RWR-34/2004

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl Wrocław, 15.11.2004 r. RWR 411-19/04/AG Decyzja RWR 34/2004 Na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego na wniosek Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Ząbkowicach Śląskich przeciwko Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji „DELFIN” Sp. z o.o. z siedzibą w Ząbkowicach Śląskich, – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nie stwierdza się stosowania przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji „DELFIN” Sp. z o.o. z siedzibą w Ząbkowicach Śląskich, praktyki ograniczającej konkurencję, o której mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, poprzez naduŜywanie pozycji dominującej na lokalnym rynku usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na terenie gminy Ząbkowice Śląskie, polegającego na narzucaniu cen nadmiernie wygórowanych w wyniku nie wyodrębnienia taryfowych grup odbiorców pomimo nie udokumentowania braku róŜnic kosztów zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków i doprowadzenie w związku z tym do ponoszenia przez konsumentów cięŜarów większych niŜ ponosiliby oni w przypadku wyodrębnienia tych grup. UZASADNIENIE I Do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wrocławiu w dniu 28.01.2004 r. wpłynął wniosek Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Ząbkowicach Śląskich, zwanego dalej Rzecznikiem, z Ŝądaniem wszczęcia postępowania antymonopolowego przeciwko Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji „DELFIN” Sp.z o.o. w Ząbkowicach Śląskich, zwanemu dalej Przedsiębiorstwem. 2 Wnioskodawca twierdził, iŜ Przedsiębiorstwo naduŜywa pozycji dominującej na rynku usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków w ten sposób, Ŝe nie wyodrębnia taryfowych grup odbiorców usług, przez co konsumenci ponoszą większy cięŜar niŜ powinni. Uzasadniając swoje Ŝądanie Rzecznik podał, Ŝe po przeanalizowaniu materiałów, które stanowiły podstawę do przyjęcia taryf na zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków, stwierdził niejasności co do wyodrębnienia taryfowych grup odbiorców, dokonania alokacji kosztów i ustalenia na tej podstawie cen. Zdaniem wnioskodawcy, Przedsiębiorstwo powinno wyodrębnić dwie grupy odbiorców usług: gospodarstwa domowe oraz przemysłowych odbiorców usług. PoniewaŜ dokumentacja w sprawie nowych taryf, nie potwierdziła braku róŜnicy kosztów, uprawniającej do nie róŜnicowania cen, wnioskodawca twierdził, iŜ nie jest moŜliwe określenie kosztów związanych z obsługą poszczególnych grup odbiorców, a gospodarstwa domowe ponoszą w związku z tym większe koszty niŜ powinny. (Dowód: karty 1-3) W związku z powyŜszym, organ antymonopolowy postanowieniem z dnia 27 lutego 2004 r. wszczął postępowanie antymonopolowe przeciwko Przedsiębiorstwu w sprawie uznania za ograniczającą konkurencję i nakazania zaniechania stosowania praktyki polegającej na naduŜywaniu przez Przedsiębiorstwo pozycji dominującej na rynku, poprzez narzucanie cen nadmiernie wygórowanych w wyniku nie wyodrębnienia taryfowych grup odbiorców pomimo nie udokumentowania braku róŜnic kosztów zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków i ponoszenie w związku z tym przez konsumentów większych cięŜarów niŜ powinni, co mogło stanowić naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 1 powołanej wyŜej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , zwanej dalej ustawą antymonopolową. (Dowód: karta 203) W odpowiedzi na stawiane zarzuty Przedsiębiorstwo poinformowało Urząd, iŜ po dokonaniu analizy wniosku o zatwierdzenie taryf dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, Rada Miejska Ząbkowic Śląskich postanowiła wyłonić jedną grupę odbiorców usług oraz złoŜyła jednocześnie wniosek z propozycją ustalenia odrębnych taryf dla wsi Tarnów. Przedsiębiorstwo poinformowało radnych o braku róŜnic w kosztach dla wsi Tarnów, jednakŜe pomimo to uchwalono odrębne ceny dla tej wsi. Przemysłowi odbiorcy usług na terenie Gminy Ząbkowice Śląskie zaś odprowadzają do kanalizacji ścieki, których stopień i stęŜenie zanieczyszczeń odpowiadają wskaźnikom dla ścieków komunalnych. (Dowód: karty 204-205) II Przeprowadzone przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów postępowanie dowodowe pozwoliło na ustalenie następującego stanu faktycznego: 1. Powiatowy Rzecznik Konsumentów w Ząbkowicach Śląskich, który wykonuje zadania samorządu terytorialnego w zakresie ochrony praw konsumentów (art. 34 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ) jest podmiotem uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie postępowania antymonopolowego (zgodnie z art. 84 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy o ochronie (...)). 3 2. Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji „DELFIN” Sp. z o.o. powstało w wyniku przekształcenia z dniem 1.04.1998 r. zakładu budŜetowego – Zakładu Wodociągów i Kanalizacji w Ząbkowicach Śląskich – w jednoosobową spółkę gminy – spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością pod nazwą Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji „DELFIN” spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Ząbkowicach Śląskich. PWiK „DELFIN” Sp. z o.o. prowadzi działalność na podstawie rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym w dniu 24.12.2002 r. Głównym i jedynym udziałowcem ww. spółki jest Gmina Ząbkowice Śląskie. Przedmiotem działalności PWiK „DELFIN” Sp. z o.o. jest m.in: - pobór uzdatnianie i rozprowadzanie wody, - gospodarka ściekami oraz wywóz i unieszkodliwianie odpadów, usługi sanitarne i pokrewne, - zagospodarowanie odpadów. Przedsiębiorstwo prowadzi działalność na obszarze gminy Ząbkowice Śląskie. (Dowód: karty 234-245, 419-440) 3. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. 2001 Nr 72, poz. 747 ze zm.), taryfy dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków podlegają zatwierdzeniu w drodze uchwały rady gminy. W związku z tym Prezes Zarządu Przedsiębiorstwa złoŜył w dniu 15.04.2003 r. w Urzędzie Miasta i Gminy Ząbkowice Śląskie wniosek o zatwierdzenie taryf dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. We wniosku Przedsiębiorstwo, na podstawie niezbędnych przychodów dla prowadzenia działalności w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, określiło ceny i stawki opłat w powyŜszym zakresie dla miasta i gminy Ząbkowice Śląskie (Tab.1). Tab. 1. Wysokość opłat za dostawę wody i odprowadzanie ścieków obowiązująca i proponowana przez Przedsiębiorstwo. Rok wprowadzenia cen Grupa odbiorców Cena dostawy wody za 1 m 3 (netto) Cena odbioru ścieków za 1 m 3 (netto) Gospodarstwa domowe 2,04 zł 1,33 zł Sfera niematerialna (jedn. budŜetowe) 2,68 zł 1,85 zł 2002 (opłaty zatwierdzone przez Radę Gminy) Sfera materialna (przemysł) 4,00 zł 3,78 zł 2003 (taryfa przedstawiona przez PWiK „DELFIN”) Gospodarstwa domowe i pozostali odbiorcy 2,39 zł 2,37 zł Źródło: karty 45-46 W 2002 r. w Ząbkowicach Śląskich obowiązywał podział na trzy grupy odbiorców usług w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków: gospodarstwa domowe, sfera niematerialna (jednostki 4 budŜetowe, szkoły, przedszkola, szpitale itp.) oraz sfera materialna (jednostki prowadzące działalność gospodarczą). W taryfie na rok 2003 Przedsiębiorstwo wyłoniło tylko jedną taryfową grupę odbiorców, która obejmuje gospodarstwa domowe, odbiorców przemysłowych i pozostałych. Taryfy określone we wniosku zostały ustalone na okres od 1.06.2003 r. do 31.05.2004 r. (Dowód: karty 43-70) 4. Zgodnie z art. 24 ust. 3 ww. ustawy o zbiorowym (...) rada gminy zatwierdza taryfy w terminie 45 dni od dnia złoŜenia wniosku przez przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne. Do wniosku o zatwierdzenie taryfy przedsiębiorstwo dołącza szczegółową kalkulację cen i stawek opłat oraz aktualny wieloletni plan rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, będących w jego posiadaniu. JeŜeli rada gminy nie podejmie uchwały w terminie 45 dni, to zgodnie z art. 24 ust. 8 ustawy o zbiorowym (...), taryfy wchodzą w Ŝycie po upływie 70 dni od dnia złoŜenia wniosku o zatwierdzenie taryf określonych przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne. Przedsiębiorstwo wniosek o zatwierdzenie taryf dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków złoŜyło w dniu 15 kwietnia.2003 r. Oznacza to, Ŝe Rada Miejska Ząbkowic Śląskich mogła podjąć ww. uchwałę do dnia 29 maja 2003 r. Rada Miejska nie podjęła jednakŜe uchwały w określonym wyŜej terminie, w związku z czym w dniu 24 czerwca 2003 r. taryfy w wysokości określonej we wniosku weszły w Ŝycie. Stosowną uchwałę Rada Miejska Ząbkowic Śląskich podjęła dopiero w dniu 4 lipca 2003 r. (Dowód: karty 11, 43) 5. Zgodnie z danymi zawartymi we wniosku o zatwierdzenie taryf stawki opłat - wraz z ich kalkulacją - za świadczone przez Uczestnika usługi w latach wyniosły: Tab. 2. Kalkulacja cen za dostawę 1m 3 wody i odprowadzanie 1m 3 ścieków proponowanych przez Przedsiębiorstwo na 2003 r. Lp. Wyszczególnienie Zaopatrzenie w wodę Odprowadzanie ścieków 1. Jednostkowy koszt eksploatacyjny [zł/1 m 3 ] 1,93 1,86 2. Amortyzacja [zł/1 m 3 ] 0,31 0,39 3. Rezerwa na naleŜności nieregularne [zł/1 m 3 ] 0,15 0,12 4. Razem koszt jednostkowy [zł/1 m 3 ] 2,39 2,37 5. MarŜa zysku [zł/1 m 3 ] 0 0 6. Cena stosowana [zł/1 m 3 ] 2,39 2,37 Źródło: opracowanie własne na podstawie kart 53,57. 5 Z powyŜszego zestawienia (Tab.2) wynika, Ŝe od dnia wprowadzenia nowych taryf dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków Uczestnik sprzedawał wodę wszystkim odbiorcom po koszcie jej wytworzenia. Podobnie sytuacja wyglądała w przypadku odbioru ścieków, bo równieŜ tutaj, kalkulując stawki opłat Przedsiębiorstwo przyjęło 0% marŜy zysku jednostkowego. 6 . Organ antymonopolowy w ramach przeprowadzonego postępowania dokonał analizy wyników finansowych Przedsiębiorstwa na tle innych przedsiębiorstw prowadzących działalność w sektorze usług wodociągowo-kanalizacyjnych z obszaru województw dolnośląskiego i lubuskiego na podstawie wskaźnika rentowności sprzedaŜy netto (Tab. 3). Tab. 3. Zestawienie wskaźników rentowności sprzedaŜy netto przedsiębiorstw wod-kan w latach 2001-2003. ***tajemnica przedsiębiorstwa*** Wskaźnik rentowności sprzedaŜy* Lp. Miejscowość 2001 r. 2002 r. 2003 r. 1. Bogatynia 2. DzierŜoniów 3. Głogów 4. Jawor 5. Jelcz-Laskowice 6. Jelenia Góra 7. Legnica 8. Lubin 9. Nowa Ruda 10. Strzelin 11. Ścinawa 12. Świdnica 13. Wołów 14. Wrocław 15. Ząbkowice Śląskie * wskaźnik rentowności sprzedaŜy dla ogółu działalności przedsiębiorstw Źródło: opracowanie własne na podstawie kart 267, 294, 299, 312, 314, 316, 318, 320, 330, 341, 342, 355 . Z powyŜszego zestawienia wynika, Ŝe w latach 2001-2002 Przedsiębiorstwo ***tajemnica przedsiębiorstwa*** Wskaźniki rentowności innych zbadanych przedsiębiorstw wodno-kanalizacyjnych z terenu Dolnego Śląska w latach 2001-2002 zawierają się w dość szerokim przedziale od - 11,8% do 11,27%,. Natomiast w roku 2003 moŜna zauwaŜyć ogólną poprawę kondycji badanych przedsiębiorstw, poniewaŜ tylko cztery z piętnastu badanych przedsiębiorstw poniosły stratę, a rozrzut pomiędzy wskaźnikami poszczególnych badanych znacznie się zmniejszył (wartość wskaźnika od -5,18% do 7,04%). Generalnie zatem analiza rentowności na sprzedaŜy nie wskazuje, aby ceny zawarte we wniosku taryfowym Przedsiębiorstwa miały charakter cen nadmiernie wygórowanych. Rentowność musiałaby bowiem być znacznie wyŜsza, co najmniej powyŜej 25 % przyjętych ogólnie dla 6 przedsiębiorstw działających w tej branŜy. Dane zawarte w powyŜszej tabeli (Tab. 3) nie wskazują na takie relacje. (Dowód: karty 459-460) 7. W trakcie postępowania zbadano wysokość przedmiotowych opłat obowiązujących w innych miejscowościach, połoŜonych na terenie województwa dolnośląskiego i lubuskiego w latach 2002-2003 (Tab. 4 – Tab.7). Tab. 4. Ceny netto 1m 3 wody w latach 2002-2003 w miejscowościach województwa dolnośląskiego i lubuskiego w odniesieniu do cen w Ząbkowicach Śląskich. Gospodarstwa domowe Pozostali odbiorcy 2002 r. 2003 r. 2002 r. 2003 r. Lp. Miejscowość cena 1m 3 % ceny w Ząbkowicach Śl. cena 1m 3 % cena 1m 3 % cena 1m 3 % 1. Bogatynia 1,65 80,88 2,08 87,03 2,90 72,50 3,21 134,31 2. Brzeg Dolny 2,40 117,65 2,76 115,48 2,40 60,00 2,76 115,48 3. DzierŜoniów 2,29 112,25 2,29 95,82 3,04 76,00 3,04 127,20 4. Głogów 1,84 90,20 2,14 89,54 2,58 64,50 2,97 124,27 5. Jawor 1,67 81,86 1,69 70,71 3,57 89,25 3,59 150,21 6. Jelcz- Laskowice 2,21 108,33 2,21 92,47 2,21 55,25 2,21 92,47 7. Kłodzko 1,45 71,08 1,90 79,50 1,80 45,00 1,94 81,17 8. Lubin 2,25 110,29 2,25 94,14 3,10 77,50 3,10 129,71 9. Nowa Ruda 2,24 109,80 2,34 97,91 2,98 74,50 2,98 124,69 10. Nowa Sól 1,93 94,61 1,93 80,75 1,93 48,25 1,93 80,75 11. Polkowice 4,30 210,78 4,30 179,92 4,30 107,50 4,30 179,92 12. Strzelin 2,01 98,53 2,09 87,45 2,31 57,75 2,42 101,26 13. Ścinawa 1,68 82,35 1,90 79,50 2,10 52,50 1,95 81,59 14. Świdnica 1,62 79,41 1,70 71,13 2,92 73,00 2,92 122,18 15. Wołów 1,80 88,24 2,00 83,68 2,42 60,50 2,77 115,90 16. Ząbkowice Śląskie 2,04 100,00 2,39 100,00 4,00 100,00 2,39 100,00 Źródło: opracowanie własne na podstawie kart: 45, 223, 266, 294, 302, 304, 314, 315, 317, 319, 340, 342, 347,348, 354, 375, 391. 7 Z powyŜszych danych wynika, Ŝe ceny netto 1m 3 wody w innych miejscowościach województw dolnośląskiego i lubuskiego, podobnych do Ząbkowic Śląskich pod względem liczby ludności, co stwarza równieŜ podobieństwo w infrastrukturze wodno-kanalizacyjnej, kształtowały się następująco: - w 2002 r.: • gospodarstwa domowe: 1,45 zł – 4,30 zł, • pozostali odbiorcy: 1,80 zł – 4,30 zł, - w 2003 r.: • gospodarstwa domowe: 1,69 zł – 4,30 zł, • pozostali odbiorcy: 1,93 zł – 4,30 zł, Przyjmując cenę wody w Ząbkowicach Śląskich za punkt odniesienia, tj. 100%, ceny wody w pozostałych miejscowościach osiągały w 2002 r. wartości od 71% do 210% ceny w Ząbkowicach Śl. w przypadku gospodarstw domowych oraz od 45% do 107% ceny bazowej w przypadku pozostałych odbiorców. W roku 2003 w gospodarstwach domowych ceny osiągały od 70% do 179% ceny bazowej, natomiast w grupie pozostałych odbiorców – od 80% do 179 % ceny bazowej. Tab. 5. Ceny netto 1m 3 ścieków w latach 2002-2003 w miejscowościach województwa dolnośląskiego i lubuskiego w odniesieniu do cen w Ząbkowicach Śląskich. Gospodarstwa domowe Pozostali odbiorcy 2002 r. 2003 r. 2002 r. 2003 r. Lp. Miejscowość cena 1m 3 % ceny w Ząbkowicach Śl. cena 1m 3 % cena 1m 3 % cena 1m 3 % 1. Bogatynia 3,00 225,56 3,78 159,49 4,30 113,76 5,13 216,46 2. Brzeg Dolny 1,70 127,82 1,96 82,70 1,70 44,97 1,96 82,70 3. DzierŜoniów 1,72 129,32 1,72 72,57 2,30 60,85 2,30 97,05 4. Głogów 2,12 159,40 2,45 103,38 3,83 101,32 4,44 187,34 5. Jawor 1,95 146,62 2,01 84,81 4,56 120,63 4,58 193,25 6. Jelcz- Laskowice 3,52 264,66 3,72 156,96 3,52 93,12 3,72 156,96 7. Kłodzko 1,29 96,99 1,59 67,09 2,28 60,32 2,28 96,20 8. Lubin 2,06 154,89 2,06 86,92 3,05 80,69 3,05 128,69 9. Nowa Ruda 2,17 163,16 2,27 95,78 2,83 74,87 2,83 119,41 10. Nowa Sól 3,16 237,59 3,16 133,33 4,30 113,76 3,16 133,33 11. Polkowice 4,21 316,54 5,05 213,08 4,21 111,38 5,05 213,08 12. Strzelin 2,90 218,05 3,07 129,54 2,90 76,72 3,07 129,54 13. Ścinawa 2,28 171,43 2,55 107,59 2,85 75,40 2,55 107,59 8 14. Świdnica 2,17 163,16 2,34 98,73 2,92 77,25 3,05 128,69 15. Wołów 1,70 127,82 1,95 82,28 2,26 59,79 2,58 108,86 16. Ząbkowice Śląskie 1,33 100,00 2,37 100,00 3,78 100,00 2,37 100,00 Źródło: opracowanie własne na podstawie kart: 46, 223, 266, 294, 302, 304, 314, 315, 317, 319, 340, 342, 347, 348, 354, 375, 391. Z powyŜszej tabeli wynika, Ŝe ceny netto odbioru 1m 3 ścieków w miejscowościach zbliŜonych wielkością do Ząbkowic Śląskich kształtowały się następująco: - w 2002 r.: • gospodarstwa domowe: 1,29 zł – 4,21 zł, • pozostali odbiorcy: 1,70 zł – 4,56 zł, - w 2003 r.: • gospodarstwa domowe: 1,59 zł – 5,05 zł, • pozostali odbiorcy: 1,96 zł – 5,13 zł, W odniesieniu do ceny odbioru ścieków w Ząbkowicach Śląskich, ceny ścieków w pozostałych miejscowościach osiągały w 2002 r. wartości od 96% do 316% ceny w Ząbkowicach Śl. w przypadku gospodarstw domowych oraz od 44% do 120% ceny bazowej w przypadku pozostałych odbiorców. W roku 2003 w gospodarstwach domowych ceny osiągały od 67% do 213% ceny bazowej, natomiast w grupie pozostałych odbiorców – od 82% do 216 % ceny bazowej. Tab. 6. Dynamika wzrostu cen netto 1m 3 wody w latach 2002-2003 w miastach województw dolnośląskiego i lubuskiego. Gospodarstwa domowe Pozostali odbiorcy Lp. Miejscowość 2002 r. 2003 r. Dynamika wzrostu ceny 2002 r. 2003 r. Dynamika wzrostu ceny 1. Bogatynia 1,65 2,08 26,06% 2,90 3,21 10,69% 2. Brzeg Dolny 2,40 2,76 15,00% 2,40 2,76 15,00% 3. DzierŜoniów 2,29 2,29 0,00% 3,04 3,04 0,00% 4. Głogów 1,84 2,14 16,30% 2,58 2,97 15,12% 5. Jawor 1,67 1,69 1,20% 3,57 3,59 0,56% 6. Jelcz- Laskowice 2,21 2,21 0,00% 2,21 2,21 0,00% 7. Kłodzko 1,45 1,90 31,03% 1,80 1,94 7,78% 8. Lubin 2,25 2,25 0,00% 3,10 3,10 0,00% 9 9. Nowa Ruda 2,24 2,34 4,46% 2,98 2,98 0,00% 10. Nowa Sól 1,93 1,93 0,00% 1,93 1,93 0,00% 11. Polkowice 4,30 4,30 0,00% 4,30 4,30 0,00% 12. Strzelin 2,01 2,09 3,98% 2,31 2,42 4,76% 13. Ścinawa 1,68 1,90 13,10% 2,10 1,95 -7,14% 14. Świdnica 1,62 1,70 4,94% 2,92 2,92 0,00% 15. Wołów 1,80 2,00 11,11% 2,42 2,77 14,46% 16. Ząbkowice Śląskie 2,04 2,39 17,16% 4,00 2,39 -40,25% Źródło: opracowanie własne na podstawie kart: 46, 223, 266, 294, 302, 304, 314, 315, 317, 319, 340, 342, 347, 348, 354, 375, 391. Jak widać powyŜej, na szesnaście badanych przedsiębiorstw wod-kan, w 2003 r. w grupie gospodarstw domowych pięć utrzymało ceny wody z roku 2002, zaś w pozostałych ceny wody wzrosły od 1,2% do 31%. W grupie pozostałych odbiorców siedem przedsiębiorstw utrzymało ceny z roku 2002, zaś dwa obniŜyły ceny wody (Ścinawa i Ząbkowice Śląskie). W pozostałych dziewięciu miastach ceny wzrosły od 0,56% do 15,12%. W Ząbkowicach Śląskich w grupie gospodarstw domowych cena wody wzrosła w roku 2003 o 17,16% w stosunku do ceny z roku 2002, natomiast w grupie pozostałych odbiorców cena została obniŜona o 40,25%. Tab. 7. Dynamika wzrostu cen netto 1m 3 ścieków w latach 2002-2003 w miastach województw dolnośląskiego i lubuskiego. Gospodarstwa domowe Pozostali odbiorcy Lp. Miejscowość 2002 r. 2003 r. Dynamika wzrostu ceny 2002 r. 2003 r. Dynamika wzrostu ceny 1. Bogatynia 3,00 3,78 26,00% 4,30 5,13 19,30% 2. Brzeg Dolny 1,70 1,96 15,29% 1,70 1,96 15,29% 3. DzierŜoniów 1,72 1,72 0,00% 2,30 2,30 0,00% 4. Głogów 2,12 2,45 15,57% 3,83 4,44 15,93% 5. Jawor 1,95 2,01 3,08% 4,56 4,58 0,44% 6. Jelcz- Laskowice 3,52 3,72 5,68% 3,52 3,72 5,68% 7. Kłodzko 1,29 1,59 23,26% 2,28 2,28 0,00% 10 8. Lubin 2,06 2,06 0,00% 3,05 3,05 0,00% 9. Nowa Ruda 2,17 2,27 4,61% 2,83 2,83 0,00% 10. Nowa Sól 3,16 3,16 0,00% 4,30 3,16 -26,51% 11. Polkowice 4,21 5,05 19,95% 4,21 5,05 19,95% 12. Strzelin 2,90 3,07 5,86% 2,90 3,07 5,86% 13. Ścinawa 2,28 2,55 11,84% 2,85 2,55 -10,53% 14. Świdnica 2,17 2,34 7,83% 2,92 3,05 4,45% 15. Wołów 1,70 1,95 14,71% 2,26 2,58 14,16% 16. Ząbkowice Śląskie 1,33 2,37 78,20% 3,78 2,37 -37,30% Źródło: opracowanie własne na podstawie kart: 46, 223, 266, 294, 302, 304, 314, 315, 317, 319, 340, 342, 347, 348, 354, 375, 391. Z powyŜszego zestawienia wynika, iŜ w grupie gospodarstw domowych w 2003 r w trzech miastach utrzymano ceny odbioru ścieków z roku 2002, zaś w pozostałych miastach ceny wzrosły od 3,08% w Jaworze do 78,2% w Ząbkowicach Śląskich. W grupie pozostałych odbiorców w czterech miastach utrzymano ceny z roku 2002, zaś w trzech obniŜono ceny ścieków (Nowa Sól, Ścinawa i Ząbkowice Śląskie). W pozostałych miastach ceny ścieków wzrosły od 0,44% do 19,95%. W Ząbkowicach Śląskich w grupie gospodarstw domowych cena odbioru ścieków wzrosła w roku 2003 o 78,2% w stosunku do ceny z roku 2002, natomiast w grupie pozostałych odbiorców cena została obniŜona o 37,3%. Porównując powyŜsze dane, w Ząbkowicach Śląskich poziom wzrostu ceny wody w grupie gospodarstw domowych (17%) nie odbiegał od innych badanych miast, natomiast w wyniku wyodrębnienia przez uczestnika tylko jednej grupy odbiorców, duŜemu obniŜeniu uległa cena wody dla odbiorców prowadzących działalność gospodarczą (-40%). Z kolei w grupie gospodarstw domowych moŜna zauwaŜyć znaczny wzrost ceny odbioru ścieków w stosunku do roku poprzedniego (78%) i w stosunku do innych przedsiębiorstw wod.-kan. oraz jednocześnie duŜy spadek ceny w grupie pozostałych odbiorców (37%). W tym przypadku wysokie wskaźniki dynamiki wzrostu (spadku) cen nie są czynnikiem charakteryzującym ceny nadmiernie wygórowanej, gdyŜ nie wiąŜą się z wprowadzeniem cen bardzo wysokich, znacznie wyŜszych od cen występujących na porównywalnych rynkach. Właściwie, w wyniku wprowadzenia tych zmian przez Przedsiębiorstwo, ceny wody i ścieków w Ząbkowicach Śląskich przestały odbiegać w górę lub w dół od średnich cen w innych badanych miastach i ukształtowały się na poziomie cen średnich. Natomiast dla stwierdzenia, Ŝe ceny są nadmiernie wygórowane musiałyby one być znacznie wyŜsze od cen obowiązujących na rynkach porównywalnych. 11 8. Struktura sprzedaŜy usług Przedsiębiorstwa w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków w latach 2001-2003 kształtowała się następująco (Tab.8): Tab. 8. Struktura sprzedaŜy wody i odbioru ścieków w Ząbkowicach Śląskich w latach 2001- 2003. WODA ŚCIEKI Odbiorcy 2001 r. 2002 r. 2003 r. 2001 r. 2002 r. 2003 r. Gospodarstwa domowe 82,73% 83,92% 83,08% 79,85% 80,30% 80,40% Sfera niematerialna (jedn. budŜetowe) 14,58% 13,26% 14,00% 14,66% 14,29% 14,00% Sfera materialna (przemysł) 2,69% 2,82% 2,92% 5,49% 5,41% 5,60% Razem 100% 100% 100% 100% 100% 100% Źródło: opracowanie na podstawie karty 273. Jak widać z powyŜszej tabeli, odbiorcy przemysłowi stanowią marginalną grupę odbiorców usług Przedsiębiorstwa. SprzedaŜ wody w tej grupie nie osiąga nawet 3% sprzedaŜy wody ogółem. W przypadku ścieków, ich odbiór od odbiorców przemysłowych waha się w granicach 5,5% ogółu odebranych ścieków. W grupie sfery niematerialnej, do której zalicza się jednostki budŜetowe, szkoły, przedszkola i szpitale, sprzedaŜ usług Przedsiębiorstwa stanowi ok. 14% ogółu sprzedaŜy. Największa część sprzedaŜy uczestnika postępowania, bo aŜ 83% wody i 80,4% ścieków, przypada na grupę gospodarstw domowych. 9. System zaopatrzenia w wodę miasta i gminy Ząbkowice Śląskie oparty jest na pięciu ujęciach wód podziemnych, ujęcia źródłowego-szczelinowego dla wsi Tarnów oraz stacji szybowej zasilanej infiltracyjnie wodą opadową na terenie Huty Szklary. W sumie gmina Ząbkowice Śląskie posiada siedem ujęć wody, składających się na sześć systemów wodociągowych. W grupie odbiorców przemysłowych zgodnie z warunkami umów woda dostarczana jest na cele sanitarno-bytowe, socjalne oraz technologiczne, jednakŜe nie związane z koniecznością zastosowania odrębnych procesów uzdatniania. (Dowód: karty 22-23, 279-287) 10. Zgodnie z art. 275 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U.2001, Nr 62, poz. 627 ze zm.) podmioty korzystające ze środowiska są obowiązane do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska. Opłata za korzystanie ze środowiska, w myśl art. 273 ust. 1 ww. ustawy Prawo ochrony (...), jest ponoszona m.in. za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi oraz za pobór wód, co wiąŜe się z przedmiotem działalności m.in. przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych. Od 1 kwietnia 2003 r. stawki i sposób obliczania opłat za korzystanie ze środowiska reguluje Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 marca 2003 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz.U.2003, Nr 55, poz. 477 ze zm.). Zgodnie z §9 ust. 1 tego rozporządzenia, jeŜeli pobrana woda zostanie wykorzystana do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spoŜycia lub na cele socjalno-bytowe, jednostkową stawkę opłaty 12 za pobór 1m 3 wody podziemnej ustala się w wysokości 0,051 zł, a za pobór wody powierzchniowej śródlądowej – w wysokości 0,031 zł. 11. System kanalizacji sanitarnej i ogólnospławnej obejmuje całe miasto Ząbkowice Śląskie oraz wieś Jaworek, jako jeden system odprowadzający ścieki do oczyszczalni komunalnej w Ząbkowicach Śl. przy ul. Rzecznej, oddanej do uŜytku w roku 1980. Obecnie obiekt ten nie spełnia wymogów ustawy Prawo ochrony środowiska w zakresie odprowadzanych ścieków po oczyszczeniu – urządzenia nie są w stanie zredukować ładunków zanieczyszczeń do warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym. Dlatego Przedsiębiorstwo w ramach wieloletniego planu modernizacji i rozwoju urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych przewiduje znaczną inwestycję związaną z przebudową i rozbudową oczyszczalni. (Dowód: karty 23-24) 12. Zgodnie z art. 2 pkt 11 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków , a takŜe art. 9 ust. 1 pkt 17 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. 2001, Nr 115, poz. 1229 ze zm.), przez ścieki przemysłowe rozumie się ścieki odprowadzane z terenów, na których prowadzi się działalność handlową lub przemysłową albo, niebędące ściekami bytowymi lub wodami opadowymi. Ścieki przemysłowe występują zwykle w zakładach przemysłowych, w powiązaniu z procesami produkcyjnymi, a ich ilość i skład określane są przez rodzaj surowców oraz metody przetwarzania (J. Bever, A. Stein, H. Teichmann, Zaawansowane metody oczyszczania ścieków , Oficyna Wydawnicza Projprzem-EKO, Bydgoszcz 1997, s.46). Na terenie miasta i gminy Ząbkowice Śląskie nie występują takie zakłady przemysłowe jak cukrownie, browary, słodownie, gorzelnie, papiernie, fabryki włókien, droŜdŜy, celulozy, farbiarnie, wytwórnie win itp., w których woda jest składnikiem prowadzonego procesu produkcyjnego. PoniŜej (Tab. 9) zestawiono innych niŜ gospodarstwa domowe i sfera niematerialna, odbiorców usług Przedsiębiorstwa wraz z rodzajem prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Tab. 9. Wykaz odbiorców usług PWiK „DELFIN” Sp. z o.o. w zakresie dostawy wody i odbioru ścieków z t zw. sfery materialnej. Lp. Usługobiorca Rodzaj prowadzonej działalności 1. Legrand FAEL Sp. z o.o. w Ząbkowicach Śląskich - przemysł maszynowy i elektromaszynowy 2. Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe HE- MA w Ząbkowicach Śląskich - konfekcjonowanie i sprzedaŜ wyrobów mięsnych i wędliniarskich 3. Przedsiębiorstwo Przemysłowo-Handlowe „TOR” SA w Ząbkowicach Śląskich - bieŜnikowanie opon do samochodów cięŜarowych i autobusów metodą na zimno, - naprawa silników wysokopręŜnych, 4. Dolnośląski Zakład Termoenergetyczny FORTUM SA w Wałbrzychu - wytwarzanie, dystrybucja i sprzedaŜ energii cieplnej Źródło: opracowanie na podstawie kart 204, 274, 415, 416. 13 W związku z tym, Ŝe, zgodnie z treścią zawartych umów, woda dostarczana ww. przedsiębiorcom nie jest przeznaczona do celów produkcyjnych, a jedynie socjalnych i bytowych, ścieki przez nich odprowadzane równieŜ nie kwalifikują się do określenia mianem ścieków przemysłowych zgodnie z podanymi wyŜej definicjami ścieków przemysłowych. Są to głównie ścieki bytowe lub komunalne, więc nie wymagają innych niŜ standardowo przyjęte w oczyszczalniach ścieków komunalnych, procesów oczyszczania. A „ścieki sanitarne pochodzące ze spłukiwanych ustępów, umywalni i natrysków, kuchni zakładowych i pralni odpowiadają w znacznym stopniu pod względem jakości ściekom komunalnym i z zasady odprowadzane są do miejskiej kanalizacji (J. Bever, A. Stein, H. Teichmann, op. cit., s.47). 13. W ww. rozporządzeniu w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska podane są jednostkowe stawki opłaty za 1 kg poszczególnych substancji wprowadzanych ze ściekami do wód lub do ziemi oraz współczynniki róŜnicujące, zaleŜne od rodzaju wprowadzanych ścieków, przez które mnoŜy się jednostkowe stawki opłat. Zgodnie z §3 ust. 5 dla ścieków komunalnych odprowadzanych z urządzeń kanalizacyjnych miast i wsi współczynniki te wynoszą: - 0,4 – dla jednostkowej stawki opłaty za 1 kg substancji wprowadzanych ze ściekami do wód lub do ziemi, wyraŜonych jako wskaźnik pięciodobowego biochemicznego zapotrzebowania na tlen (BZT 5 ), - 0,5 - dla jednostkowej stawki opłaty za 1 kg substancji wprowadzanych ze ściekami do wód lub do ziemi, wyraŜonych jako wskaźnik chemicznego zapotrzebowania na tlen oznaczanego metodą dwuchromianową (ChZT-Cr). W art. 2 pkt 9-11 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę (...) zdefiniowane są pojęcia ścieków bytowych, komunalnych i przemysłowych. Podobne definicje zawarte są w ustawie z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U.2001, Nr 115, poz. 1229 ze zm.), w art. 9 ust. 1 pkt 15-17. śaden przepis nie określa jednak norm dotyczących stęŜenia ładunku zanieczyszczeń dla poszczególnych rodzajów ścieków. Przy projektowaniu oczyszczalni ścieków komunalnych przyjmuje się BZT 5 = 60 mg 02 /u oraz ChZT-Cr = 120 mg 02 /u dla jednego mieszkańca (J. Bever, A. Stein, H. Teichmann, op. cit . , s.46). (Dowód: karty 441-447) III. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwaŜył, co następuje: Uczestnikowi postawiony został zarzut naduŜywania pozycji dominującej na lokalnym rynku usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na terenie gminy Ząbkowice Śląskie, polegającego na narzucaniu cen nadmiernie wygórowanych w wyniku nie wyodrębnienia taryfowych grup odbiorców pomimo nie udokumentowania braku róŜnic kosztów zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków i ponoszenie w związku z tym przez konsumentów większych cięŜarów niŜ powinni. W pierwszej kolejności naleŜy zwrócić uwagę, iŜ podstawą do zastosowania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , jest uprzednie ustalenie przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, czy w rozpatrywanej sprawie 14 doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego. Zgodnie bowiem z art. 1 ust.1 ww. ustawy ustawa określa warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów . Przepisy art. 1 i 2 ustawy antymonopolowej stanowią, Ŝe określa ona warunki rozwoju i ochrony konkurencji. Charakterystyczne jest zrównanie w zakresie ochrony statusu przedsiębiorców i konsumentów. Tym drugim ochrona przysługuje jeśli wymaga tego interes publiczny. W art. 1 ust. 2 ww. ustawy wśród zjawisk wymagających przeciwdziałania wymienia się na pierwszym miejscu praktyki ograniczające konkurencję. Natomiast w odniesieniu do konsumentów z przeciwdziałaniem spotykają się praktyki naruszające ich zbiorowe interesy. Tylko w tym przypadku grupy konsumentów doznają bezpośredniej ochrony ze strony Prezesa Urzędu. Natomiast ochrona grup indywidualnych konsumentów jest dopuszczalna w razie naduŜywania pozycji dominującej na rynku właściwym przez jednego lub kilku przedsiębiorców. Z przepisu tego wynika, Ŝe celem interwencji Prezesa Urzędu jest przede wszystkim ochrona rynku przed jego dezorganizacją ze strony przedsiębiorców wykorzystujących swą dominującą pozycję, a ochrona interesów indywidualnych konsumentów lub ich grup jest następstwem zakazania przedsiębiorcom niektórych zachowań typowych dla podmiotów dominujących, uznanych przez ustawodawcę jako zagraŜające interesowi publicznemu (art. 1 ust. 1 ustawy). NaleŜy do nich praktyka narzucania cen nieuczciwych, nadmiernie wygórowanych lub zbyt niskich - art. 8 ust. 2 pkt 1 (wyrok SN z dnia 27 sierpnia 2003 r. sygn. akt I CK 185/03). W niniejszej sprawie organ antymonopolowy niewątpliwie występuje w ochronie interesu publicznego, bowiem skutkami działań Uczestnika w zakresie stosowania cen nadmiernie wygórowanych za dostawę wody i odprowadzanie ścieków dla gospodarstw domowych mogą być dotknięci wszyscy mieszkańcy Gminy Ząbkowice Śląskie, korzystający z usług Przedsiębiorstwa. Wobec powyŜszego, niniejsze postępowanie antymonopolowe niewątpliwie toczy się w interesie publicznym a nie w indywidualnym. NaleŜy zaznaczyć, iŜ zgodnie z orzecznictwem Sądu NajwyŜszego (vide: ww. wyrok z dnia 27 sierpnia 2003 r.) oraz Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (wyrok z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. Akt XVII Ama 34/03) ,, kompetencje rady gminy i Prezesa UOKiK w zakresie oddziaływania na ceny usług przedsiębiorstwa wodociągowo- kanalizacyjnego nie pozostają we wzajemnym stosunku przepisów ogólnych do szczególnych, a ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę nie wyłącza kompetencji Prezesa UOKiK w zakresie art. 9 w zw. z art. 8 ust.2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W odróŜnieniu od postępowania regulacyjnego organów gminy przepisy ustawy antymonopolowej stwarzają moŜliwość kwestionowania wygórowanej ceny przez złoŜenie wniosku do Prezesa UOKiK, którego kompetencje nie ograniczają się do niektórych tylko składników ceny, jak w postępowaniu o zatwierdzenie taryf”. Poza tym ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę (…) przewidująca kontrolę uprzedzającą dopuszcza wejście w Ŝycie taryf, w razie niepodjęcia w terminie uchwały rady gminy. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 8 ww. ustawy jeŜeli rada gminy nie podejmie uchwały w terminie 45 dni, wchodzą one w Ŝycie po upływie 70 dni od dnia złoŜenia wniosku o ich zatwierdzenie. Kontrola podjęta przez Prezesa UOKiK w razie działań przedsiębiorstwa naruszających zakaz ustanowiony w art. 8 ust. 2 pkt. 1 ustawy antymonopolowej ma wprawdzie charakter następczy, lecz skuteczność decyzji uwzględniającej zgłoszone zarzuty nie zaleŜy od jej wydania w określonym terminie. 15 Wobec powyŜszego, wszczęcie postępowania antymonopolowego w niniejszej sprawie było uzasadnione. PoniewaŜ uczestnik postępowania działa w strukturze rynkowej, istotne znaczenie ma określenie rynku właściwego w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 4 pkt 8 ustawy antymonopolowej, przez pojęcie rynku właściwego rozumie się rynek towarów, które ze względu na przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące róŜnice cen i koszty transportu, panują zbliŜone warunki konkurencji. Na rynek właściwy składa się rynek produktowy oraz rynek geograficzny. Oba te rynki muszą być oznaczone przez Prezesa Urzędu. Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Sądu Antymonopolowego w sprawach o stosowanie praktyk monopolistycznych, naleŜy dąŜyć do moŜliwie wąskiej segmentacji rynku. Im węziej, bardziej szczegółowo, jak wskazuje Sąd Antymonopolowy w orzeczeniu z dnia 4 października 1993 r. (sygn. akt XVII Amr 29/93, Wokanda 1994 r. Nr 3) uda się wyodrębnić rynek, tak w ujęciu produktowym (przedmiotowym), jak i terytorialnym, tym większy w nim udział moŜe mieć określony przedsiębiorca, co wyznacza poziom jego dominacji i zarazem wskazuje ograniczenia jakie stwarza mu ustawa antymonopolowa. W przeciwnym bowiem przypadku trudno byłoby znaleźć podmiot o pozycji dominującej co powodowałoby, iŜ ograniczenia antymonopolowe straciłyby sens. Rynek w znaczeniu przedmiotowym odnosi się do towarów w rozumieniu art. 4 pkt 6 ustawy antymonopolowej (m.in. rzeczy, usługi). W przedmiotowej sprawie towarem oferowanym nabywcom przez uczestnika postępowania jest usługa dostawy wody i odprowadzania ścieków. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy za rynek produktowy przyjęto usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Z uwagi na technologię dostarczania wody (siecią wodociągową) i odprowadzania ścieków (siecią kanalizacyjną) rynek w aspekcie geograficznym wyznaczany jest przez sieć wodno-kanalizacyjną naleŜącą do Przedsiębiorstwa i obejmuje obszar gminy Ząbkowice Śląskie, na terenie której ww. usługi są wykonywane. Zatem rynek właściwy w niniejszej sprawie stanowi lokalny rynek zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na terenie gminy Ząbkowice Ślaskie. Do stwierdzenia stosowania przez Przedsiębiorstwo praktyki ograniczającej konkurencję określonej w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej muszą być spełnione łącznie trzy przesłanki : 1) posiadanie przez przedsiębiorcę pozycji dominującej, 2) narzucenie cen z racji posiadanej siły rynkowej, 3) nadmiernie wygórowany charakter narzuconych cen w wyniku zastosowania jednolitych stawek opłat dla wszystkich odbiorców usług (na skutek nie wyodrębnienia taryfowych grup odbiorców). Ad 1) Art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje pozycję dominującą jako pozycję przedsiębiorcy, która umoŜliwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu moŜliwości działania w znacznym zakresie niezaleŜnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa się, 16 Ŝe przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeŜeli jego udział w rynku przekracza 40% . W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania ustalono, Ŝe uczestnik zajmuje pozycję monopolistyczną na rynku zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków obejmującym gminę Ząbkowice Śląskie. Jest bowiem wyłącznym dostawcą usług w zakresie zaopatrzenia w wodę i odbioru ścieków na obszarze gminy, posiadającym zintegrowaną sieć wodociągowo-kanalizacyjną. Przedsiębiorstwo jest zatem tzw. monopolistą naturalnym, co wynika z faktu sieciowego charakteru urządzeń słuŜących do dostarczania wody i odprowadzania ścieków. Na wyznaczonym wyŜej rynku właściwym uczestnik nie spotyka się z Ŝadną konkurencją, a oferowane przez niego usługi produktowe nie posiadają bliskich substytutów, w związku z czym zajmuje niekwestionowaną pozycję dominującą. Posiada więc na tym rynku siłę ekonomiczną, przy uŜyciu której moŜe zapobiegać nie tylko efektywnej konkurencji, ale i działać w duŜym stopniu niezaleŜnie od zachowania swych kontrahentów, a w szczególności eksploatować swoją pozycję rynkową ich kosztem. W związku z powyŜszym pierwsza z przesłanek praktyki określonej w art. 8 ust. 2 pkt 1 została spełniona. Spełnienie przez Uczestnika powyŜszej przesłanki potwierdzone jest takŜe w orzecznictwie Sądu Antymonopolowego (np. wyrok S.A. z dnia 7 października 1998 r. sygn. akt XVII Ama 44/98), który stanowi, iŜ do podmiotów posiadających pozycję tzw. naturalnego monopolisty odnoszą się zakazy naduŜywania pozycji dominującej. Posiadanie pozycji dominującej samo przez się nie narusza prawa. Narusza prawo dopiero jej naduŜywanie, przejawiające się w stosowaniu zakazanych praktyk ograniczających konkurencję. Nie wszystkie jednak zachowania przedsiębiorcy posiadającego pozycję dominującą mają postać takich praktyk, a tylko takie, które naruszają przepisy ustawy antymonopolowej. Ad 2) Narzucanie cen – w przypadku praktyki określonej w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej - musi mieć charakter przymusowy, wymuszony przez podmiot dominujący posiadający siłę rynkową. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ustala – zgodnie z powołanymi powyŜej przepisami wodnymi, tj. ustawą z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz z wytycznymi Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzanie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków – taryfy zawierające wysokość przedmiotowych opłat, które po zatwierdzeniu w drodze uchwały rady gminy obowiązują wszystkich odbiorców wody i dostawców ścieków na terenie działania przedsiębiorstwa. Niemniej jednak, nie zatwierdzenie przedmiotowych taryf przez radę gminy nie wstrzymuje moŜliwości ich wprowadzenia. W niniejszej sprawie, w wyniku nie podjęcia w ustawowym terminie przez Radę Miejską w Ząbkowicach Śląskich uchwały zatwierdzającej taryfy dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na terenie gminy Ząbkowice Śląskie, zgodnie z art. 24 ust. 8 ustawy o zbiorowym (...), taryfy weszły w Ŝycie po upływie 70 dni od dnia złoŜenia wniosku o zatwierdzenie taryf określonych przez Przedsiębiorstwo, tj. w dniu 24 czerwca 2003 r. W świetle wyŜej cytowanych przepisów zmiany wysokości opłat za dostawę wodę i odprowadzanie ścieków dla gospodarstw domowych nie są negocjonowane z odbiorcami 17 usług wodociągowo-kanalizacyjnych. Organem regulacyjnym, który ma wyraŜać interesy odbiorców i przeciwdziałać kształtowaniu cen ponad koszty uzasadnione, zgodnie z przepisami ustawy o zbiorowym (...) jest Rada Gminy. Odbiorcy usług w zakresie zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków nie mają Ŝadnego wpływu na ostateczny poziom cen zawartych w taryfie dla wody i ścieków. Tym samym ceny za wodę i ścieki w prowadzonym postępowaniu zostały narzucone stronom umów o świadczenie usług dostawy wody i odbioru ścieków. NaleŜy więc uznać, iŜ została spełniona druga przesłanka art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej tj. narzucenie przez uczestnika postępowania cen ze wodę i ścieki z racji posiadanej siły rynkowej. Ad 3) JeŜeli chodzi o trzecią przesłankę hipotezy art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej tj. pobieranie cen nadmiernie wygórowanych w wyniku zastosowania jednolitych stawek opłat dla wszystkich odbiorców usług, to w pierwszej kolejności naleŜy zaznaczyć, iŜ Prezes Urzędu nie ocenia czy cena jest nadmiernie wygórowana tylko z powodu nie zróŜnicowania cen wody i ścieków i nie zastosowania się do przepisów w tym zakresie. Sam fakt nie wyodrębnienia taryfowych grup odbiorców i nie udokumentowania braku róŜnic w kosztach dla ujednolicenia cen, nie oznacza automatycznie, iŜ ceny te są cenami nadmiernie wygórowanymi. Naruszenie przepisów czy procedur wynikających z przepisów ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę [...] samo w sobie nie stanowi praktyki ograniczającej konkurencję, jeŜeli skutkiem tego zastosowane w taryfie ceny nie mają charakteru cen nadmiernie wygórowanych. Pojęcie ceny nadmiernie wygórowanej jest mało precyzyjne i róŜnie jest definiowane. „Europejski Trybunał Sprawiedliwości w sprawie United Brands z 1978 r. uznał za cenę nadmiernie wygórowaną cenę, która nie znajduje uzasadnienia w odniesieniu do „ekonomicznej wartości’ sprzedawanego produktu. „Ekonomiczna wartość” została zaś sprowadzona do kosztów własnych firmy dominującej i cen jej konkurentów. Stosunek pomiędzy kosztami i rzekomą ceną nadmiernie wygórowaną jest mierzony zyskiem Odniesienie natomiast do cen konkurentów moŜe być bazą porównawczą dla określenia, czy zdolność firmy do osiągania większej rentowności jest rezultatem większej efektywności, chociaŜ – jak przyznaje Trybunał - jest to narzędzie dosyć surowe, aczkolwiek uŜyteczne dla poszukiwania cen nadmiernie wygórowanych” (Z. Jurczyk, Wybrane zagadnienia polityki konkurencji , Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Warszawa 2004, s. 13). Zgodnie z praktyką orzeczniczą Urzędu, przy określeniu ceny nadmiernie wygórowanej stosowanymi miernikami są: a) koszty uzasadnione (kalkulacja cen wody i ścieków), b) wskaźniki rentowności i wielkość zysku na sprzedaŜy 1 m 3 wody i ścieków, c) dynamika wzrostu cen, d) ceny na rynkach porównywalnych. Ad a) 18 Podstawą prawną kalkulacji cen za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków są przepisy Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz.U. Nr 26, poz. 257). Zgodnie z wytycznymi ww. rozporządzenia (§6) podstawę opracowania taryf dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków stanowi ustalenie poziomu niezbędnych przychodów, uwzględniającego: - koszty eksploatacji i utrzymania, - opłaty za korzystanie ze środowiska, - spłaty rat kapitałowych ponad wartość amortyzacji, - spłaty odsetek od zaciągniętych kredytów i poŜyczek, - rezerwy na naleŜności nieregularne, - marŜę zysku. Ponadto, zgodnie z §10 ww. rozporządzenia, przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne określa alokację kosztów odpowiednio dla zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, w szczególności na następujące taryfowe grupy odbiorców usług: 1) gospodarstwa domowe, 2) przemysłowych odbiorców usług. Jednocześnie, zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków , ceny i stawki opłat określone w taryfie są róŜnicowane dla poszczególnych taryfowych grup odbiorców usług na podstawie udokumentowanych róŜnic kosztów zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Jak wykazano wcześniej, uczestnik postępowania zawarł umowy o dostawę wody i odprowadzanie ścieków z czterema przemysłowymi odbiorcami usług. Zgodnie z warunkami umów, woda dostarczana jest na cele sanitarno-bytowe, socjalne oraz technologiczne tych przedsiębiorców, jednakŜe nie związane z koniecznością zastosowania odrębnych procesów uzdatniania. śaden z przedsiębiorców nie prowadzi działalności, w której woda jest składnikiem prowadzonego procesu produkcyjnego. Odprowadzane przez tych przedsiębiorców ścieki nie kwalifikują się więc do określenia ich jako ścieki przemysłowe, zgodnie z podanymi wcześniej definicjami ścieków przemysłowych. Są to głównie ścieki bytowe lub komunalne, które nie wymagają innych, niŜ standardowo przyjęte w oczyszczalniach ścieków komunalnych, procesów oczyszczania. Ponadto przedsiębiorcy ci stanowią marginalną grupę odbiorców usług Przedsiębiorstwa. SprzedaŜ wody w tej grupie nie osiąga nawet 3% sprzedaŜy wody ogółem. W przypadku ścieków, ich odbiór od przedsiębiorców waha się w granicach 5,5% ogółu odebranych ścieków. Tak więc wielkość przychodów oraz poziom kosztów w tej grupie odbiorców nie ma większego wpływu na ogólny poziom przychodów i kosztów Przedsiębiorstwa w zakresie dostawy wody i odprowadzania ścieków. Dlatego w oparciu o dostarczone przez uczestnika postępowania kalkulacje kosztów oraz inne dokumenty Urząd nie dopatrzył się, aby kalkulacja ceny 1 m 3 wody i ścieków była sporządzona niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. 19 Ad b) Wskaźnik rentowności sprzedaŜy netto dla Przedsiębiorstwa w 2003 r. wyniósł ***tajemnica przedsiębiorstwa*** NaleŜy przy tym zaznaczyć, iŜ badany wskaźnik rentowności sprzedaŜy dotyczy ogółu działalności badanych przedsiębiorstw, a nie tylko działalności w zakresie dostawy wody i odprowadzania ścieków – obejmuje więc zysk na pozostałej działalności, co wpływa na jego dodatnią wartość. JednakŜe poziom rentowności sprzedaŜy uczestnika nie wskazuje, aby ceny zawarte we wniosku taryfowym Przedsiębiorstwa miały charakter cen nadmiernie wygórowanych. Gdyby proponowane ceny miały być nadmiernie wygórowane, rentowność przedsiębiorstwa na sprzedaŜy byłaby znacznie wyŜsza, niŜ osiągnięte w 2003 roku ***tajemnica przedsiębiorstwa*** Wielkość zysku na sprzedaŜy 1 m 3 wody i ścieków obliczany jest jako róŜnica między jednostkową ceną sprzedaŜy a jednostkową ceną kalkulacyjną. NaleŜy podkreślić, iŜ poziom narzutu zysku nie jest regulowany ww. przepisami w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, lecz jest ustalany przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w sposób całkowicie samodzielny i niezaleŜny. NaleŜy tutaj podkreślić, iŜ zgodnie z orzecznictwem Sądu Antymonopolowego (wyrok z dnia 24 kwietnia 2002 r. sygn. akt XVII Ama 73/01), w gospodarce rynkowej, usługi komunalne są ,,towarem” jak kaŜdy inny. Ich cena musi więc pokrywać koszty, a ponadto umoŜliwiać osiąganie zysku. Osiąganie zysku przez podmiot gospodarczy jest warunkiem utrzymania się na rynku, gdyŜ umoŜliwia rozwój. Nie moŜna zatem oczekiwać od podmiotu świadczącego takie usługi, aby dobrowolnie rezygnował z zysku w części lub całości. Praktyka polegająca na naduŜywaniu pozycji dominującej przez pobieranie nadmiernie wygórowanych cen ma miejsce, gdy podmiot posiadający pozycję dominującą pobiera cenę niewspółmierną do własnego świadczenia. Ceną nadmiernie wygórowaną nie jest cena obejmująca koszty (produkcji, nabycia) i godziwy zysk. Z kalkulacji cen, zawartych we wniosku o zatwierdzenie taryf dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na rok 2003 wynika, Ŝe uczestnik zdecydował się sprzedawać swoje usługi w ww. zakresie po kosztach ich wytworzenia, zakładając w kalkulacjach cen zarówno dla wody jak równieŜ dla ścieków, 0% marŜy zysku jednostkowego. MoŜna więc stwierdzić, iŜ wprowadzenie opłat za dostawę wody w wysokości 2,39 zł/m 3 i za odprowadzanie ścieków w wysokości 2,37 zł/m 3 dla wszystkich odbiorców usług nie miały na celu maksymalizacji zysku, lecz pokrycie kosztów i uniknięcie strat na prowadzonej działalności wodociągowo-kanalizacyjnej. Ponadto, w ocenie organu antymonopolowego, zrównanie cen dla wszystkich odbiorców miało na celu wyeliminowanie subsydiowania skrośnego, tj. pokrywania części kosztów dotyczących grupy gospodarstw domowych przychodami pochodzącymi od przemysłowych odbiorców usług. Stosowanie w grupie odbiorców przemysłowych wyŜszych cen za wodę i ścieki, przy ponoszeniu kosztów jednostkowych identycznych jak dla gospodarstw domowych, mogłoby stanowić przejaw naduŜycia ze strony Przedsiębiorstwa i podlegałoby ocenie Prezesa UOKiK. NiezaleŜnie od powyŜszego naleŜy podkreślić, iŜ - zgodnie z powołanym powyŜej wyrokiem Sądu Antymonopolowego z dnia 24 kwietnia 2002 r. - bez znaczenia dla istoty sprawy jest ogólny wynik finansowy Uczestnika. Nie ma bowiem Ŝadnego powodu, aby 20 zainteresowany świadczący usługi komunalne nie osiągał zysku. Globalna wielkość zysku nie ma teŜ znaczenia dla ewentualnego stwierdzenia zarzucanej praktyki, podobnie jak i struktura jego osiągania. Ad c) Analizując ceny w Ząbkowicach Śląskich w ujęciu dynamicznym, wskaźnik wzrostu ceny wody w grupie gospodarstw domowych (17%) nie odbiegał od innych badanych miast, natomiast w wyniku wyodrębnienia przez uczestnika tylko jednej grupy odbiorców, duŜemu obniŜeniu uległa cena wody dla odbiorców prowadzących działalność gospodarczą (-40%). Z kolei w grupie gospodarstw domowych moŜna zauwaŜyć znaczny wzrost ceny odbioru ścieków w stosunku do roku poprzedniego (78%) i w stosunku do innych przedsiębiorstw wod.-kan. oraz jednocześnie duŜy spadek ceny w grupie pozostałych odbiorców (37%). MoŜna więc zauwaŜyć wyraźną anomalię w zakresie dynamiki wzrostu cen, zwłaszcza cen za odprowadzanie ścieków w grupie gospodarstw domowych. Znaczny wzrost ceny ścieków w tej grupie przy jednoczesnym obniŜeniu cen w grupie pozostałych odbiorców moŜe budzić zastrzeŜenia, jednakŜe wówczas jednocześnie nasuwa się wątpliwość co do prawidłowości kalkulacji cen w okresach poprzednich. NaleŜy przy tym uwzględnić zmiany w obrębie przemysłu, nie będące bez wpływu na strukturę i poziom kosztów (np. zaprzestanie działalności przetwórczej przez PPH HE-MA). Ponadto analizy cen według tego kryterium naleŜy zawsze dokonywać w powiązaniu ze wskaźnikami rentowności. JeŜeli bowiem rentowność jest wysoka przy jednocześnie wysokiej dynamice wzrostu cen, to wówczas moŜna by wyciągnąć wniosek, iŜ ceny mają charakter cen nadmiernie wygórowanych. W rozpatrywanej sprawie takie relacje jednak nie wystąpiły. Ad d) PowyŜsze przesłanki ceny nadmiernie wygórowanej za wodę i ścieki (miernik kosztów oraz wskaźniki rentowności i wielkość zysku na sprzedaŜy 1 m 3 wody i ścieków) wynikają pośrednio z powołanych powyŜej przepisów wodnych, tj. ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz z wytycznych zawartych w ww. Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie określania taryf (...). NaleŜy jednak zaakcentować, iŜ stosowanie wyłącznie kryteriów kosztowych przy badaniu moŜliwości stosowania przez Przedsiębiorstwo cen nadmiernie wygórowanych nie byłoby miarodajne, gdyŜ podmiot o pozycji dominującej nie poddawany konfrontacji ze strony konkurentów ma łatwą moŜliwość wkalkulowania do ceny nieuzasadnionych kosztów działalności, co nie zawsze łatwo udaje się odkryć. Dlatego, aczkolwiek podstawą dla ustalania opłat za dostawę wody i odprowadzanie ścieków są kryteria kosztowe, niemniej jednak organ antymonopolowy dodatkowo dokonał porównania cen stosowanych przez taki podmiot (tj. przez uczestnika postępowania) z cenami przedsiębiorców prowadzących toŜsamą działalność, ale na innych, porównywalnych rynkach, czyli w innych miejscach. W ocenie Prezesa UOKiK metoda ta jest najbardziej obiektywna. Ze stanowiskiem tym zgadza się równieŜ Sąd Ochrony Konkurencji i 21 Konsumentów. Metoda kosztowa niesie bowiem za sobą moŜliwości manipulowania przez wliczenie w cenę wody pozornych kosztów działalności (wyrok SOKiK z dnia 2 kwietnia 2003 r., sygn. akt XVII Ama 41/02). Czynienie powyŜszych porównań jest niekiedy trudne, jako Ŝe z reguły występują w poszczególnych miejscowościach odmienne okoliczności, a przede wszystkim inna infrastruktura techniczna, przy wykorzystaniu której prowadzona jest przedmiotowa działalność, skutkująca róŜnymi kosztami eksploatacji urządzeń. Jednak w niniejszej sprawie takie porównania mogą być przydatne jako poszerzające spektrum badań i dające pełniejszy obraz przedmiotu postępowania. Do analizy porównawczej przedmiotowych opłat wybrano miasta o wielkości i liczbie mieszkańców zbliŜonych do miasta Ząbkowice Śląskie, połoŜone na terenie województw dolnośląskiego i lubuskiego. W tym miejscu naleŜy zauwaŜyć, iŜ nawet fakt ustalenia opłaty za wodę i ścieki na poziomie cen wysokich wśród badanych podmiotów nie daje podstaw do uznania, Ŝe podmiot stosuje ceny nadmiernie wygórowane, naruszając art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej. Zgodnie z orzecznictwem (wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 30 października 1996 r., sygn. akt XVII Amr 43/96) dowodem na naruszenie wspomnianego przepisu przez uczestnika mogłoby być pobieranie na innych rynkach znacznie niŜszych cen przez potencjalnych konkurentów danego podmiotu gospodarczego. Z analizy porównawczej danych zawartych w tabelach nr 4 i 5 wynika, iŜ ceny wody i ścieków w Ząbkowicach Śląskich nie są nadmiernie wygórowane, gdyŜ nie odbiegają znacznie od cen stosowanych przez inne podmioty działające w porównywalnych warunkach, na terenie województw dolnośląskiego i lubuskiego. Ceny w Ząbkowicach Śląskich kształtują się raczej na poziomie cen średnich. *** Przeprowadzona powyŜej analiza ekonomiczna i prawna wskazuje, iŜ ceny za dostawę wody i odprowadzanie ścieków w Ząbkowicach Śląskich w świetle powyŜszych kryteriów nie mają charakteru cen nadmiernie wygórowanych. Aby tak było, przynajmniej trzy kryteria musiałyby jednoznacznie na to wskazywać. Tymczasem nie zostało spełnione Ŝadne z podanych wyŜej kryteriów oceny dla ceny nadmiernie wygórowanej. Nie została zatem spełniona trzecia przesłanka zarzucanej uczestnikowi praktyki, tj. zastosowanie przez niego cen nadmiernie wygórowanych, będących wynikiem nie wyodrębnienia taryfowych grup odbiorców. Ponadto z materiału dowodowego wynika, iŜ nie jest prawdą, Ŝe konsumenci, tj. gospodarstwa domowe, z tytułu dostawy wody i odprowadzania ścieków, ponoszą większe cięŜary, niŜ to wynika z kosztów ponoszonych przez PWiK „DELFIN Sp. z o.o., przypadających na tę grupę odbiorców. W tym stanie rzeczy, biorąc pod uwagę przeprowadzoną analizę zebranego materiału dowodowego oraz przytoczone orzecznictwo Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dawniej Sądu Antymonopolowego), Prezes UOKiK nie znalazł podstaw do stwierdzenia stosowania przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji 22 „DELFIN” Sp. z o.o. w Ząbkowicach Śląskich praktyki ograniczającej konkurencję określonej w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej. Mając powyŜsze na uwadze orzeczono jak na wstępie. Stosownie do treści art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wrocławiu. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wrocławiu Zbigniew Jurczyk Otrzymują: 1) Powiatowy Rzecznik Konsumentów w Ząbkowicach Śląskich ul. Sienkiewicza 11 57-200 Ząbkowice Śląskie 2) Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji „DELFIN” Sp.z o.o. ul. Powstańców Warszawy 5 57-200 Ząbkowice Śląskie