RWR-13/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 Tel/Fax (0-71)344-65-87, Tel. Centrala (0-71) 34-05-920 E-mail: wroclaw@uokik.gov.pl Wroc ł aw, dn. 2.07.2003 r. RWR 561-s-2/02/AG/ Decyzja RWR 13 /2003 Na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (j.t. Dz. U. 2003 r. Nr 86, poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego na wniosek Fabryki Dywanów „Kowary” SA z siedzib ą w Kowarach, ul. Zamkowa, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nie stwierdza si ę stosowania przez Kowarskie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Kowarach, ul. Jeleniogórska 39 praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , o której mowa w art. 8 ust. 2 pkt 6 ww. ustawy, polegaj ą cej na narzuceniu w umowie na dostarczanie wody technologicznej uci ąż liwego warunku w postaci stawki op ł aty w wysoko ś ci 1,25 z ł za 1 m 3 wody, zatwierdzonej uchwa łą Rady Miejskiej w Kowarach nr XXIV/148/2000 z dnia 30 pa ź dziernika 2000 r., przynosz ą cego Kowarskiemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów Wodoci ą gów Kanalizacji Sp. z o.o. nieuzasadnione korzy ś ci. UZASADNIENIE 1. Do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wroc ł awiu wp ł yn ął wniosek Fabryki Dywanów „Kowary” S.A., zwanej dalej Fabryk ą , z żą daniem wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego przeciwko Kowarskiemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o., zwanemu dalej Przedsi ę biorstwem. 2. We wniosku z dnia 27 marca 2002 r. wnioskodawca twierdzi ł , i ż Przedsi ę biorstwo nadu ż ywa pozycji dominuj ą cej na rynku w ten sposób, ż e narzuca uci ąż liwe warunki umowy o pobór wody przemys ł owej, co mo ż e przynosi ć Przedsi ę biorstwu nieuzasadnione korzy ś ci. 3. Uzasadniaj ą c swoje żą danie Przedsi ę biorca poda ł , i ż uchwa łą Rady Gminy Kowary z dnia 30 grudnia 1997 r. nr 200/97 w sprawie ustalenia op ł at za pobór wody z urz ą dze ń zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i za wprowadzanie ś cieków do zbiorczych urz ą dze ń kanalizacyjnych, ustalono stawk ę za pobór wody technologicznej w wysoko ś ci 1,05 z ł za 1 m 3 , któr ą zmieniono uchwa łą z dnia 30 pa ź dziernika 2000 r. nr XXIV/148/2000 do kwoty 1,25 z ł za 1 m 3 , podczas gdy przedmiotowa woda przemys ł owa czerpana jest ze zlokalizowanego przy Fabryce zbiornika retencyjnego, bezpo ś rednio przy u ż yciu urz ą dze ń stanowi ą cych w ł asno ść Fabryki. Zatem, zdaniem wnioskodawcy, w odniesieniu do wody pobieranej z przedmiotowego zbiornika Przedsi ę biorstwo nie ponosi ż adnych kosztów. (Dowód: karty 1-4) 4. W zwi ą zku z powy ż szym, organ antymonopolowy postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2002 r. wszcz ął post ę powanie antymonopolowe przeciwko Przedsi ę biorstwu w sprawie uznania za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i nakazania zaniechania stosowania praktyki polegaj ą cej na nadu ż ywaniu przez Przedsi ę biorstwo pozycji dominuj ą cej na rynku, poprzez narzucenie w umowie na dostarczanie wody technologicznej uci ąż liwego warunku w postaci stawki op ł aty w wysoko ś ci 1,25 z ł za 1 m 3 wody, zatwierdzonej uchwa łą Rady Miejskiej w Kowarach nr XXIV/148/2000 z dnia 30 pa ź dziernika 2000 r., przynosz ą cego Przedsi ę biorstwu nieuzasadnione korzy ś ci, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 8 ust 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . (Dowód: karty 32-33) 5. W odpowiedzi na stawiane zarzuty Przedsi ę biorstwo poinformowa ł o Urz ą d, i ż nie nadu ż ywa pozycji dominuj ą cej i nie narzuca Fabryce uci ąż liwych warunków umowy, poniewa ż Fabryka nie podpisa ł a ż adnego przedstawionego przez Przedsi ę biorstwo projektu mowy o pobór wody przemys ł owej i od marca 2000 r. do chwili obecnej pobiera wod ę bezumownie. Ponadto, zdaniem uczestnika, nieprawd ą jest, jakoby Przedsi ę biorstwo nie ponosi ł o ż adnych kosztów w zwi ą zku z eksploatacj ą zbiornika. Przedsi ę biorstwo ponosi koszty bezpo ś rednie (koszty dzier ż awy, wynagrodzenia pracowników, podatek od nieruchomo ś ci itp.) oraz koszty po ś rednie (koszty zarz ą du itp.). Zbiornik, z którego korzysta Fabryka ze wzgl ę du na stan techniczny wymaga poniesienia znacz ą cych ś rodków finansowych, co uniemo ż liwia m.in. postawa Fabryki w zakresie realizacji p ł atno ś ci za wod ę technologiczn ą . (Dowód: karty 81-87) 6. Prowadzone przez Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów post ę powanie antymonopolowe zako ń czone zosta ł o wydaniem w dniu 24 pa ź dziernika 2002 r. decyzji nr RWR 23/2002, w której, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochronu Konkurencji i Konsumentów, na podstawie art. 105 § 1 kpa w zwi ą zku z art. 19 kpa oraz art. 80 i art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz.1319 ze zm.) umorzono post ę powanie administracyjne. 7. Od decyzji nr RWR 23/2002 z dnia 24 pa ź dziernika 2002 r. odwo ł anie wnios ł a Fabryka, zaskar ż aj ą c j ą w ca ł o ś ci i wnosz ą c o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odwo ł aniu Fabryka zarzuci ł a zaskar ż onej decyzji b łę dn ą ocen ę stanu prawnego twierdz ą c, i ż zmiana stanu prawnego nie mo ż e mie ć wp ł ywu na rozpoznanie niniejszej sprawy, poniewa ż dotyczy ono narzucania przez Przedsi ę biorstwo stawek przyj ę tych przed wej ś ciem w ż ycie ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (Dz. U. 2001 Nr 72, poz. 747). Na podstawie nowej ustawy za ś nie zosta ł y jeszcze ustalone nowe stawki op ł at za wod ę . Poza tym, zdaniem wnioskodawcy, poniewa ż prawo nie dzia ł a wstecz, nowa ustawa nie mo ż e by ć stosowana do zdarze ń prawnych powsta ł ych przed jej wej ś ciem w ż ycie. Po ponownym przeanalizowaniu materia ł u zgromadzonego w sprawie i przytoczonego powy ż ej zarzutu odwo ł ania ze strony Fabryki dywanów „Kowary” SA, organ antymonopolowy ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: 2 Od dnia 14 stycznia 2002 r. obowi ą zuje ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (Dz. U. 2001 Nr 72, poz. 747), za ś od dnia 08 kwietnia 2002 r. obowi ą zuje rozporz ą dzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie okre ś lenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz.U. Nr 26, poz. 257). Zgodnie z art. 20 ustawy przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne okre ś la taryf ę cen i op ł at za us ł ugi wodoci ą gowo-kanalizacyjne na 1 rok. Taryfy na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy podlegaj ą zatwierdzeniu w drodze uchwa ł y rady gminy, za ś zarz ą d gminy zgodnie z art. 24 ust. 5 sprawdza, czy taryfy zosta ł y opracowane zgodnie z przepisami ustawy i weryfikuje koszty pod wzgl ę dem celowo ś ci ich ponoszenia. Ponadto rada gminy w oparciu o art. 19 ustawy po dokonaniu analizy projektów regulaminów dostarczania wody i odprowadzania ś cieków, opracowanych przez przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo-kanalizacyjne, uchwala regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków obowi ą zuj ą cy na obszarze gminy. Tryb wprowadzania w ż ycie nowych przepisów reguluje rozdzia ł 7 ustawy. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ww. ustawy, w terminie 6 miesi ę cy od jej wej ś cia w ż ycie (tj. do dnia 14.07.2002 roku) przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo-kanalizacyjne s ą obowi ą zane wyst ą pi ć z wnioskiem do zarz ą du gminy o wydanie zezwolenia na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę lub zbiorowego odprowadzania ś cieków, o którym mowa w art. 16 ust. 1. W my ś l art. 32 ust. 2 w terminie roku od dnia wej ś cia w ż ycie w/w ustawy zarz ą d gminy obowi ą zany jest do wydania decyzji w sprawie w/w zezwolenia, która zgodnie z art. 18 pkt 5 musi okre ś la ć warunki, zakres i tryb kontroli realizacji zezwolenia i przestrzegania regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków – zgodnie z art. 32 ust. 3 w zwi ą zku z art. 19 ust. 1 - rada danej gminy uchwali po raz pierwszy dla przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo- kanalizacyjnego, staraj ą cego si ę o zezwolenie zarz ą du gminy w terminie 9 miesi ę cy od dnia wej ś cia w ż ycie w/w ustawy, tj. do dnia 14.10.2002r. Szczegó ł owe kryteria ustalania niezb ę dnych przychodów, alokacj ę kosztów na taryfowe grupy odbiorców i kryteria ró ż nicowania cen i stawek op ł at okre ś la ww. rozporz ą dzenie Ministra Infrastruktury w sprawie okre ś lenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków. Zgodnie z art. 3 ust. 1 w/w ustawy zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków jest zadaniem w ł asnym gminy i, jak to wynika z przytoczonych powy ż ej przepisów, to w ł a ś nie organom gminy ustawodawca, okre ś laj ą c mechanizmy kszta ł towania cen za dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków, powierzy ł kompetencje do dokonywania oceny, czy przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo-kanalizacyjne opracowuj ą c taryf ę zastosowa ł y si ę do obowi ą zuj ą cych przepisów ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy. W my ś l art. 24 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków zatwierdzanie cen i op ł at zamieszczonych w taryfach przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo- kanalizacyjnego, a tak ż e ocena kalkulacji kosztów w oparciu o które zosta ł y sporz ą dzone taryfy nale ż y, w ś wietle w/w ustawy, do organów gminy. Gmina sta ł a si ę wi ę c regulatorem na rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków i organem wy łą cznym do zatwierdzania taryf za us ł ugi wodno-kanalizacyjne. Z przepisów ww. ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków wynika wi ę c, ż e Prezes UOKiK utraci ł kompetencje do orzekania w 3 sprawie cen i stawek op ł at za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków. Zatem od dnia wej ś cia w ż ycie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków , tj. od dnia 14.01.2002 r., Prezes UOKiK nie jest w ł a ś ciwy do oceny zapisów w umowach dotycz ą cych wysoko ś ci op ł at za dostaw ę wody. Zgodnie z wyrokiem SOKiK z dnia 2 kwietnia 2003 r. (sygn. akt XVII Ama 41/02) na mocy ww. ustawy od dnia 14 stycznia 2002 r. to Gmina a nie dostawca okre ś la cen ę m 3 wody. A zatem po tej dacie Przedsi ę biorstwo nie mo ż e by ć oceniane z tytu ł u naruszenia art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , poprzez narzucenie stawki op ł aty za wod ę jako uci ąż liwego warunku umowy. Zgodnie z art. 78 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , je ż eli Prezes UOKiK uzna odwo ł anie za s ł uszne, mo ż e – nie przekazuj ą c akt s ą dowi – uchyli ć albo zmieni ć swoj ą decyzj ę w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci, o czym bezzw ł ocznie powiadamia stron ę , przesy ł aj ą c jej now ą decyzj ę , od której stronie przys ł uguje odwo ł anie. Intencj ą powo ł anego powy ż ej przepisu jest mo ż liwo ść dokonani przez organ antymonopolowy samokontroli swej poprzednio wydanej decyzji, bez anga ż owania s ą du. O takiej intencji ustawodawcy ś wiadczy w szczególno ś ci wyra ź ny zapis powo ł anego wy ż ej przepisu, w ś wietle którego organ antymonopolowy nie przekazuje akt s ą dowi, je ż eli uznaj ą c odwo ł anie za s ł uszne, uchyla albo zmienia swoj ą decyzj ę w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci. Stanowisko takie podziela S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (postanowienie z dnia 17.01.2000 r. sygn. akt XVII Ama 99/99). Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, dokonuj ą c samokontroli decyzji nr RWR 23/2002 i analizuj ą c zarzut odwo ł ania dotycz ą cy niew ł a ś ciwej oceny stanu prawnego przy jej wydaniu, zauwa ż y ł , i ż ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków wesz ł a w ż ycie przed z ł o ż eniem przez Fabryk ę wniosku o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego, natomiast stan faktyczny, do którego odnosz ą si ę zarzuty wniosku, dotyczy okresu przed wej ś ciem w ż ycie tej ż e ustawy, a wi ę c do dnia 14 stycznia 2002 r. Uczestnik post ę powania mo ż e by ć zatem oceniany z punktu widzenia podejrzenia naruszenia art. 8 ust 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wy łą cznie do tej daty. Stan faktyczny przedstawia si ę nast ę puj ą co: 1. Fabryka Dywanów „Kowary” jest spó ł k ą akcyjn ą Skarbu Pa ń stwa, która powsta ł a w wyniku przekszta ł cenia przedsi ę biorstwa pa ń stwowego Fabryka Dywanów „Kowary”. Przedmiotem dzia ł alno ś ci Fabryki jest m.in.: - produkcja wyk ł adzin dywanowych, dywanów, chodników oraz wyrobów odpasowanych; - dzia ł alno ść handlowa, w tym handel krajowy i zagraniczny wyk ł adzin dywanowych, dywanów, chodników oraz wyrobów odpasowanych; - projektowanie i sprzeda ż wzorów dla wyk ł adzin dywanowych, dywanów, chodników oraz wyrobów odpasowanych; (Dowód: karty 37, 45-56) 2. Kowarskie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji jest jednoosobow ą spó ł k ą z ograniczon ą odpowiedzialno ś ci ą , zawi ą zan ą na podstawie uchwa ł y Rady Miejskiej Kowar Nr XIII/80/99 z dnia 17 listopada 1999 r. Jedynym w ł a ś cicielem spó ł ki jest Gmina Kowary. Celem dzia ł ania przedsi ę biorstwa jest wykonywanie zada ń w zakresie bie żą cego i nieprzerwanego zaspokojenia potrzeb w zakresie zaopatrzenia w wod ę i odbioru oraz oczyszczania ś cieków. Przedmiot dzia ł alno ś ci Przedsi ę biorstwa stanowi ą m.in.: - pobór, oczyszczanie i rozprowadzanie wody; - odprowadzanie ś cieków wywóz ś mieci, us ł ugi sanitarne; - in ż ynieria l ą dowa i wodna. (Dowód: karty 132-136) 4 3. Fabryka, jako jedyna, pobiera wod ę dla celów technologicznych oraz dla celów p/po ż ze zbiornika retencyjnego, zasilanego z potoku Bystrek, o parametrach II/I kl. czysto ś ci wód. Do dnia 4 grudnia 1990 r. zbiornik znajdowa ł si ę w zarz ą dzie przedsi ę biorstwa pa ń stwowego b ę d ą cego prawnym poprzednikiem Fabryki. Decyzj ą dnia 3 grudnia 1990 r. Wicewojewoda Jeleniogórski wyrazi ł zgod ę na nieodp ł atne przekazanie ww. zbiornika retencyjnego na rzecz Wojewódzkiego Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji w Jeleniej Górze. Przekazanie takie by ł o konieczne, gdy ż zbiornik zaopatruj ą cy dotychczas w wod ę tylko Fabryk ę , z uwagi na wyst ę puj ą cy w mie ś cie Kowary deficyt wody komunalnej, sta ł si ę potrzebny jako ź ród ł o zasilania miasta Kowary w wod ę pitn ą . (Dowód: karty 2,57,84) 4. W dniu 4 grudnia 1990 r. dosz ł o do zawarcia umowy pomi ę dzy Fabryk ą a Wojewódzkim Przedsi ę biorstwem Wodoci ą gów i Kanalizacji w Jeleniej Górze, w której Fabryka przekaza ł a nieodp ł atnie zbiornik na rzecz WPWiK w Jeleniej Górze. Zgodnie z tre ś ci ą decyzji przekazanie odby ł o si ę z zachowaniem przez stron ę przekazuj ą c ą prawa do sta ł ego poboru wody na cele przemys ł owe. Rozliczanie za wod ę mia ł o si ę odbywa ć na podstawie odczytów wodomierza w oparciu o uzgodnione obustronnie kalkulacje planowanych kosztów zwi ą zanych bezpo ś rednio z eksploatacj ą zbiornika. Wojewódzkie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji w Jeleniej Górze uleg ł o przekszta ł ceniu w Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji w Jeleniej Górze, które przestrzega ł o postanowie ń ww. umowy z dnia 4 grudnia 1990 r. (Dowód: karty 3,59-62) 5. Decyzj ą Wojewody Jeleniogórskiego nr GGgt-7227/10/94 z dnia 10 lutego 1994 r. Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji w Jeleniej Górze zosta ł o skomunalizowane na rzecz: • Gminy Miejskiej Karpacz, • Gminy Podgórzyn, • Gminy Mys ł akowice, • Gminy Miejskiej Kowary, • Zwi ą zku Gmin Karkonoskich w Mys ł akowicach. W wyniku powy ż szego podzia ł u Gmina Kowary sta ł a si ę w ł a ś cicielem m.in. przedmiotowego zbiornika. Ponadto, zgodnie z § 4 protoko ł u zdawczo-odbiorczego spisanego w dniu 1 grudnia 1994 r. z przekazania skomunalizowanego mienia, Gmina Kowary wraz ze skomunalizowanym mieniem przej ęł a prawa i obowi ą zki z nim zwi ą zane. (Dowód: karty 3,147-161) 6. Dnia 30 stycznia 1995 r. Fabryka zawar ł a umow ę Nr 1/5 o pobór wody dla celów przemys ł owych ze Spó ł k ą Wodno-Kanalizacyjn ą Zwi ą zku Gmina Karkonoskich „AQUA” Sp. z o.o. z siedzib ą w Kowarach, b ę d ą c ą wówczas operatorem w zakresie us ł ug wodno- kanalizacyjnych na terenie miasta Kowary i eksploatuj ą c ą przedmiotowy zbiornik retencyjny. Postanowienia tej umowy w zakresie sposobu rozlicze ń nie ró ż ni ł y si ę znacz ą co od umowy poprzedniej, z dnia 4 grudnia 1990 r. (Dowód: karty 833-835) 7. W dniu 1 czerwca 1995 r. Fabryka zawar ł a umow ę o pobór wody na cele przemys ł owe z nowym operatorem zbiornika retencyjnego, którym na podstawie umowy dzier ż awy z dnia 17 maja 1995 r., sta ł a si ę „Kowarex” Sp. z o.o. z siedzib ą w Kowarach. Podobnie, jak w umowie z dnia 4 grudnia 1990 r., strony przyj ęł y sposób rozlicze ń za wod ę na podstawie odczytów wodomierza w oparciu o uzgodnion ą kalkulacj ę kosztów bezpo ś rednio zwi ą zanych z 5 eksploatacj ą zbiornika. Dopiero w kolejnej umowie, zawartej ze spó ł k ą „Kowarex” w dniu 1 czerwca 1999 r. pojawi ł si ę zapis, ż e wysoko ść op ł at za wod ę ustala w ł a ś ciwy organ samorz ą du terytorialnego. (Dowód: karty 162-166, 806-809, 828-832) 8. W dniu 19 listopada 1999 r., na podstawie uchwa ł y Rady Miejskiej Kowar Nr XIII/80/99 z dnia 17 listopada 1999 r. w sprawie utworzenia Kowarskiego Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji, za ł o ż ono spó ł k ę z ograniczon ą odpowiedzialno ś ci ą , pod nazw ą Kowarskie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o., której jedynym udzia ł owcem jest Gmina Kowary. Spó ł ka ta przej ęł a zadania poprzedniego operatora w zakresie realizacji zada ń gminy polegaj ą cych na zaopatrzeniu w wod ę i odbiorze ś cieków. Przedsi ę biorstwo eksploatuje przedmiotowy zbiornik retencyjny w Kowarach na podstawie umowy dzier ż awy zawartej z Gmin ą Kowary w dniu 1 marca 2000 r. (Dowód: karty 132-136,251-253) 9. W marcu 2000 r. uczestnik post ę powania przed ł o ż y ł Fabryce projekt umowy o dostaw ę wody technologicznej. Zgodnie z § 10 tej ż e umowy, podobnie jak w przypadku ostatniej umowy podpisanej z „Kowarexem”, wysoko ść op ł at za wod ę ustala Rada Miasta Kowary. Pomimo licznych negocjacji i zmian wprowadzanych do umowy (dot. m.in. okre ś lenia parametrów jako ś ciowych wody, sposobu okre ś lania ilo ś ci pobranej wody), nie zosta ł a ona podpisana przez Fabryk ę . Zatem od czerwca 2000 r. do dnia dzisiejszego Fabryka korzysta z przedmiotowego zbiornika bezumownie, za ś Przedsi ę biorstwo za pobran ą wod ę wystawia faktury bior ą c pod uwag ę aktualnie obowi ą zuj ą ce stawki op ł at zatwierdzane uchwa ł ami Rady Miejskiej w Kowarach: • nr XVIII/2000 z dnia 22 marca 2000 r. (1,15 z ł /m 3 + VAT), • nr XXIV/148/2000 z dnia 30 pa ź dziernika 2000 r. (1,25 z ł /m 3 + VAT), (Dowód: karty 21-22, 254-295) Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł co nast ę puje: Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów , zwanej dalej „ustaw ą antymonopolow ą ”, dzia ł ania organu antymonopolowego maj ą ce na celu ochron ę interesów konsumentów i przedsi ę biorców podejmowane s ą w interesie publicznym. Interes publiczny w post ę powaniu administracyjnym nie jest poj ę ciem jednolitym i sta ł ym. W ka ż dej sprawie powinien on by ć ustalany i konkretyzowany. Organ antymonopolowy powinien by ć zarówno w toku post ę powania jak i przy wydawaniu decyzji rzecznikiem tego interesu, albowiem wynika to z jego zada ń w strukturze administracji publicznej – art. 7 k.p.a. Publiczny znaczy dotycz ą cy ogó ł u, dostrze ż ony przez nie okre ś lon ą z góry liczb ę osób. Naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą antymonopolow ą dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, jak i wtedy, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą inne niekorzystne zjawiska. St ą d te ż , podstaw ą do zastosowania przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów winno by ć uprzednie stwierdzenie, czy zosta ł naruszony interes publicznoprawny, a nie interes jednostki, czy te ż grupy. Przepisy ustawy antymonopolowej znajduj ą zastosowanie wówczas, gdy zagro ż ony lub naruszony jest interes publiczny, polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków funkcjonowania rynku gospodarczego. Rynek ten mo ż e funkcjonowa ć prawid ł owo wtedy, gdy zapewniona jest mo ż liwo ść powstania i rozwoju konkurencji. Zgodnie z orzecznictwem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a tak ż e S ą du Najwy ż szego, za zagro ż enie lub naruszenie konkurencji nale ż y uzna ć jedynie takie dzia ł ania, które dotykaj ą sfery interesów szerszego kr ę gu uczestników rynku gospodarczego. Wynika z tego, ż e dzia ł ania naruszaj ą ce interes publiczny dotyczy ć musz ą konkurencji rozumianej nie jako sytuacja pojedynczego 6 przedsi ę biorcy, lecz jako zjawisko charakteryzuj ą ce ogólnie funkcjonowanie gospodarki. Celem ustawy nie jest zatem ochrona indywidualnego przedsi ę biorcy lecz konkurencji jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym (wyrok SN z dnia 29.05.2001 r. sygn. akt I CKN 1217/98, wyrok SOKiK z dnia 27.06.2001 r. sygn. akt XVII Ama 92/00). Niniejsza sprawa dotyczy sporu dwóch przedsi ę biorców na tle odp ł atno ś ci za ś wiadczone us ł ugi i nie ma zwi ą zku z szerszym kr ę giem uczestników rynku, na którym ma miejsce. Co wi ę cej – dotyczy sporu przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na dwóch odr ę bnych rynkach produktowych – zatem trudno tu nawet mówi ć o wp ł ywie wyniku sporu na rozwój konkurencji. Nie mo ż na tak ż e twierdzi ć , aby ingerencj ę organu antymonopolowego uzasadnia ł wzgl ą d na ochron ę konsumentów jako podj ę t ą w interesie publicznym. Wynik niniejszego sporu jest zarówno w sensie prawnym jak i faktycznym indyferentny dla sytuacji konsumentów korzystaj ą cych z us ł ug dostawcy wody. Ju ż sam brak interesu publicznoprawnego w sprawie uzasadnia odmow ę uznania dzia ł a ń uczestnika post ę powania za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę . Tym niemniej Prezes Urz ę du dokona ł tak ż e oceny zachowania uczestnika post ę powania z punktu widzenia naruszenia prawa materialnego art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej. Dla stwierdzenia, i ż zachowanie uczestnika post ę powania stanowi praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę , okre ś lon ą w art. 8 ust. 2 pkt 6, musz ą zosta ć spe ł nione łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: 1) posiadanie pozycji dominuj ą cej, 2) narzucanie warunków umów kontrahentowi, 3) uci ąż liwy charakter tych warunków, 4) osi ą ganie przez przedsi ę biorc ę narzucaj ą cego warunki nieuzasadnionych korzy ś ci. W rozpatrywanej sprawie istota zarzucanej praktyki sprowadza si ę do narzucenia w umowie na dostarczanie wody technologicznej uci ąż liwego warunku w postaci stawki op ł aty w wysoko ś ci 1,25 z ł za 1m 3 wody. Dla rozstrzygni ę cia tej sprawy nale ż y rozpatrzy ć , czy swoim dzia ł aniem Przedsi ę biorstwo naruszy ł o ustaw ę z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów , a w szczególno ś ci czy naruszony zosta ł art. 8 ust. 2 pkt 6 tej ustawy. Poniewa ż przedsi ę biorcy dzia ł aj ą w strukturze rynkowej, istotne ma okre ś lenie rynku w ł a ś ciwego w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 4 pkt 8 przez poj ę cie rynku w ł a ś ciwego rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. Na rynek w ł a ś ciwy sk ł ada si ę rynek produktowy oraz rynek geograficzny. Oba te rynki musz ą by ć oznaczone przez Prezesa Urz ę du. Dla rozstrzygni ę cia niniejszej sprawy za rynek produktowy przyj ę to us ł ugi dostawy wody i odprowadzania ś cieków. Natomiast odno ś nie rynku geograficznego, wyodr ę bniono rynek lokalny, którym jest gmina Kowary, na terenie której ww. us ł ugi s ą wykonywane. Art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje pozycj ę dominuj ą c ą jako pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. W 7 sprawie b ę d ą cej przedmiotem niniejszego post ę powania ustalono, ż e Przedsi ę biorstwo zajmuje pozycj ę monopolistyczn ą na rynku dostawy wody i odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym gmin ę Kowary. Jest tzw. monopolist ą naturalnym, co wynika z faktu sieciowego charakteru urz ą dze ń s ł u żą cych do dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. Podmioty ubiegaj ą ce si ę o przy łą czenie do miejskiej sieci wodoci ą gowo-kanalizacyjnej nie maj ą mo ż liwo ś ci alternatywnego zaopatrywania si ę w wod ę i odprowadzania ś cieków u innego przedsi ę biorcy. Tak wi ę c Przedsi ę biorstwo podlega wszystkim ograniczeniom wynikaj ą cym z ustawy antymonopolowej, a pierwsza z przes ł anek zosta ł a spe ł niona. Posiadanie pozycji dominuj ą cej samo przez si ę nie narusza prawa. Narusza prawo dopiero jej nadu ż ywanie, przejawiaj ą ce si ę w stosowaniu zakazanych praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Nie wszystkie jednak zachowania przedsi ę biorcy posiadaj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą maj ą posta ć takich praktyk, a tylko takie, które naruszaj ą przepisy ustawy o ochronie konkurencji. Narzucanie warunków umowy musi mie ć charakter przymusowy, tj. wymuszony przez przedsi ę biorc ę dominuj ą cego posiadan ą si łą rynkow ą . Cz ę sto rodz ą si ę w ą tpliwo ś ci, czy dany uci ąż liwy warunek umowny jest narzucony kontrahentowi, czy te ż zosta ł wynegocjowany w ramach zasady swobody umów okre ś lonej w art. 353 1 k.c. W ś wietle dotychczasowego orzecznictwa antymonopolowego o tym, czy w konkretnych warunkach dominacji rynkowej tre ść umowy zosta ł a kontrahentowi narzucona decyduje tre ść umowy i okoliczno ś ci jej zawarcia. Orzecznictwo ukszta ł towa ł o zasad ę racjonalnego post ę powania kontrahenta przedsi ę biorcy dominuj ą cego, ocenian ą wed ł ug hipotetycznego za ł o ż enia istnienia konkurencji na rynku. Zgodnie bowiem z do ś wiadczeniem ż yciowym, przedsi ę biorcy zawieraj ą cy umow ę dzia ł aj ą racjonalnie. Je ż eli przy takim za ł o ż eniu przedsi ę biorca posiadaj ą cy s ł absz ą pozycj ę rynkow ą nie by ł by w stanie wynegocjowa ć warunków umowy, do zawarcia której dosz ł o w warunkach dominacji rynkowej, umow ę nale ż y traktowa ć jako ograniczaj ą c ą samodzielno ść kontrahenta. Co prawda, w niniejszej sprawie ostatecznie do zawarcia umowy nie dosz ł o, jednak ż e fakt ten nie stoi na przeszkodzie do uznania tej przes ł anki za spe ł nion ą . Zapis dot. wysoko ś ci op ł aty za wod ę w projekcie umowy przedstawionym Fabryce, skonstruowano w ten sposób, ż e nie móg ł on podlega ć negocjacjom, co stanowi dowód wykorzystania przewagi kontraktowej uczestnika post ę powania. Zatem druga przes ł anka art. 8 ust. 2 pkt 6, polegaj ą ca na narzucaniu warunków umowy zosta ł a spe ł niona . W niniejszej sprawie kwesti ą sporn ą jest, czy narzucenie w umowie na dostarczanie wody technologicznej stawki op ł aty w wysoko ś ci 1,25 z ł za 1m 3 wody, jet warunkiem uci ąż liwym, przynosz ą cym nieuzasadnione korzy ś ci i stanowi nadu ż ycie posiadanej przez Przedsi ę biorstwo pozycji dominuj ą cej na wy ż ej zakre ś lonym rynku. „Przez uci ąż liwy warunek nale ż y rozumie ć ka ż dy warunek oznaczaj ą cy dla jednej ze stron umowy ci ęż ar wi ę kszy od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Ustalenia te powinny by ć dokonywane wed ł ug kryteriów obiektywnych.” (Stanis ł aw Gronowski. Ustawa antymonopolowa. Komentarz; C.H. Beck 1996 r., s.135 ). „Nale ż a ł oby tutaj, w szczególno ś ci rozwa ż y ć , czy w hipotetycznej sytuacji istnienia wolnej konkurencji, i tym samym swobody kszta ł towania przez obie strony tre ś ci umowy, przedsi ę biorca by ł by w stanie wynegocjowa ć kwestinowane postanowienie umowy” ( Stanis ł aw Gronowski. Polskie Prawo Antymonopolowe, zarys wyk ł adu; Wydawnictwo Zrzeszenia Prawników Polskich, Warszawa 1998 r., s.146-147) . Przyj ę cie przez stron ę warunku nios ą cego ze sob ą ci ęż ar wi ę kszy ni ż zwykle wynika zawsze z jej s ł abszej pozycji rynkowej, a co za tym idzie, s ł abszej si ł y przetargowej wobec podmiotu posiadaj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą . Okoliczno ś ci ą ś wiadcz ą c ą o uci ąż liwo ś ci 8 warunku jest akceptacja przez stron ę warunku dla niej mniej korzystnego ni ż to jest zwyczajowo przyj ę te w podobnych umowach przy jednolitych okoliczno ś ciach towarzysz ą cych zawarciu umów. Uci ąż liwym warunkiem w znaczeniu obiektywnym b ę d ą w szczególno ś ci warunki przewiduj ą ce ś wiadczenia o charakterze nieekwiwalentnym, których w hipotetycznych warunkach istnienia konkurencji Przedsi ę biorstwo nie by ł oby w stanie wynegocjowa ć . W niniejszej sprawie organ antymonopolowy nie dopatrzy ł si ę znamion uci ąż liwo ś ci w wysoko ś ci stawki op ł aty za wod ę na cele przemys ł owe. Nale ż y zaznaczy ć , i ż wysoko ść tej stawki nie ulega ł a zmianom od pa ź dziernika 2000 r. (Tab.1.) Tab. 1. Zmiany stawek op ł aty za wod ę na cele przemys ł owe w Kowarach w latach 1997-2000 w porównaniu ze wska ź nikami wzrostu cen towarów i us ł ug oraz wska ź nikami cen produkcji sprzedanej przemys ł u. 1998 1999 2000 (netto)* 2001 2002 Cena wody na cele przemys ł owe 1,15 1,15 1,15 1,25 1,25 Wzrost ceny w % - 0% 0% 8,7% 0% Inflacja 11,8% 7,3% 10,1% 5,5% 1,9% Wska ź nik wzrostu cen produkcji sprzedanej przemys ł u na koniec roku (rok 1998=0 – punkt odniesienia) - 10,8% 19% 18,5% 22,1% Cena wody dla gospodarstw domowych 1,25 1,25 1,17 1,30 1,30 Wzrost ceny w % - 0% -6,4% 11% 0% * w roku 2000 wprowadzono 7% podatek VAT Ź ród ł o: karty 21-30, opracowania GUS. Jak wida ć w powy ż szej tabeli, na przestrzeni pi ę ciu lat stawka op ł aty za wod ę technologiczn ą wzros ł a tylko raz, nie licz ą c oczywi ś cie wzrostu ceny w zwi ą zku z wprowadzeniem podatku VAT w 2000 r. Wzrost ceny nast ą pi ł w roku 2001 i wyniós ł 8,7% w stosunku do ceny poprzedniej, obowi ą zuj ą cej od czerwca 1998 r. Tymczasem wska ź nik inflacji za rok 2000, b ę d ą cy punktem odniesienia dla cen wprowadzanych w roku 2001, wyniós ł 10,1%. W latach poprzednich tj. 1999 i 1998 cena wody technologicznej utrzymywa ł a si ę na tym samym poziomie, podczas gdy wska ź niki inflacji wynios ł y odpowiednio 7,3% i 11,8%. Je ś li natomiast we ź miemy pod uwag ę wska ź nik cen produkcji sprzedanej przemys ł u, to od roku 1998, stanowi ą cego baz ę odniesienia, do roku 2001, w którym wprowadzono skar ż on ą przez wnioskodawc ę stawk ę op ł aty za wod ę , wzrós ł on o 18,5%. Jednocze ś nie nale ż y zwróci ć uwag ę na ceny wody technologicznej obowi ą zuj ą ce w innych, porównywalnych pod wzgl ę dem wielko ś ci, miejscowo ś ciach województwa dolno ś l ą skiego (Tab. 2.). Tab. 2. Wysoko ść op ł at w 2002 r. za 1m 3 wody na cele produkcyjne w miejscowo ś ciach woj. dolno ś l ą skiego o wielko ś ci do 25 tys. mieszka ń ców. Miejscowo ść Wysoko ść op ł aty za Stosunek 9 1m 3 wody na cele produkcyjne procentowy do ceny w Kowarach Kowary 1,25 z ł 100% Kudowa Zdrój 1,89 z ł 151,2% Strzegom 1,92 153,6% Strzelin 2,15 z ł 172% Bolków 2,19 z ł 175,2% Kamienna Góra 2,54 z ł 203,2% Lubawka 2,80 z ł 224% Zi ę bice 2,95 z ł 236% Z ą bkowice Ś l ą skie 4,28 z ł 342,4% Ź ród ł o: karty 932-933. Porównuj ą c dane z powy ż szej tabeli trudno uzna ć wysoko ść stawki op ł aty za wod ę technologiczn ą w Kowarach za uci ąż liwy warunek umowy jako ś wiadczenie nieekwiwalentne. W ś ród dziewi ę ciu przedstawionych miejscowo ś ci, oprócz Kowar tylko w Strzegomiu i w Kudowie Zdrój ceny wody na cele przemys ł owe s ą ni ż sze ni ż 2 z ł /m 3 . W pozosta ł ych miejscowo ś ciach ceny wahaj ą si ę od 2,15 z ł /m 3 w Strzelinie nawet do 4,28 z ł /m 3 w Z ą bkowicach Ś l ą skich. Cena wody w Kowarach jest najni ż sza w ś ród przedstawionych miejscowo ś ci, a ró ż nica pomi ę dzy cen ą wody w Kowarach a najni ż sz ą cen ą wody w ś ród pozosta ł ych miast wynosi 0,64 z ł (co stanowi 51%). Przyjmuj ą c cen ę wody w Kowarach za punkt odniesienia, rozpi ę to ść procentowa wynosi od 0%(Kowary) do 242,4% (Z ą bkowice Ś l ą skie). Co prawda Przedsi ę biorstwo – w przeciwie ń stwie do operatorów w miejscowo ś ciach z powy ż szej tabeli - nie ponosi kosztów zwi ą zanych z utrzymaniem i eksploatacj ą urz ą dze ń , za pomoc ą których ta woda jest dostarczana ze zbiornika do Fabryki. Zgodnie z danymi dostarczonymi przez Fabryk ę , w roku 2001 koszty te wynios ł y 75.231,44 z ł . Bior ą c pod uwag ę ilo ść pobranej przez Fabryk ę wody w 2001 r. tj. 220.483 m 3 , koszt utrzymania ww. urz ą dze ń przypadaj ą cy na 1m 3 wody wynosi 0,34 z ł . Mo ż na za ł o ż y ć , ż e podobnie kszta ł towa ł by si ę ten koszt, gdyby ww. urz ą dzenia znajdowa ł y si ę pod zarz ą dem uczestnika. Zatem hipotetycznie rzecz bior ą c, po doliczeniu tej cz ęś ci kosztów, któr ą ponosi Fabryka, op ł ata za 1m 3 wody na cele produkcyjne kszta ł towa ł aby si ę na poziomie 1,59 z ł , co w dalszym ci ą gu stawia Kowary w najkorzystniejszym ś wietle je ś li chodzi o cen ę wody technologicznej w porównaniu z innymi miejscowo ś ciami. (Dowód: karty 63-64, 914) Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, nale ż y uzna ć , i ż trzecia przes ł anka wymieniona w art.8 ust. 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej polegaj ą ca na uci ąż liwym charakterze warunków umowy, w tym przypadku dot. wysoko ś ci stawki op ł aty za wod ę na cele produkcyjne, nie zosta ł a spe ł niona . Osi ą gane przez dominuj ą cego przedsi ę biorc ę nieuzasadnione korzy ś ci s ą odpowiednikiem uci ąż liwych warunków umowy narzuconych kontrahentowi. W relacjach ekwiwalentno ś ci wzajemnych ś wiadcze ń uczestników umowy nieuzasadnione korzy ś ci okre ś laj ą sytuacj ę korzystniejsz ą od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Nieuzasadnione korzy ś ci powinny by ć osi ą gni ę te kosztem kontrahenta i pozostawa ć w normalnym zwi ą zku przyczynowym z narzuconymi kontrahentowi uci ąż liwymi warunkami umowy ( Stanis ł aw Gronowski. Polskie Prawo Antymonopolowe, zarys wyk ł adu; Wydawnictwo Zrzeszenia Prawników Polskich, Warszawa 1998 r., s.147; Stanis ł aw 10 Gronowski. Ustawa antymonopolowa. Komentarz; C.H. Beck 1996 r., s.136) . Skoro warunek narzucony w umowie o dostaw ę wody technologicznej nie ma charakteru uci ąż liwego, to tym samym nie mo ż na uzna ć , i ż z tytu ł u pobierania op ł aty za 1m 3 wody technologicznej w wysoko ś ci 1,25 z ł Przedsi ę biorstwo osi ą ga nieuzasadnione korzy ś ci. Tym samym organ antymonopolowy wykaza ł , i ż nie zosta ł a spe ł niona czwarta przes ł anka zarzucanej praktyki . Dla stwierdzenia zarzucanej praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę musz ą zosta ć spe ł nione kumulatywnie wszystkie przes ł anki tej praktyki. W niniejszej sprawie, nie zosta ł y spe ł nione dwie z czterech przes ł anek praktyki okre ś lonej w art. 8 ust. 2 pkt 6. Ponadto istotnym motywem rozstrzygni ę cia jest równie ż nie spe ł nienie przes ł anki art. 1 ust. 1 ustawy antymonopolowej tj. brak naruszenia interesu publicznego. W tym stanie rzeczy nale ż a ł o orzec jak w sentencji. Od niniejszej decyzji przys ł uguje stronom odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk 11