I OW 103/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie NSA Marian Wolanin NSA Iwona Bogucka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 września 2025r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta Sulejowa o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Sulejowa a Wójtem Gminy Międzyrzec Podlaski i Prezydentem Miasta Legionowo przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, okresowego i odpłatności za pobyt w F. postanawia wskazać Burmistrza Miasta Sulejowa jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 10 CZERWCA 2025 R. BURMISTRZ MIASTA SULEJOWA WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A WÓJTEM GMINY MIĘDZYRZEC PODLASKI I PREZYDENTEM MIASTA LEGIONOWO W SPRAWIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPATRZENIA WNIOSKU K.M. (DALEJ: ZAINTERESOWANY) O PRZYZNANIE ŚWIADCZEŃ Z POMOCY SPOŁECZNEJ W FORMIE ZASIŁKU CELOWEGO, OKRESOWEGO I ODPŁATNOŚCI ZA POBYT W PLACÓWCE F. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że wnioskiem z 3 marca 2025 r. zainteresowany wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w Legionowie o przyznanie zasiłku celowego, zasiłku okresowego i odpłatności za pobyt w F. Zainteresowany jest osobą bezdomną, nigdy nie posiadał stałego miejsca zameldowania, zaś ostatni historyczny meldunek czasowy posiada w gminie Międzyrzec Podlaski, gdzie od 24 kwietnia 2019 r. do 29 sierpnia 2024 r. przebywał w C. w M. Przed umieszczeniem w tej placówce przebywał w rodzinie zastępczej i zamieszkiwał pod adresem rodziny zastępczej na terenie powiatu legionowskiego. Obecnie zainteresowany przebywa w Placówce F. w Sulejowie i jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. W dniu 29 sierpnia 2024 r. otrzymał 25 000,00 zł na usamodzielnienie po opuszczeniu placówki. Wnioskodawca zaznaczył, że z pisma Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Legionowie z 27 września 2024 r. wynika, że jako były wychowanek placówki opiekuńczo-wychowawczej może być objęty pomocą, w przypadku złożenia stosownych wniosków, ale mimo to Ośrodek Pomocy Społecznej w Legionowie pismem z 7 kwietnia 2025 r. poinformował, że nie jest organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego, podając, że ostatnim historycznym adresem jego zameldowania na pobyt czasowy jest gmina Międzyrzec Podlaski. Organ w Międzyrzeczu Podlaskim uznał się z kolei za niewłaściwy w sprawie, wskazując, że pobyt zainteresowanego w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej w M. wiązał się z zameldowaniem na pobyt czasowy. Wnioskodawca zwrócił także uwagę na fakt, że zgodnie z oświadczeniem zainteresowanego z 5 maja 2022 r. Gmina Sulejów nie jest miejscem jego stałego pobytu, a zainteresowany nie wiąże z tym miejscem żadnej przyszłości. W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Międzyrzecz Podlaski przesłał potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię korespondencji pomiędzy organami i oświadczył, że nie posiada akt osobowych zainteresowanego ani innej dokumentacji w sprawie. Z kolei Prezydent Miasta Legionowo wniósł o wskazanie Burmistrza Miasta Sulejowa jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że zainteresowany przebywał w pieczy zastępczej na terenie Legionowa do dnia 29 sierpnia 2024 r. Po opuszczeniu pieczy zastępczej nie zamieszkiwał na terenie gminy Legionowo i nie występował z wnioskami o skierowanie do Schroniska dla Osób Bezdomnych w Legionowie. Zainteresowany nie figuruje w bazie danych lokalnego ośrodka jako osoba korzystająca ze świadczeń pomocy społecznej. Zaznaczył, że zainteresowany nie był nigdy zameldowany na terenie Powiatu Legionowskiego na pobyt stały. Wskazał, że ostatni historyczny adres zameldowania na pobyt "stały czasowy" posiadał w M., gmina Międzyrzec Podlaski. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Burmistrza Miasta Sulejowa, należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy Międzyrzec Podlaski i Prezydentem Miasta Legionowo. Każdy z organów uznaje się bowiem za niewłaściwy miejscowo do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, okresowego i odpłatności za pobyt w F. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283, z późn. zm., dalej: u.p.s.), właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). W przypadkach, o których mowa w ust. 3, można przyznać świadczenia wymienione w art. 37-42 i 47-50 (ust. 4). Uwzględniając treść zacytowanych powyżej przepisów, wskazać należy, że wskazanie organu właściwego w rozpoznawanej sprawie nie może odbyć się na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s., gdyż – wbrew stanowisku Prezydenta Miasta Legionowa – zainteresowany jest osobą bezdomną. Zgodnie bowiem z art. 6 pkt 8 u.p.s. za osobę bezdomną uważa się osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Analiza tej definicji wskazuje, że kluczową okolicznością umożliwiającą uznanie określonej osoby jest niezamieszkiwanie przez nią w lokalu mieszkalnym. W tym miejscu należy wyjaśnić, że lokalem mieszkalnym w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 725) jest lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Udzielenie schronienia przez fundację, z której pomocy korzysta zainteresowany, nie może być zatem uznane za zamieszkiwanie w lokalu mieszkalnym. Schronienie to bowiem mieści się w negatywnej części definicji, wskazującej jakiego rodzaju lokale i związany z nimi pobyt nie mogą zostać uznane za mieszkanie w lokalu mieszkalnym. Dodatkowo należy odnotować, że jak wynika z akt administracyjnych sprawy, zainteresowany nie jest zameldowany na pobyt stały. Oznacza to, że zainteresowany spełnia przesłanki uznania za osobę bezdomną, w związku z czym zastosowanie reguły ogólnej wynikającej z art. 101 ust. 1 u.p.s. zostało wyłączone przez spełnienie się przesłanek hipotezy normy szczególnej rekonstruowanej na podstawie art. 101 ust. 2 tej ustawy. Przechodząc na grunt art. 101 ust. 2 u.p.s., należy wskazać, że właściwość miejscowa organu w przypadku osób bezdomnych ustalana jest na podstawie ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. W rozpoznawanej sprawie jednakże, jak wynika to z ustaleń organów, zainteresowany nigdy nie posiadał takiego zameldowania a jego pobyt w M., gmina Międzyrzec Podlaski, wiązał się wyłącznie z meldunkiem na pobyt czasowy, który to rodzaj meldunku jest irrelewantny prawnie z punktu widzenia analizowanego przepisu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak zameldowania zainteresowanego w przeszłości na pobyt stały powoduje, że jego sytuacja znacząco odbiega od sytuacji, w jakiej znajdują się inne, typowe osoby dotknięte kryzysem bezdomności przy jednoczesnej konieczności zapewnienia dostępu do świadczeń finansowanych ze środków pomocy społecznej. Uzasadnia to zatem ustalenie właściwości organu na podstawie art. 101 ust. 3 u.p.s. a zatem z uwzględnieniem miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Z uwagi na powyższe za organ właściwy w rozpoznawanej sprawie należało uznać Burmistrza Miasta Sulejowa jako organ miejsca pobytu zainteresowanego. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.