RWR-40/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 411-7/08/JB Wroc ł aw, dn. 4.09.2008 r. DECYZJA RWR 40/2008 I. Na podstawie art. 10 w zwi ą zku z art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy w zwi ą zku z § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du, - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Miejskie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Lubinie pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków – obejmuj ą cym obszar gminy Lubin – poprzez narzucenie przez ww. przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci na skutek zamieszczenia w tre ś ci umów dotycz ą cych zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków zapisów, zgodnie z którymi ,,odbiorca us ł ug mo ż e domaga ć si ę od Przedsi ę biorstwa obni ż enia nale ż no ś ci w razie udowodnienia zawinionego dostarczania wody o pogorszonej b ą d ź z ł ej jako ś ci. Obni ż enie stanowi ć b ę dzie 10% nale ż no ś ci za wod ę dostarczon ą w okresie trwania zak ł ócenia, obliczon ą proporcjonalnie do okresu rozliczenia nale ż no ś ci” lub, ż e ,,odbiorca mo ż e domaga ć si ę od Przedsi ę biorstwa obni ż enia nale ż no ś ci w razie dostarczenia wody o jako ś ci nie odpowiadaj ą cej wymogom Rozporz ą dzenia w przypadku, gdy przyczyna zanieczyszczenia wody le ż a ł a po stronie Przedsi ę biorstwa. Obni ż enie stanowi ć b ę dzie 10% nale ż no ś ci za wod ę dostarczon ą w okresie trwania zak ł ócenia, obliczon ą proporcjonalnie do okresu rozliczenia nale ż no ś ci” i nakazuje si ę jej zaniechania. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy w zwi ą zku z § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939), Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów nak ł ada na Miejskie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Lubinie kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 6 504 z ł (s ł ownie z ł otych: sze ść tysi ę cy pi ęć set cztery), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa za naruszenie zakazu okre ś lonego w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ww. ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Uzasadnienie 2 W zwi ą zku z otrzyman ą w dniu 24 stycznia 2008 r. skarg ą konsumenta zamieszka ł ego w Lubinie, dotycz ą c ą podj ę cia przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej równie ż jako ,,Prezes UOKiK” lub ,,organ antymonopolowy”) interwencji w sprawie wzrostu - od dnia 1 stycznia 2008 r. - cen za dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków na terenie Lubina, organ antymonopolowy przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie wst ę pnego ustalenia czy mog ł o nast ą pi ć naruszenie przez Miejskie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Lubinie (dalej równie ż jako ,,MPWiK”) przepisów ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Poniewa ż analiza dokumentów i informacji zebranych w toku ww. post ę powania, w szczególno ś ci przed ł o ż onych przez spó ł k ę ,,MPWiK” wzorów umów dotycz ą cych zaopatrzenia w wod ę i odprowadzenia ś cieków da ł a podstaw ę do przyj ę cia, i ż mog ł o nast ą pi ć naruszenie art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ww. ustawy, wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego - w zwi ą zku z podejrzeniem nadu ż ywania przez Miejskie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Lubinie pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków – obejmuj ą cym obszar gminy Lubin - sta ł o si ę konieczne i uzasadnione. Wobec powy ż szego Prezes UOKiK postanowieniem Nr 86/2008 z dnia 4.04.2008r. wszcz ął post ę powanie antymonopolowe w zwi ą zku z podejrzeniem nadu ż ywania przez Miejskie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Lubinie pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków – obejmuj ą cym obszar gminy Lubin – polegaj ą cego na narzucaniu przez ww. przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci na skutek zamieszczenia w tre ś ci umów dotycz ą cych zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków zapisów, zgodnie z którymi ,,odbiorca us ł ug mo ż e domaga ć si ę od Przedsi ę biorstwa obni ż enia nale ż no ś ci w razie udowodnienia zawinionego dostarczania wody o pogorszonej b ą d ź z ł ej jako ś ci. Obni ż enie stanowi ć b ę dzie 10% nale ż no ś ci za wod ę dostarczon ą w okresie trwania zak ł ócenia, obliczon ą proporcjonalnie do okresu rozliczenia nale ż no ś ci” lub, ż e ,,odbiorca mo ż e domaga ć si ę od Przedsi ę biorstwa obni ż enia nale ż no ś ci w razie dostarczenia wody o jako ś ci nie odpowiadaj ą cej wymogom Rozporz ą dzenia w przypadku, gdy przyczyna zanieczyszczenia wody le ż a ł a po stronie Przedsi ę biorstwa. Obni ż enie stanowi ć b ę dzie 10% nale ż no ś ci za wod ę dostarczon ą w okresie trwania zak ł ócenia, obliczon ą proporcjonalnie do okresu rozliczenia nale ż no ś ci”, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. ( Dowód: Postanowienie Nr 86/200 8z dnia 4 kwietnia 2008r., karta 3). Z kolei postanowieniem Nr 87/2008 z dnia 4 kwietnia 2008 r. Prezes Urz ę du postanowi ł na podstawie art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zaliczy ć w poczet materia ł u dowodowego, wszcz ę tego w dniu 4 kwietnia 2008 r., post ę powania antymonopolowego, informacje – zawarte w pi ś mie MPWiK Sp. z o.o. w Lubinie z dnia 28.03.2008 r. oraz jego za łą cznikach, które stanowi ą wzory umów o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków oraz ,,Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków” - uzyskane w toku przeprowadzonego post ę powania wyja ś niaj ą cego w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy mog ł o nast ą pi ć naruszenie przez Miejskie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Lubinie przepisów ww. ustawy o ochronie konkurencji 3 i konsumentów, w tym, czy sprawa ma charakter antymonopolowy (sygn. akt. RWR 400- 4/08/JB). ( Dowód: Postanowienie. Nr 87/2008 z dnia 4 kwietnia 2008, karta 4). W odpowiedzi na stawiane zarzuty Uczestnik stwierdzi ł , i ż stosowane wzory umów, których pewne zapisy sta ł y si ę przedmiotem zarzutów w post ę powaniu antymonopolowym by ł y przedmiotem kontroli Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w 2004 r. Po analizie przes ł anego przez MPWiK wzorca umowy ,,na dostaw ę wody i odbiór ś cieków” zosta ł y przez organ antymonopolowy wniesione zastrze ż enia, przedstawione w wezwaniu RWR 62-49/04/EK z dnia 29 listopada 2004 r. (karta 35), w ś ród których wyszczególniono m.in. ,,brak postanowie ń w zakresie odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorstwa za niedotrzymanie warunków umowy, w tym upusty w przypadku dostawy wody o obni ż onej jako ś ci” . Spó ł ka MPWiK stwierdzi ł a, ż e do wprowadzonych tre ś ci zapisów, gwarantuj ą cych odbiorcy us ł ug prawa domagania si ę obni ż enia nale ż no ś ci w razie dostarczania wody o pogorszonej b ą d ź z ł ej jako ś ci oraz prawa żą dania odszkodowania za szkody powsta ł e z winy Spó ł ki w zwi ą zku z dostarczaniem wody, Urz ą d nie wniós ł zastrze ż e ń . Uczestnik podniós ł równie ż , i ż poniewa ż w zapisie okre ś laj ą cym procentow ą wielko ść obni ż enia nale ż no ś ci za wod ę dostarczan ą w okresie trwania zak ł ócenia, u ż yto sformu ł owania ,,stanowi ć b ę dzie 10% nale ż no ś ci za wod ę ” a wi ę c bez okre ś le ń typu ,,nie wi ę cej ni ż 10%”, oraz faktu posi ł kowania si ę wzorem umów opracowanych przez Izb ę Gospodarcz ą ,,Wodoci ą gi Polskie”, spó ł ka MPWiK posiada ł a ś wiadomo ść przyj ę cia zabezpieczenia interesów odbiorców. Tym bardziej, ż e zosta ł wprowadzony dodatkowy zapis uprawniaj ą cy odbiorc ę do ,, żą dania odszkodowania za szkody powsta ł e z winy Dostawcy w zwi ą zku z realizacj ą us ł ug”. Spó ł ka stwierdzi ł a, i ż bior ą c pod uwag ę ww. zapis, dla uzyskania ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń , wszelkie reklamacje dotycz ą ce jako ś ci wody i stosowanych obni ż e ń s ą rozpatrywane indywidualnie. ( Dowód: karty 34-36). I. Przeprowadzone przez Urz ą d post ę powanie dowodowe pozwoli ł o na ustalenie nast ę puj ą cego stanu faktycznego : I.1. Miejskie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Lubinie. jest przedsi ę biorstwem wodoci ą gowo – kanalizacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z pó ź n. zm.). Ca ł o ść udzia ł ów (100%) w ww. Spó ł ce posiada Gmina Miejska Lubin. Do podstawowych zada ń MPWiK nale ż y ś wiadczenie us ł ug w zakresie m.in.: • poboru i uzdatniania wody, • dzia ł alno ś ci us ł ugowej w zakresie rozprowadzania wody, • oczyszczania i odprowadzania ś cieków, • bada ń i analiz technicznych. Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść na podstawie wpisu do Rejestru Przedsi ę biorców Krajowego Rejestru S ą dowego pod numerem 0000065204. (Dowód : karty 37-40 ). I. 2. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (Dz. U. 2006 Nr 123, poz. 858), zwanej dalej 4 „ustaw ą o zbiorowym zaopatrzeniu (...)”, przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne zawiera z odbiorcami ś wiadczonych przez siebie us ł ug umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, na podstawie których odbywa si ę dostarczanie wody lub odprowadzanie ś cieków. Spó ł ka MPWiK stosuje nast ę puj ą ce wzorce umów o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków: – umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków z odbiorcami prywatnymi, – umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków z odbiorcami prywatnymi – podlicznik w domu, - umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków z odbiorcami prywatnymi – z podlicznikami ogród, - umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków z Firmami z poborem prób ś cieków, - umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków z Zarz ą dc ą budynku wielolokalowego, - umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków z lokatorem w budynku wielolokalowym, - umowa o zaopatrzenie w wod ę do celów budowy. Przy zawieraniu wszystkich ww. umów dotycz ą cych zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków stosuje od dnia 1 sierpnia 2006 r. zapis, i ż ,,Odbiorca mo ż e domaga ć si ę od Przedsi ę biorstwa obni ż enia nale ż no ś ci w razie dostarczenia wody o jako ś ci nie odpowiadaj ą cej wymogom Rozporz ą dzenia w przypadku, gdy przyczyna zanieczyszczenia wody le ż a ł a po stronie Przedsi ę biorstwa. Obni ż enie stanowi ć b ę dzie 10% nale ż no ś ci za wod ę dostarczon ą w okresie trwania zak ł ócenia, obliczon ą proporcjonalnie do okresu rozliczenia nale ż no ś ci”. Jednocze ś nie od wrze ś nia 2006 r. stosowany jest równie ż zapis o niemal identycznej tre ś ci, tj. ,,Odbiorca us ł ug mo ż e domaga ć si ę od Przedsi ę biorstwa obni ż enia nale ż no ś ci w razie udowodnienia zawinionego dostarczania wody o pogorszonej b ą d ź z ł ej jako ś ci. Obni ż enie stanowi ć b ę dzie 10% nale ż no ś ci za wod ę dostarczon ą w okresie trwania zak ł ócenia, obliczon ą proporcjonalnie do okresu rozliczenia nale ż no ś ci”. Z cytowanymi powy ż ej zapisami, Spó ł ka zawar ł a ogó ł em 925 umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków w tym: 627 umów z odbiorcami indywidualnymi oraz 298 umów z pozosta ł ymi odbiorcami. Uczestnik dostarczy ł kopie 7 aktualnie obowi ą zuj ą cych umów zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków (w tym jedna umowa o zaopatrzenie w wod ę do celów budowy). We wszystkich tych umowach znajduj ą si ę kwestionowane przez organ antymonopolowy zapisy ograniczaj ą ce do 10% mo ż liwo ść uzyskania przez odbiorc ę upustu za dostarczenie wody o pogorszonej jako ś ci. (Dowód : karty 7-27, 34, 34 odwrót, 45-71 ). I. 3. Od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 5 czerwca 2008 r. do MPWiK wp ł yn ęł y trzy reklamacje zwi ą zane z dostarczaniem wody o pogorszonej jako ś ci, dla których zastosowano upust cenowy. W wyniku prowadzonych w dniu 13 marca 2007 r. prac naprawczych sieci wodoci ą gowej na osiedlu Spó ł dzielni Mieszkaniowej Lokatorsko – W ł asno ś ciowej im. Dr Jana Wy ż ykowskiego w Lubinie, nast ą pi ł y zak ł ócenia w kierunkach przep ł ywu wody, co wp ł yn ęł o na zmian ę jej jako ś ci. Uwzgl ę dniaj ą c stopie ń faktycznego stanu pogorszenia jako ś ci us ł ug oraz przyjmuj ą c w ca ł o ś ci wykaz budynków okre ś lonych przez ww. Spó ł dzielni ę w pi ś mie z dnia 20 marca 2007 r. jako te, w których wyst ą pi ł y zak ł ócenia jako ś ci wody (wg rejestru zg ł osze ń lokatorów Spó ł dzielni o 5 wyst ą pieniu gorszej jako ś ci wody) udzielono upustu w op ł atach za wod ę . Rachunek wystawiony w miesi ą cu, w którym wyst ą pi ł y zak ł ócenia (faktura VAT nr 01774/W1/2007 z dnia 30 marca 2007 r.) ujmuje naliczony upust cenowy w wysoko ś ci 90% dla 247,92 m 3 wody, na kwot ę 525,59 z ł . Kolejny odbiorca, który dwukrotnie z ł o ż y ł reklamacj ę dotycz ą c ą jako ś ci wody dostarczanej do budynku jednorodzinnego przy ul. Ś cinawskiej otrzyma ł upust cenowy w wysoko ś ci 30% ca ł ej ilo ś ci wody dostarczonej w 2007 r., tj. 115,76 m 3 wody na łą czna kwot ę 81,61 z ł netto oraz w 2008 r. upust w wysoko ś ci 20% ceny wody pobranej w ilo ś ci 18 m 3 , tj. na kwot ę 11,94 z ł netto. Od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 5 czerwca 2008 r. do Uczestnika wp ł yn ęł y równie ż trzy zg ł oszenia o gorszej jako ś ci wody pobieranej z instalacji wewn ę trznej: Przedszkola Miejskiego Nr 15, Miejskiego O ś rodka Pomocy Spo ł ecznej w Lubinie oraz budynku jednorodzinnego przy ul. Ptasiej. W ka ż dym z tych przypadków wykonane przez MPWiK analizy potwierdzi ł y, i ż dostarczana woda pod wzgl ę dem mikrobiologicznym, chemicznym, organoleptycznym i fizykochemicznym spe ł nia wszystkie wymagania okre ś lone w Rozporz ą dzeniu Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jako ś ci wody przeznaczonej do spo ż ycia przez ludzi (Dz. U. Nr 61, poz. 417). (Dowód : karty 76, 76 odwrót). I.4. Organ antymonopolowy przeprowadzi ł w 2004 r. kontrol ę wzorców umów stosowanych przez przedsi ę biorców ś wiadcz ą cych us ł ugi w zakresie zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków z obszaru województwa dolno ś l ą skiego i lubuskiego, w tym m.in. spó ł k ę MPWiK. Po analizie prawnej stosowanego wówczas przez Uczestnika wzorca umowy ,,na dostaw ę wody i odbiór ś cieków” Prezes UOKiK wniós ł kilka zastrze ż e ń , m.in. stwierdzaj ą c ,,brak postanowie ń w zakresie odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorstwa za niedotrzymanie warunków umowy, w tym upusty w przypadku dostawy wody o obni ż onej jako ś ci”, których konieczno ść stosowania wynika wprost z przepisów art. 6 ust. 3 pkt 6 ustawy dnia 7 czerwca 2001 r . o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków . W zwi ą zku z tym organ antymonopolowy wezwa ł w dniu 29 listopada 2004 r. spó ł k ę MPWiK do zmiany zakwestionowanego wzorca umownego. W wyniku powy ż szego wezwania Uczestnik wprowadzi ł do wzorca umownego m.in. nast ę puj ą cy zapis ,,odbiorca mo ż e domaga ć si ę od Przedsi ę biorstwa obni ż enia nale ż no ś ci w razie dostarczenia wody o jako ś ci nie odpowiadaj ą cej wymogom Rozporz ą dzenia w przypadku, gdy przyczyna zanieczyszczenia wody le ż a ł a po stronie Przedsi ę biorstwa. Obni ż enie stanowi ć b ę dzie 10% nale ż no ś ci za wod ę dostarczon ą w okresie trwania zak ł ócenia, obliczon ą proporcjonalnie do okresu rozliczenia nale ż no ś ci”. ( Dowód: karty 34-36). Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy organ antymonopolowy zwa ż y ł co nast ę puje: 6 1. Okre ś lenie zarzutu Uczestnikowi postawiony zosta ł zarzut nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków – obejmuj ą cym obszar gminy Lubin – polegaj ą cy na narzucaniu uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci na skutek zamieszczenia w tre ś ci umów dotycz ą cych zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków zapisów, zgodnie z którymi ,,odbiorca us ł ug mo ż e domaga ć si ę od Przedsi ę biorstwa obni ż enia nale ż no ś ci w razie udowodnienia zawinionego dostarczania wody o pogorszonej b ą d ź z ł ej jako ś ci. Obni ż enie stanowi ć b ę dzie 10% nale ż no ś ci za wod ę dostarczon ą w okresie trwania zak ł ócenia, obliczon ą proporcjonalnie do okresu rozliczenia nale ż no ś ci” lub, ż e ,,odbiorca mo ż e domaga ć si ę od Przedsi ę biorstwa obni ż enia nale ż no ś ci w razie dostarczenia wody o jako ś ci nie odpowiadaj ą cej wymogom Rozporz ą dzenia w przypadku, gdy przyczyna zanieczyszczenia wody le ż a ł a po stronie Przedsi ę biorstwa. Obni ż enie stanowi ć b ę dzie 10% nale ż no ś ci za wod ę dostarczon ą w okresie trwania zak ł ócenia, obliczon ą proporcjonalnie do okresu rozliczenia nale ż no ś ci”, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 2. Interes publicznoprawny Podstaw ą do zastosowania przepisów ustawy o ochronie (…) jest uprzednie stwierdzenie przez Prezesa Urz ę du, czy w niniejszej sprawie wszcz ę cie i przeprowadzenie post ę powania antymonopolowego by ł o zasadne z punktu widzenia interesu publicznoprawnego. W ś wietle art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) celem regulacji w niej przyj ę tych jest zapewnienie rozwoju konkurencji, ochrona przedsi ę biorców nara ż onych na stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę i ochrona interesów konsumentów. Tak okre ś lony cel ustawy pozwala przyj ąć , i ż ma ona charakter publicznoprawny i s ł u ż y ochronie ogólnospo ł ecznego interesu. Powy ż sze przes ą dza o wy łą czeniu mo ż liwo ś ci podejmowania przez organ antymonopolowy dzia ł a ń w celu ochrony wy łą cznie interesów indywidualnych. Tak ą interpretacj ę potwierdza orzecznictwo S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (patrz wyroki z dnia 28.05.2001, sygn. akt XVII Ama 82/00; z dnia 4.07.2001, sygn. akt XVII Ama 108/00; z dnia 30.05.2001 r., sygn. akt XVII Ama 80/00; z dnia 6.06.2001, sygn. akt XVII Ama 78/00) i S ą du Najwy ż szego (wyrok z dnia 27 sierpnia 2003 r., sygn. akt I CK 184/03). Tym samym nie ka ż de naruszenie prawa w stosunkach cywilno+prawnych kwalifikuje spraw ę do post ę powania w trybie ww. ustawy. Odmiennie ni ż to ma miejsce w post ę powaniu cywilnym ukierunkowanym na ochron ę praw podmiotowych stron, post ę powanie w trybie ustawy antymonopolowej ma za swój przedmiot ochron ę interesu publicznoprawnego, co ma miejsce wtedy, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, b ą d ź gdy wywo ł uj ą one inne niekorzystne zjawiska na rynku wymagaj ą ce ingerencji ze strony organów dzia ł aj ą cych w trybie tej ustawy. Ź ród ł em dzia ł a ń podejmowanych przez spó ł k ę MPWiK b ę d ą cych przedmiotem postawionych w niniejszej sprawie zarzutów jest niew ą tpliwie jego si ł a rynkowa. Dla naruszenia interesu publicznego w takiej sytuacji wystarczaj ą ce jest dowolne nadu ż ycie 7 si ł y rynkowej w relacjach ze s ł abszymi uczestnikami rynku, bowiem ju ż sam fakt nadu ż ycia posiadanej na rynku pozycji dominuj ą cej narusza interes publiczny. W okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy, praktyki eksploatacyjne urzeczywistniaj ą si ę poprzez stosunki umowne, albowiem spó ł ka MPWiK pos ł uguje si ę w obrocie prawnym wzorcem umownym zawieraj ą cym kwestionowane pod k ą tem naruszenia art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów postanowienia umowne. Nie budzi wi ę c w ą tpliwo ś ci, i ż w takich okoliczno ś ciach interwencja Prezesa UOKiK podj ę ta w formie wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego na gruncie ustawy o ochronie (…), sta ł a si ę konieczna i ma na celu ochron ę interesu spo ł ecznego mieszka ń ców gminy Lubin. 3. Rynek w ł a ś ciwy Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę ujawniaj ą si ę na rynku w ł a ś ciwym. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje rynek w ł a ś ciwy jako rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym, ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji (art. 4 pkt 9 ww. ustawy). Przez towary nale ż y rozumie ć zarówno rzeczy, jak i energi ę , papiery warto ś ciowe i inne prawa maj ą tkowe, us ł ugi, a tak ż e roboty budowlane (art. 4 pkt 7 ww. ustawy). Poj ę cie rynku w ł a ś ciwego odnosi si ę przedmiotowo do wszystkich wyrobów (us ł ug) jednego rodzaju, które ze wzgl ę du na swoje szczególne w ł a ś ciwo ś ci odró ż niaj ą si ę od innych wyrobów (us ł ug) w taki sposób, ż e nie istnieje mo ż liwo ść dowolnej ich zamiany. Rynek w ł a ś ciwy produktowo obejmuje wszystkie towary, które s ł u żą zaspokajaniu tych samych potrzeb nabywców, maj ą zbli ż one w ł a ś ciwo ś ci, podobne ceny i reprezentuj ą podobny poziom jako ś ci. Niezb ę dnym elementem rynku w ł a ś ciwego jest tak ż e jego wymiar geograficzny, oznaczaj ą cy konieczno ść wskazania obszaru, na którym warunki konkurencji, maj ą ce zastosowanie do okre ś lonych towarów, s ą jednakowe dla wszystkich konkurentów. Zatem, aby wyznaczy ć rynek w ł a ś ciwy, okre ś lon ą dzia ł alno ść poddaje si ę analizie z punktu widzenia produktowego (asortymentowego) a tak ż e geograficznego. W przedmiotowej sprawie towarem oferowanym nabywcom przez Uczestnika post ę powania s ą us ł ugi zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków. Poniewa ż us ł ugi te nie maj ą substytutów, rynkiem produktowym w niniejszej sprawie jest rynek zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków . Z uwagi na technologi ę dostarczania wody i odprowadzania ś cieków rynek w aspekcie geograficznym wyznaczany jest przez znajduj ą c ą si ę terenie gminy Lubin sie ć wodno - kanalizacyjn ą poprzez któr ą rozprowadzana jest woda oraz odprowadzane s ą ś cieki. W tym miejscu nale ż y zaznaczy ć , i ż odbiorcy wody z ww. gminy - poza wod ą dostarczan ą przez Uczestnika - nie maj ą alternatywnego ź ród ł a jej zaopatrzenia. MPWiK jest jedynym przedsi ę biorstwem wodoci ą gowo-kanalizacyjnym prowadz ą cym dzia ł alno ść zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków na terenie gminy Lubin. Za alternatywne ź ród ł o zaopatrzenia w wod ę mog ł aby by ć uznana jedynie oferta dostawy wody do gminy Lubin porównywalna lub korzystniejsza od warunków dostawy wody od Uczestnika. Poj ę cie alternatywnego ź ród ł a zaopatrzenia nie obejmuje swoj ą 8 tre ś ci ą mo ż liwo ś ci zaspokojenia potrzeb zaopatrzeniowych we w ł asnym zakresie. Aby nowe ź ród ł o zaopatrzenia mog ł o by ć uznane za alternatywne w stosunku do posiadanych musi ono spe ł nia ć wymóg natychmiastowej dost ę pno ś ci bez ponoszenia nak ł adów inwestycyjnych (Wyrok SOKiK z dnia 31 maja 2000 r., sygn. akt XVII Ama 44/00 ). Takie alternatywne ź ród ł o dostaw wody na terenie ww. Gminy nie wyst ę puje. Tak wi ę c, rynek w uj ę ciu geograficznym obejmuje teren gminy Lubin. St ą d, rynkiem w ł a ś ciwym w niniejszej sprawie jest lokalny rynek zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków na obszarze gminy Lubin. 4. Ustalenie pozycji rynkowej MPWiK Sp. z o.o. na rynku w ł a ś ciwym Art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje pozycj ę dominuj ą c ą jako pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. Na okre ś lonym powy ż ej rynku w ł a ś ciwym Uczestnik jest monopolist ą naturalnym (sieciowym), gdy ż jest dysponentem jedynej wyst ę puj ą cej tam sieci wodno- kanalizacyjnej. MPWiK nie spotyka si ę wi ę c z ż adn ą konkurencj ą a oferowane przez niego us ł ugi produktowe nie posiadaj ą bliskich substytutów, w zwi ą zku z czym zajmuje niekwestionowan ą pozycj ę dominuj ą c ą . Posiada zatem na tym rynku si łę ekonomiczn ą , przy u ż yciu której mo ż e zapobiega ć nie tylko efektywnej konkurencji, ale i dzia ł a ć w du ż ym stopniu niezale ż nie od zachowania swych konkurentów, kontrahentów i konsumentów, a w szczególno ś ci eksploatowa ć swoj ą pozycj ę rynkow ą ich kosztem. Z uwagi na powy ż sze, nale ż y stwierdzi ć , i ż spe ł nione zosta ł y przes ł anki warunkuj ą ce stwierdzenie posiadania przez MPWiK pozycji dominuj ą cej na wyznaczonym wy ż ej rynku w ł a ś ciwym, tj. lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków na obszarze gminy Lubin. 5. Stwierdzenie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Zgodnie z art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej polega w szczególno ś ci na narzucaniu przez przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci. Zachodzi zatem konieczno ść uprawdopodobnienia kumulatywnego spe ł nienia przez Uczestnika okre ś lonych w cytowanym powy ż ej zapisie czterech przes ł anek: 1. posiadania na rynku w ł a ś ciwym pozycji dominuj ą cej, 2. narzucania okre ś lonych warunków umów, 3. uci ąż liwy charakter tych warunków, 4. osi ą ganie przez przedsi ę biorc ę narzucaj ą cego warunki nieuzasadnionych korzy ś ci. Ad 1) 9 Jak stwierdzono wy ż ej, spó ł ka MPWiK posiada pozycj ę dominuj ą c ą na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar gminy Lubin. Tym samym pierwsza przes ł anka praktyki z art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zosta ł a spe ł niona. Ad 2) Posiadanie pozycji dominuj ą cej samo przez si ę nie narusza prawa. Narusza prawo dopiero jej nadu ż ywanie, przejawiaj ą ce si ę w stosowaniu praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Nie wszystkie jednak zachowania przedsi ę biorcy posiadaj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą maj ą posta ć takich praktyk, a tylko takie, które naruszaj ą przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Drug ą przes ł ank ą niezb ę dn ą do wykazania stosowania przez Spó ł k ę praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę w rozumieniu art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest, aby okre ś lone warunki umów zosta ł y kontrahentom narzucone. Narzucanie warunków umów ma miejsce wówczas, gdy dominant wykorzystuj ą c posiadan ą si łę rynkow ą i sytuacj ę przymusow ą kontrahentów, wynikaj ą c ą z braku rzeczywistych alternatyw na rynku, wymusza na nich okre ś lone zachowania. Ź ród ł em narzucania jest si ł a rynkowa przedsi ę biorstwa pozwalaj ą ca na jednostronne dyktowanie warunków umów kontrahentom. Uczestnik jako dostawca us ł ug zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków zajmuje pozycj ę tzw. monopolisty naturalnego. Prowadzi swoj ą dzia ł alno ść gospodarcz ą w warunkach, w których odizolowane od potencjalnych konkurentów zarówno barier ą kosztów niezb ę dnych dla uruchomienia dzia ł alno ś ci w danej dziedzinie, jak i ustanowion ą wcze ś niej struktur ą organizacyjn ą i technologiczn ą , dysponuje potencja ł em wystarczaj ą cym do narzucenia swoim odbiorcom warunków umowy. Narzucanie warunków umowy musi mie ć charakter przymusowy, tj. wymuszony przez przedsi ę biorc ę dominuj ą cego. Cz ę sto rodz ą si ę w ą tpliwo ś ci, czy dany uci ąż liwy warunek umowny jest narzucony kontrahentowi, czy te ż zosta ł wynegocjonowany w ramach zasady swobody umów okre ś lonej w art. 353¹ k.c. W ś wietle dotychczasowego orzecznictwa antymonopolowego o tym, czy w konkretnych warunkach dominacji rynkowej tre ść umowy zosta ł a kontrahentowi narzucona decyduje tre ść umowy i okoliczno ś ci jej zawarcia. Orzecznictwo ukszta ł towa ł o zasad ę racjonalnego post ę powania kontrahenta przedsi ę biorcy dominuj ą cego, oceniana wed ł ug hipotetycznego za ł o ż enia istnienia konkurencji na rynku. Zgodnie bowiem z do ś wiadczeniem ż yciowym, przedsi ę biorcy zawieraj ą cy umow ę dzia ł aj ą racjonalnie. Je ż eli przy takim za ł o ż eniu przedsi ę biorca posiadaj ą cy s ł absz ą pozycje rynkow ą nie by ł by w stanie wynegocjowa ć warunków umowy, do zawarcia której dosz ł o w warunkach dominacji rynkowej, umow ę tak ą nale ż y traktowa ć jako ograniczaj ą c ą samodzielno ść kontrahenta. Narzucanie warunku umowy ma miejsce wówczas, gdy przedsi ę biorca posiadaj ą cy pozycj ę dominuj ą c ą wykorzystuj ą c sytuacj ę przymusow ą kontrahenta (konsumenta), wynikaj ą c ą z braku rzeczywistych alternatyw na rynku, wymusza na nim okre ś lone zachowanie. Dla oceny sytuacji istotne jest natomiast, ż e brak jest wewn ę trznej zgodno ś ci stron dla tre ś ci umowy, która obiektywnie jest umow ą nierównoprawn ą . Do narzucania mo ż e dochodzi ć zarówno w drodze aktywnego dzia ł ania w negocjacjach, jak równie ż zaniechania – odmowy podejmowania negocjacji odno ś nie spornych kwestii. W niniejszej sprawie MPWiK jako dostawca us ł ug zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków zajmuje pozycj ę tzw. monopolisty naturalnego. Prowadzi swoj ą dzia ł alno ść gospodarcz ą w warunkach, w których odizolowane od potencjalnych 10 konkurentów zarówno barier ą kosztów niezb ę dnych dla uruchomienia dzia ł alno ś ci w danej dziedzinie, jak i ustanowion ą wcze ś niej struktur ą organizacyjn ą i technologiczn ą , dysponuje potencja ł em wystarczaj ą cym do narzucenia swoim odbiorcom warunków umowy. Odbiorca podpisuj ą c umow ę aprobuje warunki umowy z góry jednostronnie ustalone przez dominanta. Innymi s ł owy przyst ę puje do umowy bez indywidualnego negocjowania jej postanowie ń . W umowie tego typu (tzw. umowie adhezyjnej), gdzie dostawca jednostronnie ustala warunki ś wiadczenia us ł ug, odbiorca w ramach szeroko rozumianej swobody umów ma prawo przyj ąć ofert ę b ą d ź umowy nie zawrze ć i w tym w ł a ś nie zakresie mo ż na mówi ć o tym, ze dostawca us ł ug narzuca jej tre ść kontrahentowi. MPWiK znajduje si ę wi ę c w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do odbiorców wody, którzy nie maj ą c mo ż liwo ś ci wyboru zmuszeni s ą korzysta ć z jego us ł ug, a co za tym idzie do akceptowania niekorzystnych dla nich zapisów (por. wyrok SOKiK z dnia 7 lutego 2007 r. sygn. akt XVII AmA 58/06). Wobec powy ż szego jest rzecz ą bezsporn ą , i ż odbiorcy wody z terenu gminy Lubin nie mieli ż adnej mo ż liwo ś ci negocjacji z MPWiK warunków umowy. W okoliczno ś ciach niniejszej sprawy uzna ć nale ż y wi ę c za oczywiste, i ż kwestionowane postanowienia umowne zosta ł y us ł ugobiorcom przez Uczestnika narzucone. Wobec powy ż szego druga przes ł anka praktyki z art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zosta ł a spe ł niona. Ad 3) Jak wykazano powy ż ej Uczestnik zajmuje pozycj ę dominuj ą c ą na rynku dostaw wody i odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym swoim zasi ę giem obszar gminy Lubin. Wykazano równie ż , i ż w okoliczno ś ciach niniejszej sprawy dosz ł o do narzucania przez Spó ł k ę warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Dla udowodnienia naruszenia przez Uczestnika zakazu okre ś lonego w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej konieczne jest zatem wykazanie, ż e kwestionowane warunki mog ą mie ć uci ąż liwy charakter i przynosi ć Spó ł ce nieuzasadnione korzy ś ci. Za uci ąż liwy uznaje si ę ka ż dy warunek umowy oznaczaj ą cy dla jednej ze stron ci ęż ar wi ę kszy od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Definicja ta odwo ł uje si ę do kryteriów obiektywnych – typowych relacji umownych wyst ę puj ą cych na rynku. Dokonuj ą c analizy uci ąż liwo ś ci warunków umownych nale ż y rozwa ż y ć , czy w hipotetycznej sytuacji istnienia konkurencji na danym rynku w ł a ś ciwym, a wi ę c istnienia rzeczywistej swobody zawierania umów i kszta ł towania ich tre ś ci, dominant by ł by w stanie wynegocjowa ć takie postanowienia umowne. W cywilnoprawnych stosunkach istotne znaczenie ma zasada ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń zawarta w art. 487 § 2 k.c. Cech ę umów wzajemnych stanowi to, ż e ka ż da ze stron wed ł ug tre ś ci umowy jest zobowi ą zana do ś wiadczenia wobec drugiej, uznanego za odpowiednik (równowa ż nik – ekwiwalent) tego co sama otrzymuje. Analizuj ą c uci ąż liwo ść zakwestionowanego warunku umów o zaopatrzenie w wod ę nale ż y po pierwsze podnie ść , ż e dostarczana przez dostawc ę us ł ug wodoci ą gowych woda jest normalnym towarem, który powinien mie ć odpowiedni ą jako ść tak, aby nie zosta ł a naruszona ww. zasada ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń , zgodnie z któr ą odbiorcy us ł ug powinni wnosi ć op ł aty wy łą cznie za to, co jest przedmiotem umowy. Art. 5 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę (...) nak ł ada na przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjne obowi ą zek dostarczania wody w wymaganej ilo ś ci pod odpowiednim ci ś nieniem w sposób ci ą g ł y i niezawodny. Us ł ugodawca zobowi ą zany jest zatem zapewni ć dostaw ę wody pod odpowiednim ci ś nieniem (okre ś lonym w tre ś ci umowy o 11 zaopatrzenie w wod ę ) i o parametrach zgodnych z obowi ą zuj ą cymi przepisami dotycz ą cymi jako ś ci wody przeznaczonej do spo ż ycia przez ludzi. W przypadku za ś dostarczania wody o jako ś ci nie odpowiadaj ą cej wymogom okre ś lonym w umowie i przepisach prawa, a jednocze ś nie nieodpowiadaj ą cej za ł o ż eniom kalkulacyjnym stanowi ą cym baz ę dla ustalenia op ł aty za wod ę , nie ma podstaw prawnych dla domagania si ę przez przedsi ę biorc ę op ł aty odpowiadaj ą cej dostawom spe ł niaj ą cym wymagane, a nie zachowane kryteria jako ś ciowe. St ą d konieczno ść zawarcia w umowie odpowiednich zapisów przewiduj ą cych mo ż liwo ść obni ż enia nale ż no ś ci z tytu ł u dostaw wody o pogorszonej jako ś ci i nieodpowiednim ci ś nieniu gwarantuj ą cych udzielenie upustu w wysoko ś ci adekwatnej do zaistnia ł ych okoliczno ś ci z zachowaniem wspomnianej zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń . W przypadku dostaw wody o pogorszonej jako ś ci, nale ż no ść za us ł ug ę powinna zosta ć obni ż ona proporcjonalnie do warto ś ci zu ż ytej wody z uwzgl ę dnieniem ró ż nicy pomi ę dzy jako ś ci ą wody, do dostarczania której przedsi ę biorstwo jest zobowi ą zane a jako ś ci ą wody faktycznie dostarczanej. Odbiorca nie powinien by ć zobligowany do ponoszenia kosztów us ł ugi, która nie zosta ł a na jego rzecz wykonana. O uci ąż liwo ś ci przytoczonego powy ż ej zapisu ograniczaj ą cego mo ż liwo ść uzyskania upustu za dostarczenie wody o pogorszonej jako ś ci ś wiadczy to, i ż na jego podstawie przedsi ę biorstwo ogranicza swoj ą odpowiedzialno ść finansow ą wzgl ę dem odbiorcy w przypadku, gdy ś wiadczy ono us ł ugi o jako ś ci obni ż onej w stosunku do jako ś ci przewidzianej w umowie oraz odpowiednich przepisach prawa reguluj ą cych przedmiotowe zagadnienia. Maksymalna wielko ść upustu, o jak ą op ł ata wnoszona przez odbiorc ę us ł ug mo ż e zosta ć obni ż ona stanowi w niniejszej sprawie równowarto ść 10% nale ż no ś ci za okres trwania zak ł ócenia. Nale ż y zauwa ż y ć , i ż udzielenie upustu ma na celu przywrócenie ekwiwalentno ś ci ś wiadczeniu, które okaza ł o si ę by ć niezgodne z umow ą . „Upust stanowi dope ł nienie niepe ł nego ś wiadczenia dostawcy poprzez odpowiednie obni ż enie warto ś ci ś wiadczenia pieni ęż nego w celu przywrócenia ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron w umowie wzajemnej” (Wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 11 marca 2002 r. Sygn. akt XVII Ama 52/01). Wzgl ą d na zachowanie wymogu ekwiwalentno ś ci wzajemnych ś wiadcze ń przemawia za dopuszczeniem stosownego do okoliczno ś ci obni ż enia op ł at, za ś kwota upustów powinna uwzgl ę dnia ć istniej ą ce okoliczno ś ci, tj. by ć w szczególno ś ci wspó ł mierna do stopnia mo ż liwo ś ci wykorzystania wody z ł ej jako ś ci. Okre ś lenie przez dostawc ę z góry maksymalnego wska ź nika upustów (w niniejszej sprawie 10%) nie czyni powy ż szemu zado ść , tym samym narusza zasad ę ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń , zgodnie z któr ą zap ł ata przys ł uguje przedsi ę biorcy proporcjonalnie do jako ś ci i ilo ś ci dostarczanej us ł ugi (por. wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 14 czerwca 1995 r. Sygn. akt XVII Amr 8/95). Stosowanie w umowach zapisów w sposób arbitralny okre ś laj ą cych ich górn ą granic ę , na poziomie nie przekraczaj ą cym 10% nale ż no ś ci za wod ę , dostarczon ą w okresie trwania zak ł ócenia ma zatem w ocenie organu antymonopolowego uci ąż liwy charakter. Tym samym zosta ł a spe ł niona trzecia przes ł anka praktyki z art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad 4) 12 Czwart ą i ostatni ą przes ł ank ą niezb ę dn ą do stwierdzenia naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , jest wykazanie, ż e kwestionowany warunek umowny przynosi przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Osi ą gane przez podmiot gospodarczy stosuj ą cy praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę okre ś lon ą w ww. przepisie nieuzasadnione korzy ś ci s ą odpowiednikiem uci ąż liwych warunków umów w warunkach ekwiwalentno ś ci wzajemnych ś wiadcze ń stron umowy i oznaczaj ą sytuacj ę korzystniejsz ą od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Nieuzasadnione korzy ś ci powinny pozostawa ć w logicznym zwi ą zku przyczynowym z narzuconymi kontrahentowi uci ąż liwymi warunkami umowy. Nieuzasadnione korzy ś ci mog ą pojawi ć si ę po stronie przedsi ę biorcy narzucaj ą cego uci ąż liwe warunki umów ju ż w chwili zawarcia umowy lub te ż w okresie pó ź niejszym, gdy zaistniej ą okoliczno ś ci przewidziane w umowie pozwalaj ą ce na wykorzystanie uci ąż liwego zapisu. Nale ż y podkre ś li ć , ż e ju ż hipotetyczna mo ż liwo ść wyst ą pienia na rynku skutków praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę (w tym przypadku faktycznego osi ą gni ę cia przez uczestnika nieuzasadnionych korzy ś ci z tytu ł u realizacji uci ąż liwego warunku umowy) wystarczaj ą ca jest dla stwierdzenia naruszenia art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej. Dla bytu praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę okre ś lonej w tym przepisie nie jest bowiem konieczne wyst ą pienie negatywnego skutku w postaci eksploatacji pozycji rynkowej w warunkach ograniczonej konkurencji. Wystarczy, ż e zaistnia ł o zagro ż enie wyst ą pienia takiego skutku. Praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę jest ju ż bowiem sama próba osi ą gni ę cia przez przedsi ę biorc ę zajmuj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą na rynku okre ś lonego skutku. Stanowisko takie znajduje odzwierciedlenie równie ż w orzecznictwie, zgodnie z którym dla zaistnienia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę istotne jest, aby skutki praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę mog ł y wyst ą pi ć na rynku (por. wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 23 czerwca 1999 r. sygn. akt XVII Ama 26/99). W wyroku z dnia 7 lipca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 65/03) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów orzek ł , i ż nie jest konieczne udowodnienie faktycznego stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki monopolistycznej, ani te ż osi ą gni ę cia z tego tytu ł u nieuzasadnionych korzy ś ci. Jednocze ś nie nale ż y wskaza ć , i ż ju ż z samej tre ś ci art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynika, ż e jej re ż imowi podlegaj ą nie tylko praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę , które wywo ł a ł y b ą d ź aktualnie wywo ł uj ą skutki na terenie Polski, ale równie ż praktyki, które cho ć by tylko hipotetycznie, mog ą wywo ł ywa ć takie skutki. Podobne stanowisko wyrazi ł wcze ś niej S ą d Najwy ż szy, który w wyroku z dnia 12 maja 1997 r. (sygn. akt I CKN 114/97) wskaza ł , ż e istota rozpoznawanej sprawy nie sprowadza si ę do tego, czy przedsi ę biorca, któremu postawiono zarzut naruszenia ustawy antymonopolowej odnosi korzy ś ci z ca ł o ś ci prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej, lecz do tego, czy w zawieranych umowach zastrzega sobie nieuzasadnione korzy ś ci. Organ antymonopolowy ma zatem obowi ą zek ocenia ć zachowania przedsi ę biorcy od strony skutków, jakie zachowania te mog ą nawet hipotetycznie wywo ł a ć na rynku. Powy ż sze dzia ł anie mo ż e wi ą za ć si ę z nieuzasadnion ą korzy ś ci ą odnoszon ą przez Uczestnika w zwi ą zku z pobieraniem op ł at za wod ę z ł ej jako ś ci w wysoko ś ci ustalonej dla dostaw wody odpowiadaj ą cych wymogom jako ś ciowym, a wi ę c z naruszeniem wspomnianej zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron umowy. Uwzgl ę dniono wprawdzie w umowie mo ż liwo ść obni ż enia nale ż no ś ci z tytu ł u dostaw wody o pogorszonej b ą d ź nieodpowiedniej jako ś ci, jednak ż e na jednostronnie i beznegocjacyjnie okre ś lonym maksymalnym poziomie 10% ceny wody dostarczonej w okresie trwania 13 zak ł ócenia. W sytuacji, gdy ten akurat poziom nie b ę dzie adekwatny do jako ś ci dostarczanej wody, a wi ę c nieekwiwalentny do stopnia mo ż liwo ś ci jej wykorzystania ze wzgl ę du na z łą jako ść , przedsi ę biorstwo mo ż e uzyska ć dodatkow ą korzy ść . Innymi s ł owy, umowne u ł o ż enie stosunków mi ę dzy stronami w tym zakresie winno uwzgl ę dnia ć przedstawione wcze ś niej okoliczno ś ci, tak ż eby system upustów zapewnia ł w szczególno ś ci bie żą c ą ekwiwalentno ść wzajemnych ś wiadcze ń . W wyroku z dnia 7 lutego 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 58/06) SOKiK stwierdzi ł jednoznacznie, i ż ,,zapis pozwalaj ą cy na ograniczenie do 50% mo ż liwo ś ci obni ż enia ceny uzyskanej wody, pomimo, ż e jako ść zu ż ytej przez odbiorc ę wody przemawia ł aby za podwy ż szeniem wielko ś ci upustu, daje mo ż liwo ść uzyskania takich nieuzasadnionych korzy ś ci”. Odnosz ą c si ę do stwierdzenia Uczestnika, i ż do kwestionowanych w niniejszym post ę powaniu antymonopolowym zapisów, gwarantuj ą cych odbiorcy us ł ug prawa domagania si ę obni ż enia nale ż no ś ci w razie dostarczania wody o pogorszonej b ą d ź z ł ej jako ś ci oraz prawa żą dania odszkodowania za szkody powsta ł e z winy Spó ł ki w zwi ą zku z dostarczaniem wody, Urz ą d nie wniós ł w 2004 r. zastrze ż e ń nale ż y podnie ść , i ż organ antymonopolowy przeprowadzi ł w 2004 r. kontrol ę wzorców umów stosowanych przez przedsi ę biorców ś wiadcz ą cych us ł ugi w zakresie zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków z obszaru województwa dolno ś l ą skiego i lubuskiego, w tym m.in. spó ł k ę MPWiK. Po analizie prawnej stosowanego wówczas przez Uczestnika wzorca umowy ,,na dostaw ę wody i odbiór ś cieków” Prezes UOKiK wniós ł kilka zastrze ż e ń , m.in. stwierdzaj ą c ,,brak postanowie ń w zakresie odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorstwa za niedotrzymanie warunków umowy, w tym upusty w przypadku dostawy wody o obni ż onej jako ś ci”, których konieczno ść stosowania wynika wprost z art. 6 ust. 3 pkt 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków . W zwi ą zku z tym organ antymonopolowy wezwa ł w dniu 29 listopada 2004 r. spó ł k ę MPWiK do zmiany zakwestionowanego wzorca umownego. W tym miejscu nale ż y zaznaczy ć , i ż fakt nie podj ę cia w grudniu 2004 r. i w roku nast ę pnym dalszych dzia ł a ń Prezesa UOKiK wobec spó ł ki MPWiK nie by ł równoznaczny z akceptacj ą zmienionego wzorca. Jednocze ś nie nale ż y wskaza ć na zmieniaj ą ce si ę orzecznictwo w przedmiotowym zakresie - w latach 2006-2008 organ antymonopolowy wyda ł wiele decyzji (m.in. Decyzja Nr RKT 16/2006 z dnia 30.03.2006r., Decyzja Nr RKT 26/2006 z dnia 12.05.2006 r., Decyzja Nr RKT 51/2007 z dnia 5.11.2007 r.) w których stwierdzi ł , i ż kwestionowane w niniejszym post ę powaniu zapisy stanowi ą naruszenie art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Powy ż sze stanowisko Prezesa UOKiK potwierdza równie ż cytowane wcze ś niej orzecznictwo S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (np. wyrok SOKiK z dnia 7 lutego 2007 r., sygn. akt XVII AmA 58/06). Ponadto nale ż y zaznaczy ć , i ż przedsi ę biorca, który prowadz ą c dzia ł alno ść gospodarcz ą zawiera umowy cywilnoprawne stosuj ą c wzorce umowne w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, ma obowi ą zek korygowania i dostosowywania tych wzorców do obowi ą zuj ą cego prawa i nawet fakt zaakceptowania wzorca umownego przez Izb ę Gospodarcz ą nie zwalnia przedsi ę biorcy z odpowiedzialno ś ci za naruszenie prawa antymonopolowego (por. wyrok SOKiK z dnia z dnia 7 lutego 2007 r. sygn. akt XVII AmA 58/06). 14 Tym samym wykazano wyst ą pienie czwartej przes ł anki niezb ę dnej do stwierdzenia naruszenia przez Spó ł k ę art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W zwi ą zku z wykazaniem łą cznego zaistnienia czterech przes ł anek koniecznych do uznania zachowa ń przedsi ę biorcy za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę w rozumieniu art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , orzeczono jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Kara Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie dopu ś ci ł si ę naruszenia zakazu okre ś lonego m.in. w art. 9. Ustawa o ochronie konkurencji wprowadzi ł a zasad ę fakultatywno ś ci kar nak ł adanych przez Prezesa Urz ę du na przedsi ę biorców, którzy dopu ś cili si ę naruszenia zakazu stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Prezes Urz ę du wydaj ą c decyzj ę o na ł o ż eniu kary pieni ęż nej dzia ł a zatem w ramach uznania administracyjnego, co oczywi ś cie nie jest równoznaczne z dowolno ś ci ą . W tym zakresie kieruje si ę on zasad ą równo ś ci i proporcjonalno ś ci. Rozwa ż aj ą c kwesti ę na ł o ż enia kary organ antymonopolowy musi wzi ąć pod uwag ę , czy w danych okoliczno ś ciach sprawy konieczne albo celowe jest jej na ł o ż enie, a je ż eli tak, to w jakiej wysoko ś ci kara spe ł ni za ł o ż one funkcje. Przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, o których mowa w art. 106-108 ustawy o ochronie konkurencji, Prezes Urz ę du powinien wzi ąć pod uwag ę w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ść uprzedniego naruszenia przepisów ustawy (art. 111 ww. ustawy). W ocenie Prezesa Urz ę du na wysoko ść kary musi mie ć tak ż e wp ł yw stopie ń zagro ż enia lub naruszenia interesu publicznoprawnego stosowanymi praktykami ograniczaj ą cymi konkurencj ę . W punkcie I sentencji niniejszej Decyzji stwierdzono, i ż Uczestnik dopu ś ci ł si ę naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej. W judykaturze wskazuje si ę , ż e w przypadku kar za stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę przes ł ankami, które nale ż y bra ć pod uwag ę , s ą : potencja ł ekonomiczny przedsi ę biorcy, skutki praktyki dla konkurencji lub kontrahentów, dopuszczalny poziom kary wynikaj ą cy z przepisów ustawy oraz cele jakie kara ma osi ą gn ąć (Wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 27 czerwca 2000 r., sygn. akt I CKN 793/98). W rozpatrywanym przypadku kara w wysoko ś ci 6 504 z ł (s ł ownie z ł otych: sze ść tysi ę cy pi ęć set cztery) na ł o ż ona niniejsz ą decyzj ą stanowi ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa] maksymalnego wymiaru kary. Wa żą c wysoko ść na ł o ż onej kary pieni ęż nej Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł nie tylko charakter praktyki, ale równie ż okoliczno ś ci obci ąż aj ą ce i ł agodz ą ce, stanowi ą ce ocen ę podmiotowej strony czynu przedsi ę biorcy. Ustalaj ą c wymiar kary pieni ęż nej Prezes UOKiK zwa ż y ł , i ż stosowane przez MPWiK praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę maj ą charakter eksploatacyjny; polegaj ą na wykorzystaniu posiadanej silnej pozycji rynkowej kosztem s ł abszych uczestników rynku, w efekcie czego zagro ż ony jest interes publicznoprawny. Niedozwolone zachowanie przedsi ę biorcy wymierzone jest we wszystkich odbiorców us ł ug, z którymi zawarto umowy w oparciu o wzorce umowne zawieraj ą ce zakwestionowane zapisy. Nie bez znaczeniu jest równie ż , i ż w ś ród nich znacz ą cy udzia ł maj ą konsumenci nale żą cy do 15 najs ł abszych uczestników obrotu gospodarczego. Ponadto, Prezes UOKiK wzi ął po uwag ę d ł ugotrwa ł o ść stwierdzonych narusze ń , tj. 2-letni okres stosowania niedozwolonych praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę oraz fakt, ż e zarzucana praktyka ograniczaj ą ca konkurencj ę nie zosta ł a zaniechana. Miarkuj ą c kar ę Organ Antymonopolowy postanowi ł wzi ąć tak ż e pod uwag ę liczne okoliczno ś ci ł agodz ą ce, w tym wyja ś nienia przedsi ę biorcy wskazuj ą ce na to, i ż naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie by ł o z jego strony dzia ł aniem zamierzonym, nakierowanym na osi ą gni ę cie korzy ś ci finansowych kosztem s ł abszych kontrahentów a tak ż e sporadyczny zakres przedmiotowy tej praktyki. Zwa ż ono te ż , i ż do Prezesa UOKiK, nie wp ł yn ęł y ż adne skargi odbiorców ś wiadczonych przez Spó ł k ę us ł ug w zwi ą zku z realizacj ą zakwestionowanych w niniejszej decyzji warunków umów oraz to, i ż praktyki mia ł y ograniczony wp ł yw na rynek i ograniczony terytorialnie zasi ę g oddzia ł ywania. Uwzgl ę dniono te ż , ż e kwestionowane zachowania nie spowodowa ł y na rynku nieodwracalnych b ą d ź trudnych do usuni ę cia skutków dla konkurencji i nie wi ą za ł y si ę z wyrz ą dzeniem przez MPWiK szkód swoim kontrahentom (kwestionowanych zapisów Uczestnik w praktyce nie stosowa ł ). Maj ą c na uwadze wszystkie powy ż sze okoliczno ś ci, Prezes Urz ę du uzna ł , ż e waga stwierdzonego niniejsz ą decyzj ą naruszenia ustawy o ochronie konkurencji oraz wskazane wy ż ej okoliczno ś ci obci ąż aj ą ce i ł agodz ą ce przes ą dzaj ą o zasadno ś ci na ł o ż enia na spó ł k ę MPWiK kary pieni ęż nej w wysoko ś ci 6 504 z ł (s ł ownie z ł otych: sze ść tysi ę cy pi ęć set cztery). W ocenie Prezesa Urz ę du ustalona kara pe ł ni rol ę represyjno-wychowawcz ą i jest niezb ę dna do wymuszenia przestrzegania obowi ą zuj ą cego porz ą dku prawnego, a tak ż e pozostaje w proporcji do mo ż liwo ś ci finansowych spó ł ki MPWiK. W ś wietle wszystkich wskazanych wy ż ej okoliczno ś ci zarówno na ł o ż enie kary, jak i jej wysoko ść , jest w pe ł ni uzasadnione. Maj ą c powy ż sze na uwadze orzeczono, jak w pkt II sentencji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie (…) kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji, na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie prowadzone w NBP O/O Warszawa o numerze 51-10101010-0078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wroc ł awiu. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk Otrzymuje : Miejskie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. ul. Rze ź nicza 1 59-300 Lubin