż liwo ść przypisania STOART statusu przedsi ę biorstwa nie jest zale ż na od tego, jakiego aspektu ich dzia ł alno ś ci dotyczy zarzut stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Wspólnotowe regu ł y konkurencji tradycyjnie stosuje si ę do oceny poziomu stosowanych przez OZZ op ł at z tytu ł u wynagrodze ń autorskich 24 , porozumie ń zawieranych mi ę dzy OZZ 25 oraz – b ę d ą cej przedmiotem niniejszego post ę powania – kwestii kszta ł towania wewn ę trznych relacji z cz ł onkami 26 . Prezes UOKiK uzna ł , ż e STOART ma tak ż e status zwi ą zku przedsi ę biorstw. Zwi ą zek przedsi ę biorstw to zrzeszenie podmiotów maj ą cych status przedsi ę biorstwa. Art. 81 TWE ma przy tym zastosowanie do decyzji stowarzysze ń tak ż e wówczas, gdy status przedsi ę biorstw maj ą tylko ich cz ł onkowie, same za ś stowarzyszenia nie prowadz ą dzia ł alno ś ci gospodarczej 27 . Poj ę cie zwi ą zku przedsi ę biorstw obejmuje tak ż e zwi ą zki zwi ą zków przedsi ę biorstw 28 . Status STOART jako zwi ą zku przedsi ę biorstw w rozumieniu art. 81 i 82 TWE wynika z faktu, ż e w my ś l tych przepisów jak przedsi ę biorstwa nale ż y traktowa ć artystów wykonawców utworów muzycznych s ł owno-muzycznych. Zgodnie z orzecznictwem ETS, za przedsi ę biorstwo mo ż e by ć uznana osoba fizyczna, nawet wówczas gdy nie dysponuje zorganizowanym zespo ł em sk ł adników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej. Dlatego uznano za przedsi ę biorstwo m.in. wynalazc ę wykorzystuj ą cego komercyjnie prawa do wynalazku 29 , prawników ś wiadcz ą cych odp ł atnie us ł ugi prawne 30 oraz lekarzy specjalistów 31 . 22 M.in. wyrok ETS z dnia 27 marca 1974 r. w sprawie 127/73 Belgische Radio en Televisie v. SV SABAM i NV Fonior ; decyzja Komisji z dnia 29 pa ź dziernika 1981 r. w sprawie nr IV/29.839 GVL , par. 44 (Dz. Urz. WE z 1981 r. nr L 370, s. 49); decyzja Komisji z dnia 8 pa ź dziernika 2002 r. w sprawie nr COMP/C2/38.014 IFPI „Simulcasting” , par. 59 (Dz. Urz. UE z 2003 r. nr L 107, s. 58). 23 Wyrok ETS z 27 marca 1974 r. w sprawie 127/73 Belgische Radio en Televisie v. SV SABAM i NV Fonior ; decyzja Komisji z 29 pa ź dziernika 1981 r. w sprawie IV/29.839 – GVL , par. 43; wyrok ETS z 2 marca 1982 r. w sprawie 7/82 GVL przeciwko Komisji ; decyzja Komisji z 8 pa ź dziernika 2002 r. w sprawie nr COMP/C2/38.014 - IFPI „ Simulcasting ”, par. 59, Dz.U. UE z 2003 r. nr L 107, s. 58. 24 Wyrok ETS z dnia 13 lipca 1989 r. w sprawie nr 395/97 Minist ē re Public przeciwko Tournier . 25 Decyzja Komisji z dnia 8 pa ź dziernika 2002 r. w sprawie nr COMP/C2/38.014 IFPI „Simulcasting” (Dz. Urz. UE z 2003 r. Nr L 107, s. 58). 26 Por. m.in. wyrok ETS z dnia 27 marca 1974 r. w sprawie nr 127/73 Belgische Radio en Televisie v. SV SABAM i NV Fonior . 27 Wyrok ETS z dnia 29 pa ź dziernika 1980 r. w po łą czonych sprawach 209-215/78 I 218/78 Heintz van Landewyck SARL I inni przeciwko Komisji , par. 88. 28 Wyrok ETS z dnia 15 maja 1975 r. w sprawie 71/74 Nederlandse Vereniging voor de fruit-en groentenimporthandel, Nederlandse Bond van grossiers in zuidvruchten en ander geimporteerd fruit "Frubo" przeciwko Komisji oraz Vereniging de Fruitunie , par. 30. 29 Wyrok ETS w sprawie 79/86 H. Vaessen BV przeciwko Alex Moris , par. 12. 30 Wyrok ETS z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie C-309/99 J.C.J. Wouters, J.W. Savelbergh, Price Waterhouse Belastingadviseurs BV oraz Algemene Raad van de Nederlandse Orde van Advocaten , par. 49. 31 Wyrok ETS z dnia 12 wrze ś nia 2000 r. w po łą czonych sprawach od C-180/98 do C-184/98 Pavlov i inni . 17 Za przedsi ę biorstwa zostali równie ż uznani arty ś ci wykonawcy, ś piewacy operowi w ł oskiego teatru La Scala , wykorzystuj ą cy w sposób komercyjny swoje wyst ę py artystyczne 32 . Powo ł ane orzecznictwo ś wiadczy, ż e artystów wykonawców b ę d ą cych cz ł onkami STOART nale ż y uzna ć za przedsi ę biorstwa. Wobec powy ż szego STOART jest w ś wietle art. 81 TWE zwi ą zkiem przedsi ę biorstw. III. Rynek w ł a ś ciwy Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę ujawniaj ą si ę na rynku w ł a ś ciwym. Dlatego w sprawach o stosowanie takich praktyk niezb ę dne jest okre ś lenie rynku w ł a ś ciwego. Przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci uznawane s ą przez ich nabywców za substytuty oraz oferowane s ą na obszarze, na którym, ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji (art. 4 pkt 8 ww. ustawy). Przy czym przez towary nale ż y rozumie ć zarówno rzeczy, jak i energi ę , papiery warto ś ciowe i inne prawa maj ą tkowe, us ł ugi, a tak ż e roboty budowlane (art. 4 pkt 6 ww. ustawy). Poj ę cie rynku w ł a ś ciwego odnosi si ę przedmiotowo do wszystkich wyrobów (us ł ug) jednego rodzaju, które ze wzgl ę du na swoje szczególne w ł a ś ciwo ś ci odró ż niaj ą si ę od innych wyrobów (us ł ug) w taki sposób, ż e nie istnieje mo ż liwo ść dowolnej ich zamiany. Post ę powanie w niniejszej sprawie dotyczy relacji mi ę dzy STOART i artystami wykonawcami i ma za zadanie ocen ę , z punktu widzenia prawa ochrony konkurencji, zasad wykonywanego przez STOART zbiorowego zarz ą du prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych. W wykonywaniu tych praw w imieniu artystów wykonawców po ś redniczy STOART, zbiorowo nimi zarz ą dzaj ą c. Sprawowanie zbiorowego zarz ą du prawami swoich cz ł onków i innych osób powierzaj ą cych STOART wykonywanie praw wy łą cznych stanowi bez w ą tpienia „us ł ug ę ”, mieszcz ą c ą si ę w definicji towaru z art. 4 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do ww. przepisu ustawy, ilekro ć mowa jest o „towarach” – rozumie si ę przez to rzeczy, jak równie ż energi ę , papiery warto ś ciowe i inne prawa maj ą tkowe, us ł ugi, a tak ż e roboty budowlane. Szeroka definicja poj ę cia „towar” z art. 4 pkt 6 ww. ustawy obejmuje równie ż prawa na dobrach niematerialnych i obrót nimi 33 . Podobnie szeroko interpretuje si ę poj ę cie „us ł ugi” w orzecznictwie wspólnotowym. W decyzji w sprawie nr IV/29.839 GVL , Komisja Europejska uzna ł a, ż e us ł ug ę stanowi zarówno udzielanie przez OZZ licencji praw autorskich na rzecz u ż ytkowników praw, jak i ś wiadczenie podmiotom praw autorskich zarz ą du prawami 34 . Wykonywanie zbiorowego zarz ą du prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych stanowi wyodr ę bniony rynek w ł a ś ciwy w wymiarze produktowym. Prawa pokrewne maj ą charakter praw wy łą cznych skutecznych erga omnes , maj ą cych posta ć ustawowych monopoli, w ramach których uprawniony mo ż e co do zasady swobodnie 32 Decyzja Komisji z dnia 26 maja 1978 r. w sprawie 78/516 RAI przeciwko Unitel (Dz. Urz. WE z 1978 r. nr L 157 s. 39). 33 E. Modzelewska-W ą chal: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2002, s. 47. 34 Decyzja Komisji z dnia 29 pa ź dziernika 1981 r. w sprawie nr IV/29.839 GVL , par. 43 (Dz. Urz. WE z 1981 r. nr L 370, s. 49) . 18 decydowa ć o sposobie eksploatacji tych praw, a tak ż e uzyskuje prawo do wynagrodzenia za korzystanie z nich przez osoby trzecie. W ramach swoich uprawnie ń arty ś ci wykonawcy zawieraj ą w szczególno ś ci umowy licencji przys ł uguj ą cych im praw, decyduj ą c o warunkach korzystania przez osoby trzecie z materialnych przedmiotów, w których zawarte s ą prawa wy łą czne. Przynale ż ne arty ś cie wykonawcy prawo do decydowania o sposobie wykorzystania jego praw pokrewnych mo ż e on realizowa ć samodzielnie, jak i poprzez wyspecjalizowane organizacje – OZZ. Ka ż dy z tych dwóch sposobów wykonywania prawa ma swoiste cechy, które czyni ą oczywistym ich niesubstytutywno ść . W zwi ą zku z rozwojem nowoczesnych technologii, umo ż liwiaj ą cym masow ą eksploatacj ę dóbr chronionych prawami pokrewnymi, skuteczne zarz ą dzanie nimi przez indywidualnego artyst ę wykonawc ę w praktyce staje si ę niemo ż liwe, a co najmniej wysoce nieop ł acalne 35 . Skuteczny nadzór nad eksploatacj ą praw wy łą cznych przerasta na ogó ł mo ż liwo ś ci organizacyjne i finansowe pojedynczej osoby uprawnionej 36 . Zarz ą d kolektywny usprawnia wykonywanie praw i powoduje obni ż enie kosztów zwi ą zanych z ich wykonywaniem 37 . Dodatkowo, zarówno w przypadku praw autorskich, jak i praw pokrewnych, na okre ś lonych polach eksploatacji indywidualne zarz ą dzanie nimi jest praktycznie niemo ż liwe. Przyk ł adowo w odniesieniu do utworów muzycznych w literaturze przedmiotu do pól, na których indywidualne zarz ą dzanie jest co najmniej utrudnione zalicza si ę publiczne wykonanie, publiczne odtwarzanie oraz nadawanie utworów, obejmuj ą ce w szczególno ś ci równoczesn ą i integraln ą emisj ę utworu nadawanego przez inn ą organizacje radiow ą i telewizyjn ą 38 . Forma zbiorowego wykonywania praw autorskich i pokrewnych co do zasady pozwala na bardziej efektywne wykonywanie tych praw w sytuacjach, gdy pojedyncze, rozproszone osoby uprawnione nie mog ł yby tego osi ą gn ąć , a niekiedy te ż stanowi alternatyw ę wobec konieczno ś ci wprowadzania licencji pozaumownych 39 . Inn ą istotn ą cech ą , w ł a ś ciw ą jedynie dla zbiorowego zarz ą du, jest uniformizacja obrotu prawami, skutkuj ą ca utrat ą przez osoby uprawnione mo ż liwo ś ci swobodnego korzystania z utworów i decydowania o ich eksploatacji. Przy indywidualnym zarz ą dzie, inaczej ni ż przy zarz ą dzie zbiorowym, artysta wykonawca ma wi ę ksz ą mo ż liwo ść swobodnego decydowania o sposobie eksploatacji jego praw i cenie, za jak ą decyduje si ę udzieli ć zgody na ich eksploatacj ę . Równie ż od strony u ż ytkowników praw do artystycznych wykona ń zbiorowy nimi zarz ą d jest nieporównywalny z zarz ą dem wykonywanym przez pojedynczych artystów wykonawców. Istnienie OZZ umo ż liwia u ż ytkownikowi poprzez jedn ą umow ę z jednym tylko podmiotem uzyskanie dost ę pu do katalogu praw obejmuj ą cego artystyczne wykonania wielu tysi ę cy osób. W przypadku praw zarz ą dzanych indywidualnie, u ż ytkownik chc ą cy eksploatowa ć czyje ś dobra intelektualne jest zmuszony zawiera ć odr ę bne umowy z poszczególnymi osobami. Dla u ż ytkownika – przedsi ę biorcy chc ą cego wykorzysta ć czyj ąś twórczo ść w ramach swojej profesjonalnej dzia ł alno ś ci gospodarczej, rodzi to utrudnienie, 35 M. Bukowski: Organizacje zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi [w]: J. Barta, R. Markiewicz (red.): Prawo autorskie a post ę p techniczny, Kraków 1999, s. 174. 36 M. Walerjan, op. cit., s. 40. 37 M. Bukowski, op. cit., s. 179. 38 M. Walerjan: op. cit., s. 27-28. 39 M. Czajkowska-D ą browska: Zbiorowe zarz ą dzanie prawami autorskimi i pokrewnymi – refleksje po o ś miu latach, Przegl ą d Prawa Handlowego nr 11/2002, s. 1. 19 w szczególno ś ci poprzez wyd ł u ż enie procesu uzyskiwania niezb ę dnych zgód na komercyjne wykorzystanie artystycznych wykona ń . Problemy wyst ę puj ą ce w zwi ą zku z konieczno ś ci ą uzyskania zgody artysty wykonawcy na wykorzystanie przynale ż nych mu praw pokrewnych mog ą powstawa ć m.in. w przypadku utworów multimedialnych, tworzonych ze znacznym udzia ł em szeregu odr ę bnych utworów i artystycznych wykona ń , w łą czanych do nich. Przy prowadzeniu negocjacji z wieloma podmiotami, poza wi ę kszymi kosztami i czasoch ł onno ś ci ą , rodzi si ę dodatkowo ryzyko zawarcia umowy z podmiotem nieuprawnionym 40 . Zatem pomimo faktu, ż e zapotrzebowanie artysty wykonawcy na zarz ą dzanie jego prawami mo ż e zosta ć zaspokojone nie tylko przez OZZ, to istniej ą ce sposoby zarz ą dzania prawami do artystycznych wykona ń nie maj ą ani zbli ż onych kosztów, ani nie reprezentuj ą podobnego poziomu jako ś ci. Tymczasem tylko łą czne wyst ę powanie tych w ł a ś nie cech charakteryzuje towary substytutywne 41 . W tym miejscu nale ż y podkre ś li ć zasadno ść uznania za odr ę bny rynek w ł a ś ciwy zarz ą dzania prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno- muzycznych , w odró ż nieniu od zarz ą dzania prawami do artystycznych wykona ń utworów innego rodzaju, prawami autorskimi, czy te ż innymi prawami pokrewnymi. Dzia ł alno ść polegaj ą ca na zbiorowym zarz ą dzaniu tymi prawami jest skierowana wy łą cznie do artystów wykonawców utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych. Nie mog ą oni zarazem powierzy ć zbiorowego zarz ą dzania swoimi prawami podmiotom zarz ą dzaj ą cym kolektywnie innymi rodzajami praw (autorskich lub pokrewnych). Na odr ę bno ść zbiorowego zarz ą du prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych wskazuje tak ż e wyst ę powanie barier o charakterze administracyjnym: podj ę cie si ę zbiorowego zarz ą du okre ś lonymi prawami wymaga zgody Ministra Kultury niezale ż nie od tego, czy podmiot podejmuj ą cy si ę tej dzia ł alno ś ci ju ż ma status OZZ w innym zakresie, czy te ż nie. Z uwagi na powy ż sze okoliczno ś ci Prezes UOKiK uzna ł , ż e w niniejszej sprawie rynek w ł a ś ciwy b ę dzie od strony produktowej stanowi ć rynek zbiorowego zarz ą dzania prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych . Takie stanowisko Prezesa UOKiK jest zbie ż ne z orzecznictwem wspólnotowym, w którym za w ł a ś ciwe w aspekcie produktowym uznaje si ę rynki zarz ą dzania poszczególnymi kategoriami praw wy łą cznych. Za w ł a ś ciwy uznany zosta ł np. rynek zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych 42 . Niezb ę dnym elementem rynku w ł a ś ciwego jest jego wymiar geograficzny , oznaczaj ą cy konieczno ść wskazania obszaru, na którym warunki konkurencji, maj ą ce zastosowanie do okre ś lonych towarów s ą jednakowe dla wszystkich konkurentów. Definicja ustawowa odnosi rynek geograficzny do obszaru „na którym, ze wzgl ę du na ich [towarów] rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji” (art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). 40 M. Bukowski: op. cit., s. 181. 41 E. Modzelewska-W ą chal: op. cit., s. 49. 42 Decyzja Komisji Europejskiej z dnia 2 czerwca 1971 r. w sprawie GEMA (Dz. Urz. WE z dnia 20 czerwca 1971 r. Nr L 134); decyzja Komisji z dnia 12 sierpnia 2002 r. w sprawie COMP/C2/37.219 Banghalter/Homem Christo (Daft Punk) przeciwko SACEM (par. II.1.1.). 20 Zgodnie z przepisami ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, która okre ś la zasady zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi i prawami pokrewnymi na terenie Polski, zadania te wykonuj ą stowarzyszenia, posiadaj ą ce na podstawie decyzji ministra w ł a ś ciwego w sprawach kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, status OZZ. Minister udziela zezwolenia na prowadzenie takiej dzia ł alno ś ci organizacjom daj ą cym r ę kojmi ę nale ż ytego zarz ą dzania powierzonymi prawami (art. 104 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 ustawy). W praktyce ż adna z zagranicznych OZZ nie wykonuje w Polsce zbiorowego zarz ą du prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych. Zbiorowy zarz ą d tymi prawami wykonuj ą tylko STOART oraz SAWP. Zezwolenia na wykonywanie zbiorowego zarz ą du tymi prawami nie maj ą natomiast inne OZZ – polskie i zagraniczne. W zwi ą zku z tym pod wzgl ę dem terytorialnym rynek w ł a ś ciwy w niniejszej sprawie ogranicza si ę do terytorium Polski . Takie rozstrzygni ę cie jest zbie ż ne z orzecznictwem wspólnotowym, w którym za w ł a ś ciwe w aspekcie geograficznym uznaje si ę krajowe rynki zarz ą dzania poszczególnymi prawami wy łą cznymi 43 . Wskazane powy ż ej okoliczno ś ci przemawiaj ą za tym, by za rynek w ł a ś ciwy w niniejszej sprawie uzna ć krajowy rynek zbiorowego zarz ą dzania prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych. IV. Zastosowanie regu ł y de minimis Zarówno na gruncie prawa wspólnotowego, jak i polskiego do porozumie ń ograniczaj ą cych konkurencj ę mi ę dzy przedsi ę biorcami stosuje si ę , co do zasady, regu łę de minimis , wy łą czaj ą c ą mo ż liwo ść ingerencji organu antymonopolowego w tre ść porozumie ń bagatelnych, które ze swej istoty nie mog ą wywrze ć odczuwalnego skutku dla stanu konkurencji na rynku. W prawie wspólnotowym koncepcja odczuwalno ś ci porozumienia na rynku znajduje wyraz w Obwieszczeniu Komisji w sprawie porozumie ń o mniejszym znaczeniu, które nie ograniczaj ą odczuwalnie konkurencji na mocy art. 81 ust. 1 Traktatu ustanawiaj ą cego Wspólnot ę Europejsk ą ( de minimis ) (Dz. Urz. WE z 2001 r. nr C 368, s. 13). W ś wietle pkt 9 tego obwieszczenia, porozumienia horyzontalne, których uczestnicy posiadaj ą łą czny udzia ł w rynku mniejszy ni ż 10% nie podlegaj ą zakazowi zawartemu w art. 81 ust. 1 TWE 44 . Natomiast w prawie polskim, zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazu z art. 5 nie stosuje si ę do: (1) porozumie ń zawieranych mi ę dzy konkurentami, których łą czny udzia ł w rynku w roku kalendarzowym poprzedzaj ą cym zawarcie porozumienia nie przekracza 5%; (2) porozumie ń zawieranych mi ę dzy przedsi ę biorcami dzia ł aj ą cymi na ró ż nych szczeblach obrotu, których łą czny udzia ł w rynku w roku kalendarzowym poprzedzaj ą cym zawarcie porozumienia nie przekracza 10%. Ustawa wy łą cza jednak stosowanie regu ł y de minimis w stosunku do niektórych typów porozumie ń , w przypadku których negatywny skutek dla konkurencji powstaje niezale ż nie od wysoko ś ci udzia ł ów rynkowych przedsi ę biorców w nich uczestnicz ą cych. Wy łą cze ń , o których mowa 43 Decyzja Komisji z dnia 29 pa ź dziernika 1981 r. w sprawie nr IV/29.839 GVL , par. 43 (Dz. Urz. WE z dnia 28 grudnia 1981 r. nr L 370, s. 49); decyzja Komisji z dnia 12 sierpnia 2002 r. w sprawie COMP/C2/37.219 Banghalter/Homem Christo (Daft Punk) przeciwko SACEM (par. II.1.1.). 44 Por. pkt 7 lit. a). W niniejszej sprawie móg ł by mie ć równie ż zastosowanie pkt 8, przewiduj ą cy próg 5%, jednak z ostro ż no ś ci Prezes Urz ę du zdecydowa ł si ę przyj ąć próg wy ż szy. 21 w ust. 1, nie stosuje si ę do przypadków okre ś lonych w art. 5 ust. 1 pkt 1-3 i pkt 7 (art. 6 ust. 2 ww. ustawy). Wy łą czenia te nie maj ą jednak zastosowania w rozpatrywanym przypadku. Prezes UOKiK nie formu ł owa ł bowiem zarzutów wzgl ę dem STOART na ww. podstawach prawnych. STOART jest jedn ą z dwóch (obok SAWP) dzia ł aj ą cych na terenie Polski OZZ zarz ą dzaj ą cych prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno- muzycznych. Inne OZZ nie dysponuj ą zezwoleniami ministra ds. kultury do zarz ą dzania zbiorowo tego rodzaju prawami. Spo ś ród dwóch OZZ dzia ł aj ą cych na rynku w ł a ś ciwym w sprawie STOART jest stowarzyszeniem reprezentuj ą cym najwi ę ksz ą liczb ę artystów wykonawców. W ś wietle informacji przekazanych przez STOART, zarz ą d swoimi prawami powierzy ł o my w Polsce niemal 75% artystów wykonawców (por. pismo STOART z dnia 6 lutego 2006 r., s. 2; pismo STOART z dnia 18 stycznia 2008 r.; pismo SAWP z dnia 3 lutego 2006 r.; pismo SAWP z dnia 24 stycznia 2008 r.) . Wobec powy ż szego w rozpatrywanym przypadku nie zaistnia ł a sytuacja uzasadniaj ą ca wy łą czenie mo ż liwo ś ci rozstrzygania w sprawie porozumie ń z udzia ł em STOART, jako ż e nie zosta ł y spe ł nione warunki z art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz z obwieszczenia Komisji w sprawie porozumie ń o mniejszym znaczeniu. V. Zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zarzut naruszenia zakazu porozumie ń ograniczaj ą cych konkurencj ę okre ś lony w art. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy nie tylko porozumie ń mi ę dzy przedsi ę biorcami sensu stricto , ale tak ż e ustalanych przez zwi ą zki przedsi ę biorców zasad obowi ą zuj ą cych cz ł onków. Niniejsza sprawa dotyczy zasad, na podstawie których STOART kszta ł tuje relacje ze swoimi cz ł onkami. Zdaniem Prezesa UOKiK, STOART naruszy ł okre ś lony w art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakaz porozumie ń ograniczaj ą cych konkurencj ę wskutek ustalenia zasad przyjmowania do zbiorowego zarz ą du praw do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych, które ograniczaj ą artystom wykonawcom tych utworów mo ż liwo ść powierzenia STOART wykonywania zbiorowego zarz ą du swymi prawami jedynie w odniesieniu do wybranych pól eksploatacji. Podstaw ą sformu ł owania tego zarzutu jest stosowanie przez STOART, jako jedynego obowi ą zuj ą cego, wzoru zobowi ą zania organizacyjnego STOART sprzed dnia 11 pa ź dziernika 2006 r. (dnia przyj ę cia przez Zarz ą d STOART nowego wzoru). Zgodnie z powo ł ywanym art. 5 ust. 1 ww. ustawy, zakazane s ą porozumienia, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku w ł a ś ciwym. Przepis ten zawiera tak ż e katalog porozumie ń , które ustawodawca uzna ł za mog ą ce ogranicza ć konkurencj ę . Katalog ten ma jednak charakter otwarty i stanowi jedynie przyk ł adowe wyliczenie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , które najcz ęś ciej wyst ę puj ą na rynku. Daje to Prezesowi UOKiK mo ż liwo ść uznania za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę takiego kolektywnego zachowania przedsi ę biorców, które nie zosta ł o wymienione w powo ł ywanym przepisie, je ż eli jego cele lub skutki maj ą charakter antykonkurencyjny 45 . Umo ż liwia to przenoszenie na polski grunt sprawdzonych rozwi ą za ń ochrony konkurencji, które ju ż funkcjonuj ą w innych ustawodawstwach. Praktyki 45 E. Modzelewska-W ą chal: op. cit., s. 70. 22 niewymienione w katalogu z art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi ą nienazwan ą praktyk ę ograniczaj ą ca konkurencj ę 46 . W ocenie Prezesa UOKiK naruszenie powo ł ywanego przepisu stanowi kwestionowane w niniejszej sprawie dzia ł anie STOART. Okre ś lony w art. 5 ust. 1 ww. ustawy zakaz porozumie ń ograniczaj ą cych konkurencj ę nie ma zastosowania do porozumie ń , w stosunku do których Rada Ministrów wyda ł a, na podstawie art. 7 ust. 1 ww. ustawy, rozporz ą dzenie wy łą czaj ą ce je spod zakazu z art. 5 ww. ustawy, a tak ż e wówczas, gdy porozumienie spe ł nia przes ł anki, o których mowa w art. 7 ust. 1, a nie zosta ł o obj ę te rozporz ą dzeniem Rady Ministrów, o którym mowa w art. 7. Wobec powy ż szych okoliczno ś ci rozstrzygni ę cie przez Prezesa UOKiK, czy STOART stosuje praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę , o których mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wymaga dokonania oceny, ż e kwestionowane zachowania tego stowarzyszenia: a) nosz ą znamiona porozumienia; b) maj ą cel lub wywieraj ą skutek w postaci wyeliminowania, ograniczenia lub naruszenia konkurencji; c) nie podlegaj ą wy łą czeniu w oparciu o okoliczno ś ci wskazane w art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad. a) Kwestionowane niniejsz ą decyzj ą zasady sprawowania zbiorowego zarz ą du przez STOART nosz ą znamiona porozumienia w rozumieniu art. 4 pkt 4 lit. c ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Poj ę cie porozumienia obejmuje zarówno umowy mi ę dzy przedsi ę biorcami zawarte w formie pisemnej, jak i uzgodnienia dokonane w jakiejkolwiek innej formie. W tym sensie porozumienie odpowiada co do zasady cywilnoprawnemu poj ę ciu umowy, która funkcjonuje w obrocie handlowym wskutek z ł o ż enia przez strony zgodnych o ś wiadcze ń woli. Porozumieniem mo ż e by ć zatem dwu lub wielostronna czynno ść prawna, na mocy której przynajmniej jedna ze stron zobowi ą zuje si ę do okre ś lonego dzia ł ania lub zaniechania, rezygnuj ą c tym samym z pe ł ni lub cz ęś ci swej swobody dzia ł ania na rzecz innej strony. Zakaz porozumie ń ograniczaj ą cych konkurencj ę ma zastosowanie nie tylko do uzgodnie ń dokonywanych bezpo ś rednio mi ę dzy przedsi ę biorcami, ale równie ż do dzia ł a ń zwi ą zków przedsi ę biorców ujednolicaj ą cych zachowania rynkowe ich cz ł onków. W ś wietle art. 4 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod poj ę ciem porozumienia nale ż y rozumie ć : (a) umowy zawierane mi ę dzy przedsi ę biorcami, mi ę dzy zwi ą zkami przedsi ę biorców oraz mi ę dzy przedsi ę biorcami i ich zwi ą zkami albo niektóre postanowienia tych umów, (b) uzgodnienia dokonane w jakiejkolwiek formie przez dwóch lub wi ę cej przedsi ę biorców lub ich zwi ą zki, (c) uchwa ł y lub inne akty zwi ą zków przedsi ę biorców lub ich organów statutowych. W niniejszej sprawie Prezes UOKiK zakwestionowa ł akty organów stowarzyszenia STOART, które mog ą by ć okre ś lone mianem porozumienia w rozumieniu art. 4 pkt 4 lit. c ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W sprawie kwestionowane s ą 46 Por. wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 24 pa ź dziernika 2001 r. (sygn. akt XVII Ama 101/00). 23 bowiem zasady sprawowania przez STOART zbiorowego zarz ą du prawami swoich cz ł onków do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych. Te za ś mieszcz ą si ę w tak rozumianym zakresie poj ę ciowym porozumienia. W uzasadnieniu nale ż y wskaza ć , ż e niniejsza decyzja dotyczy ustanowionych przez STOART zasad zarz ą dzania tymi prawami, które ograniczaj ą jego cz ł onkom mo ż liwo ść powierzenia wykonywania zarz ą du prawami do artystycznych wykona ń jedynie w odniesieniu do niektórych pól eksploatacji spo ś ród tych, które wynikaj ą z udzielonego STOART zezwolenia Ministra Kultury. W ś wietle wyja ś nie ń i dokumentów przed ł o ż onych przez STOART, zasady te wynikaj ą przede wszystkim ze stosowanego przez stowarzyszenie wzoru zobowi ą zania organizacyjnego , którego podpisanie warunkuje wykonywanie przez STOART zarz ą du prawami w odniesieniu do okre ś lonego artysty wykonawcy. W ś wietle § 31 ust. 2 statutu STOART, uchwalanie tekstu zobowi ą zania organizacyjnego nale ż y do kompetencji Zarz ą du stowarzyszenia (§ 31 ust. 2 statutu). Podstaw ę do wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego przeciwko STOART stanowi ł a tre ść wzoru zobowi ą zania organizacyjnego sprzed dnia 11 pa ź dziernika 2006 r. Zobowi ą zanie organizacyjne, które stosuje STOART w stosunku do swoich cz ł onków jest jego dokumentem wewn ę trznym, którego tre ść uchwala w ł a ś ciwy organ stowarzyszenia wskazany w statucie stowarzyszenia. Tym samym wzór zobowi ą zania organizacyjnego STOART odpowiada poj ę ciu „uchwa ł y lub innego aktu zwi ą zku przedsi ę biorców lub jego organów statutowych” z art. 4 pkt 4 lit. c ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad. b) Kwestionowane przez Prezesa UOKiK zasady sprawowania zbiorowego zarz ą du przez STOART maj ą antykonkurencyjny charakter. Niniejsza sprawa dotyczy ukszta ł towanych przez STOART zasad sprawowania zbiorowego zarz ą dzania prawami pokrewnymi. Ograniczaj ą cy konkurencj ę charakter ma stosowanie przez stowarzyszenie, na podstawie § 31 ust. 2 statutu, jako jedynego, wzoru zobowi ą zania organizacyjnego, który nie przewiduje powierzenia STOART przez artystów wykonawców wykonywania zarz ą du prawami pokrewnymi tylko w odniesieniu do wybranych pól eksploatacji. W orzecznictwie krajowym i wspólnotowym jednoznacznie rozstrzygni ę to, ż e sposób, w jaki OZZ kszta ł tuj ą sposób sprawowania zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi i prawami pokrewnymi podlega ocenie z punktu widzenia zakazów praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę 47 . Prezes UOKiK jest w ł a ś ciwy równie ż do rozstrzygni ę cia o zgodno ś ci z regu ł ami konkurencji relacji mi ę dzy STOART a osobami reprezentowanymi przez to stowarzyszenie. Kolektywny zarz ą d prawami autorskimi i prawami pokrewnymi nie jest jedyn ą 47 Por.: decyzja Prezesa UOKiK z dnia 16 lipca 2004 r. nr RWA-21/2004; wyrok SOKiK z dnia 9 stycznia 2006 r. (sygn. akt XVII Ama 84/04); wyrok S ą du Apelacyjnego z dnia 29 listopada 2006 r. (sygn. akt VI ACa 504/06); wyrok SN z dnia 6 grudnia 2007 r. (sygn. akt III SK 16/07); decyzja Komisji Europejskiej z dnia 2 czerwca 1971 r. w sprawie nr IV/26.760 GEMA ; Dz. Urz. WE z dnia 20 czerwca 1971 r. nr L 134, s. 15; decyzja Komisji Europejskiej z dnia 29 pa ź dziernika 1981 r. w sprawie nr IV/29.839 GVL i z dnia 12 sierpnia 2002 r. w sprawie nr COMP/C2/37.219 Banghalter / Homem Christo ( Daft Punk ) przeciwko SACEM , wyrok ETS z dnia 27 marca 1974 r. w sprawie nr 127/73 Belgische Radio en Televisie v. SV SABAM i NV Fonior ; wyrok ETS z dnia 13 lipca 1989 r. w sprawie nr 395/97 Minist ē re Public przeciwko Tournier . 24 optymaln ą form ą wykonywania praw pokrewnych. Jak wskazuje si ę w literaturze przedmiotu, ta forma wykonywania praw nie jest ani jedynie mo ż liwa, ani lepsza od ich wykonywania indywidualnego. Cho ć niew ą tpliwie jest bardziej efektywna w sytuacjach, gdy pojedynczy, rozproszeni arty ś ci wykonawcy nie mogliby tego osi ą gn ąć , a niekiedy stanowi alternatyw ę wobec konieczno ś ci wprowadzania licencji pozaumownych 48 , to wi ąż e si ę te ż z istotnymi ograniczeniami dla artysty wykonawcy. Jego istota opiera si ę bowiem na znacznej uniformizacji obrotu prawami, co niew ą tpliwie skutkuje utrat ą przez osoby uprawnione jednego z podstawowych uprawnie ń , jakim jest prawo swobodnego korzystania z artystycznego wykonania i rozporz ą dzania prawami do niego poprzez decydowanie o ich eksploatacji. Dlatego „regu łą powinno by ć nadal, tam gdzie to mo ż liwe, indywidualne wykonywanie praw. Podporz ą dkowanie si ę jednolitym warunkom zarz ą du stosowanym przez organizacj ę jest usprawiedliwione wy łą cznie w sytuacji, gdy indywidualny zarz ą d prawami jest b ą d ź praktycznie niemo ż liwy, b ą d ź ekonomicznie nieop ł acalny” 49 . OZZ powinny zatem w taki sposób okre ś la ć zasady wykonywania zbiorowego zarz ą du, by nie ogranicza ć mo ż liwo ś ci powierzenia wykonywania praw na okre ś lonych polach eksploatacji, wed ł ug uznania artysty wykonawcy, innym podmiotom, np. innym OZZ lub agentom. Dlatego praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę stanowi sprawowanie przez OZZ zbiorowego zarz ą du w sposób nieuwzgl ę dniaj ą cy prawa artysty wykonawcy do powierzenia jednej OZZ zarz ą dzania prawami wy łą cznie w zakresie jednego lub kilku wybranych przez niego pól eksploatacji. Powoduje to bowiem, ż e osoby uprawnione nie mog ą powierzy ć wykonywania tych praw innemu podmiotowi, b ą d ź podj ąć si ę indywidualnego wykonywania swoich praw w zakresie którego ś z pól eksploatacji. Nale ż y zauwa ż y ć , ż e równie ż ustawodawca w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie wprowadzi ł generalnego obowi ą zku powierzania OZZ zarz ą du prawami , jak równie ż generalnego obowi ą zku po ś rednictwa tych organizacji przy pobieraniu od u ż ytkowników op ł at z tytu ł u korzystania z praw autorskich lub praw pokrewnych. Wymóg taki istnieje jedynie w odniesieniu do pewnych rodzajów utworów i dóbr chronionych i tylko na niektórych obszarach eksploatacji. Po ś rednictwo OZZ nie zosta ł o jednak przes ą dzone np. w odniesieniu do publicznego udost ę pniania utrwalenia artystycznego wykonania w taki sposób, aby ka ż dy móg ł mie ć do niego dost ę p w miejscu i w czasie przez siebie wybranym. Dobitnie ś wiadczy to o intencji ustawodawcy umo ż liwienia artystom wykonawcom decydowania o sposobie wykonywania ww. praw. Prezes UOKiK podziela stanowisko wyra ż one w prawomocnym wyroku SOKiK z dnia 9 stycznia 2006 r. 50 , i ż ż aden przepis prawa , a w szczególno ś ci ustawa o prawie autorskim, nie przewiduje prawnego monopolu jednej OZZ. Przeciwnie, art. 104 i 107 ustawy o prawie autorskim zak ł adaj ą istnienie wielu OZZ mog ą cych dzia ł a ć na okre ś lonych przez siebie polach eksploatacji. Wybór OZZ nale ż y natomiast do uprawnionego. To prowadzi do wniosku, ż e nie ma powodów, by wszystkimi prawami jednego artysty wykonawcy zarz ą dza ć musia ł a tylko jedna OZZ. Ograniczanie arty ś cie wykonawcy swobody wyboru OZZ na poszczególnych polach eksploatacji prowadzi do eliminacji konkurencji. Podkre ś lenia wymaga, ż e zasady zbiorowego zarz ą dzania prawami pokrewnymi nieprzewiduj ą ce mo ż liwo ś ci powierzenia poszczególnych kategorii praw ró ż nym OZZ jest 48 M. Czajkowska-D ą browska: Zbiorowe zarz ą dzanie prawami autorskimi i pokrewnymi – refleksje po o ś miu latach, Przegl ą d Prawa Handlowego nr 11/2002, s. 1. 49 M. Walerjan: op. cit., s. 40. 50 Wyrok SOKiK z dnia 9 stycznia 2006 r. (sygn. akt XVII Ama 84/04). 25 traktowane jak naruszenie zasad wspólnotowego prawa konkurencji 51 . W uzasadnieniu mo ż na przywo ł a ć m.in. spraw ę Banghalter/Homem Christo (Daft Punk) przeciwko SACEM 52 , w której francuskie stowarzyszenie wykonuj ą ce kolektywnie prawa autorów tekstów, kompozytorów i wydawców, wymaga ł o od osób chc ą cych powierzy ć mu zarz ą d jedynie niektórymi kategoriami praw, wskazania podmiotu profesjonalnie trudni ą cego si ę zarz ą dzaniem prawami autorskimi, któremu autor powierzy nadzór nad pozosta ł ymi kategoriami praw. Stowarzyszenie uzasadnia ł o to trosk ą o autorów, którzy mogliby by ć zmuszani przez wytwórnie fonograficzne do powierzania im zarz ą du prawami. Opisane dzia ł anie w sposób oczywisty uniemo ż liwia ł y autorom indywidualne wykonywanie wybranych kategorii swoich praw. Niewskazanie profesjonalnego podmiotu maj ą cego przej ąć zarz ą d cz ęś ci ą praw autorskich niepowierzonych SACEM, skutkowa ł o odmow ą podj ę cia si ę zarz ą du prawami przez SACEM. W zwi ą zku z prowadzonym przez Komisj ę post ę powaniem w tej sprawie, SACEM zmieni ł o swój statut, umo ż liwiaj ą c autorom b ę d ą cym obywatelami Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego zachowanie prawa do indywidualnego wykonania niektórych praw. O wadze kwestii zgodno ś ci z regu ł ami konkurencji zasad wykonywania zarz ą du prawami autorskimi ś wiadczy podj ę cie przez Komisj ę Europejsk ą inicjatywy, maj ą cej na celu ujednolicenie prawnoautorskich regulacji pa ń stw cz ł onkowskich UE. W komunikacie dla Rady, Parlamentu Europejskiego i Komitetu Ekonomiczno-Spo ł ecznego z dnia 16 kwietnia 2004 r. 53 Komisja wyra ź nie podkre ś li ł a, ż e nie jest mo ż liwe zaakceptowanie stosowanych przez OZZ zasad zarz ą du prawami, które nie umo ż liwiaj ą twórcom niezale ż nego decydowania o zakresie, w jakim powierzaj ą zarz ą d 54 . Komisja Europejska przyj ęł a tak ż e Zalecenie w sprawie transgranicznego zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi i pokrewnymi w odniesieniu do legalnych us ł ug muzycznych online 55 , którego celem jest ujednolicenie w krajach cz ł onkowskich UE zasad zarz ą dzania prawami autorskimi. W zaleceniu – adresowanym do Pa ń stw Cz ł onkowskich UE oraz do wszystkich podmiotów gospodarczych, które s ą zaanga ż owane w zarz ą dzanie prawami autorskimi i pokrewnymi w obr ę bie Wspólnoty 56 – za konieczne uznano wspieranie przestrzegania prawa konkurencji przez tworzenie skutecznych struktur dla transgranicznego zarz ą dzania prawami, co zarazem powinno zapewni ć osi ą gni ę cie przez OZZ wy ż szego poziomu racjonalizacji i przejrzysto ś ci 57 . W ś ród zasad, jakie powinny charakteryzowa ć relacje mi ę dzy OZZ a osobami, na rzecz których wykonuj ą one zbiorowy zarz ą d prawami, Komisja wymieni ł a m.in.: zasad ę swobody wyboru podmiotu zarz ą dzaj ą cego prawami, wed ł ug 51 Por. decyzje Komisji Europejskiej z dnia 6 lipca 1972 r. w sprawie nr IV/26.760 GEMA (Dz. Urz. WE z dnia 24 lipca 1972 r. Nr L 166, s 22); z dnia 4 grudnia 1981 r. w sprawie GEMA II (Dz. Urz. WE z dnia 8 kwietnia 1982 r. nr L 094, s. 12 i nast.); z dnia 12 sierpnia 2002 r. w sprawie COMP/C2/37.219 Banghalter / Homem Christo przeciwko SACEM . 52 Decyzja Komisji z dnia 12 sierpnia 2002 r. w sprawie COMP/C2/37.219 Banghalter / Homem Christo ( Daft Punk ) przeciwko SACEM . 53 Communication from the Commission to the Council, the European Parliament and the European Economic and Social Committee. The Management of Copyright and Related Rights in the Internal Market; COM/2004/0261 final. 54 Tak m.in.: H. Ungerer: Competition law and rights management – Recent Developments; Regulatory Forum European Cable Communication Association (ECCA), s. 8-9; Brussels 23 June 2004; COMP/C2/HU. 55 Dz. Urz. UE z dnia 21 pa ź dziernika 2005 r. nr L 276, s. 54-57. 56 Pkt 19. 57 Pkt 10 preambu ł y. 26 której dysponenci praw autorskich powinni mie ć prawo do powierzenia zarz ą dzania wszelkimi prawami online w celu prowadzenia dzia ł alno ś ci w zakresie legalnych us ł ug muzycznych online , na okre ś lonym przez nich obszarze, wybranemu przez nich podmiotowi zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi 58 ; zasad ę swobody wyboru zakresu przedmiotowego zarz ą du prawami realizowanego przez OZZ , wed ł ug której dysponenci praw autorskich powinni mie ć mo ż liwo ść okre ś lenia, jakie prawa online przekazuj ą do zbiorowego zarz ą dzania danej OZZ 59 oraz zasad ę swobody wyboru sposobu, w jaki administrowane s ą prawa , w ś wietle której twórca powinien mie ć mo ż liwo ść wyboru, jakie prawa decyduje si ę wykonywa ć za po ś rednictwem OZZ, a jakie b ę dzie wykonywa ć za po ś rednictwem podmiotów innych ni ż OZZ lub osobi ś cie. W ocenie Prezesa UOKiK za dowiedzione nale ż y uzna ć , ż e ustanowione przez STOART zasady zbiorowego zarz ą du prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych naruszaj ą przedstawione wy ż ej zasady, jakie powinny charakteryzowa ć dzia ł alno ść OZZ. Ograniczaj ą bowiem arty ś cie wykonawcy oddaj ą cemu STOART zarz ą d prawami mo ż liwo ść powierzenia zarz ą du jedynie w odniesieniu do wybranych pól eksploatacji. Przyst ą pienie artysty wykonawcy do STOART warunkowane jest bowiem podpisaniem zobowi ą zania organizacyjnego, które w wersji sprzed 11 pa ź dziernika 2006 r. przewidywa ł o zgod ę artysty wykonawcy na oddanie STOART zarz ą du prawami w pe ł nym zakresie wynikaj ą cym z koncesji udzielonej STOART przez ministra w ł a ś ciwego do spraw kultury. Pkt 3 ww. zobowi ą zania organizacyjnego przewiduje, ż e artysta wykonawca zgadza si ę , ż e zakres powierzonych STOART do ochrony i zarz ą dzania praw obejmuje w szczególno ś ci: (1.) udzielanie zgody na: (a.) wprowadzenie do obrotu przez u ż yczenie tub najem egzemplarzy, na których artystyczne wykonanie utrwalono; (b.) rozpowszechnianie przez nadawanie, reemitowanie, publiczne wykonywanie, wy ś wietlanie i odtwarzanie/chyba ż e jest ono dokonywane za pomoc ą wprowadzonego do obrotu egzemplarza; (2.) pobieranie, repartycj ę i wyp ł at ę wynagrodzenia z: (a.) wprowadzenia do obrotu przez u ż yczenie tub najem egzemplarzy, na których artystyczne wykonanie utrwalono; (b.) rozpowszechnianie przez nadawanie, reemitowanie, publiczne wykonywanie, wy ś wietlanie i odtwarzanie, tak ż e kiedy jest ono dokonywane za pomoc ą wprowadzonego do obrotu egzemplarza; (3.) pobieranie, repartycj ę i wyp ł at ę wynagrodzenia pochodz ą cego z op ł at wnoszonych przez producentów i importerów magnetofonów, magnetowidów i innych urz ą dze ń oraz czystych no ś ników. Podj ę cie si ę przez STOART zarz ą dzania prawami warunkowane jest zgod ą na powy ż szy zakres powierzenia, który wynika z ustale ń zarz ą du STOART. W ś wietle bowiem § 31 ust. 2 pkt 1 statutu STOART, wy łą cznie zarz ą d tego stowarzyszenia mo ż e ustali ć tre ść zobowi ą zania organizacyjnego i tylko uchwalona przez zarz ą d tre ść zobowi ą zania organizacyjnego jest stosowana. Ani we wzorze zobowi ą zania organizacyjnego STOART, ani w innych dokumentach wewn ę trznych maj ą cych zastosowanie przed 11 pa ź dziernika 2006 r., STOART nie przewidzia ł mo ż liwo ś ci powierzenia mu zarz ą du w innym zakresie, np. z pomini ę ciem wybranych przez artyst ę wykonawc ę pól eksploatacji. STOART nie zapewni ł alternatywnego wzoru zobowi ą zania organizacyjnego dla osób, które chcia ł yby powierzy ć mu zarz ą d 58 Pkt 3. 59 Pkt 5 a. 27 prawami w ograniczonym zakresie. STOART nie przewidzia ł te ż ż adnej procedury, na podstawie której osoby takie mog ł yby powierza ć STOART zarz ą d prawami w ograniczonym zakresie. Poniewa ż zatem wzór zobowi ą zania organizacyjnego o tre ś ci ustalonej przez STOART jest jedynym, jaki zarz ą d STOART uchwali ł do stosowania, logicznym jest wniosek, ż e artystom wykonawcom chc ą cym zosta ć cz ł onkami STOART ograniczono mo ż liwo ść wyboru tre ś ci powierzenia zarz ą du prawami, stawiaj ą c ich przed wyborem mi ę dzy podpisaniem zobowi ą zania organizacyjnego w jedynej obowi ą zuj ą cej formie a odst ą pieniem od powierzenia STOART zarz ą du prawami. Prowadzi to do wniosku, ze ww. zasady wykonywania zarz ą du ustalone przez STOART ograniczaj ą artystom wykonawcom powierzenie mu wykonywania zarz ą du prawami jedynie w odniesieniu do wybranych pól eksploatacji. Na ocen ę zarzucanej STOART praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę w ż adnej mierze nie mog ą wp ł ywa ć deklaracje stowarzyszenia, ż e gdyby artysta wykonawca wyrazi ł wol ę powierzenia mu zarz ą du prawami tylko na niektórych polach eksploatacji, Zarz ą d STOART ukszta ł towa ł by form ę i tre ść zobowi ą zania organizacyjnego innego, szczególnego w stosunku do typowego zobowi ą zania organizacyjnego (pismo STOART z dnia 7 wrze ś nia 2006 r., s. 2). Deklaracje STOART nie zmieniaj ą bezsprzecznego faktu, i ż w obowi ą zuj ą cych w STOART zasadach przyjmowania do zbiorowego zarz ą du praw do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych nie przewidziano takiej mo ż liwo ś ci , a na podstawie tre ś ci jedynego obowi ą zuj ą cego zobowi ą zania organizacyjnego artysta wykonawca nie móg ł by ani wnosi ć o istnieniu takiej mo ż liwo ś ci, ani te ż skutecznie domaga ć si ę od stowarzyszenia ukszta ł towania tre ś ci zobowi ą zania organizacyjnego w sposób odbiegaj ą cy od jego wzorca. STOART przyzna ł o zreszt ą , ż e nie zawar ł o ż adnego zobowi ą zania organizacyjnego, którego tre ść w jakimkolwiek stopniu odbiega ł aby od tre ś ci wzoru przekazanego do UOKiK. Stwierdzi ł o zarazem, ż e w ca ł ym okresie dzia ł alno ś ci (od 1995 r.) nie zosta ł o zawarte ż adne zobowi ą zanie organizacyjne, którego tre ść zosta ł aby ukszta ł towana w sposób odbiegaj ą cy od przyj ę tej przez stowarzyszenie. Bez znaczenia jest te ż argument STOART, ż e do tej pory ż adna z osób powierzaj ą cych mu wykonywanie zarz ą du prawami nie zwróci ł a si ę o modyfikacj ę tre ś ci zobowi ą zania organizacyjnego w stosunku do wzoru uchwalonego przez Zarz ą d STOART, ani z żą daniem wykonywania zarz ą du jej prawami tylko na wybranych polach eksploatacji. Po pierwsze, powy ż sza okoliczno ść mo ż e ś wiadczy ć tylko i wy łą cznie o tym, ż e wobec jednoznacznego ukszta ł towania tre ś ci zobowi ą zania organizacyjnego, zwi ą zani nim arty ś ci wykonawcy przyj ę li, ż e obowi ą zuje ich ono w tej tre ś ci bez mo ż liwo ś ci zmiany. Niezale ż nie od powy ż szego, nale ż y podnie ść , ż e stwierdzenia STOART, jakoby ż adna osoba nie domaga ł a si ę sprawowania zarz ą du jej prawami tylko na niektórych polach eksploatacji stoi w sprzeczno ś ci z inn ą informacj ą przekazan ą przez to stowarzyszenie, i ż kilkoro artystów wykonawców powierzy ł o STOART zarz ą d prawami nie w pe ł nym zakresie. Równie ż fakt wyra ż enia przez STOART, na indywidualne pro ś by pi ę ciu artystów wykonawców, zgody na odst ą pienie od zarz ą dzania ich prawami na jednym z pól eksploatacji, nie przeczy s ł uszno ś ci stawianego STOART zarzutu ograniczenia konkurencji. Prezes UOKiK wi ąż e bowiem ten zarzut z ustalonymi przez STOART zasadami. Te za ś wyra ż aj ą si ę w tre ś ci zobowi ą zania organizacyjnego oraz w normie statutowej, wed ł ug której 28 tylko zarz ą d STOART uprawniony jest do ustalenia tre ś ci stosunków mi ę dzy artyst ą wykonawc ą a stowarzyszeniem w zakresie wykonywania zarz ą du prawami. To, ż e w kilku przypadkach STOART zgodzi ł si ę zarz ą dza ć prawami do artystycznych wykona ń z wy łą czeniem okre ś lonego pola eksploatacji dowodzi jedynie tego, ż e w tych konkretnych przypadkach, ze wzgl ę dów wiadomych tylko stowarzyszeniu, na zasadzie wyj ą tku od regu ł y, stowarzyszenie post ą pi ł o odmiennie ni ż wynika ł oby to z zasad, które samo ustanowi ł o. Nadu ż yciem by ł oby czynienie z tego faktu argumentu za przyj ę ciem, ż e w przypadku gdyby z podobnymi pro ś bami zwrócili si ę do STOART inni arty ś ci wykonawcy, STOART zachowa ł by si ę wobec nich to ż samo. Co innego ś wiadczy bowiem z kwestionowanych w niniejszym post ę powaniu zasad obowi ą zuj ą cych w stowarzyszeniu. W ż adnych wewn ę trznych uregulowaniach STOART okre ś laj ą cych relacje mi ę dzy tym stowarzyszeniem a artyst ą wykonawc ą nie zagwarantowano arty ś cie wykonawcy prawa do żą dania ograniczenia zakresu powierzenia praw. W tym miejscu nale ż y podkre ś li ć , ż e Prezes UOKiK nie kwestionuje faktu odmiennego zakresu wykonywanego zarz ą du w pi ę ciu przypadkach podanych przez STOART. Wywodzi jednak z tego wniosek przeciwny do STOART. Zdaniem Prezesa UOKiK, nie dowodzi on swobody kszta ł towania przez artyst ę wykonawc ę zakresu powierzenia praw, tylko tego, ż e STOART ustali ł ograniczaj ą ce konkurencj ę zasady przyjmowania zarz ą du prawami, a w stosunku do wybranych artystów arbitralnie decyduje o odst ą pieniu od tych zasad. STOART czyni to zreszt ą wbrew swojemu statutowi, który kszta ł towanie spraw z zakresu zbiorowego zarz ą du powierzy ł w ł a ś ciwemu organowi stowarzyszenia, tj. zarz ą dowi (§ 31 ust. 2 pkt 1 statutu). Wobec braku oparcia takiego post ę powania w ustalonych procedurach wewn ę trznych, STOART mo ż e to czyni ć w oparciu o dowolne kryteria, które s ą ca ł kowicie nieprzejrzyste, a zarazem ka ż dorazowo zale ż ne od aktualnej woli stowarzyszenia. Wobec wszystkich powy ż szych okoliczno ś ci nale ż y stwierdzi ć , ż e kwestionowane przez Prezesa UOKiK zasady przyjmowania zarz ą du prawami obowi ą zuj ą ce w STOART przed 11 pa ź dziernika 2006 r. spe ł niaj ą znamiona porozumienia ograniczaj ą cego konkurencj ę , o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dochodz ą c do powy ż szego stanowiska, Prezes UOKiK uwzgl ę dni ł okoliczno ść uniezale ż nienia przez ustawodawc ę zastosowania zakazów z art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów od rzeczywistych intencji przedsi ę biorców. Przepis ten zakazuje porozumie ń mi ę dzy przedsi ę biorcami, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku w ł a ś ciwym. Z tre ś ci cytowanego przepisu wynika jednoznacznie, ż e dla uznania dzia ł ania przedsi ę biorcy za spe ł niaj ą ce jego dyspozycj ę wystarczaj ą ce jest wyst ą pienie samego skutku w postaci ograniczenia lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku w ł a ś ciwym. Do naruszenia zakazu dochodzi niezale ż nie od intencji przedsi ę biorcy. Podkre ś li ć nale ż y zarazem, ż e dla oceny, czy dosz ł o do naruszenia art. 5 ww. ustawy nie ma znaczenia, czy skutek, o którym mowa wy ż ej, jest skutkiem rzeczywistym, czy prawdopodobnym 60 . Wynika to bezpo ś rednio z tre ś ci art. 1 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym ustawa reguluje m.in. zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom ograniczaj ą cym konkurencj ę , je ż eli te praktyki wywo ł uj ą lub mog ą wywiera ć skutki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Praktyka ograniczaj ą ca konkurencj ę ujawnia si ę wi ę c ju ż wówczas, gdy jedynie 60 E. Modzelewska-W ą chal: op. cit., s. 67. 29 istnieje mo ż liwo ść , by okre ś lone dzia ł anie jednego lub kilku przedsi ę biorców wywar ł o w przysz ł o ś ci skutek w postaci ograniczenia konkurencji w sposób okre ś lony w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów 61 . Jak stwierdzi ł SOKiK dla uznania, ż e dzia ł ania rynkowe zwi ą zku przedsi ę biorców nosz ą znamiona zakazanego porozumienia zgodnie z ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów wystarczy ocena skutków, jakie zachowanie to wywo ł uje lub mo ż e wywo ł ywa ć na rynku 62 . Powy ż sze stanowisko potwierdza równie ż orzecznictwo S ą du Najwy ż szego 63 , w którym wyra ź nie opowiedziano si ę za stosowaniem zakazów z ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zarówno wobec zaistnia ł ych jak i potencjalnych zagro ż e ń konkurencji. S ą d Najwy ż szy podkre ś li ł , ż e ochrona konkurencji na podstawie ww. ustawy „ obejmuje tak ż e istnienie samego stanu realnego zagro ż enia dla zasad swobodnej konkurencji. Stan takiego potencjalnego zagro ż enia jest bowiem oceniany z punktu widzenia interesu publicznego (…) jako stan niew ł a ś ciwy, a tym samym niedopuszczalny ”. W niniejszej sprawie wykazano, ż e ustalone przez STOART zasady przyjmowania praw do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych do zbiorowego zarz ą du ograniczaj ą swobod ę powierzaj ą cych prawa w zarz ą d STOART, co mo ż e wywiera ć potencjalnie negatywny wp ł yw na konkurencj ę na rynku w ł a ś ciwym. Ad. c Zarzucane STOART porozumienie ograniczaj ą ce konkurencj ę nie podlega wy łą czeniu na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z powo ł ywanym przepisem Rada Ministrów mo ż e, w drodze rozporz ą dzenia, wy łą czy ć spod zakazu, o którym mowa w art. 5, porozumienia, które przyczyniaj ą si ę do polepszenia produkcji, dystrybucji towarów lub do post ę pu technicznego lub gospodarczego, zapewniaj ą nabywcy lub u ż ytkownikowi odpowiedni ą cz ęść wynikaj ą cych st ą d korzy ś ci i które: (1) nie nak ł adaj ą na zainteresowanych przedsi ę biorców ogranicze ń , które nie s ą niezb ę dne do osi ą gni ę cia tych celów; (2) nie stwarzaj ą tym przedsi ę biorcom mo ż liwo ś ci wyeliminowania konkurencji na rynku w ł a ś ciwym w zakresie znacznej cz ęś ci okre ś lonych towarów. Zwolnienie na mocy art. 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymaga wydania rozporz ą dzenia, które okre ś la warunki, jakie musz ą by ć spe ł nione, aby porozumienie mog ł o by ć uznane za wy łą czone spod zakazu. W aktualnym stanie prawnym kwestionowane dzia ł ania STOART nie podlegaj ą wy łą czeniu spod zakazu porozumie ń ograniczaj ą cych konkurencj ę na podstawie ż adnego z obowi ą zuj ą cych rozporz ą dze ń Rady Ministrów. Art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi tak ż e podstaw ę do dokonywania przez Prezesa UOKiK indywidualnej oceny danego porozumienia jako wymagaj ą cego zwolnienia spod zakazu z art. 5 ust. 1 ustawy. Zgodnie z jej art. 11 ust. 2, Prezes UOKiK wydaje decyzj ę o niestwierdzeniu stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę gdy porozumienie spe ł nia przes ł anki, o których mowa w art. 7 ust. 1, a nie zosta ł o obj ę te rozporz ą dzeniem Rady Ministrów, o którym mowa w ww. przepisie. Ci ęż ar udowodnienia, i ż warunki zastosowania wy łą czenia zosta ł y spe ł nione, zgodnie 61 Wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 20 listopada 2000 r. (sygn. akt XVII Ama 1/00). Por. równie ż decyzj ę Komisji Europejskiej z 16 wrze ś nia 1998 r. w sprawie nr IV/35.134 TACA , Dz. Urz. WE z 1999 nr L 95/01. 62 Wyrok SOKiK z 12 pa ź dziernika 2005 r. (sygn. akt XVII AmA 53/04). 63 Wyrok SN z dnia 24 lipca 2003 r. (sygn. akt I CKN 496/01). 30 art. 11 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, spoczywa na przedsi ę biorcach b ę d ą cych stronami porozumienia, jako na osobach wywodz ą cych skutki prawne z faktu spe ł nienia przez porozumienie warunków wy łą czenia. Warunkiem skorzystania z wy łą czenia indywidualnego jest tym samym łą czne spe ł nienie przes ł anek b ę d ą cych podstaw ą wprowadzenia wy łą cze ń grupowych. Ratio legis tego przepisu jest identyczne jak w przypadku wprowadzenia wy łą cze ń grupowych: dopuszczenie porozumie ń , z których korzy ś ci natury gospodarczej i spo ł ecznej przewa ż aj ą nad ograniczeniami konkurencji 64 . Przes ł anki te opieraj ą si ę na tzw. regule rozs ą dku, która nakazuje traktowa ć pewne porozumienia ograniczaj ą ce konkurencj ę jako legalne w przypadku, kiedy wynikaj ą ce z nich korzy ś ci gospodarcze przewa ż aj ą nad negatywnymi skutkami zwi ą zanymi z ograniczeniem konkurencji. W ocenie Prezesa UOKiK, kwestionowane niniejsz ą decyzj ą zasady wykonywania zbiorowego zarz ą du przez STOART nie spe ł niaj ą łą cznie wszystkich okre ś lonych w art. 7 ust. 1 warunków b ę d ą cych podstaw ą wy łą czenia . Nale ż y podkre ś li ć , ż e Prezes UOKiK nie kwestionuje donios ł o ś ci roli organizacji zbiorowego zarz ą dzania, które sprawuj ą c zbiorowy zarz ą d prawami pokrewnymi umo ż liwiaj ą prawid ł ow ą i pe ł n ą ochron ę ich praw, a tak ż e niew ą tpliwie u ł atwiaj ą skuteczne wykonywanie tych praw w sposób nierzadko ekonomicznie bardziej racjonalny, ni ż gdyby zarz ą d ten mia ł by ć w ca ł o ś ci wykonywany osobi ś cie przez uprawnionego. W tym sensie dzia ł alno ść OZZ, w tym STOART, bez w ą tpienia spe ł nia zawart ą w art. 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przes ł ank ę przyczyniania si ę do polepszenia produkcji, dystrybucji towarów lub do post ę pu technicznego lub gospodarczego. W ocenie Prezesa UOKiK sposób, w jaki STOART ukszta ł towa ł zasady sprawowania zbiorowego zarz ą du prawami jego cz ł onków, na podstawie zobowi ą zania organizacyjnego w wersji sprzed 11 pa ź dziernika 2006 r., nak ł ada na artystów wykonawców ograniczenia, które nie s ą niezb ę dne do osi ą gni ę cia celów skutecznego zbiorowego zarz ą du, stwarzaj ą c zarazem mo ż liwo ść wyeliminowania konkurencji na rynku w ł a ś ciwym. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w powo ł ywanym wy ż ej orzecznictwie antymonopolowym – krajowym i wspólnotowym – w ś wietle którego ustalane przez OZZ zasady przyjmowania praw do zbiorowego zarz ą du nie mog ą ogranicza ć uprawnionym mo ż liwo ś ci powierzenia OZZ wykonywania zbiorowego zarz ą du tymi prawami jedynie w odniesieniu do wybranych pól eksploatacji. W ś wietle wszystkich powy ż szych okoliczno ś ci za udowodnione nale ż y uzna ć naruszenie przez STOART zakazu z art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wskutek zawarcia porozumienia ograniczaj ą cego konkurencj ę na krajowym rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych, polegaj ą cego na ustaleniu zasad przyjmowania tych praw do zbiorowego zarz ą du, które ograniczaj ą artystom wykonawcom mo ż liwo ść powierzenia mu wykonywania zbiorowego zarz ą du prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych jedynie w odniesieniu do wybranych pól eksploatacji. VI. Zaniechanie stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę Pismami z dnia 9 sierpnia 2007 r. i z dnia 28 wrze ś nia 2007 r. STOART poinformowa ł 64 E. Modzelewska-W ą chal: op. cit., s. 130. 31 Prezesa UOKiK, ż e od dnia 11 pa ź dziernika 2006 r. zmieni ł zasady wykonywania zbiorowego zarz ą du . Na mocy datowanej na ten dzie ń uchwa ł y nr 888 Zarz ą du STOART zatwierdzony zosta ł nowy wzór zobowi ą zania organizacyjnego oraz wzór aneksu do tego zobowi ą zania, umo ż liwiaj ą cego arty ś cie wykonawcy zmiany w dotychczas obowi ą zuj ą cym zobowi ą zaniu organizacyjnym. W cz ęś ci V.6 wzoru nowego zobowi ą zania organizacyjnego wprowadzonego powo ł ywan ą uchwa łą , przewidziano, ż e artysta wykonawca mo ż e, w drodze o ś wiadczenia woli z ł o ż onego w formie aneksu do zobowi ą zania organizacyjnego, zmieni ć zakres powierzenia wy łą czaj ą c z niego wybrane przez siebie pola eksploatacji artystycznego wykonania. Zmiana zakresu powierzenia wywo ł uje skutki po up ł ywie sze ś ciu miesi ę cy, pocz ą wszy od miesi ą ca, w którym artysta wykonawca z ł o ż y ł o ś wiadczenie woli. Z powy ż szych okoliczno ś ci wynika, ż e od dnia 11 pa ź dziernika 2006 r. arty ś ci wykonawcy zlecaj ą cy STOART ochron ę swoich praw mog ą zdecydowa ć o wy łą czeniu niektórych pól eksploatacji przez siebie wybranych ze zbiorowego zarz ą du sprawowanego przez STOART. Okoliczno ść zaprzestania stosowania zarzucanej przedsi ę biorcy praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę stanowi podstaw ę wydania decyzji, o której mowa w art. 10 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 10 ust. 1 ww. ustawy, nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli zachowanie rynkowe przedsi ę biorcy albo zwi ą zku przedsi ę biorców przesta ł o narusza ć zakazy okre ś lone w art. 5 lub w art. 8, w szczególno ś ci z powodu trwa ł ego zmniejszenia ich udzia ł u w rynku. W takim przypadku Prezes UOKiK wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania (art. 10 ust. 2 ustawy). W zwi ą zku z powy ż szym, w niniejszej sprawie podejrzenia stosowania przez STOART praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , naruszaj ą cej zakaz, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – nale ż a ł o, stosownie do art. 10 ust. 2 ww. ustawy, wyda ć decyzj ę uznaj ą c ą , ż e STOART naruszy ł okre ś lony w art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakaz porozumie ń ograniczaj ą cych konkurencj ę i zaniecha ł stosowania tej praktyki z dniem 11 pa ź dziernika 2006 r. VII. Zarzut naruszenia art. 81 ust. 1 TWE Wszczynaj ą c post ę powanie antymonopolowe przeciwko STOART Prezes UOKiK uzna ł , ż e ustalenie przez STOART zasad przyjmowania praw do artystycznych wykona ń utworów muzycznych s ł owno-muzycznych w zbiorowy zarz ą d, które ograniczaj ą artystom wykonawcom mo ż liwo ść powierzenia STOART wykonywania zarz ą du prawami autorskimi jedynie w odniesieniu do wybranych pól eksploatacji, mo ż e narusza ć zakaz okre ś lony w art. 81 ust. 1 Traktatu ustanawiaj ą cego Wspólnot ę Europejsk ą (Dz. Urz. UE z dnia 29 grudnia 2006 r. nr C 321 E s. 37). Zgodnie z powo ł ywanym przepisem, niezgodne ze wspólnym rynkiem i zakazane s ą : wszelkie porozumienia mi ę dzy przedsi ę biorstwami, wszelkie decyzje zwi ą zków przedsi ę biorstw i wszelkie praktyki uzgodnione, które mog ą mie ć wp ł yw na handel mi ę dzy pa ń stwami cz ł onkowskimi i których celem lub skutkiem jest zapobie ż enie, ograniczenie lub zak ł ócenie konkurencji wewn ą trz wspólnego rynku. Prezes UOKiK uzna ł , i ż znajduj ą ce si ę w jego dyspozycji informacje wskazuj ą na mo ż liwo ść naruszenia w wyniku dzia ł a ń podejmowanych przez STOART nie tylko zakazu 32 zawierania porozumie ń ograniczaj ą cych konkurencj ę sformu ł owanego w przepisach ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, lecz równie ż zakazu okre ś lonego w art. 81 ust. 1 TWE. Stwierdzaj ą c istnienie podstaw do sformu ł owania zarzutu naruszenia przez STOART art. 81 ust. 1 TWE Prezes UOKiK wzi ął pod uwag ę , ż e w ś wietle art. 3 ust. 1 rozporz ą dzenia Rady z 16 grudnia 2002 r. nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w ż ycie regu ł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 TWE (Dz. Urz. UE z dnia 4 stycznia 2003 r. nr L 001, s. 1-25) (dalej: Rozporz ą dzenie Rady), organy ochrony konkurencji pa ń stw cz ł onkowskich stosuj ą krajowe prawo konkurencji do porozumie ń , decyzji zwi ą zków przedsi ę biorstw lub praktyk uzgodnionych w rozumieniu art. 81 ust. 1 TWE, które mog ą wp ł ywa ć na handel mi ę dzy Pa ń stwami Cz ł onkowskimi w rozumieniu tego przepisu, stosuj ą równie ż art. 81 TWE do takich porozumie ń , decyzji lub praktyk uzgodnionych. O zastosowaniu art. 81 ust. 1 TWE w konkretnej sprawie decyduje kryterium wp ł ywu na handel mi ę dzy pa ń stwami cz ł onkowskimi. Sprecyzowane one zosta ł o w wydanych przez Komisj ę Europejsk ą wytycznych 65 . W ich ś wietle kryterium wp ł ywu na handel nale ż y rozumie ć szeroko. Taki wp ł yw mog ą mie ć przede wszystkim dzia ł ania jednego lub kilku przedsi ę biorców na terytorium kilku Pa ń stw Cz ł onkowskich. Pod poj ę ciem handlu nale ż y rozumie ć nie tylko transgraniczn ą wymian ę towarów, ale tak ż e wszelk ą transgraniczn ą dzia ł alno ść o charakterze gospodarczym, nie wy łą czaj ą c zak ł adania przedsi ę biorstw w innym Pa ń stwie Cz ł onkowskim 66 . Wp ł yw na handel mo ż e zatem wyst ą pi ć tak ż e w sytuacji, w której okre ś lone dobro nie jest bezpo ś rednio importowane lub eksportowane ani ś wiadczone zza granicy, ale gdy jest ono wytwarzane lub ś wiadczone w pa ń stwie odbiorcy tego dobra lecz przez podmiot za ł o ż ony przez przedsi ę biorców zagranicznych z innych Pa ń stw Cz ł onkowskich w ramach swobody przedsi ę biorczo ś ci wskazanej w art. 43 TWE. Do zastosowania art. 81 i 82 TWE wystarczaj ą cy jest cho ć by potencjalny zwi ą zek pomi ę dzy kwestionowan ą praktyk ą rynkow ą a handlem mi ę dzy pa ń stwami cz ł onkowskimi 67 . Wp ł yw na handel mi ę dzy Pa ń stwami Cz ł onkowskimi wywiera ć mo ż e porozumienie, którym obj ę ci s ą przedsi ę biorcy tylko jednego z pa ń stw UE 68 . W ś wietle powo ł ywanych wy ż ej wytycznych obok narusze ń obejmuj ą cych kilka Pa ń stw Cz ł onkowskich 69 , praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę na znacz ą cej cz ęś ci Wspólnego Rynku mog ą by ć tak ż e dzia ł ania obejmuj ą ce terytorium tylko jednego Pa ń stwa Cz ł onkowskiego lub nawet jego cz ęś ci 70 . Zastosowanie kryterium wp ł ywu na handel jest wi ę c niezale ż ne od definicji rynku w ł a ś ciwego w uj ę ciu geograficznym i mo ż e istnie ć wp ł yw praktyki na handel mi ę dzy Pa ń stwami Cz ł onkowskimi w sprawach, w których rynek okre ś lono jako narodowy lub lokalny. 71 W zwi ą zku z powy ż szym Prezes UOKiK uzna ł , ż e z uwagi na pozycj ę STOART na rynku w ł a ś ciwym podejmowane przez to stowarzyszenie dzia ł ania naruszaj ą ce zakaz z art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów na terytorium RP nale ż y ocenia ć 65 Dz. Urz. UE nr C 101 z 27 kwietnia 2004 r., s. 81. 66 Commission Notice „Guidelines on the effect on trade concept contained in Articles 81 and 82 of the Treaty (O.J. 2004/C 101/07), pkt 19 67 Pkt 2.3 ww. wytycznych. 68 Wyrok ETS z dnia 25 pa ź dziernika 1979 r. w sprawie 22/79 Greenwich Film Production przeciwko SACEM i Societe des editions Labrador . 69 Cz ęść 3.1 wytycznych – Agreements and abuse covering or implemented in several Member States. 70 Cz ęść 3.2 wytycznych – Agreements and abuses covering a single, or only part of a, Member State. 71 Pkt 22 ww. wytycznych. 33 w aspekcie zakazu niezgodnych ze wspólnym rynkiem porozumie ń wywieraj ą cych wp ł yw na znacz ą cej cz ęś ci Wspólnego Rynku. Prezes UOKiK uzna ł , ż e kwestionowana w niniejszej sprawie praktyka STOART mo ż e wywiera ć wp ł yw na handel mi ę dzy Pa ń stwami Cz ł onkowskimi. Niniejsza sprawa dotyczy ustalenia przez STOART zasad zbiorowego zarz ą du ograniczaj ą cych mo ż liwo ść oddania mu zarz ą du prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych tylko w zakresie niektórych pól eksploatacji. Z uwagi na charakter skar ż onej praktyki, niniejsza sprawa mo ż e wywiera ć wp ł yw na handel mi ę dzy Pa ń stwami Cz ł onkowskimi. Stosowanie przez STOART zakwestionowanych zasad zarz ą du prawami ogranicza bowiem mo ż liwo ść powierzenia przez artystów wykonawców zarz ą du niektórymi kategoriami ich praw innym OZZ na terenie UE, przedsi ę biorcom zarz ą dzaj ą cym prawami wy łą cznymi niemaj ą cym statusu organizacji zbiorowego zarz ą dzania, b ą d ź samodzielnego zarz ą dzanie tymi prawami. Ogranicza to konkurencj ę mi ę dzy przedsi ę biorcami z pa ń stw cz ł onkowskich UE. Tymczasem arty ś ci wykonawcy utworów muzycznych i s ł owno- muzycznych – obywatele pa ń stw UE – powinni mie ć mo ż liwo ść swobodnego wyboru osoby, której powierzaj ą zarz ą d prawami. Powy ż sze stanowisko jest to ż same z powo ł ywanym ju ż stanowiskiem ETS I Komisji Europejskiej w sprawie naruszenia art. 81 i 82 TWE przez organizacje zbiorowego zarz ą dzania. W ś wietle powo ł ywanych wy ż ej wytycznych, zastosowanie w danej sprawie art. 81 TWE uzale ż nione jest od charakteru konkretnej sprawy, w której wp ł yw na handel jest odczuwalny (ang. appreciable ) 72 . Prezes UOKiK stwierdzi ł spe ł nienie warunku odczuwalno ś ci zarzucanej STOART praktyki. Odczuwalno ść danej praktyki mierzona jest przede wszystkim pozycj ą rynkow ą na rynku w ł a ś ciwym przedsi ę biorców t ę praktyk ę stosuj ą cych. W konkretnej sprawie ocena jej odczuwalno ś ci zale ż y równie ż od przychodów przedsi ę biorców, charakteru zarzucanych im narusze ń i rodzaju produktów, których te naruszenia dotycz ą . W przypadku porozumie ń przes ł ank ą negatywn ą , uniemo ż liwiaj ą c ą stwierdzenie jego odczuwalno ś ci, jest łą czne zaistnienie nast ę puj ą cych okoliczno ś ci: (a) udzia ł rynkowy stron porozumienia na jakimkolwiek rynku w ł a ś ciwym na terenie Wspólnoty nie przekracza 5%, (b) roczny przychód osi ą gany na terenie Wspólnoty przez przedsi ę biorców bior ą cych udzia ł w porozumieniu nie przekracza 40 mln. euro 73 . W rozpatrywanej sprawie nie zosta ł y spe ł nione kumulatywnie oba ww. warunki, gdy ż udzia ł STOART w krajowym rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych znacznie przekracza 5%. STOART jest bowiem najwi ę ksz ą OZZ w odniesieniu do tego rodzaju praw. Ocena powy ż szych okoliczno ś ci pod k ą tem wp ł ywu skar ż onej praktyki STOART na handel mi ę dzy pa ń stwami cz ł onkowskimi UE doprowadzi ł a do wniosku, ż e zaistnienie takiego wp ł ywu jest mo ż liwe. Nale ż a ł o wobec tego przyj ąć , i ż kryterium okre ś laj ą ce zakres zastosowania art. 3 Rozporz ą dzenia Rady zosta ł o spe ł nione. VIII. Podstawa umorzenia post ę powania antymonopolowego W ś wietle wskazanych wy ż ej okoliczno ś ci na etapie wszczynania post ę powania 72 Pkt 2.4 ww. wytycznych. 73 Pkt 52 ww. wytycznych. 34 antymonopolowego przeciwko STOART istnia ł y podstawy uzasadniaj ą ce postawienie temu stowarzyszeniu zarzutu naruszenia art. 81 ust. 1 TWE. W toku post ę powania zaistnia ł y jednak okoliczno ś ci uzasadniaj ą ce umorzenie post ę powania antymonopolowego w tej cz ęś ci – z uwagi na niespe ł nienie warunków ustanowienia zakazu, o którym mowa w art. 81 ust. 1 TWE, wynikaj ą cych z art. 5 Rozporz ą dzenia Rady. Zgodnie z art. 35 Rozporz ą dzenia Rady, Pa ń stwa Cz ł onkowskie musz ą wyznaczy ć organ lub organy ochrony konkurencji odpowiedzialne za stosowanie art. 81 i art. 82 TWE. Ś rodki konieczne do nadania tym organom uprawnie ń do stosowania przepisów art. 81 lub 82 TWE musia ł y zosta ć podj ę te do 1 maja 2004 r. W Polsce, zgodnie z art. 24 ust. 1a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes UOKiK zosta ł wskazany jako organ wykonuj ą cy zadania na ł o ż one na w ł adze Pa ń stw Cz ł onkowskich UE na podstawie art. 84 i 85 TWE. W szczególno ś ci Prezes UOKiK jest w ł a ś ciwym organem ochrony konkurencji w rozumieniu art. 35 Rozporz ą dzenia. W ś wietle art. 3 Rozporz ą dzenia Rady, je ś li Prezes UOKiK stosuje krajowe prawo konkurencji do praktyk zakazanych w rozumieniu art. 81 TWE, które mog ą wp ł ywa ć na handel mi ę dzy Pa ń stwami Cz ł onkowskimi lub stosuje krajowe przepisy do praktyk zakazanych w rozumieniu art. 82 TWE, stosuje równie ż odpowiednio art. 81 lub 82 TWE. W zwi ą zku z tym, je ż eli krajowy organ konkurencji powe ź mie podejrzenie, ż e przes ł anka wp ł ywu na handel mi ę dzy pa ń stwami cz ł onkowskimi mo ż e by ć spe ł niona, wówczas jest zobowi ą zany do wszcz ę cia post ę powania w sprawie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę równie ż na podstawie przepisów traktatowych. W ś wietle art. 5 Rozporz ą dzenia Rady organy ochrony konkurencji pa ń stw cz ł onkowskich maj ą uprawnienie do stosowania art. 81 i 82 TWE. Ten sam przepis wskazuje katalog decyzji, które mo ż e wyda ć organ ochrony konkurencji pa ń stwa cz ł onkowskiego stosuj ą c art. 81 lub 82 TWE, który ma charakter katalogu zamkni ę tego 74 . Zgodnie z art. 5 Rozporz ą dzenia organ antymonopolowy pa ń stwa cz ł onkowskiego mo ż e wyda ć wy łą cznie nast ę puj ą ce rodzaje decyzji: 1. domagaj ą c ą si ę zaprzestania naruszenia, 2. zarz ą dzaj ą c ą ś rodki tymczasowe, 3. akceptuj ą c ą zobowi ą zania, 4. nak ł adaj ą c ą grzywny lub okresowe kary pieni ęż ne lub inne kary przewidziane w krajowych przepisach prawa. Ponadto, zgodnie z powo ł ywanym przepisem Rozporz ą dzenia Rady, je ż eli na podstawie informacji, które posiadaj ą organy ochrony konkurencji Pa ń stw Cz ł onkowskich, warunki ustanowienia zakazu nie zosta ł y spe ł nione, mog ą równie ż zdecydowa ć , ż e nie ma podstaw do dzia ł ania z ich strony. Cytowany art. 5 Rozporz ą dzenia Rady nie przewiduje mo ż liwo ś ci wydania przez krajowy organ antymonopolowy decyzji stwierdzaj ą cej zaniechanie stosowania praktyki okre ś lonej w art. 81 lub 82 TWE . Brak jest takiego rodzaju decyzji w zamkni ę tym katalogu art. 5 Rozporz ą dzenia. Wynika st ą d, ż e wydanie przez Prezesa UOKiK decyzji stwierdzaj ą cej zaniechanie stosowania praktyki na podstawie art. 81 ust. 1 TWE analogicznej do decyzji na podstawie art. 10 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi ł oby przekroczenie 74 K. Kohutek: Komentarz do art. 5 rozporz ą dzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w ż ycie regu ł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 Traktatu (Dz.U.UE.L.03.1.1), LEX/el. 2006, teza 5. 35 kompetencji wynikaj ą cych ze wspólnotowego prawo konkurencji. Przepisy Rozporz ą dzenia Rady, które wprowadzi ł y zamkni ę ty katalog decyzji organów krajowych w sprawach dotycz ą cych art. 81 i 82 TWE, upowa ż ni ł y te organy do przeprowadzenia dowodu wy łą cznie na okoliczno ść wydania decyzji, o których mowa w art. 5 Rozporz ą dzenia Rady. Organy te nie mog ą dowodzi ć faktu zaprzestania naruszenia przepisów art. 81 lub 82 TWE w wydawanych decyzjach administracyjnych i ostatecznie orzeka ć o zaniechaniu stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę na podstawie art. 81 lub 82 TWE. Potwierdzeniem powy ż szego jest tre ść art. 11 ust. 4 Rozporz ą dzenia. Zgodnie z tym przepisem, nie pó ź niej ni ż na 30 dni przed przyj ę ciem decyzji nakazuj ą cej zaprzestanie naruszenia, akceptuj ą cej zobowi ą zania lub wycofuj ą cej stosowanie rozporz ą dzenia o wy łą czeniu grupowym, organy ochrony konkurencji Pa ń stw Cz ł onkowskich powiadomi ą o tym Komisj ę . Cytowany przepis nie przewiduje obowi ą zku notyfikacji projektu decyzji o stwierdzeniu zaniechania stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę . Wynika to z faktu, ż e zgodnie z przepisami Rozporz ą dzenia Rady organy antymonopolowe Pa ń stw Cz ł onkowskich nie s ą uprawnione do wydania takiej decyzji. Do niniejszej decyzji nie ma zatem zastosowania art. 11 ust. 4 Rozporz ą dzenia Rady. Przepis ten wyra ź nie bowiem wskazuje rodzaje decyzji, które musz ą by ć notyfikowane Komisji przed ich wydaniem. W katalogu zawartym w art. 11 ust. 4 Rozporz ą dzenia Rady nie znalaz ł a si ę decyzja o stwierdzeniu zaniechania stosowania praktyki (o czym by ł a mowa wy ż ej), ani te ż decyzja o umorzeniu post ę powania. Niew ą tpliwie natomiast do niniejszej decyzji ma zastosowanie art. 11 ust. 3 Rozporz ą dzenia Rady, zgodnie z którym organy ochrony konkurencji pa ń stw cz ł onkowskich, w przypadku gdy dzia ł aj ą na podstawie art. 81 lub 82 TWE informuj ą Komisj ę o wszcz ę ciu takiego post ę powania. Obowi ą zek, o którym mowa w powo ł anym przepisie Rozporz ą dzenia Rady zosta ł wype ł niony przez Prezesa UOKiK. W zwi ą zku z powy ż szym oraz z uwagi na fakt, ż e niniejsza decyzja Prezesa UOKiK dowodzi, i ż STOART stosowa ł o praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę okre ś lon ą w przepisie art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, lecz nast ę pnie zaniecha ł o dalszego stosowania tej praktyki, post ę powanie w zakresie podejrzenia naruszenia art. 81 TWE nale ż a ł o umorzy ć jako bezprzedmiotowe. Niedopuszczalne by ł oby bowiem wydanie w tym zakresie decyzji merytorycznej. W przepisach ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie uregulowano kwestii bezprzedmiotowo ś ci post ę powania, odsy ł aj ą c w tym zakresie do przepisów kodeksu post ę powania administracyjnego (art. 80 ustawy). Zgodnie z art. 105 k.p.a., gdy post ę powanie z jakiejkolwiek przyczyny sta ł o si ę bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzj ę o umorzeniu post ę powania. W przypadku niniejszego post ę powania, w zakresie podejrzenia naruszenia przez STOART art. 81 ust. 1 TWE zachodzi bezprzedmiotowo ść post ę powania. Przedmiotem post ę powania, zgodnie z brzmieniem art. 5 Rozporz ą dzenia mog ł oby bowiem by ć stwierdzenie stosowania praktyki, na ł o ż enie kary pieni ęż nej, wzgl ę dnie akceptacja zobowi ą za ń (na wcze ś niejszym etapie post ę powania – zarz ą dzenie ś rodków tymczasowych). Zgodnie z powy ż szym nale ż y uzna ć za uzasadnione umorzenie post ę powania antymonopolowego w sprawie podejrzenia naruszenie przez STOART art. 81 ust. 1 TWE wskutek zawarcia porozumienia ograniczaj ą cego konkurencj ę na krajowym rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno- muzycznych, polegaj ą cego na ustaleniu zasad przyjmowania tych praw do zbiorowego 36 zarz ą du, które ograniczaj ą artystom wykonawcom mo ż liwo ść powierzenia mu wykonywania zbiorowego zarz ą du prawami do artystycznych wykona ń utworów muzycznych i s ł owno- muzycznych jedynie w odniesieniu do wybranych pól eksploatacji. IX. Kara pieni ęż na Stosownie do art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes UOKiK mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu, osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie, dopu ś ci ł si ę naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 5, w zakresie niewy łą czonym na podstawie art. 6 i art. 7, lub naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów wprowadzi ł a zasad ę fakultatywno ś ci kar nak ł adanych przez Prezesa UOKiK na przedsi ę biorców, którzy dopu ś cili si ę naruszenia zakazu stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . W przypadku stwierdzenia naruszenia przez przedsi ę biorc ę zakazu praktyk, o którym mowa w art. 5 lub 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes UOKiK mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę kar ę pieni ęż n ą . W niniejszej sprawie Prezes UOKiK uzna ł za celowe odst ą pienie od na ł o ż enia na STOART kary pieni ęż nej, o jakiej mowa w art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Za udowodnione wprawdzie nale ż y uzna ć , i ż w rozpatrywanej sprawie dosz ł o do naruszenia przez STOART zakazu porozumie ń ograniczaj ą cych konkurencj ę . Stowarzyszenie naruszy ł o zakaz z art. 5 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który nie zosta ł wy łą czony na podstawie art. 6 i 7 tej ustawy. Za odst ą pieniem od wymierzania STOART kary pieni ęż nej przemawia jednak fakt łą cznego zaistnienia nast ę puj ą cych okoliczno ś ci: • STOART nie naruszy ł dot ą d przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie by ł dotychczas adresatem decyzji stwierdzaj ą cej stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę ; • cho ć obowi ą zuj ą ce w STOART zasady zbiorowego zarz ą dzania zosta ł y uznane za potencjalnie ograniczaj ą ce konkurencj ę , to jednak zebrany materia ł dowodowy nie wykaza ł ponad wszelk ą w ą tpliwo ść , ż e w praktyce wyst ą pi ł y przypadki odmowy przez STOART wykonywania zarz ą du jedynie w odniesieniu do pól eksploatacji wybranych przez artyst ę wykonawc ę ; • STOART dokona ł stosownych zmian w tre ś ci obowi ą zuj ą cego zobowi ą zania organizacyjnego, co zaowocowa ł o stwierdzeniem zaniechania stosowania przez zarzucanej mu praktyki. STOART sam zatem zmieni ł post ę powanie b ę d ą ce ź ród ł em niedozwolonej praktyki minimalizuj ą c w ten sposób rozmiar naruszenia interesu spo ł ecznego; • okoliczno ś ci sprawy mog ą wskazywa ć na nieumy ś lny charakter naruszenia przez STOART zakazu praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Kwestionowane dzia ł ania ogranicza ł y konkurencj ę co najmniej w stopniu potencjalnym. Prezes UOKiK uwzgl ę dni ł jednak równie ż , ż e w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednoznacznych dowodów wyra ź nej intencji STOART ograniczenia konkurencji na rynku. Zebrane 37 wyja ś nienia i informacje mog ą raczej wskazywa ć na nie ś wiadomo ść naruszenia regu ł konkurencji. Wobec wszystkich powy ż szych okoliczno ś ci Prezes UOKiK uzna ł , i ż zasadne jest odst ą pienie od na ł o ż enia na STOART kary pieni ęż nej. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, orzeczono jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury UOKiK w Warszawie. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Otrzymuje: Zwi ą zek Stowarzysze ń Artystów Wykonawców STOART ul. Chmielna 20 00-020 Warszawa 38