RWR-16/2000

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU ___________________________________________________________________________________ _____________________________________ 50-4 13 Wrocław, ul. Walońska 3-5 TelJFax (O-71) 34-05-922, Tel. Centtrala (O-71) 34-05-920 E-mail: wroc1aw@uokik.gov.pl ___________________________________________________________________________________ _____________________________________ RWR 562 — S — 4/997LP Wrocław, 2000/06/3 O Decyzja DL WR 16/2000 I. Na podstawie art. 104 kpa i art. 8 ust. 1 w związku z art.5 ust. 1 pkt.l ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (tj. Dz. U. z 1999r. Nr 52, poz. 547), po rozpatrzeniu sprawy wszczętej na wniosek Laguna Sp. z o.o. w Gorzowie Wlkp. ul. NadbrzeŜna 1 przeciwko Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej ALTVATER Sp. z o.o. w Gorzowie Wlkp. ul. Podmiejska 19 — nakazuje się zaniechanie stosowania praktyki monopolistycznej polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku wywozu nieczystości stałych od podmiotów zbiorowych i podmiotów gospodarczych z terenu Gorzowa WIkp. poprzez przeciwdziałanie ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania i rozwoju konkurencji na tym rynku wskutek stosowania nieuczciwych „praktyk cenowych. II. Na podstawie art. 104 kpa i art. 8 ust. 1 w związku z art. S ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (tj. Dz. U. z 1999r. Nr 52, poz. 547), po rozpatrzeniu sprawy wszczętej na wniosek Laguna Sp. z o.o. w Gorzowie Wlkp. ul. NadbrzeŜna 1 przeciwko Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej ALTVATER Sp. z o.o. w Gorzowie Wlkp. ul. Podmiejska 19 — nakazuje się zaniechanie stosowania praktyki monopolistycznej polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku wywozu nieczystości stałych od podmiotów zbiorowych i podmiotów gospodarczych z terenu Gorzowa Wlkp. poprzez przedstawianie kontrahentom nieuczciwych ofert cenowych na usługi wywozu odpadów stałych na obszarze miasta Gorzowa Wlkp. III. Na podstawie art. 104 kpa i art. 8 ust. 1 w związku z art.5 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów ((j.t. Dz. U. z 1999r. Nr 52, poz. 547) po rozpatrzeniu sprawy wszczętej na wniosek Laguna Sp. z o.o. w Gorzowie Wlkp. ul. NadbrzeŜna 1 przeciwko Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej ALTVATER Sp. z o.o. w Gorzowie Wlkp. ul. Podmiejska 19 — odmawia się uwzględnienia Ŝądania strony w przedmiocie stwierdzenia zarzucanej praktyki monopolistycznej i nakazania jej zaniechania przez ww. przedsiębiorcę, polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku wywozu nieczystości stałych z terenu Gorzowa Wlkp. poprzez podział rynku wg kryteriów podmiotowych w związku z róŜnicowaniem cen usług wywozu nieczystości na terenie miasta Gorzowa Wlkp. VI. Na podstawie art. 104 kpa w związku z art. 14 ust.1 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (j .t. Dz. U. z 1999r. Nr 52, poz. 547) nakłada się na Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej ALTVATER Sp. z o.o. w Gorzowie Wlkp. ul. Podmiejska 19 karę pienięŜną w wysokości 100 000,00 (sto tysięcy złotych) płatną do budŜetu państwa. Uzasadnienie I. Do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wrocławiu wpłynął wniosek spółki z ograniczoną odpowiedzialnością LAGUNA z siedzibą w Gorzowie Wlkp. zwanej dalej LAGUNA o wszczęcie postępowania administracyjnego przeciwko Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej ALTVATER Sp. z o.o. zwanym dalej ALT VATER. We wniosku z 25.l1.1999r. LAGUNA postawiła zarzut, iŜ ALTVATER stosuje praktykę monopolistyczną polegającą na ograniczeniu konkurencji poprzez stosowanie cen poniŜej kosztów oraz wykorzystując swoją pozycję dominującą na rynku dokonuje sprzedaŜy swoich usług powodując podział rynku lokalnego według kryteriów podmiotowych. W uzasadnieniu wnioskodawca podał, iŜ ALTVATER posiadał pozycję monopolistyczną w zakresie wywozu nieczystości stałych w chwili gdy Rada Miejska Gorzowa Wlkp. Uchwałą Nr LU1286/97 z 19 lutego 1997r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu Utrzymania Czystości, Porządku i Gospodarki Odpadami Komunalnymi w Gorzowie Wlkp. ustaliła maksymalne ceny za wywóz nieczystości stałych na poziomie: - 21,50 zł za 1 ni 3 miesięcznie - 2,80 zł od osoby miesięcznie W maju 1998r. firma ALTVATER podniosła ceny usług do poziomu maksymalnych ustalonych przez Radę Miejską. Pomimo, iŜ nie jest prawnie dozwolone stosowanie cen powyŜej ww. rriaksymalnych, w dniu 30 stycznia 1999r. ALTVATER wysłał do wszystkich odbiorców aneksy do umów ze zmianą ceny z 2,80 zł od osoby na 3,13 zł oraz z 2 1,50 zł za lm 3 odpadów na 27,00 zł za 1 m 3 odpadów dla podmiotów gospodarczych. Od 1 kwietnia nowe ceny miały obowiązywać równieŜ dla spółdzielni mieszkaniowych — 24,04 zł za 1 ni 3 odpadów. Wysyłając aneksy do spółdzielni ALTVATER zagroził, Ŝe w przypadku nie przyjęcia nowych warunków umowa zostanie rozwiązana z dniem 30.04.1999r. W maju 1999r. ALTVATER złoŜył w zarządzie miasta wniosek o podniesienie przez Radę Miejską maksymalnych cen za wywóz nieczystości stałych. Do wniosku dołączona była kalkulacja Spółki uzasadniająca podwyŜkę cen, z której wynikało Ŝe utrzymywanie dotychczasowych cen przynosi spółce straty. W dniu 29.06.1999r. Rada Miasta Gorzowa Wlkp. przyjęła Uchwałą nr XIX/141/99 nowe ceny maksymalne: - 30,32 za 1 m 3 odpadów miesięcznie - 3,94 od osoby miesięcznie PowyŜsza sytuacja skłoniła trzy spółdzielnie mieszkaniowe z terenu Gorzowa do podpisania umowy ze spółką LAGUNA i od dnia 1.07.1999r. świadczy ona na rzecz tych spółdzielni usługi wywozu nieczystości. ALTVATER powziąwszy wiadomość o rezygnacji przez spółdzielnie z jego usług oraz pojawieniu się firmy konkurencyjnej nie znając jeszcze stosowanej przez LAGUN-ę ceny pismem z dnia 24.06.1999r. zaproponował spółdzielniom cenę niŜszą o 0,50 zł za 1 m3 niŜ stosowana przez konkurenta, pomimo iŜ wcześniej uzasadniał kolejne podwyŜki cen wzrostem kosztów ponoszonych przez spółkę. TakŜe w przypadku Szpitala Wojewódzkiego w Gorzowie Wlkp. przy u[. Dekerta zastosował stawkę niŜszą o 1 zł od stosowanej od 1 lutego 1999r. (27,00 za lm 3). W sierpniu 1999 szpital ogłosił przetarg na wykonywanie usług wywozu nieczystości. W swojej ofercie ALTVATER zaproponował cenę niŜszą od poprzednio stosowanej tj. 26, 00 zł za 1m3. Gdy Zarząd Budynków Mieszkalnych PKP w Szczecinie, który zwrócił się do firmy LAGUNA z propozycją współpracy, ALT VATER wycofał się z podwyŜki i utrzymał dotychczasowa cenę tj. 2,80 od osoby miesięcznie zamiast proponowanych 3,94 zł. Zdaniem Wnioskodawcy takie postępowanie firmy, która nadal posiada pozycje dominującą na rynku lokalnym, stanowi naruszenie art.5 ust. 1 pkt 1 i 5 ustawy antymonopolowej. Ponadto PGK ALTVATER wykorzystując swoją pozycję dominującą na rynku narusza art.5 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy dokonując sprzedaŜy swoich usług powodując podział rynku lokalnego według kryteriów podmiotowych. ALT VATER stosuje zróŜnicowane ceny w stosunku do mieszkańców miasta zamieszkujących na tych samych ulicach i wyrzucających śmieci do tych samych pojemników, w zaleŜności od tego kto administruje budynkiem. NajniŜsze stawki ALTVATER wprowadza dla tych podmiotów, które organizują przetargi na usługi wywozu nieczystości stałych takich jak Wojskowa Agencja Mieszkaniowa, zaś w stosunku do Administracji Domów Mieszkalnych stosuje stawki najwyŜsze. Istotny dla sprawy jest równieŜ fakt iŜ ALTVATER wykazuje straty na prowadzonej działalności. Dowód/k. 1-5/ Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wrocławiu pismem z dnia 27.12.1 999r. wszczął antymonopolowe postępowanie administracyjne przeciwko PGK ALT VATER w sprawie naruszania art. 5 ust. 1 pkt 1, 2, 5 ustawy antymonopolowej poprzez stosowanie praktyki monopolistycznej polegającej na naduŜywaniu pozycji na rynku usług komunalnych poprzez - przeciwdziałanie ukształtowaniu się warunków niezbędnych do rozwoju konkurencji na obszarze Gorzowa WLKP. - podział rynku wg kryteriów podmiotowych w związku z róŜnicowaniem cen usług wywozu nieczystości stałych - składanie ofert świadczenia usług wywozu odpadów po cenie poniŜej kosztów własnych w celu wyeliminowania konkurencyjnej spółki Laguna. Przedsiębiorstwo ALTVATER w odpowiedzi z dnia 31.01.2000r. na wszczęcie postępowania podniosło, Ŝe zarzuty spółki LAGUNA są bezzasadne pomimo, iŜ ALTVATER posiada pozycję dominująca na rynku wywozu odpadów z terenu Gorzowa Wlkp. i gmin przyległych. Zdaniem pełnomocnika Uczestnika postępowania we wniosku spółki LAGUNA nie został uzasadniony zarzut przeciwdziałania przez ALT VATER ukształtowaniu się warunków niezbędnych do rozwoju konkurencji. Natomiast praktyką z art.5 ust.1 pkt 2 ustawy antymonopolowej są działania polegające np. na stosowaniu róŜnych cen na te same usługi wobec róŜnych podmiotów, o ile nie jest to uzasadnione kosztami transportu, siły roboczej oraz innymi uzasadnionymi kryteriami ekonomicznymi. Dopóki o stosowaniu róŜnych warunków decydują kryteria ekonomiczne mamy do czynienia ze zwyczajną grą rynkową, a więc z kształtowaniem konkurencji a nie jej ograniczaniem. NaleŜy stwierdzić, Ŝe PGK ALTVATER róŜnicuje ceny świadczonych przez siebie usług wyłącznie w oparciu o kryteria ekonomiczne. W szczególności zauwaŜyć naleŜy, Ŝe o stosowaniu najniŜszych stawek wobec spółdzielni mieszkaniowych decydują tzw. korzyści skali (korzystają z największych pojemników, dostarczają najwięcej odpadów). W przeciwieństwie do tego klienci indywidualni to najtrudniejsza i najkosztowniejsza grupa odbiorców usług. Właśnie przy obsłudze zleceniodawców indywidualnych korzystających z najmniejszych pojemników rozstawionych w wąskich uliczkach, zastawionych przez parkujące samochody — brygady wywozowe tracą najwięcej czasu, powstają największe koszty własne firmy. Ustosunkowując się do zarzutów formułowanych we wniosku pełnomocnik ALTVATER-a stwierdził, iŜ ~okoliczność, iŜ podmiot o pozycji dominującej stosuje ceny niŜsze niŜ ceny konkurencji, a nawet niŜsze niŜ koszty produkcji konkurenta, nie uzasadnia sama przez się zarzutu stosowania praktyki monopolistycznej z art.5 ust. 1 pkt 5 ustawy antymonopolowej. Niedopuszczalne jest jedynie stosowanie przez podmiot dominujący cen niŜszych niŜ jego koszty”. Odnośnie złoŜonej Szpitalowi Wojewódzkiemu oferty świadczenia usług po cenie niŜszej od poprzedniej o 1 zł. i rezygnacji z podwyŜki wobec Zarządu Budynków Mieszkalnych PKP Uczestnik wskazał, iŜ oferowanie usług po takiej cenie umoŜliwiła mu przeprowadzona reorganizacja — wprowadzenie nowego systemu pracy, wymiana pojemników małych na większe, zmniejszenie zatrudnienia, udoskonalenie logistyki wywozu odpadów. Takie działania zdaniem Uczestnika są korzystne dla konsumentów i w Ŝadnym razie nie stanowią praktyki monopolistycznej. Pełnomocnik ALTVATER-u wskazał, iŜ w latach 1997-1999 usług wywozu odpadów stałych z Gorzowa WLKP. i gmin ościennych dokonywały m. in.: - PHLJ AGROSTIŁ Sp. z o.o. - Zakład Usługowy KARO - Zakład Projektowania i Usług Komunalnych PORAJ - JNWENCJA s.c. PowyŜsze przedsiębiorstwa przez ten okres nie skarŜyły się na stosowanie przez Spółkę praktyk monopolistycznych. Ponadto nie ma większego znaczenia w niniejszym postępowaniu okoliczność, iŜ Spółka ponosi straty na prowadzonej działalności. Dowód /k41-47/ II. W wyniku postępowania dowodowego Urząd ustalił następujący stan faktyczny: Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej ALTVATER Sp. z o.o. jest wpisane do Rejestru Handlowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Gorzowie Wlkp. Wydział V Gospodarczy Sekcja Rejestrowa pod pozycjąNr 576. Przedmiotem działania spółki jest: - świadczenie usług związanych z usuwaniem odpadów stałych i ciekłych, a w szczególności odpadów komunalnych „ produkcyjnych, przemysłowych i innych - gospodarcze wykorzystanie odpadów, polegające na zbieraniu, sortowaniu, przetwarzaniu i 5 zbywaniu surowców wtórnych do celów produkcyjnych i energetycznych, ich bezpieczne składowanie oraz inne wykorzystanie, - oczyszczanie ulic, kanałów, i zbiorników bezodpływowych, eksploatacja toalet publicznych oraz inne usługi oczyszczania środowiska, - inne. Spółka działa na terenie Gorzowa Wlkp. i przyległych gmin. /dowód: k.48-52/ Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością LAGUNA z siedzibą w Gorzowie Wlkp. jest wpisana do Rejestru Handlowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Gorzowie Wlkp. Wydział V Gospodarczy Sekcja Rejestrowa pod pozycją Nr 2305. Przedmiotem działania spółki jest: - usługi transportowe, międzynarodowe i krajowe - spedycja międzynarodowa i krajowa, - wywóz nieczystości stałych i płynnych, - utrzymanie letnie i zimowe dróg, - odzysk i zagospodarowanie surowców wtórnych, - inne. Spółka działa na terenie Gorzowa Wlkp. Dowód /k.73/ W roku 1999r. na wysypisku w Gorzowie — Cbróściku prowadzonym przez Zakład Utylizacji Odpadów Sp. z o.o. przedsiębiorstwa komunalne z Gorzowa Wlkp. złoŜyły 36.533,17 ton odpadów w tym: (tajemnica przedsiębiorstwa) /dowód k.34-35/ Z powyŜej wymienionych przedsiębiorstw wywozem odpadów komunalnych z zasobów mieszkaniowych zajmują się PGK ALTVATER, LAGUNA i AGROSTfL. Pozostałe zajmują się kolejno • PORAJ — terenami zielonymi, • KARO — utrzymaniem czystości przystanków, • INWENCJA — utrzymaniem czystości wewnątrz i na zewnątrz budynków. Dowód /k.58-59/ Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej ALTVATER prowadzi działalność od roku 1994 kiedy to niemieckie przedsiębiorstwo ALTVATER zawiązało spółkę z gminą Gorzów Wlkp. PowyŜsze przedsiębiorstwo jako jedyne prowadziło działalność w zakresie wywozu nieczystości stałych z terenu 5 miasta Gorzowa Wlkp. i okolicznych gmin. Usługi wywozu nieczystości świadczyło na rzecz zarówno podmiotów zbiorowych — spółdzielnie mieszkaniowe, Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej, jak i podmiotów gospodarczych i osób indywidualnych. Przed wejściem w Ŝycie Regulaminu stawki dla spółdzielni mieszkaniowych i Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej za wywóz nieczystości stałych wynosiły odpowiednio 15,00 zł za 1 ni 3 odpadów i 1,83 zł na osobę (od l.05.1996r.). Z dniem 1.05.1997r. ALTVATER podniósł ceny z 15,00/m 3 do 19,00 zł/m 3 co oznaczało wzrost o 26,70 % i z 1,83 zł/os. do 2,40 zł/os. co oznaczało wzrost 3 1,10 % Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 13 września 1996r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. Nr 132, poz .622) i ustawy o samorządzie gminnym (tj. Dz. U. ) Nr 13, poz.74 z 1996. z póŜn. zm.) Rada Miejska w Gorzowie Wlkp. podjęła uchwałę w sprawić wprowadzenia Regulaminu utrzymania czystości, porządku i gospodarki odpadami komunalnymi w Gorzowie Wlkp. którym wprowadziła maksymalne opłaty za wywóz nieczystości stałych w wysokości: - 2 1,20 zł za lm 3 odpadów stałych miesięcznie, - 2,80 zł od osoby miesięcznie. Z dniem 1.04.1 998r. ALTVATER dokonał podwyŜki ceny za wykonywane usługi do poziomu opłat maksymalnych ustalonych przez Rądę Miejską. Opłaty ustalane przez Radę Miejską mają charakter cen maksymalnych. Pomimo tego ALTVATER w dniu 30 stycznia 1999r wysłał do wszystkich odbiorców aneksy ze zmianą ceny z 2,80 zł od osoby na 3,13 zł od osoby oraz z 2 1,50 zł za lm 3 na 24,04 zł za lm 3 dla spółdzielni i podmiotów gospodarczych. Na skutek protestu Zarządu Miasta ALTVATER wycofał się z podwyŜek. W lutym 1 999r. ALTVATER zwrócił się do Zarządu Miasta z wnioskiem o podniesienie maksymalnych opłat z tytułu wywozu nieczystości. Do wniosku dołączona była kalkulacja spółki uzasadniająca podwyŜkę cen, z której wynikało, iŜ utrzymanie dotychczasowych cen maksymalnych przynosi spółce straty. Przez okres luty — maj toczyły się rozmowy pomiędzy Zarządem Miasta a spółką. W dniu 29.06.1999r. Rada Miejska podjęła uchwałę nr XIX/142/99 o podniesieniu opłat maksymalnych do poziomu: - 30,32 zł za lm 3 miesięcznie 3,94 zł od osoby miesięcznie W chwili obecnej wg. Zarządu Miasta ALTVATER stosuje następujące stawki: - osoby fizyczne - 3,68 zł/osobę - podmioty gospodarcze — 3 0,32 zł / m 3 odpadów - spółdzielnie mieszkaniowe - 21,50 zł/m 3 odpadów lub 2,80 zł/osobę - Zakład Gospodarki Mieszkaniowej - 27,62 zł/m 3 odpadów lub 3,59zł/osobę I Dowód !k.38-40,49-52, kalkulacje utajnione na wniosek spółki/ W sytuacji gdy Rada Miasta uchwaliła nowe stawki maksymalne opłat trzy spółdzielnie mieszkaniowe z terenu Gorzowa Wlkp. „SM Staszica, SM Dolinki, SM Budowlani obawiając się dalszych podwyŜek (mając na uwadze próby nielegalnego podniesienia cen przez ALTVATER w styczniu 1999 z 2 1,50 zł/ m 3 na 24,04 zł/ni 3 ) podpisały umowę o wywóz nieczystości ze spółką LAGUNA, która od dnia 1 lipca 1999r. świadczyła usługi na rzecz tych spółdzielni za cenę 20,00 zl/ m 3 . W związku z wypowiedzeniem przez ww. spółdzielnie umów o wywóz nieczystości ALTVATER w dniu 24.06.1999r. skierował do spółdzielni nową ofertę świadczenia usług po cenie niŜszej od konkurencyjnej firmy o 0,50 zł.. Z uwagi na dotychczasowe jednostronne działania ALTVATER-a ww. spółdzielnie podtrzymały swoją decyzję o rozwiązaniu z nim współpracy. Dowód / k.1-19/ W październiku 1999r. firma (tajemnica przedsiębiorstwa) ., dla której stawka wynosiła 30,32 zł/m3 wypowiedziała PGK —ALTVATER umowę o wywóz nieczystości gdyŜ wynegocjowała z firmą LAGUNA cenę 28,00 zł za m 3 opadów. W listopadzie przedstawiciele PGK ALTVATER zaproponowali stawkę 27 zł / m 3 odpadów jednakŜe (tajemnica przedsiębiorstwa) nie przyjęła oferty. W grudniu 1999r. ALTVATER zaproponował cenę 25,00 zł/m 3 Szkole Podstawowej Stowarzyszenia Edukacyjnego w Gorzowie Wlkp. i Prokuraturze Okręgowej w Gorzowie Wlkp. w związku z tym, Ŝe wynegocjowały z LAGUNĄ c enę 26,00 zł./m 3 odpadów Poprzednio stosował wobec tych podmiotów stawkę zbliŜoną do maksymalnych ustalonych przez Radę Miejską. Ostatecznie wobec Społecznej Szkoły Podstawowej zastosował stawkę niŜszą od 25zł! m 3 odpadów (dane utajnione). ObniŜki wobec Prokuratury wyniosły 17,50% a wobec szkoły 30,70 %. Pod koniec miesiąca stycznia 2000r. mieszkańcy posiadający umowy indywidualne z PGK ALTVATER na wywóz odpadów komunalnych otrzymali wypowiedzenia dotychczasowych umów. Wypowiedzeniami objęto te umowy gdzie płacono za 3 osoby i mniej (od osoby 3,94 zł miesięcznie) „ a nieczystości były gromadzone w pojemnikach 120 L I 80 L. Nie wypowiedziano umów, które opłacane są od 4 osób i więcej a podstawiane są pojemniki 120L. Zaproponowana nowa umowa wprowadza odpłatność od pojemnika 15,77 zł/ miesięcznie z wywozem odpadów 1 raz w tygodniu. Ewentualnie proponuje się worek foliowy jako pojemnik na odpady w cenie 4 zł/1 szt. Dowód /k. 63-64, 69-70/ Urząd w trakcie postępowania przeprowadził w celu weryfikacji udzielanych przez ALTVATER I informacji badanie rynkowe pośród 10 przedsiębiorstw komunalnych z terenu Dolnego Śląska w zakresie: a. ustalania kosztów utylizacji, b. róŜnicy w wadze odpadów pochodzących od róŜnych grup zleceniodawców, c. moŜliwości zwiększenia przez przedsiębiorstwo wydajności gromadzenia, wywozu i utylizacji odpadów bytowych przy tym samym sprzęcie. d. przyczyn wywołujących róŜnicę w kosztach obsługi podmiotów. zbiorowych i gospodarstw indywidualnych. W wyniku powyŜszego badania stwierdzono, iŜ występuje róŜnica w wadze odpadów zaleŜnie od ich pochodzenia (odpady z gospodarstw ind, są cięŜsze niŜ ze spółdzielni) i pory roku. Jest to związane z występowaniem w okresie jesienno-zimowym popiołów w odpadach z gospodarstw indywidualnych, a takŜe z faktem, iŜ w gospodarstwach indywidualnych lŜejsze odpady organiczne są kompostowane. Występuje róŜnica w koszcie obsługi gospodarstw indywidualnych i podmiotów zbiorowych na co wpływ ma duŜe. rozproszenie tych pierwszych. RównieŜ LAGUNA wskazuje, iŜ występuje róŜnica w wadze odpadów a odpady z gospodarstw indywidualnych naleŜą do najcięŜszych. Jednocześnie występują róŜnice w obsłudze gospodarstw indywidualnych i podmiotów zbiorowych podyktowane duŜym rozproszeniem klientów naleŜących do pierwszej grupy. Dowód /k.92-93 i 97-120/ Analiza wzrostu cen stosowanych przez ALTVATER przedstawia się następująco: Rok 1997 - podniesiono cenę w dniu 1.05.1997r. o 26,66 %„ gdy w tym samym czasie koszt utylizacji na wysypisku prowadzonym przez ZUO wzrósł o 11,11 % Rok 1998— ALTVATER podniósł cenę w dniu 1.04.1998 o 13,16 % „ cena utylizacji wzrosła dwukrotnie od 1.0Ł98 08,00% l 1.07.98o5,56% Rok 1999 — ALTVATER podnosi od dnia 15.08.1999 ceny wobec osób fizycznych o 39,29 % a wobec niektórych podmiotów o 41,02 %„ wobec spółdzielni mieszkaniowych cena utrzymuje się na poziomie z 1998v. (od czerwca tego roku działa spółka LAGUNA ) W grudniu 1999r i styczniu 2000 ALTVATER obniŜa wobec Społecznej Szkoły Podstawowej cenę o 30,34 % i wobec Prokuratury Okręgowej o 17,55 % Dowód /zestawienie wzrostu cen znajdujące się w materiałach utajnionych na wniosek ALTVATER- a! Koszty na działalności operacyjnej spółki ALTVATER - w roku 1997 wyniosły (tajemnica przedsiębiorstwa) zł., - na koniec roku 1998 - (tajemnica przedsiębiorstwa) . - w roku 1999 — (tajemnica przedsiębiorstwa) zł. ALT VATER w powyŜszych latach ponosi straty - w 1997 (tajemnica przedsiębiorstwa) zł, I - w roku 1,98 — (tajemnica przedsiębiorstwa)zł, - w 1999r. — (tajemnica przedsiębiorstwa)zł. Dowód /k.53 i 87/ III. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy organ antymonopolowy zwaŜył, co następuje: Art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy antymonopolowej stanowi, Ŝe praktyką monopolistyczną jest przeciwdziałanie przez podmiot zajmujący pozycję dominującą ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji. Aby działania przedsiębiorcy zostały zakwalifikowane jako praktyka monopolistyczna określona w powyŜszych przepisach muszą zostać spełnione łącznie następujące przesłanki: 1. posiadanie przez przedsiębiorcę pozycji dominującej na rynku, 2. podejmowanie działań mających na celu przeciwdziałanie powstaniu konkurencji Ad.1 Art. 2 pkt 7 ustawy antymonopolowej definiuje pozycję dominującą jako pozycję przedsiębiorcy, polegającą na tym, Ŝe podmiot ten nie spotyka się z istotną konkurencją na rynku krajowym lub lokalnym; domniemywa się, Ŝe przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeŜeli jego udział w rynku przekracza 40 %. Dominacja ujawnia się na rynku. Dla ustalenia rynku relewantnego naleŜy dąŜyć do wyodrębnienia z określonego rodzaju działalności gospodarczej takiego segmentu, który charakteryzuje się jednolitymi (homogenicznymi) warunkami prowadzenia działalności. Rynek produktowy, obok terytorium, jest zasadniczym elementem rynku relewantnego. Rynek w ujęciu przedmiotowym odnosi się do wszystkich towarów jednego rodzaju, które poprzez szczególne właściwości, m.in. ze względu na przeznaczenie, uŜytkowość i cenę odróŜniają się od innych towarów w taki sposób, Ŝe nie istnieje moŜliwość ich dowolnej zamiany. Rynek pod względem przedmiotowym tworzą zatem towary (bądź teŜ usługi), które z punktu widzenia nabywcy i charakteryzują się bliską substytutywnością. W rozpatrywanej sprawie produktem są usługi wywozu nieczystości stałych. W trakcie postępowania Uczestnik podnosił, iŜ naleŜy wyodrębnić rynek wywozu nieczystości stałych „wytwarzanych przez spółdzielnie mieszkaniowe od rynku wywozu nieczystościstałych z gospodarstw indywidualnych. W toku przeprowadzonego przez Urząd badania część przedsiębiorców dokonujących wywozu nieczystości stałych potwierdziła, iŜ odpady bytowe wytwarzane przez gospodarstwa indywidualne są cięŜsze od wytwarzanych w podmiotach zbiorowych. Jednocześnie istnieje róŜnica w sensie technologiczno-organizacyjnym w wywozie odpadów z budynków wielorodzinnych, podmiotów gospodarczych a „w wywozie takowych z gospodarstw indywidualnych. Osiedla mieszkaniowe są wyposaŜone w odpowiednią infrastrukturę — wydzielone punkty gromadzenia nieczystości, których I usytuowanie oraz prowadzące do nich podjazdy ułatwiają i znacznie przyspieszają załadunek i wywóz nieczystości. Odmiennie wyglądają warunki wywozu nieczystości z gospodarstw indywidualnych — podmiot gospodarczy wywozi nieczystości z rozproszonych domów jednorodzinnych, bądź teŜ zwartej zabudowy na drogach nieprzystosowanych do manewrowania duŜym pojazdem. PowyŜsze w znaczny sposób wpływa na wydajność pracy ekip wywoŜących nieczystości, co podnosi koszty usług w porównaniu do świadczonych na rzecz zleceniodawców ~zbiorowych”. (podobnie Sąd.Antymonopolowy z dnia 19.05.1995r. XVII Amr 6/95 Wokanda 1996/5 str 61) Inną istotną przesłanką za wyodrębnieniem segmentu usług na rzecz gospodarstw indywidualnych jest istnienie bariery wejścia na rynek — „ekonomii skali”. „Ekonomia skali” odnosi się do obniŜenia jednostkowego kosztu wyrobu (czy operacji) w miarę wzrostu wielkości produkcji w jednostce czasu. Ekonomia skali przeciwdziała wejściu, zmuszając wchodzącego do działania na duŜą skalę i naraŜenia się na ostrą reakcję istniejących firm, albo do działania na małą skalę ipogodzenia się zgorszą sytuacja kosztową; obie sytuacje są niepoŜądane” (Michael E. Porter Strategia konkurencji. Warszawa 1992 str25) Usługi wywozu nieczystości z gospodarstw indywidualnych są rentowne dopiero przy duŜej liczbie zleceniodawców zamieszkujących obok siebie, co jest niezmiernie trudne do osiągnięcia. NaleŜy jednoznacznie stwierdzić, iŜ warunki konkurencji w segmencie gospodarstw indywidualnych i podmiotów zbiorowych nie są homogeniczne co wskazuje na ich odrębność. Potwierdza powyŜsze fakt, iŜ LAGUNA zaczęła konkurować z ALTVATEREM w zakresie wywozu nieczystości stałych wytwarzanych w spółdzielniach mieszkaniowych i podmiotach gospodarczych, a dokonywany przez nią wywóz nieczystości z gospodarstw domowych ma charakter marginalny. „ JeŜeli w granicach zasięgu terytorialnego działania określonego podmiotu gospodarczego na niektórych obszarach spotyka się on z istotną konkurencją, a na innych nie, obszary te stanowią odrębne rynki lokalne” wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia] marca ]995r. XVIIAmr 60/94 Wokandal996 nr 2. Jednocześnie Urząd nie znajduje uzasadnienia do wyodrębnienia rynku wywozu nieczystości stałych ze spółdzielni mieszkaniowych, lecz naleŜy wyodrębnić rynek wywozu nieczystości stałych dla podmiotów zbiorowych i podmiotów gospodarczych. Nie ma bowiem na tyle istotnych róŜnic pomiędzy obsługą tych podmiotów a innych podmiotów zbiorowych czy podmiotów gospodarczych. Spółdzielnie mieszkaniowe z uwagi na ilość ~produkowanych” odpadów są raczej klientami strategicznymi w ww. segmencie zapewniającymi znaczny, dochód (rentowność) przedsiębiorcom. Ostatecznie rynek ten moŜna podzielić na dwa subrynki w mieście Gorzowie Wlkp. tj. — wywozu nieczystości stałych od gospodarstw indywidualnych oraz wywozu nieczystości stałych od podmiotów zbiorowych i przedsiębiorstw gospodarczych. Reasumując, moŜna wskazać na dwa rynki relewantne — rynek wywozu nieczystości stałych z gospodarstw indywidualnych w Gorzowie W7kp. i rynek wywozu nieczystości stałych od podmiotów zbiorowych i jednostek gospodarczych z terenu Gorzowa W7kp. W wymiarze geograficznym rynkiem jest I teren miasta Gorzowa Wlkp. Obliczając udział Wnioskodawcy i Uczestnika postępowania Urząd oparł się na dostarczonych przez oba podmioty danych na temat ilości wywiezionych odpadów z podziałem na obsługiwane grupy (w ni 3 ) oraz dostarczonych przez (tajemnica przedsiębiorstwa) danych na temat wwiezionych na wysypisko odpadów przez poszczególne przedsiębiorstwa z terenu Gorzowa Wlkp. Z uwagi na fakt, iŜ (tajemnica przedsiębiorstwa) podało ilość wwiezionych odpadów w tonach naleŜało przeliczyć powyŜsze na m 3 . W tym celu opierając się na kalkulacjach dostarczonych przez ALTVATER i LAGUN-ę przyjęto, iŜ 1 m 3 odpadów równa się najwięcej 150 kg, najmniej 130 kg. W obliczeniach nie uwzględniono przedsiębiorstwa (tajemnica przedsiębiorstwa) gdyŜ nie jest to przedsiębiorstwo z terenu Gorzowa Wlkp. Jednocześnie uwzględniono, iŜ obsługi gospodarstw indywidualnych dokonuje jedynie LAGUNA i ATVATER. Sumując ilość odpadów wywiezionych przez oba ww. przedsiębiorstwa z gospodarstw indywidualnych otrzymaliśmy wielkość tego rynku. Udział Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej ALTVATER we wskazanym rynku relewantnym wywozu nieczystości stałych z gospodarstw indywidualnych wynosi (tajemnica przedsiębiorstwa) %„ przy udziale spółki (tajemnica przedsiębiorstwa) %. Udziały w rynku wywozu nieczystości stałych z podmiotów zbiorowych . (tajemnica przedsiębiorstwa) - przy wadze 1 m., 3 odpadów 150 kg ** - przy wadze 1 m. 3 odpadów 130 kg Dokonane obliczenia udziałów Uczestnika postępowania i Wnioskodawcy na rynku wywozu nieczystości stałych z podmiotów zbiorowych i podmiotów gospodarczych wynosi odpowiednio: ALTVATER- (tajemnica przedsiębiorstwa) % LAGUNA - (tajemnica przedsiębiorstwa) % (Przy obliczaniu udziałów oparto się na dostarczonych przez Wnioskodawcę i Uczestnika danych o ilości wywiezionych odpadów w m 3 - (tajemnica przedsiębiorstwa) karta — 65, ALTVATER dane utajnione na wniosek Uczestnika). PowyŜsze zgodnie z ustanowionym domniemaniem w art. 2 pkt 7 ustawy antymonopolowej (40 % udziałów rynkowych) wskazuje, iŜ Uczestnik postępowania posiada na obu wyznaczonych rynkach silną pozycję dominującą. A zatem została spełniona pierwsza przesłanka z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy antymonopolowej — posiadanie przez Uczestnika pozycji dominującej. I Ad.2 Posiadanie pozycji dominującej samo przez się nie narusza prawa. Narusza prawo dopiero jej naduŜywanie, przejawiające się w stosowaniu zakazanych praktyk monopolistycznych. Nie wszystkie jednak zachowania podmiotu dominującego mają postać takich praktyk, a tylko takie, które naruszają przepisy ustawy antymonopolowej. „ NaduŜycie przez podmiot gospodarczy pozycji dominującej na określonym rynku moŜe dotykać rynki przez niego nie zdominowane. Przykładowo sytuacja taka moŜe mieć miejsce, gdy utrudnia on konkurentom wejście na rynek przez niego zdominowany stosując tam niskie ceny za swoje towary.” St. Gronowski Ustawa antymonopolowa — Komentarz. str 120 Praktyki objęte powyŜszym przepisem mogą godzić zarówno w interesy kontrahenta jak i konkurenta. Istotą owej praktyki jest podejmowanie działań w celu bezpośredniej eliminacji konkurencji z rynku nie zaś wzmocnieniu swojej pozycji. Zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości zachowanie podmiotu posiadającego pozycję dominującą będące odpowiedzią na wejście nowych podmiotów na zajmowany przez nie rynek, bądź teŜ będące odpowiedzią na zachowania zmierzające do odebrania im udziału rynkowego (powiększenia udziału) czyli tzw. inteligentne zachowanie rynkowe nie jest zakazane. NaleŜy podkreślić, iŜ prawo antymonopolowe nie ogranicza działalności gospodarczej w stopniu większym niŜ to konieczne. Istotą konkurencji jest skłonienie przedsiębiorstw konkurujących ze sobą na rynku do modyfikacji swojego produktu tak aby lepiej zaspokajał potrzeby konsumenta. Gra sił rynkowych wymusza bardziej efektywne wykorzystanie posiadanych przez przedsiębiorców zasobów, a co za tym idzie niŜszą cenę i lepszą jakość dla konsumenta. Celem prowadzenia działalności gospodarczej jest maksymalizacja zysku, co moŜna uzyskać zajmując lepszą pozycję od konkurencji. „Istniejq trzy potencjalnie skuteczne strategie, za pomocą których moŜna uzyskać wyniki lepsze od innych firm w danym sektorze. Są to: • wiodąca pozycja pod względem kosztów całkowitych, • zróŜnicowanie, • koncentracja. Podstawowe rodzaje strategii są sposobami osiągania lepszych wyników od tych, które osiągają konkurenci w sektorze”( M. E. Porter, Strategia konkurencji, Warszawa 1992. s.50). Działanie ALTVATER—a polegające na oferowaniu usług za niŜszą od poprzednio stosowanej ceny mogłoby być uznane za podjęcie strategii obniŜenia kosztów. JednakŜe znamienne jest to, iŜ powyŜszą strategię ograniczył on jedynie do podmiotów znajdujących się w kręgu zainteresowania konkurencyjnego przedsiębiorcy, podczas gdy strategia obniŜania kosztów winna być w relacjach zewnętrznych adresowana do wszystkich kontrahentów operujących na danym rynku nieczystości stałych. Sukces końcowy moŜe zapewnić firmie tylko odniesienie powyŜszej strategii do całej jej działalności. W tym kontekście naleŜy I wskazać,” iŜ pomimo trudnej sytuacji spółka nie podejmowała wcześniej innyoh działań jak tylko podnoszenie cen za świadczone usługi. Tym bardziej więc nagły zwrot jaki nastąpił w zachowaniu Uczestnika postępowania w powiązaniu z faktem Ŝe obniŜki cen następowały kolejno (w sposób kroczący, a „nie jednoczesny) w podmiotach do których kierował się konkurent wskazuję na intencje antykonkurencyjne. Jednocześnie z odstąpieniem od podnoszenia cen dla wybranych podmiotów czyli spółdzielni mieszkaniowych, podnosił on ceny pozostałym zleceniodawcom jak ADM-y czy gospodarstwa indywidualne. Istotne jest tutaj t, iŜ zachowanie Uczestnika nie było jednolite wobec wszystkich zleceniodawców w tym samym segmencie rynku — wobec ADM stosuje ceny zbliŜone do stawek maksymalnych ustalonych przez Radę Miejską (niŜsze o 2,5 %) a stawka stosowana wobec spółdzielni mieszkaniowych jest niŜsza od maksymalnej o 29,08 %. Ceny wywozu nieczystości ze Społecznej Szkoły Podstawowej w Gorzowie Wlkp. i Prokuratury Okręgowej w Gorzowie Wlkp. nie odbiegały od zwykle stosowanych wobec innych podmiotów gospodarczych, w grudniu 1999 uległy znacznemu obniŜeniu — cena dla Szkoły o 30,74 %„ dla Prokuratury o 17,55%. Gdyby ALTVATER poprawiał swoją sytuację kosztową oraz przygotowywał się do obrony przed konkurentem musiałby obniŜać proporcjonalnie ceny dla wszystkich podmiotów na rynku, na którym warunki konkurencji są takie same. W świetle powyŜszego widać, iŜ w działaniu Uczestnika nie ma przejrzystej i jednolitej strategii. Zachowanie jego jest selektywne, którego podstawą jest naduŜywanie siły rynkowej mającej w zamiarze wyeliminowanie z rynku LAGUNY, poprzez stosowanie nieuczciwych praktyk cenowych. Tam gdzie nie ogłaszano przetargów na usługi wywozu nieczystości ALTVATER nie czynił prób zmniejszania kosztów. Wszystkie podejmowane działania jednoznacznie są nakierowane na walkę z wchodzącym na rynek nowym przedsiębiorcą środkami bezprawnymi w świetle ait5 ust.1 pkt 1 ustawy antymonopolowej. Na działania te naleŜy takŜe spojrzeć przez pryzmat zachowania się ALTVATER-a gdy na rynku nie było konkurenta. Wskazać naleŜy, iŜ jeŜeli uzasadnieniem wniosku o podniesienie przez Radę Miejską maksymalnych stawek opłat za wywóz nieczystości było ponoszenie strat przez spółkę, to następnie schodzenie z ceną poniŜej nie tylko nowych stawek ale takŜe tych „starych” (oferta dla SM Budowlani, Dolinki, Staszica i Szkoły Podstawowej) jest jednoznaczne z oferowanie swoich usług poniŜej kosztów własnych, w kontekście gdy w latach 1997-1999 wykazywał on stratę na swojej działalności podstawowej. Jedynym wytłumaczeniem takiego zachowania ALTVATER-a, spółki działającej na podstawie prawa handlowego czyli zmierzającej do osiągania zysku, moŜe być tylko chęć wyeliminowania z rynku rywala. Ceny poniŜej kosztów własnych tworzą skuteczną barierę wejścia dla (tajemnica przedsiębiorstwa) , trudną do pokonania,. zwłaszcza, w okolicznościach, Ŝe firma ta nie jest mocno zakorzeniona na rynku lecz próbuje dopiero na nim zaistnieć, Działanie ALTVATER-a jest tym samym antykonkurencyjne i w dłuŜszym okresie wymierzone równieŜ w interesy konsumentów. Praktyki cenowe ALTVATER-a wskazują, bowiem wyraźnie, Ŝe przy braku konkurencji jedyną jego strategią na rynku Gorzowa Wlkp. jest windowanie cen. I Zgodnie z orzeczeniem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie 85/76 Hoffman — La Roche /Komisja Europejska~pojęcie naduŜywania pozycji dominującej jest pojęciem obiektywnym odnoszącym się do zachowań przedsiębiorstwa posiadającego pozycję dominującą, które mogą wpływać na strukturę rynku, na którym konkurencja jest osłabiona właśnie jako rezultat faktycznej obecności na nim tego przedsiębiorstwa i które przez sięganie do metod odbiegających od tych, które tworzą zwykle konkurencję produktów lub usług w transakcjach uczestników rynku, utrudniają zachowanie konkurencji jeszcze istniejącej na rynku lub rozwój konkurencji.” „Zakaz naduŜywania pozycji dominującej 1” Urząd Antymonopolowy Warszawa 1996. str 150. Przeprowadzając w niniejszej sprawie test racjonalnego zachowania podmiotu dochodzimy do wniosku, iŜ działania podjęte przez Uczestnika nie miały na celu konkurowania z „wchodzącym na rynek przedsiębiorcą — nie były one bowiem podejmowane w sposób systematyczny, planowy i nie objęły swoim zakresem całej działalności usługowej przedsiębiorcy, a do tego sprowadza się przecieŜ strategia konkurowania poprzez obniŜanie kosztów. MoŜna zauwaŜyć, iŜ od momentu pojawienia się konkurenta doszło do ~rozszczepienia” stosowanej przez ALTVATER taktyki — nadal rosły ćeny usług stosowane wobec podmiotów, którym nie mógł oferować usług konkurent. Natomiast podmioty objęte konkurencją obdarzone zostały znacznymi obniŜkami cen i to pomimo pierwotnej intencji ich podniesienia. Jednocześnie znamiennym jest fakt przedstawienia spółdzielniom mieszkaniowym Dolinki, Budowlani i Staszica oferty świadczenia usług o 0,50 zł taniej niŜ LAGUNA — bez znajomości zaoferowanej przez konkurenta ceny i bez podania własnej. Pomimo, iŜ Uczestnik temu zaprzecza treść pisma jednoznacznie wskazuje na taki stan rzeczy. NaleŜy wskazać, iŜ zwyczajem jest przedstawienie pełnej oferty cenowej, nigdy zaś jedynie odniesienie do ceny konkurentów, bez podania ostatecznej ceny. Jedynym wyjaśnieniem takiej formy oferty jest zamiar „przebicia” konkurenta w sposób, który nie jest przyjęty powszechnie w obrocie gospodarczym a wręcz odwrotnie musi być uwaŜany jako nieuczciwy nakierowany na pokrzywdzenie Laguny i zdobycie w niedopuszczalny sposób nad nią przewagi konkurencyjnej. Mając powyŜsze na uwadze naleŜy przyjąć, iŜ działanie ALTVATERA nakierowane było na przeciwdziałanie ukształtowaniu się warunków niezbędnych do rozwoju konkurencji. W związku z powyŜszym naleŜy uznać, iŜ zostały spełnione obie przesłanki konieczne dla stwierdzenia praktyki monopolistycznej z art. 5 ust.1 pkt 1 ustawy antymonopolowej tj. przeciwdziałania ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji. U Kryteria nieuczciwości oddziaływania na kształtowanie cen nie zostały przez ustawę antymonopolową dookreślone. Praktyką z art. 5 ust. 1 pkt 5 jest juŜ podjęcie przez podmiot gospodarczy działań zmierzających do niezgodnego z prawem ograniczenia konkurencji, np. złoŜenie oferty I świadczenia usług poniŜej kosztów. Skutek ograniczenia konkurencji, który moŜe wystąpić lub nie, nie ma wpływu na istotę takiej praktyki monopolistycznej.” St. Gronowski Ustawa antymonopolowa. Komentarz. Warszawa 1996r.str 131. Zajmowanie przez ALTVATER pozycji dominującej na obu określonych rynkach relewantnych tj. wywozu nieczystości stałych z gospodarstw indywidualnych oraz wywozu nieczystości stałych z podmiotów zbiorowych i podmiotów gospodarczych zostało przez Urząd wykazane powyŜej. Obecnie naleŜy wykazać, iŜ działanie podjęte przez Uczestnika jest w istocie sprzedaŜą poniŜej kosztów w celu eliminacji konkurencyjnej spółki LAGUNA, która w 1999r. pojawiła się na rynku wywozu nieczystości stałych z podmiotów zbiorowych Gorzowa Wlkp. Porównanie przedstawionych na Ŝądanie Urzędu kalkulacji cen stosowanych wobec zleceniodawców o których ALTVATER konkurował z LAGUNĄ przemawia za uznaniem, iŜ kalkulacje dla nowych cen są niewiarygodne (kalkulacje zostały utajnione na wniosek Uczestnika). Są to takie podmioty jak: 1. Społeczna Szkoła Podstawowa Stowarzyszenia Edukacyjnego w Gorzowie WIkp. — obniŜka o 30,70 % 2.Prokuratura „Okręgowa w Gorzowie Wlkp. — obniŜka 17,50 % „ ) Zgodnie z oświadczeniem pełnomocnika ALTVATER-a obniŜenie ceny było moŜliwe dzięki obniŜeniu kosztów wykonywanej obsługi dokonanej przede wszystkim poprzez: - wykorzystanie sprzętu o niŜszej cenie zakupu co obniŜyło poziom odpisów amortyzacyjnych, - zmniejszenie obsługi pojazdów z 2 ładowaczy do jednego, - zmniejszenia cięŜaru odpadów, - zwiększenia wydajności ~śmieciarek”. PowyŜsze wykazywał w przedstawionych kalkulacjach dla cen przed i po obniŜce. W przedstawionych kalkulacjach Uczestnik wyróŜnia następujące pozycje: A. amortyzacja sprzętu B. płace z narzutami C. utylizacja D. pozostałe koszty bezpośrednie (części, paliwo, opłaty) Koszty bezpośrednie (łącznie powyŜsze) E. narzuty kosztów bezpośrednich F. załoŜony zysk Cena netto W przypadku Prokuratury Okręgowej składniki ceny uległy następującej zmianie: I A—mniejszeo 3,89% B—mniejszeo 31,88% C —mniejsze o 13,20 % D—mniejszeo 51,16% E—mniejsze o 17,62% F — mniejsze o 17,32 % W przypadku Społecznej Szkoły Podstawowej składniki ceny uległy następującej zmianie: A - mniejsze o 3,89 % B—mniejsze o 31,88% C—mniejszeo35% D — mniejsze 051,16 % E—niniejsze o 30,83% F—mniejsze o 30,71 % Odnosząc się do powyŜszych wyjaśnień Urząd moŜe uznać za wiarygodne jedynie dwie pierwsze metody obniŜenia kosztów tj. obniŜenie odpisów amortyzacyjnych i zmniejszenie obsady śmieciarek. Pozostałych przyczyn zmniejszenia kosztów nie moŜna uznać. Uczestnik wskazał, iŜ zmniejszył koszt utylizacji tj. opłaty za wwóz odpadów na wysypisko gdyŜ zmniejszyła się waga odpadów wywoŜonych z ww. podmiotów. Odbyło się to poprzez „praktyczne waŜenie kontrolne”, czyli jak naleŜy to rozumieć ścisłą kontrolę wagi odpadów. Abstrahując od tego, iŜ takie waŜenie jest kosztowne, więc ma wpływ na koszt wywozu nieczystości, to doświadczenie Ŝyciowe stoi na przeszkodzie uznaniu, iŜ średnia waga odpadów w ww. podmiotach moŜe tak się zmienić - w przypadku Prokuratury Okręgowej zmiana wynosi 13,20 %„ a w przypadku Społecznej Szkoły Podstawowej aŜ 35 %. Nie sposób podać powodów dla których waga odpadów moŜe ulec tak duŜym zmianom. Sam Uczestnik wskazuje, iŜ cięŜar odpadów uzaleŜniony jest od branŜy danego podmiotu, jednocześnie biorąc pod uwagę Ŝe od zwaŜenia odpadów zaleŜą koszty ponoszone przez przedsiębiorcę i zakładając jego „racjonalne zachowanie naleŜy uznać poprzednio (w chwili stosowania poprzedniej ceny) dokonywane pomiary wagi odpadów za wiarygodne. Tak więc jedynym wnioskiem płynącym z powyŜszego jest to, Ŝe obecnie zmiana wagi odpadów słuŜy jedynie ukryciu faktycznych kosztów ponoszonych przez przedsiębiorcę. Drugim elementem, którego wiarygodność naleŜy zakwestionować jest obniŜka o 50 % kosztów bezpośrednich uwzględnianych w cenie wywozu odpadów. Wśród nich wymienione są takie czynniki jak — paliwo, części, opłaty. Bez wątpienia czynnikiem mającym tu największe znaczenie jest koszt paliwa (wzrost ok. 70 % w ciągu roku). Fakt znacznych podwyŜek paliwa jest powszechnie znany, nie wymaga więc dowodzenia. Nie jest więc moŜliwym aby ponoszone przez Uczestnika koszty paliwa spadły równocześnie z podwyŜkami jego cen. Jednocześnie cena paliwa jest głównym czynnikiem wpływającym I na cenę produktów i usług na rynku, tak więc nie mogła nie wpłynąć na inne ponoszone przez ALT VATER koszty. Nie moŜna więc uznać za wiarygodne wyliczenia wskazujące, iŜ koszty paliwa, części itp. uległy obniŜeniu o 50%, tym bardziej, Ŝe zuŜycie części (awaryjność) nie zaleŜy od przedsiębiorstwa. Odnosząc się do wskazywanego przez Uczestnika zwiększenia wydajności posiadanego sprzętu naleŜy stwierdzić, iŜ doświadczenie Ŝyciowe przemawia przeciwko uznaniu, Ŝe redukując obsługę pojazdu do jednego ładowacza, moŜna zwiększyć wydajność pracy śmieciarki. Nie moŜna takŜe wbrew twierdzeniom Uczestnika zmniejszyć znacznie zuŜycia paliwa poprzez zestawienie pojemników z odpadami w jedno miejsce. Przyjmując, iŜ moŜliwe jest ograniczenie kosztów płac i zmniejszenie odpisów amortyzacyjnych oraz przyjmując (zgodnie ze stanowiskiem Urzędu) na niezmienionym poziomie koszty utylizacji i pozostałe koszty bezpośrednie nowa zastosowana wobec Prokuratury Okręgowej cena oscyluje w granicach kosztów bezpośrednich ceny stosowanej poprzednio nie pozostawiając miejsca na narzuty kosztów pośrednich i zysk. W przypadku Społecznej Szkoły Podstawowej usługi są oferowane znacznie poniŜej kosztów bezpośrednich poprzedniej ceny. Jednocześnie naleŜy mieć świadomość, iŜ powyŜsze wyliczenie nie uwzględnia kosztów dokonywania „praktycznych waŜeń kontrolnych” na tyle, według pełnomocnika ALTVATER-a kosztownych, Ŝe nie mogą być stosowane wobec innych podmiotów. Inną okolicznością wskazującą na oferowanie przez Uczestnika postępowania usług poniŜej kosztów jest skierowana do spółdzielni mieszkaniowych oferta świadczenia usług za cenę „ o 0,50 zł niŜszą od ceny konkurenta”. Zarówno treść pisma jak i nagłe wycofanie się z planowanej podwyŜki świadczą iŜ przedsiębiorca nie znając ceny konkurenta gotów był „w ciemno” przebić go o 50 groszy. Jak juŜ Urząd wykazywał w decyzji, ALTVATER nie zachował zwyczajowo przyjętej w obrocie gospodarczym formy oferty. Uznając nawet, iŜ Uczestnik znał cenę LAGUNY świadczyłoby to, iŜ świadomie godzi się na oferowanie usług po cenie niŜszej od poprzednio stosowanej, która przecieŜ przynosiła mu straty. Obecnie wobec innych spółdzielni mieszkaniowych ALT VATER stosuje cenę z 1 998r. pomimo wzrostu ceny za utylizację z 61,50 zł za tonę na 100 zł a takŜe inflacji i znacznego wzrostu ceny paliwa. Zatem nie moŜe być zbiegiem okoliczności i wyjątkową sytuacją ekonomiczną (niŜsze koszty), Ŝe z niŜszymi ofertami wystąpiono akurat wobec klientów, z którymi nawiązywał kontakty konkurent — LAGUNA. Skoro przedstawiciele AL]~VATERA argumentowali cały czas, Ŝe opłaty muszą wzrosnąć poniewaŜ działalność jest prowadzona ze strat~ a Rada .Miejska zgodziła się przyjąć nowe proponowane przez Spółkę stawki to oczywiste jest, Ŝe ceny na poziomie poniŜej stawek, przy których działalność była nierentowna, są cenami ustalonymi poniŜej kosztów. Zostały celowo ustalone na tak niskim poziomie aby wyeliminować konkurencję ze strony LAGUNY. I nie moŜe znaleźć na takie zachowanie, po analizie rynku usług wywozu odpadów stałych w mieście Gorzowie Wlkp,. innego wytłumaczenia. Zachowanie ALTVATER-a moŜna wytłumaczyć jedynie celowym jego działaniem wymierzonym w LAGUNĘ jako przeciwnika w walce o zdobycie klientów dostarczających odpady bytowe. I Z przedstawionych Urzędowi rachunków wyników za 1998 11999 wynika, iŜ koszty na działalności operacyjnej z roku na rok wzrastają. W roku 1997 wyniosły 6 636 167,21 zł, w roku 1998,— 7 836 878,34 zł a w roku 1999 — 8 240 751,66 zł. Wynik finansowy w tych latach był ujemny, czyli Ŝe koszty na działalności operacyjnej przewyŜszały przychody, chociaŜ straty w latach kolejnych spadały. Dane finansowe spółki przeczą podjętym przez kierownictwo ALT VATERA działaniom mającym na celu redukcję kosztów. W tych okolicznościach obniŜanie jeszcze bardziej cen juŜ wcześniej nierentownych jest z punktu widzenia biznesu nieracjonalne i znajduje uzasadnienie tylko na gruncie działań antykonkurencyjnych wymierzonych w Lagunę. Okoliczności te wraz z faktem, iŜ racjonalizacja kosztów nie objęła wszystkich obsługiwanych przez ALTVATER podmiotów jednoznacznie wskazują na to, Ŝe spółka oferowała swoje usługi poniŜej kosztów własnych. Ograniczenie powyŜszych działań do zleceniodawców, którym oferował usługi konkurencyjny przedsiębiorca jednoznacznie przemawiają za uznaniem, iŜ były one podejmowane tylko w celu jego eliminacji. Zgodnie z intencją ustawodawcy juŜ samo oferowanie produktu poniŜej kosztu jego wytworzenia przez przedsiębiorcę posiadającego pozycję dominującą jest praktyką monopolistyczną a wystąpienie skutku w postaci ograniczenia konkurencji jest ostatecznym potwierdzeniem celu podjętego działania przez dominanta. W związku z powyŜszym naleŜy uznać, iŜ została spełniona druga przesłanka konieczna dla stwierdzenia praktyki z art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy antymonopolowej tj. sprzedaŜ poniŜej kosztów w celu eliminacji konkurentów. Podział rynku według kryteriów terytorialnych, asortymentowych lub podmiotowych jest w świetle art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów jednym z przejawów naduŜycia pozycji dominującej na rynku. Dla stwierdzenia praktyki określonej tym przepisem konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: 1. posiadanie pozycji dominującej przez przedsiębiorcę, 2. podział rynku relewantnego, na którym działa przedsiębiorca według kryteriów terytorialnych, asortymentowych lub podmiotowych. Ad.1 Przedstawione przy okazji rozpatrywania praktyki monopolistycznej z art.5 ust.1 pkt 1 argumenty przemawiające za posiadaniem przez ALTVATER-a pozycji dominującej na opisanych rynkach relewantnych są aktualne równieŜ w zakresie rozpatrywanej w tym punkcie praktyki monopolistycznej. Pierwsza przesłanka wymagana dla stwierdzenia praktyki monopolistycznej jest więc spełniona. I Ad.2 „Podział rynku moŜe polegać na stosowaniu róŜnych cen na ten sam towar na tym samym rynku relewantnym jeŜeli nie jest to uzasadnione kosztami transportu, siły roboczej i innymi uzasadnionymi kryteriami ekonomicznymi. Praktyki polegające na podziale rynku według kryteriów terytorialnych, asortymentowych lub podmiotowych dotyczą zawsze tego samego rynku relewantnego. Dlatego podmiot o pozycji dominującej działający na dwóch lub więcej rynkach lokalnych, moŜe na kaŜdym takim rynku stosować, w odniesieniu do tego samego towaru, róŜne ceny bez naraŜenia się na zarzut podziału rynku według kryteriów terytorialnych lub zarzut nieuczciwego oddziaływania na kształtowanie cen.” Sąd Antymonopolowy XVIIAmr 30/94 Wokanda 1995 nr8. Jak wynika z danych przedstawionych przez Uczestnika postępowania stawki dla gospodarstw indywidualnych są ustalone na najwyŜszym dopuszczalnym poziomie zgodnie z maksymalnymi stawkami określonymi przez Radę Miejską. Największym wahaniom podlegają stawki dla podmiotów zbiorowych i przedsiębiorstw gospodarczych. RóŜnica pomiędzy maksymalnymi stawkami stosowanymi dla podmiotów zbiorowych 1 tj. dla ADMów a najniŜszymi stawkami dla takich podmiotów — spółdzielni wynosi 27,24 %. Odchylenie pomiędzy stawkami ADM a Wojskowej Administracji Mieszkaniowej wynosi 24,53 %. JeŜeli chodzi o podmioty gospodarcze stawki są zróŜnicowane o 30,74 %. Uczestnik postępowania wskazuje, iŜ róŜnice cen podyktowane są róŜną wagą odpadów stałych, a takŜe uzaleŜnione od usytuowania pojemników na śmieci. Jednocześnie odnosząc się do róŜnic pomiędzy cenami dla osób fizycznych a cenami dla podmiotów zbiorowych, uzasadniał iŜ indywidualni dostawcy odpadów są najbardziej kosztowną w obsłudze grupą. 17 I I Zarówno badanie przeprowadzone przez Urząd pomiędzy przedsiębiorstwami komunalnymi jak i oświadczenia Uczestnika oraz kalkulacja Wnioskodawcy wskazują, iŜ odpady bytowe gospodarstw indywidualnych naleŜą do najcięŜszych. Jednocześnie z takich względów jak duŜe rozproszenie dostawców odpadów, konieczność manewrowania w wąskich ulicach wywóz odpadów stałych od osób indywidualnych jest obciąŜony większymi kosztami. Przytoczone powyŜej przesłanki wskazuj~ iŜ w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z dwoma odrębnymi rynkami — rynkiem wywozu nieczystości stałych z gospodarstw indywidualnych z terenu Gorzowa Wlkp. i rynkiem wywozu nieczystości z podmiotów zbiorowych i podmiotów gospodarczych w Gorzowie Wlkp. Odnośnie zarzutu stosowania przez ALT VATER róŜnych cen wobec ADM i spółdzielni mieszkaniowych, a więc uczestników tego samego rynku relewantnego naleŜy wskazać, iŜ róŜne koszty i rentowność obsługi powyŜszych podmiotów mogą powodować róŜnice w cenach wykonywanych usług. Stawki stosowane wobec ADM są najwyŜsze zaś w stosunku do spółdzielni są najniŜsze. Dokonując oceny ilości wywoŜonych nieczystości stwierdzamy, iŜ udziały odpadów dostarczanych przez grupy obsługiwanych podmiotów w globalnej sumie wywiezionych przez ALTVATER odpadów kształtują się następująco: 1. spółdzielnie mieszkaniowe - 36,39 % 2. ADM - 21,28% 3. Podmioty gospódarcze - 25,18 % 4. gospodarstwa indywidualne - 17,15 % Obserwujemy tu pewną prawidłowość polegającą na tym, iŜ grupy z najmniejszym udziałem w globalnej ilości odpadów mają najwyŜsze ceny. Jednocześnie w przypadku gospodarstw indywidualnych jest to niewątpliwie grupa najbardziej kosztowna w obsłudze. RównieŜ obsługa ADM jest niewątpliwie mniej rentowna od obsługi spółdzielni przede wszystkim z uwagi na fakt ponoszenia zbliŜonych kosztów stałych (paliwa, płac pracowników) przy mniejszej ilości wywoŜonych odpadów. RóŜnice pomiędzy maksymalnymi a minimalnymi stosowanymi stawkami za wywóz odpadów stałych występują takŜe u innych przedsiębiorstw komunalnych: - w przypadku Legnickiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej róŜnica wynosi 32,75 % - w przypadku Wrocławskiego Przedsiębiorstwa Oczyszczania róŜnica wynosi 33,69 % - w przypadku Miejskiego Zakładu Gospodarki Komunalnej w Zgorzelcu róŜnica wynosi 13% - w przypadku Wnioskodawcy - LAGUNY Sp. z o.o. —28 %. RóŜnica pomiędzy minimalnymi stawkami a maksymalnymi stosowanymi przez ALT VATER wynosi 30,74 %. I NaleŜy tu wskazać wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 12.04.1995r. XVII Amr 68/94 RóŜnicowanie opłat za dostarczoną wodę i odprowadzane ścieki według kryteriów podmiotowych jest wprawdzie co do zasady moŜliwe, jednakŜe postać praktyki monopolistycznej przybiera dopiero wówczas, gdy w jego wyniku pewna kategoria nabywców uzyskuje świadczenie za cenę poniŜej kosztów, zaś środki na sfinansowanie tych transakcji uzyskiwane są od innych podmiotów w następstwie pobierania od nich opłat znacznie wyŜszych od ponoszonych kosztów.” Jakkolwiek Urząd stoi na stanowisku, iŜ ALTVATER oferuje swoje usługi pewnym podmiotom poniŜej kosztów, jednakŜe nie moŜna wykazać iŜ cena oferowana innym podmiotom raŜąco przewyŜsza ponoszone koszty. ALTVATER ma zamiar pokryć dzisiejsze straty z przyszłych podwyŜek, nie zaś z wpływów uzyskiwanych poprzez zawyŜanie cen dla innych podmiotów. Specyfika wykonywania usług róŜna dla kaŜdej z grup powoduje róŜnicę w kosztach, technice obsługi a co za tym idzie powoduje, iŜ cena za oferowane usługi jest zróŜnicowana. Jednocześnie tak duŜa róŜnica cen spowodowana jest stosowaniem wobec niektórych usługobiorców cen dumpingowych. Jakkolwiek faktem jest, iŜ głównie podwyŜki obejmują segment gospodarstw indywidualnych jednakŜe nie jest moŜliwym w niniejszej sprawie aby dochody z usług wykonywanych na rzecz gospodarstw indywidualnych mogły pokryć straty na obsłudze spółdzielni mieszkaniowych. Ustalanie właściwych cen nie leŜy w zakresie kompetencji Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Kompetencje w zakresie ustalania cen maksymalnych dla wykonywania usług wywozu nieczystości stałych z terenu miasta Gorzowa Wlkp. przynaleŜą do Rady Miejskiej. Tym bardziej więc Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie moŜe kwestionować cen stosowanych w granicach prawa. NaleŜy wskazać, iŜ na wysokość ustalanych cen wilływ mają mechanizmy rynkowe, tak więc ochrona owych mechanizmów, co naleŜy do zadań Urzędu, w dłuŜszym okresie przyniesie korzyści równieŜ indywidualnym zleceniodawcom z terenu Gorzowa Wlkp. W świetle powyŜszego wynika, Ŝe zebrany i przeanalizowany przez UOKiK materiał dowodowy nie potwierdza stawianego ALTVATER-owi przez Wnioskodawcę zarzutu stosowania praktyki monopolistycznej polegającej na podziale rynku według kryteriów terytorialnych, asortymentowych lub podmiotowych. Tym samym nie została spełniona druga przesłanka zarzucanej Uczestnikowi praktyki z art.5 ust. 1 pkt 1. tak więc Urząd w tym zakresie nie stwierdził praktyki monopolistycznej. Zgodnie z art.14 ust. 1 ustawy antymonopolowej w decyzjach wydanych na podstawie m.in. art. 8 ust. 1 Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów moŜe ustalić karę pienięŜną płatną do budŜetu państwa. Karę tę moŜna ustalić w wysokości 100% przychodu, w rozumieniu art.2 pkt 10, ukaranego przedsiębiorcy. Artykuł 2 pkt 10 określa przychód jako 1/12 przychodu uzyskanego w roku podatkowym poprzedzającym dzień wydania decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w I rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób prawnych lub osób fizycznych. Kara pienięŜna jest płatna z dochodu po opodatkowaniu lub z innej formy nadwyŜki przychodów nad wydatkami, zmniejszonej o podatki. Uczestnik postępowania wykorzystał swoją pozycję dominującą do przeciwdziałania wejściu na rynek wywozu nieczystości stałych przedsiębiorcy konkurencyjnego. Działanie takie naleŜy uznać za szczególnie naganne gdyŜ nie tylko jest wymierzone przeciwko LAGUNIE, ale takŜe przeciwko innym potencjalnym konkurentom a związku z tym przede wszystkim konsumentom. Dotychczasowe zachowanie ALTVATERA wskazuje bowiem, iŜ przy braku konkurencji wybrał on strategię windowania cen (w latach 1998 — 2000 wzrosły o 102 %). Jedynym celem podmiotu dominującego stosującego nieuczciwe praktyki cenowe jest eliminacja konkurenta, by po wzmocnieniu swojej pozycji rynkowej pobierać wyŜsze ceny. Funkcjonowania rynków zmonopolizowanych wskazuje, iŜ tak właśnie postępują przedsiębiorstwa nie działające w warunkach konkurencji. Zdaniem Urzędu, negatywne skutki postępowania ATVATERA dla rozwoju konkurencji na rynku wywozu odpadów stałych na rynku Gorzowa Wlkp. w pełni uzasadniają nałoŜenie kary I pienięŜnej. Kara ta ma z załoŜenia nie tyle represyjny, ile przede wszystkim prewencyjny charakter. O prewencyjnym charakterze kary w kwocie 100.000 zł świadczy fakt, iŜ kara ta została ustalona na poziomie znacznie odbiegającym od przewidzianej w art.14 ust. 2 ustawy antymonopolowej górnej granicy. Kara ta stanowi niewielki, bo wynoszący zaledwie 13,54 % kary dopuszczanej przez ustawę. Mając powyŜsze na uwadze naleŜało orzec jak w sentencji. Od niniejszej decyzji słuŜy odwołanie do Sadu Okręgowego w Warszawie - sądu antymonopolowego za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji. Karę pienięŜną naleŜy wpłacić w terminie 7 dni od uprawomocnienia się decyzji na rachunek Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów : NBP O/O Warszawa 10101010-7878-223-1 b Y