I OW 106/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie NSA Marian Wolanin NSA Iwona Bogucka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy L. a Wójtem Gminy Sieradz przez wskazanie organu właściwego do przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego postanawia wskazać Wójta Gminy L. jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 12 CZERWCA 2025 R. WÓJT GMINY L. WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A WÓJTEM GMINY SIERADZ W SPRAWIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO PRZYZNANIA J.P. (DALEJ: ZAINTERESOWANY) POMOCY FINANSOWEJ W FORMIE ZASIŁKU OKRESOWEGO. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Sieradzu, po zapoznaniu się z wnioskiem zainteresowanego przekazał sprawę w celu załatwienia zgodnie z właściwością Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w L. jako organowi właściwemu. Uzasadniając przekazanie sprawy, organ wskazał, że zainteresowany został wymeldowany z miejsca zameldowania na pobyt stały i rzekomo przebywa w miejscowości L. Wnioskodawca podniósł, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu pomocy społecznej w Sieradzu, gdyż zainteresowany jest osobą bezdomną. W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Sieradz wniósł o wskazanie Wójta Gminy L. jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że z oświadczenia byłej żony zainteresowanego wynika, że mieszka on wraz z obecną partnerką w L., a zatem nie może zostać uznany za osobę bezdomną. Zaznaczył ponadto, że w toku czynności sprawdzenia sytuacji małoletniego w styczniu 2025 r. wskazał jako adres swojego pobytu adres w L. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Wójta Gminy L., należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy Sieradz. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283, z późn. zm., dalej: u.p.s.), właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Jednakże w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest – w myśl art. 101 ust. 2 u.p.s. – gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. W tym miejscu należy wyjaśnić, że ustawa o pomocy społecznej nie posługuje się pojęciem osoby bezdomnej w powszechnym znaczeniu. Pojęcie to zostało bowiem zdefiniowane prawnie w art. 6 pkt 8 u.p.s., zgodnie z którym pod pojęciem osoby bezdomnej rozumie się osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Dopiero zatem ustalenie, że określona osoba spełnia przesłanki wskazane w art. 6 pkt 8 u.p.s., pozwala na zastosowanie regulacji art. 101 ust. 2 u.p.s. W rozpoznawanej sprawie wprawdzie zainteresowany podnosił, że na skutek wymeldowania z dotychczasowego miejsca zameldowania na pobyt stały stał się osobą bezdomną i zmuszony jest do nocowania w samochodzie bądź u znajomych, o ile wyrażą na to zgodę, ale nie jest to okoliczność wystarczająca do uznania go za osobę bezdomną w rozumieniu wskazanego powyżej przepisu. Okoliczność ta nie została bowiem potwierdzona przez żaden z pozostających w sporze organów. Jednocześnie należy zauważyć, że zgodnie z oświadczeniem byłej żony zainteresowanego mieszka on wraz z obecną partnerką, a okresowo nocuje u niego co najmniej jedno z małoletnich dzieci. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie brak jest jednoznacznych przesłanek umożliwiających uznanie zainteresowanego za osobę bezdomną, co uniemożliwia wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia jego wniosku o pomoc finansową na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s. Zastosowanie bowiem przepisu szczególnego w stosunku do ogólnej normy wynikającej z art. 101 ust. 1 u.p.s. możliwe jest wyłącznie w przypadku ustalenia, że spełnione zostały wszystkie przesłanki normy szczególnej rekonstruowanej na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s. Sam fakt braku posiadania zameldowania na pobyt stały nie przesądza w świetle definicji osoby bezdomnej zawartej w art. 6 pkt 8 u.p.s., że zainteresowany powinien zostać uznany za osobę bezdomną. Mając powyższe na uwadze, organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego jest organ gminy, na której terenie znajduje się miejsce zamieszkania zainteresowanego. W tym miejscu należy zauważyć, że ustawa o pomocy społecznej nie zawiera odrębnej definicji pojęcia "miejsce zamieszkania", w związku z czym – zgodnie z utrwaloną linia orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego – pojęciu temu należy przypisać znaczenie, jakim posługuje się art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 21964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071), zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Z informacji zawartych w aktach administracyjnych sprawy wynika, że zainteresowany swoje centrum istotnych spraw życiowych w dacie złożenia wniosku umiejscowił w L. Oznacza to, że organem właściwym do rozpatrzenia jego wniosku należało uznać Wójta Gminy L. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.